{"id":45335,"date":"2018-02-14T00:00:26","date_gmt":"2018-02-13T23:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45335"},"modified":"2018-02-14T10:51:23","modified_gmt":"2018-02-14T09:51:23","slug":"trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa","title":{"rendered":"Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA \u2013\u00a0przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki"},"content":{"rendered":"

Apartheid by\u0142 rasizmem doskona\u0142ym. Rozwija\u0142 si\u0119 przez wieki, poczynaj\u0105c od 1652 roku, kiedy to okr\u0119ty Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej przybi\u0142y do brzeg\u00f3w Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei i powsta\u0142a kolonia handlowa o nazwie Kaapstaad, przystanek dla statk\u00f3w p\u0142ywaj\u0105cych z Europy do Indii. Aby zaprowadzi\u0107 rz\u0105dy bia\u0142ego cz\u0142owieka, holenderscy koloni\u015bci stoczyli wojn\u0119 z tubylcami, po czym opracowali zbi\u00f3r praw, kt\u00f3rych celem by\u0142o podporz\u0105dkowanie, a cz\u0119sto wr\u0119cz zniewolenie rdzennej ludno\u015bci. Kiedy koloni\u0119 przej\u0119li Brytyjczycy, potomkowie holenderskich osadnik\u00f3w pow\u0119drowali w g\u0142\u0105b l\u0105du i tam rozwijali w\u0142asny j\u0119zyk, kultur\u0119 i zwyczaje, z czasem staj\u0105c si\u0119 osobnym narodem, Afrykanerami \u2013 bia\u0142ym ludem Afryki.<\/p>\n

\"Trevor<\/a>
Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Brytyjczycy formalnie znie\u015bli niewolnictwo, w praktyce jednak nie zrezygnowali z niewolniczej si\u0142y roboczej. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c w po\u0142owie dziewi\u0119tnastego wieku w tym bezwarto\u015bciowym, jak si\u0119 zdawa\u0142o, zak\u0105tku \u015bwiata paru kapitalist\u00f3w odkry\u0142o najbogatsze w skali globu zasoby z\u0142ota i diament\u00f3w, a co za tym idzie, potrzebowano niesko\u0144czonego zapasu r\u0105k do morderczej pracy, aby m\u00f3c to wszystko wydoby\u0107.<\/p>\n

Po upadku imperium brytyjskiego Afrykanerzy uznali Afryk\u0119 Po\u0142udniow\u0105 za swoj\u0105 prawowit\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Aby utrzyma\u0107 si\u0119 przy w\u0142adzy w obliczu rosn\u0105cej w si\u0142\u0119 czarnej wi\u0119kszo\u015bci, rz\u0105d postanowi\u0142 poszuka\u0107 nowszych i skuteczniejszych narz\u0119dzi. Powo\u0142ano specjaln\u0105 komisj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 przyjrze\u0107 funkcjonowaniu instytucjonalnego rasizmu w r\u00f3\u017cnych krajach \u015bwiata. Wys\u0142ano delegacje do Australii, do Holandii, do Ameryki. Ustalano, jakie rozwi\u0105zania si\u0119 sprawdzaj\u0105, a jakie nie. Z tych podr\u00f3\u017cy powsta\u0142 raport, a zawarta w nim wiedza pos\u0142u\u017cy\u0142a w\u0142adzom do budowy najbardziej zaawansowanego systemu ucisku rasowego w historii ludzko\u015bci.<\/p>\n

Apartheid by\u0142 pa\u0144stwem policyjnym, systemem nadzoru i praw pomy\u015blanym w taki spos\u00f3b, aby czarna ludno\u015b\u0107 znajdowa\u0142a si\u0119 pod ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0105. Kompletny wykaz tych praw zaj\u0105\u0142by trzy tysi\u0105ce stron i wa\u017cy\u0142by pi\u0119\u0107 kilogram\u00f3w, ale zasadnicza idea powinna by\u0107 zrozumia\u0142a dla ka\u017cdego. W Ameryce si\u0142\u0105 osadzano rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w w rezerwatach, praktykowano niewolnictwo, a p\u00f3\u017aniej segregacj\u0119. Wyobra\u017acie sobie, \u017ce wszystkie te trzy metody stosuje si\u0119 naraz wobec jednej grupy. Oto czym by\u0142 apartheid.<\/p>\n

2<\/p>\n

Nielegalny<\/strong><\/p>\n

Dorasta\u0142em w Po\u0142udniowej Afryce w czasie apartheidu, co by\u0142o trudne, poniewa\u017c moja rodzina by\u0142a rodzin\u0105 mieszan\u0105. \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o w niej jedno mieszane dziecko \u2013 ja. Mam czarn\u0105 matk\u0119 i bia\u0142ego ojca. P\u00f3\u0142 Szwajcara, p\u00f3\u0142 Niemca, gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej s\u0142yn\u0105 Szwajcarzy i Niemcy. Za apartheidu kontakty seksualne z osob\u0105 innej rasy nale\u017ca\u0142y do najpowa\u017cniejszych przest\u0119pstw. Nie musz\u0119 chyba dodawa\u0107, \u017ce moi rodzice dopu\u015bcili si\u0119 tego przest\u0119pstwa.<\/p>\n

W ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na instytucjonalnym rasizmie mieszanie si\u0119 ras nie tylko stawia pod znakiem za- pytania sprawiedliwo\u015b\u0107 systemu, ale tak\u017ce ujawnia jego nie\u017cyciowo\u015b\u0107 i niesp\u00f3jno\u015b\u0107. Mieszanie si\u0119 ras dowodzi, \u017ce rasy mog\u0105 si\u0119 miesza\u0107 \u2013 i \u017ce cz\u0119sto c h c \u0105 si\u0119 miesza\u0107. Poniewa\u017c mieszaniec jest chodz\u0105cym oskar\u017ceniem systemu i jego logiki, mieszanie si\u0119 ras urasta do rozmiar\u00f3w zbrodni gorszej ni\u017c zdrada.<\/p>\n

