{"id":45796,"date":"2018-03-30T00:00:20","date_gmt":"2018-03-29T23:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45796"},"modified":"2018-03-28T10:28:07","modified_gmt":"2018-03-28T09:28:07","slug":"amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead","title":{"rendered":"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera"},"content":{"rendered":"

Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci Colsona Whiteheada ma charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.<\/p>\n

\"Colson<\/a>
Colson Whitehead, \u201eKolej podziemna\u201d, prze\u0142. R. Lisowski, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2017.<\/figcaption><\/figure>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0105 Kolei podziemnej<\/em> jest Cora, siedemnastoletnia niewolnica z plantacji bawe\u0142ny w Georgii. Kiedy jeden z towarzyszy sk\u0142ada jej propozycj\u0119 ucieczki, dziewczyna pocz\u0105tkowo mu odmawia, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce w razie niepowodzenia czeka j\u0105 \u015bmier\u0107 w m\u0119czarniach. Zgadza si\u0119 dopiero po trzech tygodniach, po \u015bmierci Jamesa Randalla, \u0142agodniejszego z dw\u00f3ch wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicieli plantacji. Pod rz\u0105dami jego brata, Terrance\u2019a \u017cycie niewolnik\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 dot\u0105d g\u0142\u00f3wnie z ci\u0119\u017ckiej pracy i okrutnych kar, ma bowiem zmieni\u0107 si\u0119 na gorsze. Ucieczka staje si\u0119 mo\u017cliwa dzi\u0119ki powstaniu kolei podziemnej ze stacj\u0105 w Georgii \u2013 miejsca, do kt\u00f3rego, przynajmniej w powie\u015bci, zbieg\u0142y niewolnik mo\u017ce wsi\u0105\u015b\u0107 i pojecha\u0107 tam, gdzie czeka go lepszy los.<\/p>\n

Dos\u0142owne potraktowanie kolei podziemnej to pierwszy, ale nie jedyny przypadek, w kt\u00f3rym autor decyduje si\u0119 odej\u015b\u0107 od fakt\u00f3w historycznych. Historia ucieczki Cory, Caesara i Lovey nie wydarzy\u0142a si\u0119 nigdy \u2013 cho\u0107 jednocze\u015bnie, w r\u00f3\u017cnych wariantach, wydarzy\u0142a si\u0119 pewnie wiele razy. Zamiast fakt\u00f3w z \u017cycia konkretnej osoby (jak to zrobi\u0142a cho\u0107by Toni Morrison w Umi\u0142owanej<\/em>), Whitehead zdecydowa\u0142 si\u0119 zaczerpn\u0105\u0107 z historii\u2026 og\u0142oszenia o zbieg\u0142ych niewolnikach. Datowane od 1812 do 1839, pozwalaj\u0105 w przybli\u017ceniu okre\u015bli\u0107 czas akcji powie\u015bci \u2013 s\u0105 to tym samym najprawdopodobniej lata 30. XIX wieku.<\/p>\n

Niezbyt precyzyjne usytuowanie zdarze\u0144 powie\u015bciowych nie oznacza jednak, \u017ce los ameryka\u0144skich niewolnik\u00f3w zosta\u0142 oddany w spos\u00f3b nieprzekonuj\u0105cy. Walka o trzymetrowy skrawek ziemi, kt\u00f3r\u0105 jedenastoletnia Cora toczy, by zapewni\u0107 sobie po\u017cywienie inne ni\u017c t\u0142uczone ziemniaki; wykorzystywanie seksualne niewolnic \u2013 tak przez bia\u0142ych pan\u00f3w, jak i przez innych czarnosk\u00f3rych \u2013 a zw\u0142aszcza: opisy kar, sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na przekonuj\u0105cy obraz tego, co w praktyce oznacza\u0142 przypisany niewolnikowi status rzeczy<\/em>. Wielokrotnie podkre\u015blane jest przy tym wyrafinowane okrucie\u0144stwo oprawc\u00f3w: \u201eGo\u015bcie Randalla s\u0105czyli rum korzenny, podczas gdy Du\u017cego Anthony\u2019ego oblano oliw\u0105 i podpalono. \u015awiadkom oszcz\u0119dzono s\u0142uchania jego krzyk\u00f3w, bo ju\u017c pierwszego dnia obci\u0119to mu m\u0119sko\u015b\u0107, wepchni\u0119to do ust i zaszyto. Dyby dymi\u0142y, w\u0119gli\u0142y si\u0119 i p\u0142on\u0119\u0142y, wyrze\u017abione postaci wi\u0142y si\u0119 w p\u0142omieniach jak \u017cywe\u201d.<\/p>\n

