S\u0105dz\u0119, \u017ce w tym kraju nie istnieje ani jedna praktyczna zasada, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia\u0142aby wrodzonej niedoskona\u0142o\u015bci cz\u0142owieka. Oriana Fallaci przeprowadzi\u0142a s\u0142ynny wywiad z ajatollahem Chomeinim w 1979 roku, kilka miesi\u0119cy po proklamowaniu Islamskiej Republiki Iranu. Tekst w\u0142oskiej reporterki zaczyna si\u0119 refleksj\u0105 nad wsz\u0119dobylskimi portretami najwy\u017cszego przyw\u00f3dcy. Od tej rozmowy min\u0119\u0142o prawie czterdzie\u015bci lat. Dzisiaj szczeg\u00f3lnie widoczne s\u0105 portrety dw\u00f3ch bli\u017aniaczo podobnych najwy\u017cszych przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy, jak papu\u017cki nieroz\u0142\u0105czki, karc\u0105 wiernych gro\u017anym wzrokiem. Ostre spojrzenia kontroluj\u0105 ira\u0144skie ulice, sklepy, hotele i bazary. To ich natr\u0119tne wgapianie si\u0119 w cz\u0142owieka, ten ich gniewny wzrok przestrzega wszystkich \u2013 zawsze i wsz\u0119dzie \u2013 przed \u0142amaniem praw zainspirowanych ksi\u0119g\u0105 sprzed pi\u0119tnastu wiek\u00f3w. Albo wpiszesz si\u0119 w ten scenariusz, albo ci\u0119 nie ma.<\/p>\n Po pa\u017adziernikowym powrocie do Polski przyjaciel zapyta\u0142 mnie o Iran. Dlaczego w\u0142a\u015bnie tam pojecha\u0142em? By\u0142em wymaglowany lotem, oskubany przesiadkami, czu\u0142em si\u0119 jak sprany r\u0119cznik, niezdolny do wyci\u015bni\u0119cia z siebie ostatniej kropli potu. Ale przysz\u0142a mi do g\u0142owy my\u015bl nieprzyzwoita i zakazana: poniewa\u017c na wielu, pozornie odleg\u0142ych p\u0142aszczyznach, brzmia\u0142a moja odpowied\u017a, Iran przypomina mi Polsk\u0119. Poniewa\u017c szyicki islam zdaje mi si\u0119 przypomina\u0107 aur\u0119 katolickiej Polski. Min\u0119\u0142y raptem trzy tygodnie i nadesz\u0142o kolejne \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci. Przebieg manifestacji uprzytomni\u0142 mi fakt, \u017ce by\u0107 mo\u017ce pod\u0105\u017camy w stron\u0119 jakiego\u015b spo\u0142ecznego piek\u0142a, w kt\u00f3rym od dekad kotwiczy ju\u017c Iran. Pomy\u015bla\u0142em w\u00f3wczas, \u017ce s\u0105 to ju\u017c zbyt jaskrawe podobie\u0144stwa w uprawianiu polityki. I z tego powodu uzna\u0142em, \u017ce narz\u0119dzia sprawowania w\u0142adzy w Polsce, oparte na tak jawnej manipulacji, k\u0142amstwach i zapatrzeniu w wyidealizowan\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, powoduj\u0105, \u017ce moje por\u00f3wnania z Iranem staj\u0105 si\u0119, niestety, uzasadnione.<\/p>\n ***<\/p>\n Co jest gorsze \u2013 faszy\u015bci czy ludzie maszeruj\u0105cy z faszystami? Iran sta\u0142 si\u0119 Iranem i zapomnia\u0142 o Persji w 1935 roku, gdy Reza Szach Pahlawi, niepi\u015bmienny wojskowy zafascynowany Hitlerem, zmian\u0105 nazwy pa\u0144stwa zamanifestowa\u0142 swoj\u0105 fascynacj\u0119 ide\u0105 czysto\u015bci rasowej. Do dzisiaj w Teheranie mo\u017cna podziwia\u0107 budynki rz\u0105dowe b\u0119d\u0105ce \u015bwiadectwem ira\u0144skiego nacjonalizmu z lat trzydziestych XX wieku. Dzisiaj nacjonalizm czczony jest w Iranie niemal jak religia, co rusz wystrzeliwuj\u0105c t\u0119sknot\u0105 za pot\u0119g\u0105 dawnej Persji.