{"id":45960,"date":"2018-04-20T00:00:01","date_gmt":"2018-04-19T23:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45960"},"modified":"2018-04-17T09:02:48","modified_gmt":"2018-04-17T08:02:48","slug":"style-radykalnej-woli-susan-sontag","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag","title":{"rendered":"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag"},"content":{"rendered":"
[Uwa\u017cam si\u0119] za pisark\u0119, kt\u00f3ra uporczywie odmawia wyspecjalizowania si\u0119 w jednej dziedzinie[1]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Brak ograniczania si\u0119 do jednego, sp\u00f3jnego tematu jest cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 eseistyki i sposobu my\u015blenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa i ostra w swoich s\u0105dach sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 popkultur\u0119 i \u015bwiat intelektualist\u00f3w. Na Style radykalnej woli<\/em> sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 eseje zawarte w trzech cz\u0119\u015bciach, rozwijaj\u0105cych si\u0119 od temat\u00f3w zwi\u0105zanych z r\u00f3\u017cnymi formami my\u015blenia, przez analiz\u0119 medium filmowego, a\u017c po dwa artyku\u0142y odnosz\u0105ce si\u0119 do polityki i uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych Stan\u00f3w Zjednoczonych w drugiej po\u0142owie lat 60. XX wieku.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 Styl\u00f3w\u2026<\/em> wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia ksi\u0105\u017ck\u0119 od pozosta\u0142ych wydanych w Polsce zbior\u00f3w autorki. Znana z zami\u0142owania do krytycznych analiz film\u00f3w, dzie\u0142 teatralnych i literackich czy docieka\u0144 o charakterze filozoficznym, nie podejmowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie ch\u0119tnie pisania o swoich pogl\u0105dach politycznych. Dlatego te\u017c ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 zbioru, jako wci\u0105\u017c niedostatecznie wybrzmia\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 jej dorobku (pojawiaj\u0105ca si\u0119 jednak jako w\u0105tek poboczny we wcze\u015bniejszych publikacjach[2]<\/sup><\/a>), budzi najwi\u0119ksze zainteresowanie w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w i krytyk\u00f3w.<\/p>\n

\"Susan<\/a>
Susan Sontag, \u201eStyle radykalnej woli\u201d, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2018<\/figcaption><\/figure>\n

I<\/strong><\/p>\n

Tematami podejmowanymi w pierwszej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki s\u0105 formy my\u015blenia i odczuwania, Sontag mierzy si\u0119 z zagadnieniami milczenia, filozofii Ciorana oraz my\u015blenia pornograficznego. W my\u015bl towarzysz\u0105cej pisarce od lat tezie o nierozerwalnym zwi\u0105zku intelektu z cia\u0142em i odczuwaniem[3]<\/sup><\/a>, zagadnienia omawiane w pierwszej cz\u0119\u015bci Styl\u00f3w radykalnej woli<\/em> wpisuj\u0105 si\u0119 w jej dotychczasowe poszukiwania intelektualne oraz fascynacje. W pierwszym z tekst\u00f3w, Sontag podejmuje si\u0119 dyskursywnego zdefiniowania poj\u0119cia ciszy jako odrzucenia sztuki, wyrzeczenia si\u0119 jej lub formy ascezy artyst\u00f3w, wskazuje te\u017c na stosowanie jej w formie kary lub decyzji. To tak\u017ce atak ukierunkowany na publiczno\u015b\u0107, odrzucenie dialogu z ni\u0105 i negowanie jej istnienia \u2013 ca\u0142o\u015b\u0107 skazana jednak na niepowodzenie, bo w ko\u0144cu milczenie r\u00f3wnie\u017c jest komunikowaniem. Sontag zacie\u015bnia, zdawa\u0142oby si\u0119, motyw ciszy i milczenia do estetyki, jednak wielo\u015b\u0107 strategii artystycznych oraz paradoks\u00f3w wynikaj\u0105cych z tak przyj\u0119tej optyki prowadzi do wci\u0105\u017c nowych, przecz\u0105cych sobie definicji. Cisza w sztuce jest przede wszystkim form\u0105 buntu, nieod\u0142\u0105cznie powi\u0105zan\u0105 z ironi\u0105 i podwa\u017caniem sztuki donios\u0142ej. Nawi\u0105zuj\u0105c po drodze do filozofii Nietzschego i realizacji artystycznych Johna Cage\u2019a dopatruje si\u0119 w milczeniu zar\u00f3wno si\u0142y \u017cywotnej, jak i ryzyka wyczerpania. Podwa\u017canie status quo i szukanie nowych perspektyw, nie mog\u0105 trwa\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. P\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej rola ciszy i jej nieod\u0142\u0105cznej towarzyszki ironii, wydaje si\u0119 martwym konceptem.<\/p>\n

