{"id":45970,"date":"2018-04-18T00:00:15","date_gmt":"2018-04-17T23:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45970"},"modified":"2018-04-17T10:39:31","modified_gmt":"2018-04-17T09:39:31","slug":"chloporobotnik-boa-grzechotnik-ewa-tatar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/chloporobotnik-boa-grzechotnik-ewa-tatar","title":{"rendered":"PRL-owska mieszanka motyw\u00f3w i form w egzystencjalnej polewie"},"content":{"rendered":"

Niewiele si\u0119 dzi\u015b pisze o malarstwie z perspektywy krytyki artystycznej i teorii sztuki, cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce medium to nadal wielce intryguj\u0105ce. Przede wszystkim, ze wzgl\u0119du na przyst\u0119pno\u015b\u0107 formy artystycznego wyrazu, kt\u00f3ra czyni malarstwo sztuk\u0105 najbardziej demokratyczn\u0105. Z drugiej strony jest jednocze\u015bnie medium elitarnym, nie ka\u017cdy bowiem, nawet \u015brednio wykszta\u0142cony obywatel, jest w stanie umiej\u0119tnie malarstwo postrzega\u0107. Mimo to, edukuje si\u0119 go w stron\u0119 jego odpowiedniego \u201eodczytywania\u201d, zwa\u017cywszy na fakt ilo\u015bci popularnonaukowych wydawnictw po\u015bwi\u0119conych takiemu w\u0142a\u015bnie ustosunkowaniu si\u0119 do tego medium, kt\u00f3rego znaczenie i sens trzeba w\u0142a\u015bnie odczyta\u0107.<\/p>\n

\"Ewa<\/a>
Ewa Polska, \u201eWizje i kpiny\u201d, stop-klatka z wideo, 2014 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

Na p\u00f3\u0142kach w ksi\u0119garniach i markowych salonach prasowych mo\u017cemy spotka\u0107 liczne publikacje o nast\u0119puj\u0105cych tytu\u0142ach: Jak czyta\u0107 malarstwo polskie?<\/em>, Jak czyta\u0107 malarstwo wsp\u00f3\u0142czesne?<\/em>, Jak czyta\u0107 obrazy?<\/em>, Historia malarstwa. Jak czyta\u0107 obrazy?<\/em>. Wyra\u017anie dydaktyczny charakter tych ksi\u0105\u017cek paradoksalnie ukazuje tkwi\u0105c\u0105 w nich s\u0142abo\u015b\u0107. Ujawnia si\u0119 ona w sta\u0142ym upowszechnianiu powierzchownego (i stereotypowego zarazem) podej\u015bcia do obrazu jako przede wszystkim no\u015bnika pewnej tre\u015bci, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy z dzie\u0142a odczyta\u0107. Drugorz\u0119dnym elementem staje si\u0119 forma \u2013 ten aspekt struktury dzie\u0142a malarskiego, kt\u00f3ry odpowiada za zaprezentowan\u0105 tre\u015b\u0107. A przecie\u017c pytanie o malarstwo (a tak\u017ce o sztuk\u0119 w og\u00f3le) to nie pytanie o temat, ale o realizacj\u0119 tematu w danym medium. Malarstwo to wizualizowanie sposob\u00f3w my\u015blenia i umiej\u0119tno\u015bci percepcji; to artystyczna forma widzialno\u015bci \u2013 jak pisa\u0142 Stanis\u0142aw Machniewicz. Czytaj\u0105c malarstwo nale\u017cy wi\u0119c nie tyle patrze\u0107, co widzie\u0107. Dlaczego o tym m\u00f3wi\u0119? Ot\u00f3\u017c najnowsza wystawa w bia\u0142ostockiej galerii Arsena\u0142, z pozoru enigmatyczne zatytu\u0142owana \u2013 Ch\u0142oporobotnik i boa grzechotnik<\/em> \u2013 to splendor malarstwa. Sporo wi\u0119c ma tu widz do \u201eczytania\u201d.<\/p>\n