<\/p>\n Basid\u017cowie, jak si\u0119 potocznie o nich mawia w Iranie, s\u0105 zawsze ch\u0119tni do paradowania z czarnymi chor\u0105gwiami i okaleczania si\u0119 w rocznic\u0119 \u015bmierci Husajna (w wersji dewocyjnej te portrety podobne s\u0105 do portret\u00f3w Chrystusa), wnuka Mahometa. Pokrzycz\u0105 w pi\u0105tek i w tygodniu b\u0119d\u0105 siedzieli cicho \u2013 mawia m\u00f3j ira\u0144ski znajomy. Oficjalnie jest to ochotnicza \u2013 chcia\u0142oby si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce to tak naprawd\u0119 z mi\u0142o\u015bci do ojczyzny \u2013 organizacja paramilitarna utworzona po rewolucji 1979 roku, stanowi\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej. Ich obowi\u0105zkiem jest umacnianie szyizmu oraz dbanie o przestrzeganie poprawno\u015bci obyczajowej, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d kobiet. Zwi\u0105zek Mobilizacji Uciemi\u0119\u017conych, nazwa w\u0142a\u015bciwa Basid\u017c\u00f3w, to m\u0119\u017cczy\u017ani z czarnymi flagami wspierani przez re\u017cim. Na zlecenie rz\u0105du potrafi\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 awantury, manifestowa\u0107 zdolno\u015bci militarne w miejscach publicznych oraz w razie potrzeby unicestwi\u0107 fizycznie. Poruszaj\u0105 si\u0119 na zdezelowanych motocyklach. Czy nasi m\u0142odzi stra\u017cnicy tradycji, wiary i patriotyzmu z ONR-u czy M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej, z tym swoim poczuciem wy\u017cszo\u015bci i przy jednoczesnym zachowaniu kompleksu ni\u017cszo\u015bci, nie s\u0105 podobni do uciemi\u0119\u017conej m\u0142odzie\u017cy ira\u0144skiej? Przecie\u017c, my\u015bl\u0119, z powodzeniem mogliby wymachiwa\u0107 czarno-zielonymi flagami \u201eJa Hossejn\u201d. Nieprzypadkowo Amerykanie uznali dziesi\u0119\u0107 lat temu Korpus Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji, w tym Basid\u017c\u00f3w, za organizacj\u0119 wspieraj\u0105c\u0105 terroryzm.<\/p>\n ***<\/p>\n Kult m\u0119cze\u0144stwa i \u015bmierci to w Iranie towar eksportowy. Patos estetyki martyrologicznej \u015bwietnie oddaj\u0105 r\u00f3\u017cne plakaty, obecne w bardzo wielu miejscach publicznych. Na jednym z nich widzimy sporych rozmiar\u00f3w przednie lusterko samochodowe. W domy\u015ble wzrok kierowcy jest skierowany do ty\u0142u, a odbity w lusterku obraz przedstawia szare t\u0142o, na kt\u00f3rym widniej\u0105 czarne postaci \u017co\u0142nierzy z charakterystyczn\u0105 przepask\u0105 m\u0119czennika na czole. Dodatkowo na plakacie znajduje si\u0119 karabin, fragment b\u0142\u0119kitnego nieba, bia\u0142e go\u0142\u0119bie frun\u0105ce nad znaczkiem Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji. Jest to spojrzenie \u015bmierci, gdy\u017c kierowca, w domy\u015ble zwyk\u0142y Ira\u0144czyk, jad\u0105c swoim samochodem do przodu, w rzeczywisto\u015bci jedzie na wstecznym biegu i si\u0119 cofa. Wra\u017cenie jest takie, \u017ce ten dziwny kierowca nie poznaje napotykanych nowych obraz\u00f3w zza szyby, nie spotyka prawdziwych ludzi, ale jest skazany na ideologicznie uformowan\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Ten czas przesz\u0142y dokonany, zakorzeniony i