Poniewa\u017c ludzie s\u0105 lud\u017ami, a seks jest seksem, tamten zakaz od pocz\u0105tku by\u0142 martwy. W Po\u0142udniowej Afryce mieszane dzieci zacz\u0119\u0142y si\u0119 rodzi\u0107 r\u00f3wno w dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy po tym, jak pierwsze holenderskie \u0142odzie wyl\u0105dowa\u0142y na pla\u017cy w Zatoce Sto\u0142owej. Podobnie jak w Ameryce, koloni\u015bci, jak to 34 koloni\u015bci, \u015bmia\u0142o sobie poczynali z miejscowymi kobietami. Inaczej ni\u017c w Ameryce, gdzie ka\u017cdy, kto mia\u0142 cho\u0107 kropl\u0119 czarnej krwi, automatycznie uchodzi\u0142 za czarnego, w Po\u0142udniowej Afryce miesza\u0144cy tworzyli odr\u0119bn\u0105 grup\u0119 \u2013 nie byli ani czarni, ani biali, lecz \u201ekolorowi\u201d. Kolorowi, czarni, biali i Hindusi musieli si\u0119 jako tacy rejestrowa\u0107 w urz\u0119dach. Na podstawie tej klasyfikacji przesiedlono miliony ludzi. Tereny hinduskie oddzielono od kolorowych, a kolorowe od czarnych; wszystkie oddzielono od teren\u00f3w zamieszka\u0142ych przez bia\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 i odseparowano od siebie pustymi strefami buforowymi. Ustanowiono prawo zabraniaj\u0105ce kontakt\u00f3w seksualnych pomi\u0119dzy Europejczykami a tubylcami, prawo, kt\u00f3re nast\u0119pnie poprawiono, tak by zakaz obejmowa\u0142 wszelkie kontakty seksualne bia\u0142ych z niebia\u0142ymi.<\/p>\n

Poniewa\u017c ludzie s\u0105 lud\u017ami, a seks jest seksem, w\u0142adze musia\u0142y stawa\u0107 na g\u0142owie, \u017ceby wyegzekwowa\u0107 przestrzeganie nowych przepis\u00f3w. Za ich naruszenie grozi\u0142a kara pi\u0119ciu lat wi\u0119zienia. Specjalne oddzia\u0142y policji zagl\u0105da\u0142y ludziom przez okna \u2013 do tej wymagaj\u0105cej s\u0142u\u017cby kierowano z pewno\u015bci\u0105 tylko najlepszych str\u00f3\u017c\u00f3w prawa. Nie chcieliby\u015bcie by\u0107 w sk\u00f3rze mieszanych par przy\u0142apanych na gor\u0105cym uczynku. Funkcjonariusze wywa\u017cali drzwi, wywlekali nieborak\u00f3w z domu, bili ich i aresztowali. W ka\u017cdym razie tak si\u0119 obchodzono z czarnymi. Biali s\u0142yszeli od policjant\u00f3w: \u201eOkej, napiszemy, \u017ce by\u0142 pan pijany, ale prosz\u0119 tego wi\u0119cej nie robi\u0107, dobrze? Do widzenia\u201d. Tak by\u0142o w przypadku bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzny i czarnej kobiety. Je\u017celi przy\u0142apano czarnego m\u0119\u017cczyzn\u0119 na seksie z bia\u0142\u0105 kobiet\u0105, najcz\u0119\u015bciej stawiano mu zarzut gwa\u0142tu.<\/p>\n

Moja matka, zapytana, czy zastanawia\u0142a si\u0119 nad konsekwencjami posiadania mieszanego dziecka w kraju apartheidu, odpowie, \u017ce nie. Chcia\u0142a co\u015b zrobi\u0107, wi\u0119c znalaz\u0142a spos\u00f3b i to zrobi\u0142a. Mia\u0142a w sobie nieustraszono\u015b\u0107, bez kt\u00f3rej by\u0142oby to niemo\u017cliwe. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zastanawia si\u0119 nad konsekwencjami, niewiele zdzia\u0142a. Co nie zmienia faktu, \u017ce post\u0119powanie mojej matki zakrawa\u0142o na szale\u0144stwo. Trzeba by\u0142o du\u017cego szcz\u0119\u015bcia, \u017ceby tak d\u0142ugo jak my unika\u0107 zainteresowania ze strony systemu.<\/p>\n

