{"id":45950,"date":"2018-04-17T00:00:30","date_gmt":"2018-04-16T23:00:30","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45950"},"modified":"2018-04-16T09:45:52","modified_gmt":"2018-04-16T08:45:52","slug":"agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie","title":{"rendered":"Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki"},"content":{"rendered":"

Opowie\u015b\u0107 druga<\/strong><\/p>\n

Et tu, Brute? <\/em><\/p>\n

Zdrajca nazwany b\u0119dzie zdrajc\u0105[1]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

\"Agnieszka<\/a>
Agnieszka Haska, \u201eHa\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o\u00a0zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o\u00a0niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku. Codzienna zdrada to przede wszystkim ta ma\u0142\u017ce\u0144ska albo przyjacielska\u00a0\u2013 o\u00a0zdradzie stanu m\u00f3wi\u0105 politycy. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce samo s\u0142owo w\u00a0j\u0119zyku polskim obejmuje znaczeniem zar\u00f3wno zdrad\u0119 narodu, jak i\u00a0t\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105; mianem zdrajc\u00f3w mo\u017cna okre\u015bli\u0107 klub niewiernych ma\u0142\u017conk\u00f3w i\u00a0pos\u0142\u00f3w w\u00a0sejmie. Ju\u017c ten fakt wp\u0142ywa na nasze my\u015blenie o\u00a0zdradzie\u00a0\u2013 nie ma wi\u0119kszych czy mniejszych, wszystkie s\u0105 poniek\u0105d wrzucane do tego samego worka j\u0119zykowego.<\/p>\n

W kulturze europejskiej mamy kilka uniwersalnych historii o\u00a0zdradzie. T\u0119 najbardziej znan\u0105 stanowi rzecz jasna, historia Judasza Iskarioty. Judasz to archetypowy zdrajca\u00a0\u2013 aposto\u0142,\u00a0kt\u00f3ry z\u00a0chciwo\u015bci za trzydzie\u015bci srebrnik\u00f3w doprowadzi\u0142 do pojmania Jezusa, wskazuj\u0105c go poca\u0142unkiem. Opowie\u015b\u0107 o\u00a0nim to tak\u017ce narracja o\u00a0karze: gdy zorientowa\u0142 si\u0119, co zrobi\u0142, mia\u0142 si\u0119 powiesi\u0107, pope\u0142niaj\u0105c w\u00a0ten spos\u00f3b ostateczny grzech przeciwko Bogu\u00a0\u2013 i\u00a0dlatego zdrajc\u00f3w nale\u017cy wiesza\u0107, nie \u015bcina\u0107. Ale przede wszystkim figura Judasza pokazuje, \u017ce zdrajca jest potrzebny\u00a0\u2013 bez niego nie by\u0142oby przecie\u017c ukrzy\u017cowania, a\u00a0co za tym idzie\u00a0\u2013 zmartwychwstania i\u00a0zbawienia. Innym zdrajc\u0105 w\u00a0poczcie najbardziej znanych jest Marek Juniusz Brutus, jeden z\u00a0przyw\u00f3dc\u00f3w spisku przeciwko Gajuszowi Juliuszowi Cezarowi. I\u00a0zn\u00f3w mamy zaufanie, kt\u00f3re przeradza si\u0119 w\u00a0co\u015b odwrotnego\u00a0\u2013 w\u00a0powszechnej narracji 15\u00a0marca 44 roku w\u00a0senacie rzymskim Brutus wbija Cezarowi sztylet w\u00a0plecy. Niewa\u017cne, \u017ce sztylet\u00f3w i\u00a0zab\u00f3jc\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej, a\u00a0s\u0142ynne ostatnie s\u0142owa (wypowiedziane zreszt\u0105 do Decymusa Juniusza Brutusa): \u201eI ty, Brutusie, przeciwko mnie?\u201d, wymy\u015bli\u0142 prawdopodobnie Szekspir. Nie jest te\u017c cz\u0119sto istotne, \u017ce Brutus dzia\u0142a dla dobra republiki, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 tyranii. Wa\u017cne, \u017ce te\u017c pope\u0142nia samob\u00f3jstwo po przegranej bitwie z\u00a0Markiem Antoniuszem\u00a0\u2013 mamy wi\u0119c motyw kary. Judasz i\u00a0Brutus\u00a0\u2013 jak czytamy w\u00a0Boskiej komedii<\/em> Dantego\u00a0\u2013 za swoje czyny trafiaj\u0105 do dziewi\u0105tego kr\u0119gu piek\u0142a, studni strze\u017conej przez Gigant\u00f3w, gdzie grzesznicy cierpi\u0105, tkwi\u0105c w\u00a0zamarzni\u0119tym jeziorze. W\u00a0pierwszym kole, Kainie, \u201educhy wbite w\u00a0lodu szkliwo\u201d[2]<\/sup><\/a> to zdrajcy bliskich; w\u00a0kolejnym, Antenorze, cierpi\u0105 zdrajcy ojczyzny. Ko\u0142o trzecie, Ptolomea, przeznaczone jest dla tych, kt\u00f3rzy zawiedli zaufanie\u00a0innych. Na koniec, w\u00a0trzech paszczach Lucyfera, Dante i\u00a0Wergiliusz napotykaj\u0105 najwi\u0119kszych zdrajc\u00f3w ludzko\u015bci:<\/p>\n