traktowany jak czas tera\u017aniejszy, w przestrzeni publicznej jest cech\u0105 bodaj najbardziej charakterystyczn\u0105. Mimo \u017ce Polacy maj\u0105 w kategorii pami\u0119ci niema\u0142e osi\u0105gni\u0119cia, to powiedzia\u0142bym, \u017ce w tej walce wagi ci\u0119\u017ckiej narodowych martyrologii Ira\u0144czycy naprawd\u0119 s\u0105 bezkonkurencyjni. I dlatego ten plakat, kt\u00f3ry widzia\u0142em w tehera\u0144skim metrze, odnosi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do polskiej rzeczywisto\u015bci, bowiem powszechnie znany g\u0142\u00f3wny strateg polskiej polityki zachowuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie jak kierowca, kt\u00f3remu przeinstalowano uk\u0142ad kierowniczy na tylne siedzenie, a skrzynie bieg\u00f3w na tylny nap\u0119d, w dodatku bez hamulc\u00f3w. Zasada takiej podr\u00f3\u017cy jest prosta \u2013 im bardziej kierowca takiego pojazdu si\u0119 rozp\u0119dzi, tym ta i\u015bcie funeralna szar\u017ca pod pr\u0105d i do ty\u0142u przeradza si\u0119 w oka mgnieniu w inercj\u0119 i zast\u00f3j.<\/p>\n ***<\/p>\n By\u0107 mo\u017ce z powodu tych delikatnych asocjacji kilka miesi\u0119cy temu zdecydowa\u0142em si\u0119 zrealizowa\u0107 w duchu szyickim spektakl na podstawie ksi\u0105\u017cki Kinderszenen Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza. W spektaklu wykorzysta\u0142em przem\u00f3wienia najwy\u017cszego przyw\u00f3dcy Chomeiniego, dekoruj\u0105c wroc\u0142awsk\u0105 galeri\u0119 Brzuch w zielono-czarnych barwach, zaczerpni\u0119tych z symboliki szyickiego \u015bwi\u0119ta Aszura, i zanurzaj\u0105c tym samym kl\u0119sk\u0119 Powstania Warszawskiego w dziejowych kl\u0119skach Iranu. Bo gdzie\u015b oba kraje spotykaj\u0105 si\u0119 w niewidocznym dla oka miejscu. \u0141\u0105czy nas r\u00f3wnie\u017c skala pora\u017cek dziejowych. Bo czy\u017c upokarzane przez wieki narody nie szukaj\u0105 schronienia w postawach nacjonalistycznych? \u0141\u0105czy nas kult zmar\u0142ych. Czas \u017ca\u0142oby. Dzisiaj dominuje na nowo rytm marszu, procesji, \u015bpiewu. Iran to dla Polak\u00f3w p\u0119kni\u0119te lustro, w kt\u00f3rym mo\u017cemy ujrze\u0107 fragment swojego odbicia. A ideologia tak zwanych niepokornych? Ta sama retoryka, to samo narz\u0119dzie polityczne ufundowane na narodowej religii i uproszczonej wersji patriotyzmu, kt\u00f3ra ma przywr\u00f3ci\u0107 godno\u015b\u0107, odr\u0119bno\u015b\u0107 i sta\u0107 si\u0119 nowym azylem oraz schronieniem przed wrogim \u015bwiatem.<\/p>\n Poza tym geopolityka<\/strong><\/p>\n Na \u015bcianie ira\u0144skiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych widnieje wymowny napis: \u201eAni z Zachodem, ani ze Wschodem\u201d. Ten napis nikogo w Iranie specjalnie nie dziwi. Przecie\u017c tu\u017c po obj\u0119ciu w\u0142adzy Chomeini, ju\u017c w roli najwy\u017cszego przyw\u00f3dcy, og\u0142osi\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie uznawa\u0142 prawa mi\u0119dzynarodowego. M\u00f3wi\u0105c inaczej, nie b\u0119dzie respektowa\u0142 prawa funkcjonuj\u0105cego na zasadzie innej ni\u017c prawo i mniemania rz\u0105dz\u0105cej frakcji. Te\u017c to znamy. Dzia\u0142ania polskich w\u0142adz