Za apartheidu, je\u015bli by\u0142o si\u0119 czarnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, pracowa\u0142o si\u0119 na farmie, w fabryce albo w kopalni. Je\u015bli by\u0142o si\u0119 kobiet\u0105, pracowa\u0142o si\u0119 w fabryce albo jako s\u0142u\u017c\u0105ca. Inne mo\u017cliwo\u015bci w zasadzie nie istnia\u0142y. Matka nie chcia\u0142a pracowa\u0107 w fabryce, nie umia\u0142a gotowa\u0107 i nie znios\u0142aby tego, \u017ce jaka\u015b bia\u0142a dama m\u00f3wi jej, co ma robi\u0107. Dlatego z w\u0142a\u015bciwym sobie uporem wybra\u0142a drog\u0119, kt\u00f3rej w og\u00f3le dla niej nie przewidziano: zapisa\u0142a si\u0119 na kurs maszynopisania dla sekretarek. W tamtych czasach czarna kobieta ucz\u0105ca si\u0119 pisa\u0107 na maszynie by\u0142a jak niewidomy szkol\u0105cy si\u0119 na kierowc\u0119: mo\u017cna j\u0105 by\u0142o podziwia\u0107 za wytrwa\u0142o\u015b\u0107, lecz trudno by\u0142o oczekiwa\u0107, \u017ce kto\u015b zechce j\u0105 zatrudni\u0107. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem praca biurowa i stanowiska dla wykwalifikowanych robotnik\u00f3w by\u0142y zarezerwowane dla bia\u0142ej ludno\u015bci. Ale moja mama by\u0142a buntowniczk\u0105 i, szcz\u0119\u015bliwie, zbuntowa\u0142a si\u0119 we w\u0142a\u015bciwym momencie. Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych rz\u0105d po\u0142udniowoafryka\u0144ski, chc\u0105c uciszy\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 krytyk\u0119 okrucie\u0144stw i \u0142amania praw cz\u0142owieka w kraju apartheidu, przyst\u0105pi\u0142 do nie\u015bmia\u0142ych reform. Zacz\u0119to mi\u0119dzy innymi symbolicznie obsadza\u0107 czarnymi pracownikami nisko p\u0142atne stanowiska biurowe. Na przyk\u0142ad posady maszynistek. Z pomoc\u0105 agencji po\u015brednictwa matka dosta\u0142a prac\u0119 jako sekretarka w ICI, mi\u0119dzynarodowym koncernie farmaceutycznym w Braamfontein, przedmie\u015bciu Johannesburga.<\/p>\n

Kiedy zaczyna\u0142a tam pracowa\u0107, mieszka\u0142a jeszcze z moj\u0105 babk\u0105 w Soweto, czarnym osiedlu, do kt\u00f3rego w\u0142adze kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej przesiedli\u0142y moj\u0105 rodzin\u0119. Czu\u0142a si\u0119 tam jednak nieszcz\u0119\u015bliwa i maj\u0105c dwadzie\u015bcia jeden lat, uciek\u0142a do centrum Johannesburga. By\u0142 tylko jeden problem: czarni nie mogli tam mieszka\u0107. Dalekosi\u0119\u017cnym celem apartheidu by\u0142o uczynienie RPA krajem bia\u0142ych, pozbawienie czarnosk\u00f3rej ludno\u015bci praw obywatelskich i umieszczenie jej w bantustanach, p\u00f3\u0142suwerennych terytoriach b\u0119d\u0105cych w istocie marionetkowymi pa\u0144stwami zale\u017cnymi od rz\u0105du w Pretorii. Ale poniewa\u017c tak zwany bia\u0142y kraj nie m\u00f3g\u0142 funkcjonowa\u0107 bez czarnej si\u0142y roboczej, kt\u00f3ra budowa\u0142a jego bogactwo, pozwalano czarnej ludno\u015bci mieszka\u0107 w pobli\u017cu bia\u0142ych skupisk w takich osiedlach jak Soweto, swoistych gettach wytyczonych z my\u015bl\u0105 o czarnych pracownikach. Prawo do zamieszkiwania w osiedlach by\u0142o \u015bci\u015ble powi\u0105zane ze statusem robotnika. Tym, kt\u00f3rym z jakiego\u015b powodu cofni\u0119to papiery, grozi\u0142a deportacja do bantustan\u00f3w.<\/p>\n

Aby wydosta\u0107 si\u0119 z osiedla w drodze do pracy w mie\u015bcie albo w dowolnym innym celu, nale\u017ca\u0142o mie\u0107 przy sobie przepustk\u0119 z osobistym numerem, inaczej mo\u017cna by\u0142o trafi\u0107 do aresztu. Poza tym obowi\u0105zywa\u0142a godzina policyjna: czarni, kt\u00f3rzy nie wr\u00f3cili w por\u0119 do swoich osiedli, tak\u017ce nara\u017cali si\u0119 na aresztowanie. Moja matka mia\u0142a to wszystko gdzie\u015b. Postanowi\u0142a w og\u00f3le nie wraca\u0107 do domu. Zosta\u0142a w Johannesburgu, ukrywa\u0142a si\u0119 i sypia\u0142a w publicznych szaletach, a\u017c nauczy\u0142a si\u0119 porusza\u0107 po mie\u015bcie, korzystaj\u0105c z rad innych czarnych kobiet, kt\u00f3re tam zamieszka\u0142y, czyli prostytutek.<\/p>\n

Wiele spo\u015br\u00f3d nich pochodzi\u0142o z plemienia Khosa. M\u00f3wi\u0142y w tym samym j\u0119zyku co matka i pokaza\u0142y jej, jak przetrwa\u0107. Nauczy\u0142y j\u0105 przebiera\u0107 si\u0119 w str\u00f3j s\u0142u\u017c\u0105cej, dzi\u0119ki czemu mog\u0142a chodzi\u0107 po mie\u015bcie, nie budz\u0105c podejrze\u0144. Skontaktowa\u0142y j\u0105 z bia\u0142ymi m\u0119\u017cczyznami, kt\u00f3rzy mieli mieszkania na wynajem. Byli to nierzadko obcokrajowcy, Niemcy i Portugalczycy, kt\u00f3rzy niezbyt przejmowali si\u0119 prawem i ch\u0119tnie dobijali targu z prostytutkami: one zyskiwa\u0142y dach nad g\u0142ow\u0105 i miejsce do przyjmowania klient\u00f3w, oni \u2013 kobiet\u0119 na boku. Mojej mamy nie interesowa\u0142 taki uk\u0142ad, ale dzi\u0119ki pracy sta\u0107 j\u0105 by\u0142o na op\u0142acenie czynszu. Przez znajom\u0105 prostytutk\u0119 pozna\u0142a pewnego Niemca, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 wynaj\u0105\u0107 jej lokum na w\u0142asne nazwisko. Wprowadzi\u0142a si\u0119 tam i kupi\u0142a kilka fartuch\u00f3w, jakie nosi\u0142y s\u0142u\u017c\u0105ce. Mimo to wiele razy j\u0105 zatrzymywano i aresztowano za brak papier\u00f3w albo za prze- bywanie w bia\u0142ej strefie poza wyznaczonymi godzinami. Takie wykroczenia karano trzydziestodniowym aresztem lub grzywn\u0105 w wysoko\u015bci pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu rand\u00f3w, czyli po\u0142owy jej miesi\u0119cznej pensji. Za ka\u017cdym razem wysup\u0142ywa\u0142a pieni\u0105dze, p\u0142aci\u0142a kar\u0119 i dalej robi\u0142a swoje.<\/p>\n