Rzecze Mistrz: \u201eZbrodzie\u0144 najsro\u017cej m\u0119czony,
\nDowiedz si\u0119, Judasz jest Iskariota;
\nWewn\u0105trz ma g\u0142ow\u0119, na zewn\u0105trz n\u00f3g trzony.
\nZ g\u0142ow\u0105 na zewn\u0105trz, ten, kt\u00f3ry przez wrota
\nSterczy lic czarnych, cie\u0144 jest Brutusowy,
\nS\u0142owa nie rzecze, tylko sob\u0105 miota [\u2026]\u201d[3]<\/sup><\/a><\/p><\/blockquote>\n

Najcz\u0119\u015bciej opowie\u015b\u0107 o\u00a0zdradzie jest wi\u0119c narracj\u0105 o\u00a0r\u00f3\u017cnych typach chciwo\u015bci: \u017c\u0105dzy pieni\u0119dzy, w\u0142adzy czy uczu\u0107, prowadz\u0105cej do pope\u0142nienia najci\u0119\u017cszego przest\u0119pstwa, podwa\u017cenia lojalno\u015bci i\u00a0zaufania. \u201eTa straszna obelga by\u0142aby gorsz\u0105 zbrodni\u0105 ni\u017c morderstwo\u201d[4]<\/sup><\/a>\u00a0 \u2013 krzyczy kr\u00f3l Lear na wie\u015b\u0107 o\u00a0tym, \u017ce jego c\u00f3rki uwi\u0119zi\u0142y jego pos\u0142a\u0144ca, a\u00a0co za tym idzie\u00a0\u2013 odwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 od niego. Zdrajca to ten, \u201ekto przysi\u0119ga i\u00a0przysi\u0119g\u0119 \u0142amie\u201d\u00a0\u2013 jak t\u0142umaczy synowi lady Macduff w\u00a0Makbecie\u00a0\u2013 i\u00a0ka\u017cdy \u201epowinien wisie\u0107\u201d[5]<\/sup><\/a>. Zdrada nie jest zwyk\u0142ym dzia\u0142aniem na szkod\u0119\u00a0\u2013 jest podst\u0119pnym nadu\u017cyciem zaufania, skrajn\u0105 nielojalno\u015bci\u0105, fa\u0142szywym poca\u0142unkiem i\u00a0no\u017cem w\u00a0plecy.<\/p>\n

