{"id":45432,"date":"2018-02-26T00:00:45","date_gmt":"2018-02-25T23:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45432"},"modified":"2020-11-04T14:24:12","modified_gmt":"2020-11-04T13:24:12","slug":"odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski","title":{"rendered":"Odchodz\u0105cy \u015bwiat"},"content":{"rendered":"
\n

W dzie\u0144 ko\u0144ca \u015bwiata
\nKobiety id\u0105 polem pod parasolkami,
\nPijak zasypia na brzegu trawnika,
\nNawo\u0142uj\u0105 na ulicy sprzedawcy warzywa
\nI \u0142\u00f3dka z \u017c\u00f3\u0142tym \u017caglem do wyspy podp\u0142ywa,
\nD\u017awi\u0119k skrzypiec w powietrzu trwa
\nI noc gwia\u017adzist\u0105 odmyka.
\nA kt\u00f3rzy czekali b\u0142yskawic i grom\u00f3w,
\nS\u0105 zawiedzeni.
\nA kt\u00f3rzy czekali znak\u00f3w i archanielskich tr\u0105b,
\nNie wierz\u0105, \u017ce staje si\u0119 ju\u017c.
\n\u2013 Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Piosenka o ko\u0144cu \u015bwiata<\/em>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n

24 maja 1974 roku w Warszawie umiera Micha\u0142 Choroma\u0144ski. Po wielu latach pracy tw\u00f3rczej, g\u0142o\u015bnych skandalach i romansach \u017cegna si\u0119 z \u017cyciem maj\u0105c na koncie kilkana\u015bcie powie\u015bci, zdrowie zniszczone chorobami oraz nadmiernym za\u017cywaniem narkotyk\u00f3w, a tak\u017ce wieloletnie pobyty w szpitalach dla psychicznie chorych.<\/p>\n

Odchodzi w zapomnieniu, powodowanym nie tylko przez pogarszaj\u0105cy si\u0119 stan zdrowia i coraz mniej entuzjastycznie przyjmowane przez czytelnik\u00f3w ksi\u0105\u017cki, ale tak\u017ce za spraw\u0105 przymusowego pobytu na emigracji, kt\u00f3ry sprawi\u0142, \u017ce ze wschodz\u0105cej gwiazdy polskiej literatury sta\u0142 si\u0119 przykurzonym reliktem i epigonem minionych czas\u00f3w. Do dzi\u015b pozostaje znany przede wszystkim jako autor Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>, powie\u015bci, kt\u00f3ra doczeka\u0142a si\u0119 nie tylko wielokrotnych wznowie\u0144, ale tak\u017ce g\u0142o\u015bnej ekranizacji z roku 1973 w re\u017cyserii Janusza Majewskiego.<\/p>\n

Warto jednak przypomnie\u0107, \u017ce Choroma\u0144ski w swoim pisarskim dorobku posiada szereg r\u00f3wnie ciekawych utwor\u00f3w, kt\u00f3re jednak do tej pory niemal nie by\u0142y wznawiane. By\u0107 mo\u017ce pierwsz\u0105 jask\u00f3\u0142k\u0105 zwiastuj\u0105c\u0105 zmian\u0119 w tej kwestii jest ponowne wydanie \u2013 po blisko 30 latach \u2013 jednego z wa\u017cniejszych dzie\u0142 pisarza, czyli powie\u015bci Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142<\/em>.<\/p>\n

\"Micha\u0142<\/a>
Micha\u0142 Choroma\u0144ski, \u201eSchodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142\u201d, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