Meta matki znajdowa\u0142a si\u0119 w dzielnicy Hillbrow. Mieszka\u0142a pod numerem 203. Na tym samym pi\u0119trze, pod numerem 206, rezydowa\u0142 wysoki p\u00f3\u0142 Szwajcar, p\u00f3\u0142 Niemiec o blond w\u0142osach i b\u0142\u0119kitnych oczach; na imi\u0119 mia\u0142 Robert. W Po\u0142udniowej Afryce, niegdysiejszej kolonii handlowej, zawsze istnia\u0142a du\u017ca spo\u0142eczno\u015b\u0107 cudzoziemska. Ludzie trafiaj\u0105 tu z ca\u0142ego \u015bwiata. Niemc\u00f3w i Holendr\u00f3w jest na p\u0119czki. Hillbrow by\u0142o w tamtym czasie po\u0142udniowoafryka\u0144skim Greenwich Village, t\u0119tni\u0142o liberalnym, kosmopolitycznym \u017cyciem. W galeriach i undergroundowych teatrach odwiedzanych przez mieszan\u0105 publiczno\u015b\u0107 arty\u015bci i aktorzy nie bali si\u0119 krytykowa\u0107 rz\u0105dz\u0105cych. S\u0142ynny artysta kabaretowy Pieter-Dirk Uys w satyrycznych wyst\u0119pach w kobiecym przebraniu atakowa\u0142\u00a0re\u017cim Afrykaner\u00f3w. W licznych restauracjach i nocnych klubach, cz\u0119sto b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 obcokrajowc\u00f3w, obs\u0142ugiwano mieszan\u0105 klientel\u0119: czarnych, kt\u00f3rzy nienawidzili status quo, i bia\u0142ych, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce jest ono idiotyczne. Tacy ludzie organizowali te\u017c potajemne spotkania, zwykle w czyim\u015b mieszkaniu albo w opuszczonych piwnicach przerobionych na kluby. Wszelka integracja by\u0142a si\u0142\u0105 rzeczy aktem politycznym, lecz same spotkania nie mia\u0142y politycznego charakteru. Ludzie po prostu sp\u0119dzali mi\u0142o czas, bawili si\u0119 razem.<\/p>\n

Mama wesz\u0142a w ten \u015bwiat dziarskim krokiem. Non stop chodzi\u0142a do klub\u00f3w, na przyj\u0119cia, ta\u0144czy\u0142a, poznawa\u0142a ludzi. Bywa\u0142a regularnie w Hillbrow Tower, jednym z najwy\u017cszych wie\u017cowc\u00f3w Afryki. Na ostatnim pi\u0119trze znajdowa\u0142 si\u0119 klub z obrotowym parkietem. Czasy by\u0142y ekscytuj\u0105ce, ale wci\u0105\u017c niebezpieczne. Raz zamykano restauracje i kluby, a raz nie. Czasem aresztowano artyst\u00f3w i go\u015bci, a czasem nie. To by\u0142a ruletka. Mama nigdy nie wiedzia\u0142a, komu mo\u017ce zaufa\u0107, a kto j\u0105 wyda policji. S\u0105siedzi donosili na siebie nawzajem. Dziewczyny bia\u0142ych m\u0119\u017cczyzn z budynku mojej matki mia\u0142y powody, \u017ceby donie\u015b\u0107 na czarn\u0105 kobiet\u0119 \u2013 z pewno\u015bci\u0105 prostytutk\u0119 \u2013 mieszkaj\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d nich. A trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce czarni tak\u017ce pracowali dla w\u0142adz. Z punktu widzenia bia\u0142ych s\u0105siad\u00f3w moja matka mog\u0142a by\u0107 szpiegiem podaj\u0105cym si\u0119 za prostytutk\u0119, kt\u00f3ra z kolei udaje pomoc domow\u0105, przys\u0142an\u0105 do Hillbrow z misj\u0105 zbierania informacji o bia\u0142ych, kt\u00f3rzy \u0142ami\u0105 prawo. Tak dzia\u0142a pa\u0144stwo policyjne \u2013 ka\u017cdy my\u015bli, \u017ce wszyscy wko\u0142o s\u0105 z policji.<\/p>\n

Mieszkaj\u0105c samotnie w mie\u015bcie, otoczona lud\u017ami, kt\u00f3rzy jej nie ufali i kt\u00f3rym nie mog\u0142a zaufa\u0107, matka zacz\u0119\u0142a sp\u0119dza\u0107 coraz wi\u0119cej czasu w towarzystwie osoby, przy kt\u00f3rej czu\u0142a si\u0119 bezpiecznie: wysokiego blond Szwajcara spod numeru 206. Mia\u0142 czterdzie\u015bci sze\u015b\u0107 lat. Ona \u2013 dwadzie\u015bcia cztery. By\u0142 ma\u0142om\u00f3wny i pow\u015bci\u0105gliwy; ona \u2013 dzika i swobodna. Wpada\u0142a do niego, \u017ceby pogada\u0107; chodzili razem na sekretne spotkania, na dyskotek\u0119 do klubu z obrotowym parkietem. Co\u015b zaiskrzy\u0142o.<\/p>\n