Ale nawet najprostsza definicja pokazuje problemy ze zdrad\u0105. Czy za ka\u017cdym razem, kiedy kto\u015b podwa\u017ca lojalno\u015b\u0107 i\u00a0zaufanie, dopuszcza si\u0119 jednocze\u015bnie zdrady? Kogo zdradza i\u00a0kto jest wrogiem? I\u00a0czy zdrajca zawsze dzia\u0142a z\u00a0premedytacj\u0105 i\u00a0\u015bwiadomie?<\/p>\n

\"Agnieszka<\/a>
Agnieszka Haska, fot. Maksymilian Rigamonti (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

Zaufanie, lojalno\u015b\u0107, zdrada <\/strong><\/p>\n

\u017beby odpowiedzie\u0107 na te pytania, nale\u017cy najpierw przyjrze\u0107 si\u0119 poj\u0119ciu zaufania. Najpro\u015bciej rzecz ujmuj\u0105c, zaufanie oznacza pewne przekonanie, kt\u00f3re ma dawa\u0107 poczucie przewidywalno\u015bci i\u00a0 bezpiecze\u0144stwa. Wstaj\u0105c rano, ufam, \u017ce budzik zadzwoni, architekt i\u00a0budowniczy mojego domu dobrze wykonali swoj\u0105 prac\u0119 i\u00a0sufit nie zwali mi si\u0119 na g\u0142ow\u0119, kierowca autobusu jest trze\u017awy i\u00a0spokojnie dowiezie mnie do pracy, a\u00a0w tej\u017ce pracy zaprzyja\u017anieni wsp\u00f3\u0142pracownicy nie uknuj\u0105 za moimi plecami intrygi, na skutek kt\u00f3rej prze\u0142o\u017cony wr\u0119czy mi wypowiedzenie. Zaufanie jest czym\u015b wa\u017cnym, podstaw\u0105 relacji mi\u0119dzyludzkich, co wida\u0107 ju\u017c na poziomie j\u0119zyka\u00a0\u2013 mo\u017cna obdarzy\u0107 kogo\u015b zaufaniem, udzieli\u0107 mu kredytu zaufania, wzbudzi\u0107 i\u00a0mie\u0107 zaufanie, a\u00a0nie po prostu da\u0107 i\u00a0wzi\u0105\u0107. W\u00a0ko\u0144cu ma ono tak\u017ce swoje granice i\u00a0jest stopniowalne; we\u017amy przyk\u0142ad kierowcy autobusu: ufam, \u017ce zawiezie mnie, gdzie trzeba, ale cz\u0119sto nie ufam, \u017ce zrobi to punktualnie i\u00a0wed\u0142ug rozk\u0142adu, bo moje do\u015bwiadczenie wskazuje, \u017ce o\u00a0\u00f3smej rano miasto jest zakorkowane. Wreszcie\u00a0\u2013 na pewno nie jest osob\u0105, kt\u00f3rej powierz\u0119 sekret z\u00a0\u017cycia prywatnego; to zarezerwowane jest dla bliskich, nie obcych.<\/p>\n