Wydarzenia opisane w rozdziale Georgia, opowiadaj\u0105cym o losach Cory i Caesara na plantacji Randall\u00f3w, wydaj\u0105 si\u0119 najbli\u017csze prawdzie historycznej. Dalsze etapy ich podr\u00f3\u017cy poznajemy z rozdzia\u0142\u00f3w zatytu\u0142owanych nazwami stan\u00f3w \u2013 s\u0105 to kolejno Karolina Po\u0142udniowa<\/em>, Karolina P\u00f3\u0142nocna<\/em>, Tennesee<\/em> czy Indiana<\/em>. Przeplataj\u0105 je rozdzia\u0142y, kt\u00f3rych tytu\u0142y bior\u0105 si\u0119 od imion postaci. Jest wi\u0119c Ajarry<\/em>, w kt\u00f3rym czytelnik poznaje babk\u0119 Cory, we wczesnej m\u0142odo\u015bci porwan\u0105 ze swojej wioski i sprzedan\u0105 w niewol\u0119; znacznie p\u00f3\u017aniej pojawia si\u0119 te\u017c historia ucieczki jej matki, Mabel. Sw\u00f3j rozdzia\u0142 ma te\u017c Caesar, Ridgeway, \u0142owca niewolnik\u00f3w, kt\u00f3ry rusza w po\u015bcig za zbieg\u0142\u0105 z plantacji Randalla tr\u00f3jk\u0105 niewolnik\u00f3w, a tak\u017ce Ethel, \u017cona jednego z wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w kolei podziemnej, kt\u00f3ra pragnie nawr\u00f3ci\u0107 Cor\u0119 na chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\n

Klucz do kompozycji powie\u015bci mo\u017cna znale\u017a\u0107 w rozdziale po\u015bwi\u0119conym losom Caesara sprzed okresu pracy u Randall\u00f3w. Ch\u0142opak, wychowany w Wirginii na farmie pani Garner, dorasta\u0142 w przekonaniu, \u017ce po \u015bmierci swojej w\u0142a\u015bcicielki b\u0119dzie wolny. Dzi\u0119ki niej nauczy\u0142 si\u0119 czyta\u0107, a kiedy zosta\u0142 sprzedany w niewol\u0119 przez jej spadkobierc\u00f3w, zdoby\u0142 dla siebie \u201eksi\u0105\u017ck\u0119, przez kt\u00f3r\u0105 go zabij\u0105\u201d \u2013 Podr\u00f3\u017ce do wielu odleg\u0142ych narod\u00f3w \u015bwiata<\/em> J. Swifta. Ryzykowa\u0142 \u017cyciem w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce \u201eje\u015bli (\u2026) nie czyta\u0142, by\u0142 niewolnikiem\u201d. To na tej powie\u015bci wzorowana jest kompozycja Kolei podziemnej<\/em>. Podobnie jak Guliwer, kt\u00f3ry w swojej podr\u00f3\u017cy przemierza\u0142 kolejne krainy, Cora przemieszcza si\u0119 od jednego stanu do drugiego. Ka\u017cdy z nich okazuje si\u0119 osobnym mikro\u015bwiatem, a zasady post\u0119powania wyuczone w jednym z nich w drugim okazuj\u0105 si\u0119 kompletnie nieprzydatne.<\/p>\n