Wiem, \u017ce moich rodzic\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142a szczera wi\u0119\u017a i rodzaj mi\u0142o\u015bci. Widzia\u0142em to. Nie umiem jednak powiedzie\u0107, jak bardzo romantyczny by\u0142 ich zwi\u0105zek, na ile to by\u0142a jedynie przyja\u017a\u0144. Dziecko nie pyta o takie rzeczy.<\/p>\n

Wiem tylko, \u017ce pewnego dnia mama z\u0142o\u017cy\u0142a mu propozycj\u0119.<\/p>\n

\u2013 Chc\u0119 mie\u0107 dziecko \u2013 oznajmi\u0142a.<\/p>\n

\u2013 Nie chc\u0119 dzieci \u2013 odpar\u0142.<\/p>\n

\u2013 Nie prosz\u0119 ci\u0119, \u017ceby\u015b ty mia\u0142 dziecko. Chc\u0119, \u017ceby\u015b mi pom\u00f3g\u0142 je urodzi\u0107. Potrzebuj\u0119 od ciebie tylko nasienia i nic wi\u0119cej.<\/p>\n

\u2013 Jestem katolikiem. To wbrew moim zasadom.<\/p>\n

\u2013 Dobrze wiesz \u2013 odpar\u0142a \u2013 \u017ce mog\u0142abym si\u0119 z tob\u0105 przespa\u0107 i znikn\u0105\u0107, i nigdy by\u015b si\u0119 nie dowiedzia\u0142, czy urodzi\u0142am twoje dziecko. Ale chc\u0119 to zrobi\u0107 inaczej. Zg\u00f3d\u017a si\u0119, \u017cebym mog\u0142a \u017cy\u0107 z czystym sumieniem. Chc\u0119 mie\u0107 dziecko i chc\u0119 je mie\u0107 z tob\u0105. B\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 si\u0119 z nim widywa\u0107, ile zechcesz, ale nie b\u0119dziesz mia\u0142 wobec nas \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144. Nie b\u0119dziesz musia\u0142 z nim rozmawia\u0107 ani go utrzymywa\u0107. Tylko mi je zr\u00f3b.<\/p>\n

To, \u017ce ten cz\u0142owiek niespecjalnie mia\u0142 ochot\u0119 zak\u0142ada\u0107 z ni\u0105 rodzin\u0119 i \u017ce prawo mu tego zabrania\u0142o, czyni\u0142o go w oczach mojej matki jeszcze bardziej atrakcyjnym. Wiem, \u017ce ojciec d\u0142ugo si\u0119 wzbrania\u0142. W ko\u0144cu jednak si\u0119 zgodzi\u0142. Dlaczego? Tego nigdy si\u0119 ju\u017c nie dowiem.<\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, dwudziestego lutego 1984 roku, moj\u0105 matk\u0119 przyj\u0119to do szpitala Hillbrow na uprzednio zaplanowany por\u00f3d metod\u0105 cesarskiego ci\u0119cia. Wyobcowana ze swojej rodziny, w ci\u0105\u017cy z m\u0119\u017cczyzn\u0105, z kt\u00f3rym nie mog\u0142a si\u0119 pokazywa\u0107 publicznie, stawi\u0142a si\u0119 sama. Lekarze zabrali j\u0105 na sal\u0119 porodow\u0105, otworzyli jej brzuch i wyj\u0119li z niego ni to bia\u0142e, ni to czarne dziecko, niezgodne z szeregiem ustaw i rozporz\u0105dze\u0144. Urodzi\u0142em si\u0119 nielegalnie.<\/p>\n

Kiedy mnie wyci\u0105gano, nasta\u0142a kr\u0119puj\u0105ca cisza.<\/p>\n

\u2013 Hm \u2013 powiedzieli lekarze \u2013 to dziecko ma bardzo jasn\u0105 sk\u00f3r\u0119. \u2013 Rozejrzeli si\u0119 po sali, ale nie by\u0142o tam \u017cadnego m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry by\u0142by got\u00f3w si\u0119 do mnie przyzna\u0107.<\/p>\n

\u2013 Kto jest ojcem? \u2013 Ojciec jest ze Suazi \u2013 odpar\u0142a matka, przywo\u0142uj\u0105c male\u0144ki kraj w g\u0142\u0119bi l\u0105du na zach\u00f3d od RPA.<\/p>\n

Pewnie wiedzieli, \u017ce to k\u0142amstwo, ale zaakceptowali je, bo potrzebowali jakiego\u015b wyja\u015bnienia. Za apartheidu w aktach urodzenia okre\u015blano wszystko: ras\u0119, plemi\u0119, narodowo\u015b\u0107. Wszystko podlega\u0142o kategoryzacji. Matka sk\u0142ama\u0142a, \u017ce urodzi\u0142em si\u0119 w KaNgwane, bantustanie utworzonym dla mieszkaj\u0105cych w RPA przedstawicieli ludu Suazi. Dlatego w mojej metryce nie ma s\u0142owa o tym, \u017ce jestem Khosa. Ani \u017ce jestem Szwajcarem, bo prawo nie dopuszcza\u0142o takiej mo\u017cliwo\u015bci. Napisano tylko, \u017ce jestem z innego kraju.<\/p>\n