r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadcz\u0105 o podobnym korzeniu pr\u00f3buj\u0105cej si\u0119 wywy\u017cszy\u0107 ni\u017cszo\u015bci. Te procesy s\u0105 trudne do zrozumienia, nieadekwatne wobec historii innych kraj\u00f3w w Europie. Natomiast to, co aktualnie rz\u0105dz\u0105ca w Polsce frakcja pr\u00f3buje realizowa\u0107, ka\u017ce my\u015ble\u0107 i bra\u0107 pod uwag\u0119 wariant radykalny, czyli wysadzenie w powietrze\u00a0powojennego pakietu polskiej racji stanu. Bo przecie\u017c dzisiejsze wydarzenia w kraju mo\u017cna uzna\u0107 za przedsionek rewolucji, a te dwie rewolucje \u2013 pe\u0142zaj\u0105c\u0105 w Polsce i t\u0105 skonsumowan\u0105 w Iranie \u2013 \u0142\u0105czy rozczarowanie i poczucie upokorzenia mas ludzi niewykszta\u0142conych.<\/p>\n Nawet w niekt\u00f3rych komentarzach w Internecie mo\u017cna spotka\u0107 sformu\u0142owania typu \u201ePolska szyicka\u201d czy \u201epolski szariat\u201d. Nawet nie tak trudno wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce gdzie\u015b na krakowskich B\u0142oniach przemawia do milion\u00f3w wiernych najwy\u017cszy przyw\u00f3dca. To przywidzenie dzia\u0142a w dwie strony (zostawiam wolne pole dla wyobra\u017ani Czytelnika). Albo co zrobi\u0107 z faktami, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a nacjonalizmu i faszyzmu bij\u0105 od lat zar\u00f3wno w katolickich ko\u015bcio\u0142ach, jak i w szyickich meczetach? I r\u00f3wnie\u017c wiadomo od lat, \u017ce katolicy kontestuj\u0105 warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie, podobnie jak szyici id\u0105 pod pr\u0105d islamowi. I co zrobi\u0107 z tym \u201epod pr\u0105d\u201d?<\/p>\n Trudno jest pisa\u0107 o pozytywnych rozwi\u0105zaniach. Mimo \u017ce mieli\u015bmy w naszej historii r\u00f3\u017cnych Odnowicieli, Sprawiedliwych, Pobo\u017cnych, Krzywoustych czy Szczodrych, jak zgrabnie wylicza w Szachinszachu Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski, to jednak nie ucinali\u015bmy naszym kr\u00f3lom g\u0142\u00f3w i nie mordowali\u015bmy ich tak cz\u0119sto, jak to mia\u0142o miejsce w o wiele d\u0142u\u017cszej historii Iranu. Ale mamy za to Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza, polskiego poet\u0119 maj\u0105cego pos\u0142uch w kr\u0119gach rz\u0105dowych, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce u nas trup\u00f3w jest za ma\u0142o i za szybko wybaczyli\u015bmy Niemcom. S\u0105dz\u0119 z kolei, \u017ce za szybko od\u0142o\u017cyli\u015bmy na p\u00f3\u0142ki ksi\u0105\u017cki Rymkiewicza \u2013 w nich bowiem s\u0105 zapisane kolejne ods\u0142ony polskiej sztuki antyrz\u0105dzenia.<\/p>\n ***<\/p>\n \u201eBo jak zrozumie\u0107 Ira\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy z jednej strony wylewaj\u0105 gorzkie \u0142zy z powodu Araba zmar\u0142ego tysi\u0105c czterysta lat temu i trzy razy dziennie modl\u0105 si\u0119 po arabsku, a z drugiej okre\u015blaj\u0105 Arab\u00f3w, zw\u0142aszcza tych z p\u00f3\u0142wyspu, obra\u017aliwym okre\u015bleniem szara\u0144czo\u017cercy\u201d \u2013 to Hooman Majd, \u015bwietny pisarz ira\u0144ski z ameryka\u0144skim paszportem.