Zaufanie to kategoria wa\u017cna dla socjolog\u00f3w i\u00a0psycholog\u00f3w jako element wi\u0119zi spo\u0142ecznych. Socjolog Piotr Sztompka definiuje je tak: \u201ezaufanie jest zak\u0142adem podejmowanym na temat niepewnych, przysz\u0142ych dzia\u0142a\u0144 innych ludzi\u201d[6]<\/sup><\/a>.\u00a0Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 dwa elementy: przekonanie oraz dzia\u0142anie na jego podstawie. Spotykaj\u0105c si\u0119 z\u00a0obcym cz\u0142owiekiem wyci\u0105gaj\u0105cym do mnie r\u0119k\u0119, mam do wyboru kilka strategii. Opr\u00f3cz odrzucenia czy ataku mog\u0119 po prostu mie\u0107 nadziej\u0119 czy przekonanie, \u017ce nie zrobi mi on krzywdy. Zaufanie to w\u0142a\u015bnie podj\u0119cie ryzyka i\u00a0u\u015bci\u015bni\u0119cie d\u0142oni. Sztompka pisze o\u00a0zaufaniu jako pomo\u015bcie do niepewnego \u015bwiata, gdzie szuka si\u0119 tych, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 dobrzy, u\u017cyteczni, \u017cyczliwi; zbiera si\u0119 o\u00a0nich wiedz\u0119, a\u00a0nast\u0119pnie poddaje j\u0105 testowi w\u00a0dzia\u0142aniu. Jest to budulec relacji z\u00a0drugim cz\u0142owiekiem, ale te\u017c pewnego rodzaju zak\u0142ad, \u017ce inni zachowaj\u0105 si\u0119 tak, jak przewidujemy. Zawsze wi\u0119c jest obarczone elementem niepewno\u015bci \u2013 a\u00a0co, je\u015bli cz\u0142owiek najpierw u\u015bci\u015bnie mi d\u0142o\u0144, a\u00a0potem zaatakuje? Od ludzi, kt\u00f3rym ufamy i\u00a0kt\u00f3rzy do tej pory nie zawiedli tego zaufania, zaczynamy po pewnym czasie oczekiwa\u0107 lojalno\u015bci \u2013 czyli sta\u0142o\u015bci, \u017ce dalej mo\u017cemy im ufa\u0107. Cz\u0119sto lojalno\u015b\u0107 podlega negocjacjom, zw\u0142aszcza je\u015bli \u015bcieraj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne jej typy. Wszystko zale\u017cy od tego, jaka relacja wydaje nam si\u0119 wa\u017cniejsza. Lojalno\u015b\u0107 wobec rodziny czy przyjaci\u00f3\u0142 cz\u0119sto postawimy wy\u017cej ni\u017c t\u0119 wobec znajomych z\u00a0pracy. Je\u015bli jednak kto\u015b z\u00a0bliskich pope\u0142ni\u0142 powa\u017cne przest\u0119pstwo, o\u00a0kt\u00f3rym wiemy tylko my, powstanie dylemat, czy lojalno\u015b\u0107 wobec obowi\u0105zuj\u0105cego prawa ulokowa\u0107 wy\u017cej ni\u017c t\u0119 wobec wa\u017cnej dla nas osoby. Cz\u0119sto czujemy si\u0119 niewygodnie, gdy kto\u015b postawi nas przed wyborem nawet w\u00a0b\u0142ahych sytuacjach\u00a0\u2013 po\u00a0kt\u00f3rej stronie stan\u0105\u0107 w\u00a0k\u0142\u00f3tni mi\u0119dzy cz\u0142onkami rodziny? Czy po dekadzie kupowania chleba wy\u0142\u0105cznie w\u00a0lokalnym sklepie spo\u017cywczym ze znajomymi, mi\u0142ymi ekspedientkami mo\u017cna porzuci\u0107 go na rzecz otworzonej obok konkurencji, gdzie pieczywo jest ta\u0144sze? Co zrobi\u0107, gdy r\u00f3\u017cne grupy przyjaci\u00f3\u0142 oczekuj\u0105 jednocze\u015bnie ode mnie lojalno\u015bci, a\u00a0tych oczekiwa\u0144 nie da si\u0119 pogodzi\u0107? Najcz\u0119\u015bciej dylematy te rozwi\u0105zywane s\u0105 na drodze ustalenia hierarchii wa\u017cno\u015bci\u00a0\u2013 albo te\u017c przesuni\u0119cia zaufania na jedn\u0105 ze stron przy jednoczesnym szukaniu argument\u00f3w dla takiej zmiany. Znajomy sprzedawca ze spo\u017cywczego mo\u017ce nie sprzeda\u0142 mi nigdy czerstwego chleba, ale za to w\u00a0kupionej u\u00a0niego kaszy by\u0142y ostatnio mole. Troch\u0119 zdradzi\u0142 moje zaufanie, wi\u0119c nie musz\u0119 by\u0107 wobec niego a\u017c taka lojalna.<\/p>\n