Sam proces czytania nie jest jednak zwyk\u0142ym sk\u0142adaniem liter w s\u0142owa, zdania i wyrazy, ale rozumieniem tego, co si\u0119 czyta. Wymaga wobec tego znajomo\u015bci kodu. Jaki kod musi zna\u0107 widz id\u0105c na ekspozycj\u0119 Ch\u0142oporobotnik i boa grzechotnik<\/em>? Z jednej strony, \u017cadnego. Ju\u017c sam fakt obecno\u015bci malarstwa w galerii sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej stanowi gwarancj\u0119 du\u017cej frekwencji. W ko\u0144cu nie trzeba ogl\u0105da\u0107 tych wszystkich obiekt\u00f3w, przedmiot\u00f3w i innych dziwactw, kt\u00f3re ka\u017cdy przecie\u017c m\u00f3g\u0142by zrobi\u0107, ale malarstwo. Medium, kt\u00f3re nadal jest elementem definiuj\u0105cym to, czym jest sztuka. Bia\u0142ostocki Arsena\u0142 to jednak instytucja, kt\u00f3ra od d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu umiej\u0119tnie wychowuje swoj\u0105 publik\u0119 stawiaj\u0105c nie tylko na ilo\u015b\u0107, ale przede wszystkim na jako\u015b\u0107. Zarzuci\u0107 wi\u0119c trzeba wszelkie domniemania o p\u00f3j\u015bciu na \u0142atwizn\u0119 i naganianiu ludzi na wabik w postaci malarstwa. Oczywi\u015bcie znajd\u0105 si\u0119 esteci, kt\u00f3rzy przede wszystkim przyjd\u0105 ogl\u0105da\u0107 obrazy i po zetkni\u0119ciu si\u0119 z kilkoma odbiegaj\u0105cymi od realizmu przedstawieniami zaczn\u0105 marudzi\u0107, \u201e\u017ce tak i oni by umieli\u201d. Ekspozycji przy\u015bwieca jednak bardzo intryguj\u0105ca idea z\u0142o\u017cono\u015bci ludzkiej natury w kulturze. Chc\u0105c jednak zapozna\u0107 si\u0119 z kodem pozwalaj\u0105cym odczyta\u0107 znaczenie i przes\u0142anie, widz, zanim zacznie \u201eczyta\u0107\u201d zaprezentowane prace z kuratorskiego tekstu dowie si\u0119, \u017ce jest to \u201ekolejna edycja wystawy\u201d, kt\u00f3rej pierwsza ods\u0142ona mia\u0142a miejsce w 2016 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Zaczynamy wi\u0119c jakby od \u015brodka. Wersja Warszawska (uwaga trudne zdanie): \u201ebada\u0142a konstruowane centralnie narz\u0119dzia awansu spo\u0142ecznego i mi\u0119kk\u0105 propagand\u0119 na przyk\u0142adzie ilustrowanego czasopisma dla m\u0142odzie\u017cy z o\u015brodk\u00f3w wiejskich \u201eNowa Wie\u015b\u201d oraz sposobu u\u017cycia przez ustr\u00f3j totalitarny kultury jako nap\u0119du i kodyfikatora zmiany statusu jednostki\u201d. Ko\u0144cz\u0105c zdanie nie bardzo wiadomo, co by\u0142o na jego pocz\u0105tku, ale domy\u015blamy si\u0119, \u017ce chodzi o wykorzystywanie przez system (w\u0142adz\u0119) narz\u0119dzi kultury do mniej lub bardziej u\u015bwiadomionego przez obywateli procesu ich kszta\u0142towania. Na szcz\u0119\u015bcie w przypadku edycji bia\u0142ostockiej sytuacja przedstawia si\u0119 nieco ja\u015bniej. Przynajmniej w kwestii przekazu informacji na temat tego, czego ekspozycja dotyczy: \u201ewystawa (\u2026) przygl\u0105da si\u0119 kulturze rdzennej i akademickiej powstaj\u0105cej na Podlasiu (\u2026). Ukazuje j\u0105 na tle og\u00f3lnopolskiej \u2013 podziemnej i re\u017cimowej, a tak\u017ce w \u015bwietle zmian spo\u0142ecznych zachodz\u0105cych w wyniku reformy rolnej \u2013 powszechnego uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w z 1944 roku. W\u0142a\u015bnie to wydarzenie zosta\u0142o wskazane jako fundamentalne dla wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego (z jego podzia\u0142ami klasowymi i nier\u00f3wno\u015bciami oraz resentymentami)\u201d. Na temat reformy rolnej w Polsce lat 1939\u20131956, jako rodzaju okrutnej i brutalnej rewolucji, tworz\u0105cej warunki do kszta\u0142towania si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej klasy \u015bredniej, pisa\u0142 w Prze\u015bnionej rewolucji. \u0106wiczeniach z logiki historycznej<\/em> Andrzej Leder. We Wst\u0119pie<\/em> autor zwraca uwag\u0119 na to, \u017ce wydarzenia rewolucji utorowa\u0142y drog\u0119 do \u201enajg\u0142\u0119bszej by\u0107 mo\u017ce od wiek\u00f3w, zmiany mentalno\u015bci Polak\u00f3w \u2013 odej\u015bcia mentalno\u015bci okre\u015blonej przez wie\u015b i folwark ku zdeterminowanej przez miasto i miejski spos\u00f3b \u017cycia\u201d. Ten w\u0142a\u015bnie zabieg ilustruj\u0105 wyeksponowane w Arsenale prace, cho\u0107 o Lederze i opisanych w jego ksi\u0105\u017cce wydarzeniach, kt\u00f3re stanowi\u0105 doskona\u0142e t\u0142o dla odczytania ca\u0142o\u015bci wystawy, wzmianek jak na lekarstwo. Zupe\u0142nie jakby kuratorka z\u0142udnie wierzy\u0142a w si\u0142\u0119 przekazu wizualnego.<\/p>\n