<\/p>\n ***<\/p>\n Nic. Brz\u0119czenie much<\/em>. Ira\u0144czycy s\u0105 od nas starsi, oddychaj\u0105 szerszym czasem. Persepolis przypomina koszary wojskowe. Pokiereszowane g\u0142owy, okaleczone konie. Dla islamu to anty\u015bwiat. Ale w Persepolis nie wida\u0107 islamu, jakby dawno si\u0119 sko\u0144czy\u0142. Wida\u0107 za to okruchy przemocy, strachu, jakie\u015b tragedii. Przyj\u0119ty po podboju przed wiekami islam w wersji szyickiej to ukryty kod, kt\u00f3ry dla przybysza z Europy jest niedost\u0119pny.<\/p>\n Ten kompromis Ira\u0144czyk\u00f3w z islamem sprzed wiek\u00f3w sprawia, \u017ce na tle najpi\u0119kniejszego nieba na \u015bwiecie, jak si\u0119 mawia o tym perskim, odczuwalna jest podsk\u00f3rna wierno\u015b\u0107 czasom dawnym. Bo kiedy widzi si\u0119 w Teheranie, Isfahanie, Kashan czy Sirazie per\u0142y architektury perskiej skazane na rozsypk\u0119, budowle wytarte jak ubrania z second handu<\/em>, kt\u00f3re w jednym miejscu si\u0119 dr\u0105, w innym s\u0105 zaplamione, a na dodatek zbyt kuse, ale i za obszerne, to w\u00f3wczas ci\u0119\u017cko ogarn\u0105\u0107 ten stan rzeczy jedn\u0105 miar\u0105. Te wszystkie zaniedbane zabytki kultury sprzed podboju islamskiego z jednej strony i odpicowane, pe\u0142ne blichtru \u015bwi\u0105tynie muzu\u0142ma\u0144skie z drugiej. Ten rozd\u017awi\u0119k powoduje, \u017ce kraj w jednej chwili przemienia si\u0119 w starego, dumnego arystokrat\u0119, kt\u00f3ry pozna\u0142 ju\u017c wszystkie niedoskona\u0142o\u015bci swojej natury, prze\u017cy\u0142 ju\u017c wszystko i nagrzeszy\u0142 co niemiara, a dzisiaj jest ju\u017c tylko czaruj\u0105cym staruszkiem, cierpi\u0105cym i wspominaj\u0105cym czasy wielko\u015bci. Ale czy mo\u017cna surowo traktowa\u0107 kogo\u015b, kto nieuchronnie odchodzi? Czy w Iranie operacja si\u0119 uda\u0142a, ale pacjent nie prze\u017cy\u0142? <\/em><\/p>\n ***<\/p>\n Nostalgia muzyki ira\u0144skiej jest pora\u017caj\u0105ca. Ten ich finezyjny, rozdarty, p\u0142aczliwy i melancholijny ton.\u00a0Ta nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i ten ich \u017cal do losu. Nikt nie zrozumie Pers\u00f3w, gdy nie pos\u0142ucha w taks\u00f3wce, hotelu czy autobusie ich smutnej muzyki.<\/p>\n ***<\/p>\n Teheran to mix. Potrafi skarci\u0107 okrutnie obcego przybysza, ale i szczodrze wynagrodzi\u0107 wytrwa\u0142ych. Teheran to hu\u015btawka nastrojowa, to ci\u0105g\u0142e spadanie i podnoszenie si\u0119. Nigdy nie wiadomo, kiedy z\u0142apie ci\u0119 zm\u0119czenie, kt\u00f3re zaraz przerodzi si\u0119 w stan euforii. To miasto rozci\u0105gni\u0119te jak o\u015bmiornica z pot\u0119\u017cnym, dwudziestokilometrowym kr\u0119gos\u0142upem ulicy Wali Asr przecinaj\u0105cym miasto na p\u00f3\u0142. Anarchia puchn\u0105cego od spalin miasta i ostre wkurwienie na miasto je\u017cd\u017c\u0105ce bez prawa jazdy. Dlatego o Teheranie mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, jak o gnie\u017adzie szerszeni \u2013 to j\u0105dro szumu, spalin i wibracji.<\/p>\n
\n\u2013 Nicolas Bouvier<\/p><\/blockquote>\n![\"fot.](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/andrzej-ficowski-rita-baum-2018-05-14-002.jpg\" "\\"fot.")
<\/a><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a><\/a><\/a><\/a>