Nale\u017cy tu jednak wspomnie\u0107, \u017ce lojalno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 interpretowana dwuznacznie, w\u00a0zale\u017cno\u015bci od kontekstu; w\u00a0sytuacji zabor\u00f3w czy okupacji lojalno\u015b\u0107 wobec obcej w\u0142adzy mo\u017ce by\u0107 zakwalifikowana jako zdrada. St\u0105d na przyk\u0142ad Maria Ossowska w\u00a0Normach moralnych proponowa\u0142a rozumienie lojalno\u015bci jako regu\u0142y nakazuj\u0105cej ludziom \u201ezachowywanie si\u0119 w\u00a0stosunku do nieobecnych tak, by tego zachowania nie powstydzili si\u0119 w\u00a0ich obecno\u015bci\u201d[7]<\/sup><\/a> . Definicja ta wydaje si\u0119 o\u00a0tyle trafna, \u017ce bardzo cz\u0119sto Polacy musieli zachowywa\u0107 si\u0119 w\u00a0okre\u015blony spos\u00f3b w\u00a0stosunku do nieobecnego, kt\u00f3rym by\u0142o nieistniej\u0105ce pa\u0144stwo.<\/p>\n

Zdrada narusza wi\u0119zy zaufania i\u00a0lojalno\u015bci wobec tych, z\u00a0 kt\u00f3rymi \u0142\u0105czy nas wi\u0119\u017a\u00a0 \u2013 socjologicznie rzecz ujmuj\u0105c,\u00a0b\u0119dzie to grupa postrzegana jako w\u0142asna, \u201emy\u201d. W\u00a0kontek\u015bcie zdrady nale\u017cy doda\u0107 do zaufania i\u00a0lojalno\u015bci tak\u017ce poj\u0119cie wierno\u015bci. Wierno\u015b\u0107, podobnie jak lojalno\u015b\u0107, wynika z\u00a0przynale\u017cno\u015bci do \u201emy\u201d; nie podlega ona jednak negocjacjom \u2013 jest pewnikiem, aksjomatem. St\u0105d wierno\u015b\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 z\u00a0mocniejszym \u0142adunkiem emocjonalnym; o\u00a0ile naruszenie lojalno\u015bci wobec \u201emy\u201d jest post\u0119powaniem sprzecznym z\u00a0oczekiwaniami grupy w\u0142asnej, ale nie musi by\u0107 uznawane za zdrad\u0119, o\u00a0tyle naruszenie wierno\u015bci prawie zawsze ni\u0105 b\u0119dzie. Klucz stanowi tutaj kryterium przynale\u017cno\u015bci, w\u0142\u0105czenia do \u201emy\u201d. Owo \u201emy\u201d mo\u017ce by\u0107 pojmowane w\u00a0r\u00f3\u017cny spos\u00f3b\u00a0\u2013 jako rodzina, przyjaciele, znajomi, stowarzyszenie, grupa pracownik\u00f3w czy wreszcie nar\u00f3d. R\u00f3wnocze\u015bnie nale\u017cymy do bardzo wielu \u201emy\u201d\u00a0\u2013 niekt\u00f3re z\u00a0tych grup si\u0119 zaz\u0119biaj\u0105, inne za\u015b wykluczaj\u0105. Przynale\u017cno\u015b\u0107 do \u201emy\u201d cz\u0119sto nie wymaga uzgodnie\u0144 ani wype\u0142niania deklaracji\u00a0\u2013 wystarczy, \u017ce my sami, lub kto\u015b inny, uwa\u017camy, \u017ce jeste\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 grupy. Przede wszystkim \u201emy\u201d to nie \u201eoni\u201d, grupa obca, od kt\u00f3rej odr\u00f3\u017cnia nas wszystko.<\/p>\n