I. Schodami w g\u00f3r\u0119\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Powie\u015b\u0107 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142<\/em> zalega\u0142a w pracowni pisarza przez wiele lat. Choroma\u0144ski zacz\u0105\u0142 j\u0105 pisa\u0107 pod koniec lat 30. XX wieku, by doko\u0144czy\u0107 j\u0105 ponad 30 lat p\u00f3\u017aniej \u2013 swoje pierwsze wydanie ksi\u0105\u017cka mia\u0142a dopiero w roku 1967 roku. Opis ma\u0142ej tatrza\u0144skiej miejscowo\u015bci wraz z rozleg\u0142a panoram\u0105 charakter\u00f3w jej mieszka\u0144c\u00f3w wielu przypomnia\u0142 Zakopane, tak t\u0142umnie odwiedzane i zamieszkiwane przez najwybitniejszych przedstawicieli okresu M\u0142odej Polski. W wielu powie\u015bciowych bohaterach dopatrywano si\u0119 rzeczywistych os\u00f3b, znanych osobi\u015bcie Choroma\u0144skiemu, przez co pisarza przez wiele lat darzono na salonach niech\u0119ci\u0105. Uwa\u017cna lektura Schodami w g\u00f3r\u0119\u2026<\/em> sugeruje jednak co\u015b innego \u2013 nie jest to powie\u015b\u0107 z kluczem, nie da si\u0119 bowiem jednoznacznie okre\u015bli\u0107, kt\u00f3ry z powie\u015bciowych bohater\u00f3w stanowi odbicie rzeczywistej osoby. Choroma\u0144ski bra\u0142 raczej cechy kilku os\u00f3b do wykreowania jednego powie\u015bciowego bohatera, tworz\u0105c tym samym galeri\u0119 typ\u00f3w ludzkich charakter\u00f3w. Z tego te\u017c wzgl\u0119du wskazywanie w tej powie\u015bci pierwowzor\u00f3w takich os\u00f3b, jak np. Maria Kasprowiczowa, Karol Szymanowski czy Kazimierz Wierzy\u0144ski zwyczajnie mija si\u0119 z prawd\u0105.<\/p>\n

Charakter\u00f3w prezentuj\u0105cych odmienne postawy \u017cyciowe przewija si\u0119 przez strony Schodami w g\u00f3r\u0119\u2026<\/em> mn\u00f3stwo. Pocz\u0105wszy od W\u0119gierki Draginy \u0141uckiej, \u201ewielkiej wdowy\u201d po rze\u017abiarzu Antonim \u0141uckim, buduj\u0105cej dla niego monumentalny grobowiec, przez architekta Ryszarda Ord\u0119g\u0119, a\u017c po wr\u00f3\u017cbit\u0119 i morfinist\u0119 Lilipowskiego. Pod p\u0142aszczykiem powie\u015bci po\u015bwi\u0119conej dochodz\u0105cym do zdrowia kuracjuszom oraz sta\u0142ym mieszka\u0144com g\u00f3rskiego miasteczka, autor przemyca wa\u017cne pytania egzystencjalne, tym istotniejsze, \u017ce akcja powie\u015bci toczy si\u0119 na kilka miesi\u0119cy przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\u015awiat tatrza\u0144skiej miejscowo\u015bci Podbazie opisywany jest z perspektywy osoby z zewn\u0105trz, 19-letniego Karola Nitonickiego, studenta warszawskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, kt\u00f3ry postanowi\u0142 sp\u0119dzi\u0107 lato na malowaniu g\u00f3rskich pejza\u017cy i sprzedawaniu swoich obraz\u00f3w. Tak skonstruowany narrator umo\u017cliwia bowiem nie tylko pozbawione zapo\u015bredniczenia spojrzenie na \u017cycie tocz\u0105ce si\u0119 w g\u00f3rskiej miejscowo\u015bci, ale tak\u017ce \u2013 za spraw\u0105 wybrania na narratora m\u0142odzie\u0144ca \u2013 czytelnik ma okazj\u0119 \u015bledzi\u0107 ewoluuj\u0105c\u0105 psychik\u0119 dorastaj\u0105cego m\u0119\u017cczyzny. Jest to relacja tym ciekawsza, \u017ce wzbogacona o jego \u201emalarskie spojrzenie\u201d, pog\u0142\u0119biaj\u0105ce z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 postaw i charakter\u00f3w portretowanych os\u00f3b.<\/p>\n