Stany, kt\u00f3re odwiedza dziewczyna r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 przede wszystkim stosunkiem w\u0142adz do czarnosk\u00f3rych. Niewolnictwo, kt\u00f3re w Georgii jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem niezwykle op\u0142acalnym, w skali ca\u0142ego kraju staje si\u0119 pu\u0142apk\u0105. Wpadaj\u0105 w ni\u0105, paradoksalnie, w\u0142a\u015bnie ci, kt\u00f3rzy, spodziewaj\u0105c si\u0119 wysokich zysk\u00f3w, latami masowo sprowadzali niewolnik\u00f3w z Afryki. Zasady dzia\u0142ania tego mechanizmu t\u0142umaczy Corze Martin, wsp\u00f3\u0142pracownik kolei podziemnej z Karoliny P\u00f3\u0142nocnej: \u201eWi\u0119cej niewolnik\u00f3w oznacza\u0142o wi\u0119cej bawe\u0142ny, co dawa\u0142o wi\u0119cej pieni\u0119dzy, by zakupi\u0107 wi\u0119cej ziemi i uprawia\u0107 jeszcze wi\u0119cej bawe\u0142ny. (\u2026) W Karolinie P\u00f3\u0142nocnej biali dwukrotnie przewy\u017cszali niewolnik\u00f3w, ale w Luizjanie i Georgii obie populacje by\u0142y prawie r\u00f3wne. (\u2026) Nietrudno wyobrazi\u0107 sobie tok wydarze\u0144, kiedy niewolnik zrzuci kajdany, szukaj\u0105c wolno\u015bci \u2013 i odwetu\u201d.<\/p>\n

Podczas gdy w Geogrii, na plantacji Randall\u00f3w, niewolnik jest rzecz\u0105 \u2013 sprzedawan\u0105 i kupowan\u0105, eksploatowan\u0105 bezlito\u015bnie i do samego ko\u0144ca (szczeg\u00f3lnie wymowna jest w tym kontek\u015bcie scena \u015bmierci Ajarry na polu bawe\u0142ny) \u2013 w Karolinie P\u00f3\u0142nocnej jest intruzem, kt\u00f3ry nie ma prawa przekroczy\u0107 granic stanu. Karolina Po\u0142udniowa, w kt\u00f3rej czarnosk\u00f3rym zapewnia si\u0119 godziwe warunki mieszkaniowe i p\u0142aci za wykonywan\u0105 prac\u0119, a nawet pozwala im si\u0119 kszta\u0142ci\u0107, wydaje si\u0119 na tym tle chlubnym wyj\u0105tkiem. Szybko jednak okazuje si\u0119, \u017ce, cho\u0107 w\u0142adze stanu nie zabieraj\u0105 niewolnicom dzieci, roszcz\u0105 sobie prawo do decydowania o tym, kt\u00f3ra z nich mo\u017ce je urodzi\u0107. Czarnosk\u00f3re niewolnice \u201enie by\u0142y [tam] towarem jak dawniej, ale \u017cywym inwentarzem (\u2026) Pozamykanym w domach noclegowych niczym w kojcach i klatkach.\u201d<\/p>\n

W miar\u0119 rozwoju fabu\u0142y powie\u015bci, Cora, jej g\u0142\u00f3wna bohaterka, usi\u0142uje zapewni\u0107 sobie wolno\u015b\u0107, uciekaj\u0105c przed Ridgeway\u2019em i kolejnymi prze\u015bladowaniami. Nie oznacza to jednak, \u017ce w kreowanym przez Whiteheada \u015bwiecie niewolnicy s\u0105 prezentowani w spos\u00f3b jednoznacznie pozytywny. Cora ju\u017c na plantacji uczy si\u0119 walki o przetrwanie, bywa te\u017c agresywna: w czasie ucieczki mi\u0119dzy ni\u0105 a usi\u0142uj\u0105cym j\u0105 pojma\u0107 dwunastolatkiem wywi\u0105zuje si\u0119 szamotanina, w wyniku kt\u00f3rej ch\u0142opak ginie. Wiarygodno\u015b\u0107 jej postaci zawiera si\u0119 w tym, \u017ce nie jest wy\u0142\u0105cznie niewinn\u0105 ofiar\u0105, kt\u00f3rej nale\u017cy wsp\u00f3\u0142czu\u0107. \u017byj\u0105c w \u015bwiecie pe\u0142nym przemocy, sama si\u0119 jej uczy, a po ucieczce z plantacji Randall\u00f3w do\u015bwiadcza jej r\u00f3wnie cz\u0119sto, co przed ni\u0105.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i niejednoznaczno\u015b\u0107 postaci jest jednym z atut\u00f3w powie\u015bci Whiteheada, podobnie jak atrakcyjna forma, w jakiej przedstawia on z\u0142o\u017cony problem niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych. Za wartk\u0105 akcj\u0105 kryje si\u0119 wnikliwe studium okrutnego wyzysku czarnosk\u00f3rej ludno\u015bci, kt\u00f3ry przez lata by\u0142 usankcjonowany nie tylko prawnie czy kulturowo, ale r\u00f3wnie\u017c religijnie \u2013 st\u0105d niewolnictwu jako takiemu nie s\u0105 przeciwne nawet gorliwie wierz\u0105ce bohaterki powie\u015bci Whiteheada, pani Garner i Ethel. Dobrym posuni\u0119ciem by\u0142o te\u017c dopuszczenie perspektywy nie tylko samych niewolnik\u00f3w i zdecydowanych abolicjonist\u00f3w, kt\u00f3rych w powie\u015bci reprezentuj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownicy kolei podziemnej, ale tak\u017ce os\u00f3b, kt\u00f3re z sytuacji czarnosk\u00f3rej ludno\u015bci czerpi\u0105 korzy\u015bci \u2013 przede wszystkim Ridgewaya, ale tak\u017ce Stevensa, m\u0142odego chirurga handluj\u0105cego zw\u0142okami.<\/p>\n