O ile wyczerpanie sztuki, o kt\u00f3rym Sontag pisa\u0142a w pierwszym z esej\u00f3w nie jest tematem budz\u0105cym dzisiaj wi\u0119ksze kontrowersje, to jej kolejny tekst dotycz\u0105cy pornografii, jako jednej z konwencji literackich mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla dyskusji krytycznoliterackiej. Wyobra\u017ania pornograficzna wype\u0142nia pewn\u0105 luk\u0119, stanowi\u0105c przegl\u0105d osobowo\u015bci oraz interpretacji dzie\u0142 pornograficznych. Sontag odrzuca tez\u0119 o mia\u0142ko\u015bci i jednoznaczno\u015bci literatury pornograficznej, wskazuj\u0105c na wielo\u015b\u0107 tworz\u0105cych j\u0105 motyw\u00f3w oraz intencji (znacznie wykraczaj\u0105cych poza proste wzbudzenie po\u017c\u0105dania czy podniecenia seksualnego w odbiorcy). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u0142atwiej o przyk\u0142ady tak\u017ce z dziedziny filmowej; \u017ceby wspomnie\u0107 cho\u0107by serialowy remake filmu Spike\u2019a Lee, She\u2019s Gotta Have It<\/em>, kt\u00f3rego akcj\u0119 nap\u0119dza apetyt seksualny g\u0142\u00f3wnej bohaterki, panseksualnej Noli Darling. Serial ten, daleki od potocznego rozumienia pornografii, zawiera w sobie pewn\u0105 dawk\u0119 wyobra\u017ani pornograficznej, sposobu my\u015blenia nastawionego na przyjemno\u015b\u0107. Posiada tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 cech, kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 w eseju Sontag, m.in. odwr\u00f3cenie moralistycznych klisz i stereotyp\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rych lubie\u017cno\u015b\u0107 jest przynale\u017cna jedynie m\u0119\u017cczyznom. Oczywi\u015bcie brakuje w nim zasadniczego pierwiastka, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy przyjemno\u015b\u0107 seksualn\u0105 z pragnieniem \u015bmierci. Nola ucieka od swoich uczu\u0107, bohaterzy Bataille\u2019a czy Sade\u2019a \u0142\u0105cz\u0105 w sobie groz\u0119 oraz poci\u0105g seksualny. Sontag interesuje g\u0142\u00f3wnie tradycja francuskiej literatury, na czele z postaciami takimi jak wspomniani ju\u017c Georges Bataille, markiz de Sade czy Lautreamont. Krucjata Sontag ma na celu odczarowanie tabu, jakim otaczana jest literatura pornograficzna; oskar\u017cana o brak literackiej g\u0142\u0119bi czy walor\u00f3w artystycznych. To \u201eoswajanie\u201d wynika tak\u017ce z nieudolno\u015bci systemu politycznego i my\u015blowego, w jakim przysz\u0142o nam funkcjonowa\u0107, gdzie wszystkie \u017c\u0105dze s\u0105 tabuizowane i wypierane. Nie tylko pornografia jest niebezpieczna i podejrzana, ale tak\u017ce wszelkie sposoby na poszerzanie wiedzy na jej temat, tak\u017ce w formie sztuki.<\/p>\n

W eseju o Cioranie Sontag krytykuje historycyzm, w kt\u00f3rym utkn\u0119\u0142a nasza kultura, konstatuj\u0105c, \u017ce \u201estawanie si\u0119 cz\u0142owieka to historia wyczerpywania si\u0119 jego mo\u017cliwo\u015bci[4]<\/sup><\/a>\u201d, a wsp\u00f3\u0142cze\u015bni filozofowie zmuszeni s\u0105 do dzia\u0142ania w tradycji postfilozoficznej. Nikt ju\u017c nie oczekuje sp\u00f3jnych system\u00f3w my\u015blowych i teorii, kt\u00f3re zmieni\u0105 bieg historii, nasze oczekiwania s\u0105 coraz skromniejsze, a sny o oryginalno\u015bci dawno przesta\u0142y zaprz\u0105ta\u0107 nasze umys\u0142y. W filozofii objawia si\u0119 to zwr\u00f3ceniem ku prostszym i mniej zobowi\u0105zuj\u0105cym formom pisarstwa, jak eseistyka, kt\u00f3r\u0105 upodoba\u0142 sobie Cioran. Autorka nazywa go \u201eostatnim rekrutem w melancholijnej armii europejskich intelektualist\u00f3w zbuntowanych przeciw intelektowi[5]<\/sup><\/a>\u201d, jednak tym, co nap\u0119dza jego filozofowanie jest niemo\u017cno\u015b\u0107 wyj\u015bcia poza czas oraz histori\u0119. Jego t\u0119sknota za tym, co utracone, doprowadza Sontag \u2013 zawsze spragnion\u0105 przestrzeni do my\u015blenia i ciekaw\u0105 \u015bwiata \u2013 do pasji.<\/p>\n