Brak te\u017c wzmianki o moim ojcu. Nigdy nie by\u0142 nim oficjalnie. Moja matka, zgodnie z obietnic\u0105, nie chcia\u0142a go wik\u0142a\u0107. Wynaj\u0119\u0142a nowe mieszkanie w Joubert Park, dzielnicy s\u0105siaduj\u0105cej z Hillbrow, i tam pojechali\u015bmy po wyj\u015bciu ze szpitala. Po tygodniu pojecha\u0142a odwiedzi\u0107 mojego ojca \u2013 sama. Zdziwi\u0142a si\u0119, gdy zapyta\u0142 o mnie. \u201eM\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce nie chcesz si\u0119 anga\u017cowa\u0107\u201d \u2013 powiedzia\u0142a. Bo rzeczywi\u015bcie nie\u00a0chcia\u0142, lecz kiedy przyszed\u0142em na \u015bwiat, zrozumia\u0142, \u017ce nie mo\u017ce nie widywa\u0107 si\u0119 z w\u0142asnym synem, w dodatku mieszkaj\u0105cym kilka ulic dalej. I tak stworzyli\u015bmy co\u015b na kszta\u0142t rodziny, w takim stopniu, w jakim na to pozwala\u0142a nasza osobliwa sytuacja. Mieszka\u0142em z mam\u0105, ale w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ukradkiem odwiedzali\u015bmy tat\u0119.<\/p>\n

Zwykle dziecko jest dowodem mi\u0142o\u015bci rodzic\u00f3w. Ja by\u0142em dowodem ich winy. Spotyka\u0142em si\u0119 z ojcem tylko w czterech \u015bcianach. Kiedy wychodzili\u015bmy z domu, on musia\u0142 i\u015b\u0107 drug\u0105 stron\u0105 ulicy. Z mam\u0105 chodzi\u0142em bez przerwy do Joubert Park. To taki Central Park Johannesburga: pi\u0119kne ogrody, zoo, wielka szachownica z pionkami rozmiar\u00f3w cz\u0142owieka. Wiem od mamy, \u017ce raz \u2013 mia\u0142em wtedy mo\u017ce dwa latka \u2013 tata pr\u00f3bowa\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 z nami. Byli\u015bmy w parku, szed\u0142 w pewnej odleg\u0142o\u015bci, a ja pobieg\u0142em w jego stron\u0119, wo\u0142aj\u0105c: \u201eTatusiu! Tatusiu!\u201d. Ludzie zacz\u0119li si\u0119 ogl\u0105da\u0107. Ojciec si\u0119 wystraszy\u0142. Wpad\u0142 w panik\u0119 i uciek\u0142. My\u015bla\u0142em, \u017ce to zabawa, i bieg\u0142em za nim.<\/p>\n

Z mam\u0105 te\u017c nie mog\u0142em chodzi\u0107; jasne dziecko u boku czarnej matki budzi\u0142o zbyt wiele podejrze\u0144. Dop\u00f3ki by\u0142em niemowlakiem, mog\u0142a mnie zawin\u0105\u0107 w chust\u0119 i nosi\u0107 wsz\u0119dzie, ale taki stan rzeczy nie trwa\u0142 d\u0142ugo. By\u0142em ogromnym dzieckiem. Maj\u0105c roczek, wygl\u0105da\u0142em na dwulatka. Maj\u0105c dwa lata, wygl\u0105da\u0142em na cztery. Rzuca\u0142em si\u0119 w oczy.<\/p>\n

Moja matka, tak jak wcze\u015bniej z mieszkaniem i przebraniem s\u0142u\u017c\u0105cej, znajdowa\u0142a szczeliny w systemie. Prawo nie przewidywa\u0142o istnienia miesza\u0144c\u00f3w (dzieci bia\u0142ego i czarnego rodzica), ale dopuszcza\u0142o istnienie kolorowych (dzieci pocz\u0119tych przez dwoje rodzic\u00f3w o kolorze sk\u00f3ry innym ni\u017c bia\u0142y). Dlatego mama przedstawia\u0142a mnie wsz\u0119dzie jako dziecko kolorowe. Znalaz\u0142a \u017c\u0142obek w kolorowej dzielnicy, w kt\u00f3rym\u00a0zostawia\u0142a mnie na czas pracy. W naszym budynku mieszka\u0142a kolorowa kobieta, niejaka Queen. Kiedy chcieli\u015bmy p\u00f3j\u015b\u0107 do parku, matka proponowa\u0142a jej, \u017ceby posz\u0142a z nami. Queen sz\u0142a obok mnie i udawa\u0142a, \u017ce jestem jej dzieckiem, a moja matka pod\u0105\u017ca\u0142a za nami jak s\u0142u\u017c\u0105ca. Mam dziesi\u0105tki zdj\u0119\u0107 ze spacer\u00f3w z t\u0105 kobiet\u0105, tak podobn\u0105 do mnie, ale nieb\u0119d\u0105c\u0105 moj\u0105 matk\u0105. Moja czarna matka wygl\u0105da na tych zdj\u0119ciach jak przypadkowa osoba, kt\u00f3ra niechc\u0105cy wesz\u0142a w kadr. Kiedy nie mieli\u015bmy z kim wyj\u015b\u0107 z domu, mama ryzykowa\u0142a i szli\u015bmy we dwoje. Trzyma\u0142a mnie za r\u0119k\u0119 albo nios\u0142a, lecz na widok policjant\u00f3w musia\u0142a mnie postawi\u0107 na ziemi i udawa\u0107, \u017ce nic jej ze mn\u0105 nie \u0142\u0105czy, jakbym by\u0142 workiem z marihuan\u0105.<\/p>\n