Cho\u0107 na pocz\u0105tku m\u0142ody malarz daje si\u0119 uwie\u015b\u0107 panuj\u0105cej na Podbaziu atmosferze, dosy\u0107 szybko zaczyna zadawa\u0107 sobie fundamentalne pytania: ile r\u00f3\u017cnych twarzy mo\u017ce mie\u0107 jedna osoba? Oraz: tak naprawd\u0119 kto jest kim, a za kogo tylko si\u0119 podaje? Postaci godnych powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 jest mn\u00f3stwo: baronowa Sztygielowa, okultysta Lilipowski wraz z ma\u0142\u017conk\u0105, kelner Barski czy te\u017c architekt Ryszard Ord\u0119ga. Zw\u0142aszcza ostatnia z tych os\u00f3b zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, z racji na sw\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 dla ca\u0142ej powie\u015bci. Przywo\u0142anie postaci Ord\u0119gi rozpoczyna i ko\u0144czy ca\u0142\u0105 histori\u0119, a targaj\u0105ce nim dylematy s\u0105 najwa\u017cniejszymi pytaniami stawianymi przez powie\u015b\u0107 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142<\/em>.<\/p>\n

Ryszard Luty Eustachy Ord\u0119ga, a w\u0142a\u015bciwie Ryszard Furdala, jest bowiem cz\u0142owiekiem dotkni\u0119tym sporym brakiem. Nie posiada on pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142yby mu zaj\u0119cie w\u0142a\u015bciwego stanowiska i wyboru stosownej postawy moralnej. \u201eTrzeba w sobie co\u015b mie\u0107, \u017ceby mie\u0107 przekonania, trzeba w sobie co\u015b mie\u0107. Tylko co?\u201d[2]<\/sup><\/a> \u2013 te s\u0142owa Ryszarda Ord\u0119gi s\u0105 przejmuj\u0105ce nie tylko dlatego, \u017ce bohater przyznaje si\u0119 w nich do swej wewn\u0119trznej pustki, kt\u00f3rej nie jest w stanie niczym wype\u0142ni\u0107, ale s\u0105 one wstrz\u0105saj\u0105ce tak\u017ce ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce taka opinia zostaje wyg\u0142oszona na kilka miesi\u0119cy przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, kiedy ju\u017c nie b\u0119dzie mo\u017cna pozwoli\u0107 sobie na luksus braku podj\u0119cia decyzji.<\/p>\n