Aby lepiej to wyja\u015bni\u0107, we\u017amy jako przyk\u0142ad dwie fikcyjne dru\u017cyny pi\u0142karskie: Grom O\u015bcis\u0142owo i\u00a0Pogo\u0144 Ojrze\u0144. Kibice obu dru\u017cyn tocz\u0105 ze sob\u0105 wojn\u0119\u00a0\u2013 dla ka\u017cdej grupy ich dru\u017cyna b\u0119dzie najlepsza i\u00a0graj\u0105ca fair. W\u00a0obu wypadkach \u201eoni\u201d b\u0119d\u0105 obiektem pogardy i\u00a0tym wszystkim, czym \u201emy\u201d nie jeste\u015bmy \u2013 w\u00a0zale\u017cno\u015bci od wyniku meczu b\u0119d\u0105 pata\u0142achami albo te\u017c paskudnymi, niegodnymi miana pi\u0142karzy wrogami,\u00a0graj\u0105cymi nieczysto (a\u00a0s\u0119dzia to kalosz). Mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107, \u017ce dwie zwalczaj\u0105ce si\u0119 grupy zawr\u0105 rozejm: kiedy na horyzoncie pojawi si\u0119 inna grupa \u201eoni\u201d, kt\u00f3rej trzeba spu\u015bci\u0107 manto, na przyk\u0142ad zagorzali fani tenisa z\u00a0So\u0144ska, chc\u0105cy przerobi\u0107 boiska na trawiaste korty. Wtedy \u201emy\u201d z\u00a0O\u015bcis\u0142owa i\u00a0Ojrzenia zamienia si\u0119 w\u00a0\u201emy\u201d kibic\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej i\u00a0walka przenosi si\u0119 na inny poziom. Tyle \u017ce nagle okazuje si\u0119, i\u017c jeden z\u00a0fan\u00f3w Gromu tak naprawd\u0119 od kopania pi\u0142ki woli uderzenia rakiet\u0105. W\u00a0sytuacji ostrego konfliktu mi\u0119dzygrupowego gromowcy mog\u0105 uzna\u0107 go za zdrajc\u0119, kt\u00f3ry ogl\u0105daniem Wimbledonu wykluczy\u0142 si\u0119 z\u00a0\u201emy\u201d na rzecz \u201eoni\u201d.<\/p>\n

Patrz\u0105cy na ca\u0142\u0105 t\u0119 sytuacj\u0119 socjolog powiedzia\u0142by, \u017ce zdrada ma trzech aktor\u00f3w\u00a0\u2013 zdradzonego, zdradzaj\u0105cego i\u00a0tego, dla kt\u00f3rego si\u0119 zdradza[8]<\/sup><\/a>. Relacja mi\u0119dzy nimi nie jest symetryczna \u2013 wystarczy, \u017ce jeden z\u00a0aktor\u00f3w nazwie dzia\u0142anie innego zdrad\u0105, nawet je\u017celi pozostali dwaj tak nie uwa\u017caj\u0105. Dotyczy to nawet wypadku, gdy jednostka otwarcie deklaruje, \u017ce nie jest lojalna i\u00a0wierna wobec \u201emy\u201d i\u00a0nie podziela przekona\u0144 \u0142\u0105cz\u0105cych grup\u0119, ale \u201emy\u201d uwa\u017ca, \u017ce do nich nale\u017cy, to wtedy tak\u017ce mo\u017ce by\u0107 nazwana zdrajc\u0105. Dobrym przyk\u0142adem jest tu przypadek Igo Syma: mimo zadeklarowania si\u0119 jako reichsdeutsch<\/em> i\u00a0traktowania go przez okupant\u00f3w jako Niemca polska prasa konspiracyjna po wykonaniu wyroku na aktorze pisa\u0142a o\u00a0nim jako Polaku, kt\u00f3ry zdradzi\u0142. Definiowanie zdrady i\u00a0zdradzaj\u0105cego jest zatem arbitralne i\u00a0niejednokrotnie zale\u017cy od kontekstu.<\/p>\n