Kiedy si\u0119 urodzi\u0142em, matka od trzech lat nie widzia\u0142a swojej rodziny. Poniewa\u017c jednak chcia\u0142a, \u017cebym pozna\u0142 swoich najbli\u017cszych krewnych i \u017ceby oni poznali mnie, c\u00f3rka marnotrawna wr\u00f3ci\u0142a. Mieszkali\u015bmy w mie\u015bcie, ale nieraz tygodniami przebywa\u0142em u babci w Soweto, zwykle na czas wakacji. Mam stamt\u0105d tyle wspomnie\u0144, \u017ce wydaje mi si\u0119, jakby\u015bmy tam mieszkali. W mie\u015bcie, mimo problem\u00f3w z poruszaniem si\u0119, radzili\u015bmy sobie ca\u0142kiem nie\u017ale. Do\u015b\u0107 \u0142atwo by\u0142o si\u0119 wtopi\u0107 w t\u0142um czarnych, bia\u0142ych i kolorowych ludzi w drodze do pracy i z pracy. Soweto natomiast by\u0142o osiedlem wy\u0142\u0105cznie dla czarnych. W Soweto ukrycie kogo\u015b takiego jak ja nastr\u0119cza\u0142o wi\u0119kszych trudno\u015bci, tym bardziej \u017ce osiedla znajdowa\u0142y si\u0119 pod lup\u0105 w\u0142adz. Na bia\u0142ych obszarach rzadko widywa\u0142o si\u0119 policjant\u00f3w, a kiedy ju\u017c si\u0119 jaki\u015b trafi\u0142, to najcz\u0119\u015bciej przyjazny funkcjonariusz w koszuli z ko\u0142nierzykiem i wyprasowanych spodniach. Policja w Soweto przypomina\u0142a bardziej armi\u0119 okupacyjn\u0105. Tamtejsi funkcjonariusze nie\u00a0nosili koszul, tylko ci\u0119\u017cki sprz\u0119t. Byli uzbrojeni po z\u0119by. Dzia\u0142ali w zespo\u0142ach nie bez kozery zwanych lotnymi brygadami: pojawiali si\u0119 znik\u0105d w opancerzonych transporterach, na kt\u00f3re m\u00f3wili\u015bmy \u201ehipopotamy\u201d \u2013 wozach bojowych na ogromnych ko\u0142ach, z otworami strzelniczymi po bokach. Z hipopotamami si\u0119 nie zadziera\u0142o. Na ich widok ka\u017cdy bra\u0142 nogi za pas. Osiedle znajdowa\u0142o si\u0119 w stanie permanentnej rebelii; zawsze kto\u015b przeciwko czemu\u015b maszerowa\u0142, zawsze odbywa\u0142y si\u0119 jakie\u015b protesty, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o st\u0142umi\u0107. Bawi\u0105c si\u0119 w domu babci, s\u0142ysza\u0142em wystrza\u0142y i krzyki ludzi atakowanych gazem \u0142zawi\u0105cym.<\/p>\n

Moje wspomnienia hipopotam\u00f3w i lotnych brygad po- chodz\u0105 z czas\u00f3w, gdy mia\u0142em pi\u0119\u0107 albo sze\u015b\u0107 lat; apartheid zaczyna\u0142 si\u0119 wreszcie rozpada\u0107. Wcze\u015bniej w og\u00f3le nie widywa\u0142em policji, bo nie mogli\u015bmy dopu\u015bci\u0107, \u017ceby policjanci zobaczyli mnie. W Soweto babcia nie wypuszcza\u0142a mnie z domu. Mog\u0142em si\u0119 bawi\u0107 na podw\u00f3rku za murem, ale nie na ulicy. A w\u0142a\u015bnie tam bawi\u0142y si\u0119 wszystkie inne dzieci. Moi kuzyni albo dzieci s\u0105siad\u00f3w otwierali furtk\u0119, wybiegali na zewn\u0105trz i wa\u0142\u0119sali si\u0119 do wieczora. B\u0142aga\u0142em babci\u0119, \u017ceby pozwoli\u0142a mi wyj\u015b\u0107.<\/p>\n

\u2013 Mog\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 si\u0119 pobawi\u0107 z kuzynami? Proosz\u0119.<\/p>\n

\u2013 Nie! Bo ci\u0119 zabior\u0105! Bardzo d\u0142ugo my\u015bla\u0142em, \u017ce boi si\u0119, \u017ce inni ch\u0142opcy mnie ukradn\u0105, ale jej chodzi\u0142o o policj\u0119. W\u0142adze mog\u0142y zabra\u0107 dziecko. W\u0142adze z a b i e r a \u0142 y dzieci. Niew\u0142a\u015bciwy kolor sk\u00f3ry w niew\u0142a\u015bciwej dzielnicy \u2013 to wystarcza\u0142o, by dziecko trafi\u0142o do sieroci\u0144ca, na zawsze odebrane rodzicom. W osiedlach re\u017cim polega\u0142 na siatce impipis<\/em>, anonimowych informator\u00f3w, kt\u00f3rzy donosili o wszelkich podejrzanych zachowaniach. Byli te\u017c blackjacks<\/em>, czyli czarni pracuj\u0105cy dla\u00a0policji. S\u0105siad mojej babci by\u0142 jednym z nich. Kiedy przyje\u017cd\u017ca\u0142em albo wyje\u017cd\u017ca\u0142em, musieli\u015bmy uwa\u017ca\u0107, \u017ceby nas nie widzia\u0142.<\/p>\n

Moja babcia do dzi\u015b lubi opowiada\u0107 o tym, jak to maj\u0105c trzy lata, stwierdzi\u0142em, \u017ce mam dosy\u0107 bycia wi\u0119\u017aniem, wykopa\u0142em dziur\u0119 pod bram\u0105 i uciek\u0142em. Wszyscy wpadli w pani- k\u0119. Wyruszyli na poszukiwania i na szcz\u0119\u015bcie mnie znale\u017ali. Nie wiedzia\u0142em, na jakie niebezpiecze\u0144stwo nara\u017cam siebie i innych. Babci grozi\u0142o aresztowanie, mam\u0119 wsadzono by do wi\u0119zienia, rodzin\u0119 deportowano, a ja pewnie wyl\u0105dowa\u0142bym w sieroci\u0144cu dla kolorowych.<\/p>\n