Tak\u017ce przy okazji wizyty Ord\u0119gi w domu na Podbaziu wyja\u015bnia si\u0119 sens tytu\u0142u ca\u0142ej opowie\u015bci. Jak bowiem t\u0142umaczy Dragina \u0141ucka: \u201e(\u2026) ludzie na tej ziemi chodz\u0105 schodami w g\u00f3r\u0119 i schodami w d\u00f3\u0142 i \u017ce przed id\u0105cymi w g\u00f3r\u0119 schody, a w\u0142a\u015bciwie stopnie si\u0119 poszerzaj\u0105, natomiast dla id\u0105cych w d\u00f3\u0142 zw\u0119\u017caj\u0105 si\u0119 i zmniejszaj\u0105. M\u00f3wi\u0142am o tym w znaczeniu moralnym, filozoficznym, ludzkim\u201d[3]<\/sup><\/a>. Troch\u0119 egzaltowane s\u0142owa pani \u0141uckiej nie znajduj\u0105 jednak zrozumienia u innych bywalc\u00f3w jej domostwa. Jeden z nich, komisarz Szmur\u0142o, inaczej zapatruje si\u0119 na sens budowanej przez \u201ewielk\u0105 wdow\u0119\u201d groty upami\u0119tniaj\u0105cej jej zmar\u0142ego m\u0119\u017ca: \u201e[t]u pani \u0141ucka ujawni\u0142a mu psychologiczne znaczenie schod\u00f3w prowadz\u0105cych do groty z tumb\u0105. Komisarz pomy\u015bla\u0142 troch\u0119 i powt\u00f3rzy\u0142, \u017ce psychologia stosowana w sztuce jest jego hobby, konikiem. Ale wed\u0142ug niego wymowa schod\u00f3w by\u0142a inna. Dla niego budowniczy, kt\u00f3ry budowa\u0142 te schody, prze\u017cywa\u0142 strach. Jakby ba\u0142 si\u0119 zej\u015b\u0107 na ziemi\u0119, natomiast ratunek dla siebie widzia\u0142 w ucieczce na g\u00f3r\u0119. Wi\u0119c by\u0142y w tych schodach zarazem i strach, i ch\u0119\u0107 ucieczki. \u2013 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142! \u2013 zawo\u0142a\u0142 dos\u0142ownie pan Boles\u0142aw. Wszyscy my w swej karierze chodzimy schodami w g\u00f3r\u0119 lub w d\u00f3\u0142, ale nie wszyscy prze\u017cywamy z tego powodu panik\u0119\u201d[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Szeroka panorama niejednoznacznych ludzkich charakter\u00f3w oraz ukazanie rozmaitych podej\u015b\u0107 wzgl\u0119dem rzeczywisto\u015bci wskazuj\u0105 na pog\u0142\u0119bion\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 konieczno\u015bci psychologizacji jednostki. W powie\u015bci Schodami w g\u00f3r\u0119\u2026<\/em> Choroma\u0144ski ukaza\u0142 mnogo\u015b\u0107 postaw \u017cyciowych, ich zmienno\u015b\u0107 oraz podatno\u015b\u0107 na wp\u0142ywy i intrygi. Podkre\u015bli\u0142 tak\u017ce, \u017ce \u017caden cz\u0142owiek nie ma tylko jednej, ostatecznej twarzy czy formy, bo nieustannie pozostaj\u0105 one w ruchu.<\/p>\n

W tej powie\u015bci pisarz podni\u00f3s\u0142 tak\u017ce inne kwestie. \u015awiat ukazany przez Choroma\u0144skiego w Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142<\/em> to przedstawienie uniwersum niemal w przededniu wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Czytelnicy patrz\u0105cy z prezentystycznej perspektywy wiedz\u0105, \u017ce jest to \u015bwiat, po kt\u00f3rym ju\u017c niebawem zostan\u0105 jedynie wspomnienia. Jednak jego bohaterowie niemal do ko\u0144ca nie dostrzegaj\u0105 zagro\u017cenia i \u0142udz\u0105 si\u0119, \u017ce dziejowa zawierucha ominie ich ma\u0142\u0105 miejscowo\u015b\u0107. Cho\u0107 w powie\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 znaki ewidentnie oznajmuj\u0105ce nadci\u0105gaj\u0105cy kataklizm (vide: wybicie szyb w \u017cydowskim sklepiku, dyskretna wszechobecno\u015b\u0107 podw\u00f3jnych agent\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z obcym wywiadem), to mieszka\u0144cy Podbazia nie widz\u0105 \u2013 nie chc\u0105 widzie\u0107? \u2013 nadci\u0105gaj\u0105cego zagro\u017cenia.<\/p>\n