Na tym jednak problemy ze zdrad\u0105 si\u0119 nie ko\u0144cz\u0105\u00a0\u2013 w\u015br\u00f3d samych grup zdradzonych, zdradzaj\u0105cych i\u00a0tych, dla kt\u00f3rych si\u0119 zdradza, r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 nast\u0105pi\u0107 negocjacje co do definicji zdrady. Dla przyk\u0142adu\u00a0\u2013 jednym z\u00a0hase\u0142 okupacyjnych by\u0142o: \u201eWszelki kontakt z\u00a0Niemcami to zdrada!\u201d. Abstrahuj\u0105c od retoryki czy wykonalno\u015bci tego polecenia, wydaje si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego adresat\u00f3w nie uwa\u017ca\u0142a ka\u017cdego kontaktu z\u00a0okupantem za zdrad\u0119. Prowadzi to do kolejnego wniosku \u2013 relacja mi\u0119dzy aktorami w\u00a0teatrze zdrady nie dotyka bowiem wy\u0142\u0105cznie problem\u00f3w zaufania, lojalno\u015bci, przywi\u0105zania, uczciwo\u015bci czy moralno\u015bci, ale tak\u017ce kwestii w\u0142adzy.<\/p>\n

Po pierwsze, jest to w\u0142adza decydowania, co jest zdrad\u0105 i\u00a0kto jest zdrajc\u0105. Gry w\u00a0zdrad\u0119 zdarzaj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto podczas konfliktu mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi grupami i\u00a0za podstawowy cel maj\u0105 kontrol\u0119 i\u00a0w\u0142adz\u0119. Samo nazwanie kogo\u015b zdrajc\u0105 powoduje nie tylko wykluczenie tej osoby z\u00a0grupy, ale te\u017c dzia\u0142a na innych\u00a0\u2013 nie chodzi nawet o\u00a0to, \u017ce b\u0119d\u0105 si\u0119 bali zdradzi\u0107, ale o\u00a0poczucie, \u017ce b\u0119d\u0105c cz\u0119\u015bci\u0105 \u201emy\u201d, maj\u0105 w\u0142adz\u0119. Po drugie, poczucie w\u0142adzy mo\u017ce zyska\u0107 te\u017c zdradzaj\u0105cy, kt\u00f3ry poprzez sw\u00f3j czyn uderza w\u00a0\u201emy\u201d. Wi\u0119zi spo\u0142eczne opieraj\u0105ce si\u0119 na zaufaniu, lojalno\u015bci i wierno\u015bci zostaj\u0105 zakwestionowane przez zdrad\u0119, kt\u00f3ra staje si\u0119 zamachem na integralno\u015b\u0107 grupy. Powoduje to, \u017ce zdrada jest tak silnie nacechowana emocjonalnie i\u00a0pi\u0119tnowana: \u201eJest to najnikczemniejsza ze zbrodni, spotyka si\u0119 te\u017c z\u00a0najg\u0142\u0119bszym pot\u0119pieniem. [\u2026] Z\u0142amanie wiary wobec rodak\u00f3w zrywa u\u015bwi\u0119cony uk\u0142ad\u00a0spo\u0142eczny, jest zbrodni\u0105, kt\u00f3rej nie mo\u017cna umniejszy\u0107\u201d[9]<\/sup><\/a> . Paradoksalnie jednak zdrada nie musi oznacza\u0107 wy\u0142\u0105cznie os\u0142abienia wi\u0119zi wewn\u0105trz \u201emy\u201d, a\u00a0nawet mo\u017ce je wzmocni\u0107. Zdrada jest dowodem, \u017ce wyznawane warto\u015bci s\u0105 wa\u017cne \u2013 ma\u0142o istotnych idei nikt przecie\u017c nie zdradzi. Tu ujawnia si\u0119 wspominany paradoks Judasza\u00a0\u2013 bez jego poca\u0142unku nie by\u0142oby ukrzy\u017cowania.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Tym, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105<\/em>, \u201ePolska \u017byje!\u201d, 25 stycznia 1940.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Dante Alighieri, Boska komedia<\/em>, Inferno<\/em>, pie\u015b\u0144 XXXII, w. 36, t\u0142um. Edward Por\u0119bowicz.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Ibidem, pie\u015b\u0144 XXXIV, w. 61\u201366.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. William Shakespeare, Kr\u00f3l Lear<\/em>, [w:] idem, Tragedie i kroniki<\/em>, t\u0142um. Stanis\u0142aw Bara\u0144czak, Krak\u00f3w 2013, s. 597\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Idem, Makbet<\/em>, [w:] ibidem, s. 761.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Piotr Sztompka, Zaufanie. Fundament spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>, Krak\u00f3w 2007, s. 69\u201370.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Maria Ossowska, Normy moralne. Pr\u00f3ba systematyzacji<\/em>, Warszawa 1970, s. 130.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Zob. Malin \u00c5kerstr\u00f6m, Betrayal and Betrayers. The Sociology of Treachery<\/em>, New Brunswick\u2013New York 1991.