II<\/strong><\/p>\n

Sontag okre\u015bla si\u0119 jako \u201eintelektualistka adwersarz, autorka polemiczna[6]<\/sup><\/a>\u201d, co do g\u0142osu dochodzi szczeg\u00f3lnie w drugiej cz\u0119\u015bci zbioru. Jej paliwem s\u0105 cz\u0119sto zarzuty stawiane krytykom, zawsze jako bli\u017cej nieokre\u015blonej zbiorowo\u015bci, niedostatecznie kompetentnej, aby wskaza\u0107 to, co w danym filmie (bo o filmach w tym zbiorze jest najcz\u0119\u015bciej mowa) najwa\u017cniejsze czy nowatorskie. Jej eseje zdaj\u0105 si\u0119 powstawa\u0107 z poczucia niedorzeczno\u015bci zarzut\u00f3w stawianych pewnym dzie\u0142om i z w\u015bciek\u0142o\u015bci na brak samodzielnego my\u015blenia oponent\u00f3w. R\u00f3wnocze\u015bnie poci\u0105ga j\u0105 struktura dzie\u0142a filmowego, zakulisowe dzia\u0142ania re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na odbi\u00f3r danej realizacji. Autorka jest wielk\u0105 or\u0119downiczk\u0105 i obro\u0144czyni\u0105 dziesi\u0105tej muzy. W eseju o zwi\u0105zkach teatru i filmu wyra\u017anie staje po stronie wci\u0105\u017c rozwijaj\u0105cego si\u0119 kina, kt\u00f3re nie tylko czerpie pewne rozwi\u0105zania ze sztuki teatralnej (jak chc\u0105 uwa\u017ca\u0107 krytycy), ale tak\u017ce inspiruje teatr do ci\u0105g\u0142ego rozwoju i poszukiwania efektywniejszych rozwi\u0105za\u0144 scenicznych. Tutaj tak\u017ce objawia si\u0119 zainteresowanie intelektualistki tradycj\u0105 futurystyczn\u0105 i surrealistyczn\u0105 \u2013 ich brutalno\u015bci\u0105, aktywno\u015bci\u0105 i wywrotowym potencja\u0142em, kt\u00f3re stale przywo\u0142ywane s\u0105 w jej tekstach. Analizuj\u0105c Person\u0119<\/em> Bergmana Sontag wyra\u017anie stawia si\u0119 w opozycji do przyj\u0119tych interpretacji, uwa\u017caj\u0105c je za zbyt p\u0142ytkie i kr\u00f3tkowzroczne. Tym, co sama proponuje, jest ograniczenie zaufania do konwencji realistycznej w kinie oraz nadmiernego symbolizmu (doszukiwania si\u0119 \u201eznacze\u0144\u201d), nadpisywania znacze\u0144. Sontag odrzuca przekonanie o istnieniu s\u0142usznego klucza, wed\u0142ug kt\u00f3rego mo\u017cna odczytywa\u0107 dzie\u0142o Bergmana, sk\u0142aniaj\u0105c si\u0119 ku tezie o nieprzejrzystej konstrukcji filmu (jako celowemu zabiegowi). Rozdzielenie narracji filmowej od fabu\u0142y wci\u0105\u017c sprawia trudno\u015bci widzom i krytykom filmowym, kt\u00f3rych autorka pot\u0119pia w swoich tekstach, jako niezdolnych do zrozumienia nowych sposob\u00f3w tworzenia kina. Tym, co j\u0105 fascynuje jest sam proces powstania filmu, nowe formy narracyjne, surowo\u015b\u0107 jego tworzenia i dekonstrukcja sens\u00f3w w celu ukazania jego wewn\u0119trznej konstrukcji.<\/p>\n

Podobnie w przypadku Godarda \u2013 Sontag skupia si\u0119 na obecno\u015bci re\u017cysera w filmie, na uskokach, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 \u0142atwe odczytanie zawartej w nim historii. Tekst jest miniaturow\u0105 monografi\u0105 prac Godarda oraz sposobu, w jaki tworzy swoje filmy. Okre\u015blony mianem \u201eniszczyciela kina\u201d[7]<\/sup><\/a> zdaje si\u0119 poci\u0105ga\u0107 Sontag swoim sposobem tworzenia. Sam siebie okre\u015bla\u0142 jako krytyka, kt\u00f3rego narz\u0119dziem jest kamera, co jak wiemy zbli\u017ca go w sposobie postrzegania \u015bwiata i my\u015blenia do samej Sontag.<\/p>\n