II. Biografia pe\u0142na niespe\u0142nie\u0144<\/strong><\/p>\n

Micha\u0142 Choroma\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku na terenie \u00f3wczesnego rosyjskiego Jelizawietgradu (obecnie jest to Kirowohrad na Ukrainie). Dosy\u0107 wcze\u015bnie straci\u0142 ojca, przez co zmuszony by\u0142 ju\u017c od 17 roku \u017cycia zarabia\u0107 na utrzymanie rodziny. Ima\u0142 si\u0119 rozmaitych prac: by\u0142 sanitariuszem, dorabia\u0142 jako korepetytor, pisywa\u0142 tak\u017ce do gazet. Trudna sytuacja materialna na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 w jego przypadku na problemy zdrowotne: w m\u0142odym wieku zapad\u0142 na gru\u017alic\u0119 ko\u015bci, przez co by\u0142 zmuszony do leczenia si\u0119 w sanatoriach, a tak\u017ce poruszania si\u0119 o kulach. Do Polski przyjecha\u0142 z reszt\u0105 rodziny dopiero w 1924 roku, nie znaj\u0105c nawet j\u0119zyka polskiego. Do\u015b\u0107 szybko uda\u0142o mu si\u0119 nadrobi\u0107 braki, poniewa\u017c ju\u017c w 1931 ukazuje si\u0119 jego pierwsza powie\u015b\u0107 \u2013 Biali bracia<\/em>, o kt\u00f3rej pisarz J\u00f3zef Wittlin entuzjastycznie pisa\u0142: \u201e[b]\u0119d\u0119 tr\u0105bi\u0142, gdzie si\u0119 da, \u017ce napisa\u0142 Pan ksi\u0105\u017ck\u0119 stoj\u0105c\u0105 na poziomie najlepszych dzie\u0142 Conrada, co jest prawd\u0105\u201d[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Kolejne ksi\u0105\u017cki przynosz\u0105 Choroma\u0144skiemu uznanie i pieni\u0105dze \u2013 za drug\u0105 powie\u015b\u0107, opublikowan\u0105 w 1932 roku Zazdro\u015b\u0107 i medycyn\u0119<\/em> w 1933 roku otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 M\u0142odych Polskiej Akademii Literatury oraz spory zastrzyk got\u00f3wki. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 tak\u017ce polemiki powodowane podej\u015bciem Choroma\u0144skiego do tworzenia literatury; do najs\u0142ynniejszych zalicza si\u0119 tekst Ignacego Fika zatytu\u0142owany Literatura choromaniak\u00f3w<\/em>, w kt\u00f3rym krytyk pi\u0119tnuje przesadn\u0105 \u2013 jego zdaniem \u2013 psychologizacj\u0119 postaci oraz nadmierne i niepotrzebne eksperymenty z form\u0105, widoczne nie tylko w ksi\u0105\u017ckach Choroma\u0144skiego, ale tak\u017ce m.in. u Witolda Gombrowicza, Brunona Schulza, Witkacego, Ireny Krzywickiej czy Adama Wa\u017cyka.<\/p>\n

Choroma\u0144ski nie bez powodu nazywa\u0142 siebie \u201eostatnim pisarzem M\u0142odej Polski\u201d. \u015awiat, kt\u00f3ry ukazywa\u0142 na kartach swoich powie\u015bci, stopniowo odchodzi\u0142 w niepami\u0119\u0107, przegnany do\u015bwiadczeniem II wojny \u015bwiatowej. Wojenne prze\u017cycia nie sta\u0142y si\u0119 jednak udzia\u0142em samego Choroma\u0144skiego, poniewa\u017c ten czas sp\u0119dzi\u0142 na emigracji w Ameryce Po\u0142udniowej oraz w Kanadzie, do kt\u00f3rych uciek\u0142 wraz z ma\u0142\u017conk\u0105, Ruth Sorel, tancerk\u0105 pochodzenia \u017cydowskiego. Lata odci\u0119cia od polskiej kultury \u2013 przek\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na niemoc tw\u00f3rcz\u0105 oraz brak kontaktu polskich czytelnik\u00f3w z jego utworami \u2013 sprawi\u0142, \u017ce po powrocie do kraju po 17 latach na nowe dzie\u0142a tego pisarza ma\u0142o kto wyczekiwa\u0142. Jego nowe utwory, publikowane ju\u017c w PRL-u, a osadzone w rzeczywisto\u015bci Ameryki Po\u0142udniowej (vide: Makumba czyli Drzewo gadaj\u0105ce<\/em>) r\u00f3wnie\u017c nie spotka\u0142y si\u0119 ze zrozumieniem. Gdyby doko\u0144czy\u0142 i opublikowa\u0142 powie\u015b\u0107 Schodami w g\u00f3r\u0119\u2026<\/em> jeszcze przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej i pozosta\u0142 w kraju, to by\u0107 mo\u017ce utrzyma\u0142by status s\u0142awy \u2013 jednak po 30 latach powie\u015b\u0107 ta okaza\u0142a si\u0119 ju\u017c przebrzmia\u0142a. I podobnie: gdyby swoje opowie\u015bci dziej\u0105ce si\u0119 na terenie Ameryki Po\u0142udniowej opublikowa\u0142 p\u00f3\u017aniej, to istnia\u0142a du\u017ca szansa, \u017ce wstrzeli\u0142by si\u0119 w boom na powie\u015bci iberoameryka\u0144skie, kt\u00f3re \u015bwi\u0119ci\u0142y wtedy triumfy w Polsce. Krytycy domniemuj\u0105, \u017ce gdyby w\u0142a\u015bnie tak potoczy\u0142a si\u0119 ta historia, to Choroma\u0144ski m\u00f3g\u0142by zyska\u0107 status nawet \u201epolskiego Fuentesa\u201d.<\/p>\n