I dlatego trzymano mnie w domu. Poza paroma space- rami w parku prawie wszystkie moje wspomnienia z dzieci\u0144stwa dotycz\u0105 zamkni\u0119tych pomieszcze\u0144: ja z mam\u0105 w jej ma\u0142ym mieszkanku, ja bez mamy u babci. Nie mia\u0142em koleg\u00f3w i kole\u017canek. Jedynymi dzie\u0107mi, jakie zna\u0142em, byli moi kuzyni. Nie cierpia\u0142em z powodu braku towarzystwa \u2013 dobrze znosi\u0142em samotno\u015b\u0107. Czyta\u0142em ksi\u0105\u017cki, bawi\u0142em si\u0119 zabawk\u0105, wymy\u015bla\u0142em nieistniej\u0105ce \u015bwiaty. \u017by\u0142em w swojej g\u0142owie. Nadal \u017cyj\u0119 w swojej g\u0142owie. Dzi\u015b te\u017c mog\u0119 zosta\u0107 sam na wiele godzin i potrafi\u0119 sobie znale\u017a\u0107 rozrywk\u0119. Musz\u0119 sobie przypomina\u0107, \u017ce powinienem poby\u0107 z lud\u017ami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Apartheid by\u0142 rasizmem doskona\u0142ym. Rozwija\u0142 si\u0119 przez wieki, poczynaj\u0105c od 1652 roku, kiedy to okr\u0119ty Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej przybi\u0142y do brzeg\u00f3w Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei i powsta\u0142a kolonia handlowa o nazwie Kaapstaad, przystanek dla statk\u00f3w p\u0142ywaj\u0105cych z Europy do Indii. Aby zaprowadzi\u0107 rz\u0105dy bia\u0142ego cz\u0142owieka, holenderscy koloni\u015bci stoczyli wojn\u0119 z tubylcami, po czym opracowali zbi\u00f3r praw, kt\u00f3rych celem by\u0142o podporz\u0105dkowanie, a cz\u0119sto wr\u0119cz zniewolenie rdzennej ludno\u015bci. Kiedy koloni\u0119 przej\u0119li Brytyjczycy, potomkowie holenderskich osadnik\u00f3w pow\u0119drowali w g\u0142\u0105b l\u0105du i tam rozwijali w\u0142asny j\u0119zyk, kultur\u0119 i zwyczaje, z czasem staj\u0105c si\u0119 osobnym narodem, Afrykanerami \u2013 bia\u0142ym ludem Afryki.<\/p>\n","protected":false},"author":826,"featured_media":45346,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6814,1131],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6813],"yoast_head":"\nTrevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA: Dorasta\u0142em w Po\u0142udniowej Afryce w czasie apartheidu, co by\u0142o trudne, poniewa\u017c moja rodzina by\u0142a rodzin\u0105 mieszan\u0105. \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o w niej jedno mieszane dziecko \u2013 ja. Mam czarn\u0105 matk\u0119 i bia\u0142ego ojca. P\u00f3\u0142 Szwajcara, p\u00f3\u0142 Niemca, gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej s\u0142yn\u0105 Szwajcarzy i Niemcy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg\",\"width\":953,\"height\":1422,\"caption\":\"Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa\",\"name\":\"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-02-13T23:00:26+00:00\",\"dateModified\":\"2018-02-14T09:51:23+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/722ffd2a7de34a2a920ee3d60bf96cba\"},\"description\":\"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA: Dorasta\u0142em w Po\u0142udniowej Afryce w czasie apartheidu, co by\u0142o trudne, poniewa\u017c moja rodzina by\u0142a rodzin\u0105 mieszan\u0105. \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o w niej jedno mieszane dziecko \u2013 ja. Mam czarn\u0105 matk\u0119 i bia\u0142ego ojca. P\u00f3\u0142 Szwajcara, p\u00f3\u0142 Niemca, gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej s\u0142yn\u0105 Szwajcarzy i Niemcy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA \u2013\u00a0przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/722ffd2a7de34a2a920ee3d60bf96cba\",\"name\":\"Trevor Noah\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/trevornoah\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA","description":"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA: Dorasta\u0142em w Po\u0142udniowej Afryce w czasie apartheidu, co by\u0142o trudne, poniewa\u017c moja rodzina by\u0142a rodzin\u0105 mieszan\u0105. \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o w niej jedno mieszane dziecko \u2013 ja. Mam czarn\u0105 matk\u0119 i bia\u0142ego ojca. P\u00f3\u0142 Szwajcara, p\u00f3\u0142 Niemca, gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej s\u0142yn\u0105 Szwajcarzy i Niemcy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg","width":953,"height":1422,"caption":"Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa","name":"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#primaryimage"},"datePublished":"2018-02-13T23:00:26+00:00","dateModified":"2018-02-14T09:51:23+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/722ffd2a7de34a2a920ee3d60bf96cba"},"description":"Trevor Noah \u2013 Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA: Dorasta\u0142em w Po\u0142udniowej Afryce w czasie apartheidu, co by\u0142o trudne, poniewa\u017c moja rodzina by\u0142a rodzin\u0105 mieszan\u0105. \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o w niej jedno mieszane dziecko \u2013 ja. Mam czarn\u0105 matk\u0119 i bia\u0142ego ojca. P\u00f3\u0142 Szwajcara, p\u00f3\u0142 Niemca, gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej s\u0142yn\u0105 Szwajcarzy i Niemcy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/trevor-noah-nielegalny-moje-dziecinstwo-w-rpa#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA \u2013\u00a0przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/722ffd2a7de34a2a920ee3d60bf96cba","name":"Trevor Noah","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/trevornoah"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45335"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/826"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45335"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45335\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45335"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45335"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}