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Ralph M. Carney, Citizen Espionage Studies in Trust and Betrayal<\/em>, cyt. za: Magdalena Mici\u0144ska, Zdrada, c\u00f3rka nocy. Poj\u0119cie zdrady narodowej w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w w latach 1861\u20131914<\/em>, Warszawa 1998,s. 237\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku. Codzienna zdrada to przede wszystkim ta ma\u0142\u017ce\u0144ska albo przyjacielska \u2013 o zdradzie stanu m\u00f3wi\u0105 politycy. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce samo s\u0142owo w j\u0119zyku polskim obejmuje znaczeniem zar\u00f3wno zdrad\u0119 narodu, jak i t\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105; mianem zdrajc\u00f3w mo\u017cna okre\u015bli\u0107 klub niewiernych ma\u0142\u017conk\u00f3w i pos\u0142\u00f3w w sejmie. Ju\u017c ten fakt wp\u0142ywa na nasze my\u015blenie o zdradzie \u2013 nie ma wi\u0119kszych czy mniejszych, wszystkie s\u0105 poniek\u0105d wrzucane do tego samego worka j\u0119zykowego.<\/p>\n","protected":false},"author":837,"featured_media":45952,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6912,1131],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6911],"yoast_head":"\nAgnieszka Haska, Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Agnieszka Haska: Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/hanba-agnieszka-haska-2018-04-16-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/hanba-agnieszka-haska-2018-04-16-001.jpg\",\"width\":1594,\"height\":2385,\"caption\":\"Agnieszka Haska, \u201eHa\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie\",\"name\":\"Agnieszka Haska, Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-04-16T23:00:30+00:00\",\"dateModified\":\"2018-04-16T08:45:52+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c9cca0bb1cef80f31e35948fb0f3ecd\"},\"description\":\"Agnieszka Haska: Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c9cca0bb1cef80f31e35948fb0f3ecd\",\"name\":\"Agnieszka Haska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ahaska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Agnieszka Haska, Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki","description":"Agnieszka Haska: Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/hanba-agnieszka-haska-2018-04-16-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/hanba-agnieszka-haska-2018-04-16-001.jpg","width":1594,"height":2385,"caption":"Agnieszka Haska, \u201eHa\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie","name":"Agnieszka Haska, Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#primaryimage"},"datePublished":"2018-04-16T23:00:30+00:00","dateModified":"2018-04-16T08:45:52+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c9cca0bb1cef80f31e35948fb0f3ecd"},"description":"Agnieszka Haska: Zacznijmy od prostego \u0107wiczenia: jakie historie przychodz\u0105 nam do g\u0142owy jako pierwsze, gdy my\u015blimy o zdradzie? By\u0107 mo\u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o niewiernym m\u0119\u017cu lub \u017conie, przyjacielu, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142 zaufanie, czy nielojalnym wsp\u00f3\u0142pracowniku.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/agnieszka-haska-hanba-opowiesc-o-polskiej-zdradzie#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ha\u0144ba! Opowie\u015b\u0107 o polskiej zdradzie \u2013 przedpremierowy fragment ksi\u0105\u017cki"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c9cca0bb1cef80f31e35948fb0f3ecd","name":"Agnieszka Haska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ahaska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45950"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/837"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45950"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45950\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45952"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45950"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45950"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45950"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}