Spos\u00f3b interpretowania i pisania o filmach odznacza si\u0119 u autorki zawstydzaj\u0105co wysok\u0105 znajomo\u015bci\u0105 medium filmowego. To wnikliwa obserwatorka zakulisowych dzia\u0142a\u0144 re\u017cyser\u00f3w, \u015bledz\u0105ca ka\u017cdy ich projekt. Sontag fascynuje sam proces stawania si\u0119 filmu w oczach krytycznego widza oraz realizacja zamys\u0142u re\u017cysera, jego projekcja wyobra\u017conego odbiorcy. To, co proste, \u0142adne i \u0142atwe zupe\u0142nie jej nie poci\u0105ga \u2013 dobrze zbudowany film to taki, kt\u00f3rego nie spos\u00f3b w pe\u0142ni przyszpili\u0107. W przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci krytyk\u00f3w, nie skupia si\u0119 na interpretacji samej historii opowiedzianej w filmie, traktuj\u0105c j\u0105 jako drugorz\u0119dn\u0105 wobec sposob\u00f3w budowania narracji.<\/p>\n

III<\/strong><\/p>\n

Ostatnia i najkr\u00f3tsza cz\u0119\u015b\u0107 zbioru sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch esej\u00f3w: odpowiedzi na ankiet\u0119 przygotowan\u0105 przez redakcj\u0119 \u201ePartisan Review\u201d latem 1966 roku oraz wra\u017cenia z dwutygodniowego pobytu Susan Sontag w Hanoi. Oba eseje odnosz\u0105 si\u0119 do nasilaj\u0105cych si\u0119 w latach 60., cho\u0107 aktualnych tak\u017ce dzisiaj, problem\u00f3w spo\u0142ecznych Ameryki: rasizmu, wojny w Wietnamie, wybor\u00f3w prezydenckich, zmiany pokoleniowej.<\/p>\n

Tekst Co si\u0119 dzieje w Ameryce<\/em>, wbrew tytu\u0142owi, odpowiada nie tylko na pytanie o sytuacje z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, ale tak\u017ce o fundamenty tego kraju, kt\u00f3rego aktem za\u0142o\u017cycielskim by\u0142a przemoc. To z niej wyrasta upodobanie do wojen prowadzonych z dala od bezpiecznego domu (dzisiaj: sterowanych zdalnie), w kt\u00f3rych obywatel nie musi nadstawia\u0107 karku, a mo\u017ce odczuwa\u0107 dum\u0119 lub co najwy\u017cej lekkie zniesmaczenie.<\/p>\n

W zaledwie trzech zdaniach podsumowane zostaj\u0105 stosunki rasowe w Ameryce; zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 tej konstatacji idealnie oddaje brak jakichkolwiek z\u0142udze\u0144 co do mo\u017cliwej poprawy sytuacji. Ameryka, kt\u00f3ra wy\u0142ania si\u0119 z eseju Sontag to kraj g\u0142\u0119boko rasistowski, w kt\u00f3rym tylko niewielka liczebnie grupa spo\u015br\u00f3d bia\u0142ej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa jest jakkolwiek (najcz\u0119\u015bciej czysto deklaratywnie) zainteresowana losem Afroamerykan\u00f3w. A warunki temu sprzyjaj\u0105: zamordowany w poprzednim roku Malcolm X nie zagra\u017ca ju\u017c dobremu samopoczuciu bia\u0142ych, zdaje si\u0119, \u017ce pastor King jedynie maszeruje, wzruszaj\u0105c ludzi przed telewizorami, a Czarne Pantery dopiero budz\u0105 si\u0119 do \u017cycia.<\/p>\n