W tym przypadku los jednak chcia\u0142 inaczej. Choroma\u0144ski nie zosta\u0142 doceniony przez jemu wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w, jego gwiazda coraz bardziej przygasa\u0142a. Cho\u0107 pod koniec \u017cycia pisa\u0142 du\u017co \u2013 niemal co roku publikowa\u0142 now\u0105, grub\u0105 powie\u015b\u0107 \u2013 to nie uda\u0142o mu si\u0119 ju\u017c odzyska\u0107 utraconej s\u0142awy i pozycji w literackim \u015bwiecie.<\/p>\n

Mimo up\u0142ywu lat j\u0119zyk jego powie\u015bci si\u0119 nie zestrza\u0142, a dylematy moralne portretowanych przez niego bohater\u00f3w wci\u0105\u017c s\u0105 bole\u015bnie aktualne. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Micha\u0142a Choroma\u0144skiego, prekursorska, niepokorna, stale eksperymentuj\u0105ca, nale\u017cy do kanonu tych dzie\u0142, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na ponowne odczytanie.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Piosenka o ko\u0144cu \u015bwiata<\/em>, [w:] tego\u017c, Wiersze wszystkie<\/em>, Znak 2011, s. 206.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Micha\u0142 Choroma\u0144ski, Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142<\/em>, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017, s. 377.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Tam\u017ce, s. 348.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Tam\u017ce, s. 358\u2013359.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Marek So\u0142tysik, pos\u0142owie do ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a Choroma\u0144skiego Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Wydawnictwo Pozna\u0144skie 1990.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Powie\u015b\u0107 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142 zalega\u0142a w pracowni pisarza przez wiele lat. Choroma\u0144ski zacz\u0105\u0142 j\u0105 pisa\u0107 pod koniec lat 30. XX wieku, by doko\u0144czy\u0107 j\u0105 ponad 30 lat p\u00f3\u017aniej \u2013 swoje pierwsze wydanie ksi\u0105\u017cka mia\u0142a dopiero w roku 1967 roku. Opis ma\u0142ej tatrza\u0144skiej miejscowo\u015bci wraz z rozleg\u0142a panoram\u0105 charakter\u00f3w jej mieszka\u0144c\u00f3w wielu przypomnia\u0142 Zakopane, tak t\u0142umnie odwiedzane i zamieszkiwane przez najwybitniejszych przedstawicieli okresu M\u0142odej Polski.<\/p>\n","protected":false},"author":581,"featured_media":45437,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3768,6833,3222],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14093],"yoast_head":"\nOdchodz\u0105cy \u015bwiat \u2013 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142, Micha\u0142 Choroma\u0144ski<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Micha\u0142 Choroma\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku na terenie \u00f3wczesnego rosyjskiego Jelizawietgradu (obecnie jest to Kirowohrad na Ukrainie). Dosy\u0107 wcze\u015bnie straci\u0142 ojca, przez co zmuszony by\u0142 ju\u017c od 17 roku \u017cycia zarabia\u0107 na utrzymanie rodziny. Ima\u0142 si\u0119 rozmaitych prac: by\u0142 sanitariuszem, dorabia\u0142 jako korepetytor, pisywa\u0142 tak\u017ce do gazet.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/michal-choromanski-schodami-w-gore-chodami-w-dol-piw-2018-02-15.