Kolej podziemna<\/em> jest pierwsz\u0105 powie\u015bci\u0105 tego autora przet\u0142umaczon\u0105 na j\u0119zyk polski, do czego z pewno\u015bci\u0105 przyczyni\u0142y si\u0119 zdobyte przez ni\u0105 wyr\u00f3\u017cnienia \u2013 National Book Award i Nagroda Pulitzera. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce nie ostatni\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci Colsona Whiteheada ma charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.<\/p>\n","protected":false},"author":827,"featured_media":45801,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6891,6830,1166],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6832],"yoast_head":"\nAmeryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Kolej Podziemna, Colson Whitehead<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci, Colson Whitehead nadaje jej charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/colson-whitehead-kolej-podziemna-2018-03-28.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/colson-whitehead-kolej-podziemna-2018-03-28.jpg\",\"width\":1174,\"height\":1774,\"caption\":\"Colson Whitehead, \u201eKolej podziemna\u201d, prze\u0142. R. Lisowski, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2017.\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead\",\"name\":\"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Kolej Podziemna, Colson Whitehead\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-03-29T23:00:20+00:00\",\"dateModified\":\"2018-03-28T09:28:07+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e9fdbccef92740921968c53966a4918e\"},\"description\":\"Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci, Colson Whitehead nadaje jej charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e9fdbccef92740921968c53966a4918e\",\"name\":\"Paulina \u017barnecka\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pzarnecka\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Kolej Podziemna, Colson Whitehead","description":"Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci, Colson Whitehead nadaje jej charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/colson-whitehead-kolej-podziemna-2018-03-28.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/colson-whitehead-kolej-podziemna-2018-03-28.jpg","width":1174,"height":1774,"caption":"Colson Whitehead, \u201eKolej podziemna\u201d, prze\u0142. R. Lisowski, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2017."},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead","name":"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Kolej Podziemna, Colson Whitehead","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#primaryimage"},"datePublished":"2018-03-29T23:00:20+00:00","dateModified":"2018-03-28T09:28:07+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e9fdbccef92740921968c53966a4918e"},"description":"Kolej podziemna by\u0142a dla niewolnik\u00f3w szlakiem ucieczki, sieci\u0105 zaufanych os\u00f3b i bezpiecznych miejsc. W powie\u015bci, Colson Whitehead nadaje jej charakter najzupe\u0142niej dos\u0142owny. Staje si\u0119 tym samym jedynym wynalazkiem bia\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie sta\u0142 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nieszcz\u0119\u015bcia czarnosk\u00f3rych.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/amerykanskie-podroze-guliwera-kolej-podziemna-colson-whitehead#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ameryka\u0144skie podr\u00f3\u017ce Guliwera"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e9fdbccef92740921968c53966a4918e","name":"Paulina \u017barnecka","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pzarnecka"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45796"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/827"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45796"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45796\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45796"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45796"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}