Na wi\u0119ksza atencj\u0119 ni\u017c Afroamerykanie mo\u017ce natomiast liczy\u0107 grupa intelektualist\u00f3w ameryka\u0144skich oraz aktywnie wyzwalaj\u0105ca si\u0119 obyczajowo m\u0142odzie\u017c. Ci pierwsi kontrastowani s\u0105 z antyintelektualnym rz\u0105dem Stan\u00f3w, kt\u00f3rego obcesowym dzia\u0142aniom i skandalom g\u0142o\u015bno si\u0119 przeciwstawiaj\u0105. Niestety niewiele si\u0119 od tego czasu zmieni\u0142o: wsp\u00f3\u0142cze\u015bni intelektuali\u015bci skupiaj\u0105 swoj\u0105 uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie na naruszaniu przez prezydenta etykiety, zamiast interweniowa\u0107 tak\u017ce w bardziej merytorycznych kwestiach. Sontag traktuje ich nieco pob\u0142a\u017cliwie jako nieszkodliw\u0105 i pozbawion\u0105 (przez samych siebie) sprawczo\u015bci grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Inaczej m\u0142odzie\u017c, w kt\u00f3rej kontestacji mo\u017cna pok\u0142ada\u0107 wi\u0119ksze nadzieje. Autorka polemizuje z tekstem Lesliego Fiedlera[8]<\/sup><\/a>, w kt\u00f3rym krytyk zarzuca m\u0142odemu pokoleniu androgyniczno\u015b\u0107 i szkodliwe zacieranie r\u00f3\u017cnic p\u0142ciowych. Purytanizm, kt\u00f3rego broni Fiedler, nie przystaje do nowego przewrotu obyczajowego, kt\u00f3ry zmienia charakter do\u015bwiadczenia rewolucyjnego per se<\/em>. Tym, co w nim najwa\u017cniejsze nie jest ju\u017c przywi\u0105zanie do kultu pracy czy trze\u017awo\u015bci (wyobra\u017cenie o rewolucjoni\u015bcie jako ascecie), ale porzucenie ogranicze\u0144, odrzucenie norm narzucanych z zewn\u0105trz, cho\u0107by poprzez ostentacyjny styl bycia i ubierania si\u0119. Tym, co \u0142\u0105czy Sontag z m\u0142odymi jest wsp\u00f3\u0142dzielone przekonanie o rozpaczliwym po\u0142o\u017ceniu Ameryki[9]<\/sup><\/a>, co z kolei stanowi punkt wyj\u015bcia i podstaw\u0119 do dalszej zmiany systemu na drodze rewolucji seksualnej (nierozerwalnie zwi\u0105zanej z rewolucj\u0105 polityczn\u0105).<\/p>\n

W ostatnim eseju Sontag przyznaje si\u0119 do swojej \u201ekulturowo uwarunkowanej i zdezorientowanej wra\u017cliwo\u015bci\u201d[10]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ra utrudnia wyj\u015bcie poza zdobyt\u0105 jeszcze w Ameryce wiedz\u0119 i wyobra\u017cenia. Ta niemo\u017cno\u015b\u0107 zyskania nowego spojrzenia na wojn\u0119 w Wietnamie wydaje si\u0119 paradoksalna: pobyt w Hanoi zdaje si\u0119 jedynie utrudnia\u0107 pisarce wyrobienie w\u0142asnej opinii i realizacj\u0119 przyj\u0119tej roli (or\u0119downiczki zako\u0144czenia wojny). Opisywane przez ni\u0105 poczucie zdziwienia, wyobcowania, niemo\u017cno\u015b\u0107 zrozumienia tego miasta s\u0105 aktualne tak\u017ce dzi\u015b, kiedy pozaeuropejskie kraje wyobra\u017camy sobie na podobie\u0144stwo miejsc nam ju\u017c znanych. Ogromnej determinacji wymaga przekroczenie (bardziej nawet wewn\u0119trzne, emocjonalne) tej obco\u015bci, tak\u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie.<\/p>\n

Sontag stawia pytanie o obco\u015b\u0107 i empati\u0119. Nie tylko jako obywatele b\u0119d\u0105cy stron\u0105 w konflikcie tocz\u0105cym si\u0119 z dala od nas, w kraju o odmiennej tradycji i kulturze, ale tak\u017ce jako \u015bwiadkowie wsp\u00f3\u0142czesnych wojen tocz\u0105cych si\u0119 poza Europ\u0105 (cho\u0107 przy jej du\u017cym udziale) nieustannie mierzymy si\u0119 z podobnymi problemami. Budowana w naszej wyobra\u017ani empatia dla poszkodowanych narzuca eurocentryczne klisze. Przyznanie si\u0119 do nieumiej\u0119tno\u015bci nawi\u0105zania rzeczywistego kontaktu intelektualnego czy emocjonalnego mo\u017ce by\u0107 oczyszczaj\u0105ca i \u2013 paradoksalnie \u2013 pozwalaj\u0105ca lepiej zrozumie\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny kryzys migracyjny. Wnosi tak\u017ce dystans i poszanowanie dla odmienno\u015bci, niezmiernie pomocne w niesieniu pomocy ofiarom kryzys\u00f3w i wojen. Zachodnia kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107, b\u0119d\u0105ca spadkiem po naszej uprzywilejowanej pozycji, funduje nam pewne wyobra\u017cenie o obcej nam kulturze, uniemo\u017cliwia jednak prawdziwe i pe\u0142ne uto\u017csamienie si\u0119 z jej ofiarami. I tu pojawia si\u0119 pytanie o niemo\u017cliwe, czyli zachowanie balansu mi\u0119dzy dzia\u0142aniem a odczuwaniem: czy wystarczy powt\u00f3rzy\u0107 za Sontag \u017cyczenie udanej rewolucji przy braku jej zrozumienia (nawet mimo podejmowanych pr\u00f3b), czy nale\u017cy od intelektualist\u00f3w wymaga\u0107 wi\u0119cej?<\/p>\n