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/michal-choromanski-schodami-w-gore-chodami-w-dol-piw-2018-02-15.jpg\",\"width\":1927,\"height\":2482,\"caption\":\"Micha\u0142 Choroma\u0144ski, \u201eSchodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142\u201d, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski\",\"name\":\"Odchodz\u0105cy \u015bwiat \u2013 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142, Micha\u0142 Choroma\u0144ski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-02-25T23:00:45+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:24:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\"},\"description\":\"Micha\u0142 Choroma\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku na terenie \u00f3wczesnego rosyjskiego Jelizawietgradu (obecnie jest to Kirowohrad na Ukrainie). Dosy\u0107 wcze\u015bnie straci\u0142 ojca, przez co zmuszony by\u0142 ju\u017c od 17 roku \u017cycia zarabia\u0107 na utrzymanie rodziny. Ima\u0142 si\u0119 rozmaitych prac: by\u0142 sanitariuszem, dorabia\u0142 jako korepetytor, pisywa\u0142 tak\u017ce do gazet.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Odchodz\u0105cy \u015bwiat\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\",\"name\":\"Anna Michalik\",\"description\":\"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Odchodz\u0105cy \u015bwiat \u2013 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142, Micha\u0142 Choroma\u0144ski","description":"Micha\u0142 Choroma\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku na terenie \u00f3wczesnego rosyjskiego Jelizawietgradu (obecnie jest to Kirowohrad na Ukrainie). Dosy\u0107 wcze\u015bnie straci\u0142 ojca, przez co zmuszony by\u0142 ju\u017c od 17 roku \u017cycia zarabia\u0107 na utrzymanie rodziny. Ima\u0142 si\u0119 rozmaitych prac: by\u0142 sanitariuszem, dorabia\u0142 jako korepetytor, pisywa\u0142 tak\u017ce do gazet.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/michal-choromanski-schodami-w-gore-chodami-w-dol-piw-2018-02-15.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/michal-choromanski-schodami-w-gore-chodami-w-dol-piw-2018-02-15.jpg","width":1927,"height":2482,"caption":"Micha\u0142 Choroma\u0144ski, \u201eSchodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142\u201d, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski","name":"Odchodz\u0105cy \u015bwiat \u2013 Schodami w g\u00f3r\u0119, schodami w d\u00f3\u0142, Micha\u0142 Choroma\u0144ski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#primaryimage"},"datePublished":"2018-02-25T23:00:45+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:24:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6"},"description":"Micha\u0142 Choroma\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku na terenie \u00f3wczesnego rosyjskiego Jelizawietgradu (obecnie jest to Kirowohrad na Ukrainie). Dosy\u0107 wcze\u015bnie straci\u0142 ojca, przez co zmuszony by\u0142 ju\u017c od 17 roku \u017cycia zarabia\u0107 na utrzymanie rodziny. Ima\u0142 si\u0119 rozmaitych prac: by\u0142 sanitariuszem, dorabia\u0142 jako korepetytor, pisywa\u0142 tak\u017ce do gazet.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/odchodzacy-swiat-schodami-w-gore-schodami-w-dol-michal-choromanski#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Odchodz\u0105cy \u015bwiat"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6","name":"Anna Michalik","description":"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45432"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/581"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45432"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45432\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48418,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45432\/revisions\/48418"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45432"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45432"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}