Dla Sontag podr\u00f3\u017c jest obowi\u0105zkiem, nawet je\u015bli towarzyszy jej \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to jedynie teatr polityczny, poza kt\u00f3ry nie mo\u017cna wyj\u015b\u0107 (co utrudnia tak\u017ce brak znajomo\u015bci j\u0119zyka). Zderzenie abstrakcji (poczucie solidarno\u015bci) z rzeczywisto\u015bci\u0105 (w wi\u0119kszo\u015bci jednak zainscenizowan\u0105 na potrzeby przyby\u0142ych go\u015bci) prowadzi autork\u0119 do jeszcze \u015bci\u015blejszego zwi\u0105zku i poczucia przynale\u017cno\u015bci do w\u0142asnego kraju, kt\u00f3rego dzia\u0142ania pot\u0119pia. R\u00f3\u017cnice kulturowe, bariery j\u0119zykowe utrudniaj\u0105 rzeczywisty kontakt i oddalaj\u0105 od przyj\u0119tych uprzednio za\u0142o\u017ce\u0144. Jednostronno\u015b\u0107, dziecinno\u015b\u0107, jednowymiarowo\u015b\u0107 \u2013 Sontag jest zm\u0119czona obco\u015bci\u0105 i niedost\u0119pno\u015bci\u0105 wietnamskiej kultury, a jej energia i \u017cywotno\u015b\u0107 intelektualna (\u201emoja \u017car\u0142oczna \u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d[11]<\/sup><\/a>) nie znajduj\u0105 uj\u015bcia, co prowadzi do frustracji i poskramianego poczucia zachodniej wy\u017cszo\u015bci. Ameryka\u0144skie zaanga\u017cowanie w wojn\u0119 w Wietnamie zostaje w wyobra\u017ani intelektualistki zdywersyfikowane, na szali jest ju\u017c nie tylko w pewnym stopniu abstrakcyjny konflikt zbrojny, ale tak\u017ce warto\u015bci jednostkowe przeciw zbiorowym: \u201e[m]o\u017ce potrafi\u0119 popiera\u0107 rewolucyjne aspiracje ludu tylko w\u00f3wczas, gdy \u017cyj\u0119 sobie wygodnie z dala od jego walki \u2013 kolejny ochotnik kanapowej armii mieszcza\u0144skich intelektualist\u00f3w z g\u0142ow\u0105 nabit\u0105 radykalnymi pogl\u0105dami\u201d[12]<\/sup><\/a>. To wyznanie jest podsumowaniem nie tylko do\u015bwiadczenia samej autorki, ale tak\u017ce dzisiaj, p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, wi\u0119kszo\u015bci lewicuj\u0105cych widz\u00f3w \u015bwiatowych konflikt\u00f3w.<\/p>\n

Jednak tym, po co Sontag pojecha\u0142a do Wietnamu jest przetestowanie swojego rozumienia spo\u0142ecze\u0144stwa rewolucyjnego i samej rewolucji, ch\u0119\u0107 wydestylowania samej jej idei. Pisarka szuka te\u017c rewolucji-energii, kt\u00f3rej w sformalizowanym, hierarchicznym i pow\u015bci\u0105gliwym spo\u0142ecze\u0144stwie wietnamskim nie mo\u017ce znale\u017a\u0107. Zapiski z dziennika, pe\u0142ne frustracji, niezrozumienia i rozterek, zostaj\u0105 w eseju zestawione ze spojrzeniem z dystansu, bardziej ugodowym i sk\u0142onnym do zrozumienia r\u00f3\u017cnic dziel\u0105cych \u015bwiadomo\u015b\u0107 Wietnamczyk\u00f3w i Amerykan\u00f3w. Zabieg ten sam w sobie zas\u0142uguje na uwag\u0119, obna\u017ca bowiem cz\u0119sto wstydliwe i skrywane (szczeg\u00f3lnie przez radyka\u0142\u00f3w i lewicuj\u0105cych intelektualist\u00f3w) my\u015bli czy w\u0105tpliwo\u015bci. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zrozumienie dla innej\/obcej kultury pojawia si\u0119 w warunkach zdystansowania, wycofania we w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, obserwacji z bezpiecznej odleg\u0142o\u015bci. Ponownie wi\u0119c, aby uto\u017csami\u0107 si\u0119 z Wietnamczykami, autorka musi wycofa\u0107 si\u0119 do Ameryki.<\/p>\n

Oba eseje zamieszczone w ostatniej cz\u0119\u015bci zbioru wsp\u00f3\u0142brzmi\u0105 z koncepcj\u0105 rewolty Julii Kristevy. W odr\u00f3\u017cnieniu od rewolucji, kt\u00f3ra mo\u017ce jedynie zast\u0105pi\u0107 obecne normy nowymi, rewolta jest bardziej wysublimowan\u0105 i skuteczn\u0105 form\u0105 oporu. Opieraj\u0105c si\u0119 na przywr\u00f3ceniu wa\u017cno\u015bci jednostkowym prze\u017cyciom i przepracowaniu swojego miejsca w \u015bwiecie oraz narzuconych odg\u00f3rnie zasad, tak\u017ce przez tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczn\u0105 ma na celu ponowne zakorzenienie si\u0119 w \u015bwiecie[13]<\/sup><\/a>. W rewolcie le\u017cy potencja\u0142 odnawiania, tworzenia szczelin i p\u0119kni\u0119\u0107, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 zmian\u0119 dotychczasowego porz\u0105dku. Sontag wierz\u0105c w rewolucj\u0119 seksualn\u0105 lat 60., zdaje si\u0119 dostrzega\u0107 te mechanizmy, optuj\u0105c przede wszystkim za postaw\u0105 kontestatorsk\u0105. \u0141\u0105czy zreszt\u0105 rewolucj\u0119 polityczn\u0105 z seksualno\u015bci\u0105, co Kristeva nazwa\u0142a \u201eerotyzacj\u0105 my\u015bli\u201d[14]<\/sup><\/a>, cho\u0107 Sontag nie o my\u015bli tu g\u0142\u00f3wnie pisze, ale raczej o drobnych zmianach prospo\u0142ecznych i odrzuceniu porz\u0105dku politycznego. W przeciwie\u0144stwie do Fiedlera wierzy te\u017c w zdolno\u015bci krytyczne student\u00f3w oraz warto\u015b\u0107 panuj\u0105cych w\u015br\u00f3d nich m\u00f3d, kt\u00f3re tak\u017ce s\u0105 no\u015bnikami rewolty w rozumieniu Kristevy. Sama zreszt\u0105 jest jej cz\u0119\u015bci\u0105 jako intelektualistka, kt\u00f3ra przepracowuje w swoich tekstach te tematy, szczeg\u00f3lnie kiedy w spos\u00f3b bardzo osobisty opisuje podr\u00f3\u017c do Hanoi czy opowiada o Stanach Zjednoczonych. R\u00f3wnocze\u015bnie jednak w ostatnim z esej\u00f3w miesza porz\u0105dki rewolucji i rewolty, staj\u0105c po stronie tej pierwszej w wymiarze osobistym oraz po drugiej \u2013 kiedy opowiada o r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy rewolucj\u0105 (rozumian\u0105 jako zmiana jednego porz\u0105dku politycznego na inny) kuba\u0144sk\u0105 i wietnamsk\u0105.<\/p>\n

Style radykalnej woli<\/em> s\u0105 drog\u0105 od tego, co najbardziej wewn\u0119trzne, a wi\u0119c sposob\u00f3w my\u015blenia i odczuwania, przez to, co artystyczne i popkulturowe, a\u017c po cz\u0119sto abstrakcyjne i odleg\u0142e, zewn\u0119trzne wobec naszego \u201eja\u201d konflikty i polityk\u0119. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki jest najbardziej kontrowersyjna je\u015bli chodzi o dob\u00f3r temat\u00f3w i wymow\u0119, jednak to ostatnia wzbudza\u0142a najwi\u0119ksze emocje i opory jeszcze w momencie jej powstawania, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu. Spoiwem \u0142\u0105cz\u0105cym teksty zawarte w zbiorze jest krytyka. Nie tylko jako zaw\u00f3d, ale jako spos\u00f3b my\u015blenia i postrzegania, ci\u0105g\u0142ego kwestionowania raz przyj\u0119tych interpretacji, a nawet w\u0142asnych przekona\u0144 i obserwacji. W tej roli Susan Sontag i jej czytelnicy odnajduj\u0105 si\u0119 najlepiej.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. S. Sontag, Style radykalnej woli<\/em>, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2018, s. 243.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Zob. S. Sontag, My\u015bl to forma odczuwania<\/em>, Krak\u00f3w 2014, s. 243; S.Sontag, Widok cudzego cierpienia,<\/em>\u00a0Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2010.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Zob. S. Sontag, Jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest z cia\u0142em.\u00a0<\/em>Dzienniki tom 2. 1964\u20131980<\/em>,\u00a0Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2013; S. Sontag, My\u015bl to forma odczuwania<\/em>, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2014.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. S. Sontag, Style…<\/em>,op.cit., s.92.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Ibidem, s.102.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. S. Sontag, Jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest z cia\u0142em. Dzienniki tom 2. 1964\u20131980<\/em>, Krak\u00f3w 2013, s. 436.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. S. Sontag, Style…<\/em>, op.cit., s. 180.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. L. A. Fiedler, The New Mutants<\/em>, \u201ePartisan Review\u201d Vol. 32 No 4, 1965, s. 505-525; http:\/\/www.bu.edu\/partisanreview\/books\/PR1965V32N4\/HTML\/files\/assets\/basic-html\/index.html#525<\/a> [dost\u0119p: 12.04.2018]\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. S. Sontag, Style…<\/em>, op.cit., s. 239.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Ibidem, s. 248.\u21b5<\/a><\/li>\n
  11. Ibidem, s. 266.\u21b5<\/a><\/li>\n
  12. Ibidem, s. 267.\u21b5<\/a><\/li>\n
  13. J. Kristeva, Revolt, She Said<\/em>, Los Angeles 2002, ss. 83\u201386.\u21b5<\/a><\/li>\n
  14. Ibidem, s. 84.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    [Uważam się] za pisarkę, która uporczywie odmawia wyspecjalizowania się w jednej dziedzinie[1]. Brak ograniczania się do jednego, spójnego tematu jest cechą rozpoznawczą eseistyki i sposobu myślenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa…<\/p>\n","protected":false},"author":798,"featured_media":45961,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6913,629,2959],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6623],"yoast_head":"\nRadykalny styl my\u015blenia Susan Sontag<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Magdalena Kargul: Brak ograniczania si\u0119 do jednego, sp\u00f3jnego tematu jest cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 eseistyki i sposobu my\u015blenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa i ostra w swoich s\u0105dach sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 popkultur\u0119 i \u015bwiat intelektualist\u00f3w.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/susan-sontag-2018-04-16-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/susan-sontag-2018-04-16-scaled.jpg\",\"width\":1472,\"height\":2560,\"caption\":\"Susan Sontag, \u201eStyle radykalnej woli\u201d, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2018\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag\",\"name\":\"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-04-19T23:00:01+00:00\",\"dateModified\":\"2018-04-17T08:02:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45\"},\"description\":\"Magdalena Kargul: Brak ograniczania si\u0119 do jednego, sp\u00f3jnego tematu jest cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 eseistyki i sposobu my\u015blenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa i ostra w swoich s\u0105dach sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 popkultur\u0119 i \u015bwiat intelektualist\u00f3w.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45\",\"name\":\"Magdalena Kargul\",\"description\":\"Magdalena Kargul \u2013 absolwentka Wydzia\u0142u Polonistyki UJ, doktorantka na Wydziale Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych i Politycznych UJ. Zainteresowania naukowe: literatura i kultura Afroamerykan\u00f3w, antropologia kulturowa, kultura wizualna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, posthumanizm. Publikowa\u0142a w \u201eWielog\u0142osie\u201d oraz \u201eMiesi\u0119czniku Znak\u201d.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-kargul\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag","description":"Magdalena Kargul: Brak ograniczania si\u0119 do jednego, sp\u00f3jnego tematu jest cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 eseistyki i sposobu my\u015blenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa i ostra w swoich s\u0105dach sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 popkultur\u0119 i \u015bwiat intelektualist\u00f3w.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/susan-sontag-2018-04-16-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/susan-sontag-2018-04-16-scaled.jpg","width":1472,"height":2560,"caption":"Susan Sontag, \u201eStyle radykalnej woli\u201d, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2018"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag","name":"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#primaryimage"},"datePublished":"2018-04-19T23:00:01+00:00","dateModified":"2018-04-17T08:02:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45"},"description":"Magdalena Kargul: Brak ograniczania si\u0119 do jednego, sp\u00f3jnego tematu jest cech\u0105 rozpoznawcz\u0105 eseistyki i sposobu my\u015blenia Susan Sontag. Stanowcza, przenikliwa i ostra w swoich s\u0105dach sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 popkultur\u0119 i \u015bwiat intelektualist\u00f3w.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/style-radykalnej-woli-susan-sontag#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Radykalny styl my\u015blenia Susan Sontag"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45","name":"Magdalena Kargul","description":"Magdalena Kargul \u2013 absolwentka Wydzia\u0142u Polonistyki UJ, doktorantka na Wydziale Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych i Politycznych UJ. Zainteresowania naukowe: literatura i kultura Afroamerykan\u00f3w, antropologia kulturowa, kultura wizualna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, posthumanizm. Publikowa\u0142a w \u201eWielog\u0142osie\u201d oraz \u201eMiesi\u0119czniku Znak\u201d.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-kargul"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/798"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45960\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45960"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45960"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}