{"id":46334,"date":"2018-06-01T09:02:06","date_gmt":"2018-06-01T08:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46334"},"modified":"2018-06-01T09:06:21","modified_gmt":"2018-06-01T08:06:21","slug":"apartheid-wysmiany-trevor-noah","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah","title":{"rendered":"Apartheid wy\u015bmiany"},"content":{"rendered":"

Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa. Bowiem wed\u0142ug niepisanego prawa biografie s\u0105 przywilejem m\u0119\u017c\u00f3w stanu b\u0119d\u0105cych w wieku, kt\u00f3ry niepokoj\u0105co zbli\u017ca si\u0119 do trzycyfrowego numeru. Noah w chwili publikacji ksi\u0105\u017cki mia\u0142 32 lata. Tym, co broni jego wyboru jest oczywi\u015bcie t\u0142o opowiadanych zdarze\u0144, czyli realia \u017cycia osoby kolorowej (a wi\u0119c pochodz\u0105cej z nielegalnego zwi\u0105zku mi\u0119dzyrasowego) w RPA, w czasie oraz kr\u00f3tko po obaleniu apartheidu. Broni go tak\u017ce p\u0142ynne przechodzenie mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi rejestrami: od bardzo powa\u017cnych i poruszaj\u0105cych zdarze\u0144 do humorystycznych historyjek z \u017cycia niewydarzonego ch\u0142opaka. Noah to zabawny facet, kt\u00f3rego wszyscy lubi\u0105, ale to, co ma do powiedzenia nie zawsze jest przyjemne. Jego popularno\u015b\u0107 pomaga w dopuszczeniu do g\u0142\u00f3wnego nurtu g\u0142os\u00f3w os\u00f3b spoza kr\u0119gu kultury europejskiej i ameryka\u0144skiej. Kpina z konstrukt\u00f3w rasowych oraz zap\u0119d\u00f3w kolonialnych Zachodu w ustach osoby wywodz\u0105cej si\u0119 z kontynentu afryka\u0144skiego pod poszewk\u0105 \u015bmiechu skrywa oskar\u017cenie, z kt\u00f3rym nie lubimy si\u0119 mierzy\u0107. Oswajanie go i sprowadzanie do codziennego do\u015bwiadczenia przez poczucie humoru wydaje si\u0119 koniem troja\u0144skim, lepszym ni\u017c naukowe dysertacje: w jaki inny spos\u00f3b mo\u017cna bowiem zainteresowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorc\u0119 tak odleg\u0142ymi problemami, ni\u017c poprzez \u015bmiech?<\/p>\n

\"Trevor<\/a>
Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Noah, kt\u00f3ry w RPA jest kolorowym, a w Stanach czarnym (a bywa, \u017ce i Latynosem) bardzo szybko nauczy\u0142 si\u0119 przekracza\u0107 rasowe granice. W Republice Po\u0142udniowej Afryki stratyfikacja rasowa by\u0142a o wiele bardziej skomplikowana ni\u017c w Stanach; o rasie decydowa\u0142o prawo oraz urz\u0119dnicy na podstawie arbitralnych decyzji. Stosunki seksualne mi\u0119dzy bia\u0142ymi i czarnymi by\u0142y nielegalne, a dzieci z nich pocz\u0119te nale\u017ca\u0142y do odr\u0119bnej rasy: kolorowych. Nie by\u0142a to jednak przyjmowana na ca\u0142e \u017cycie etykietka; istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany rasy drog\u0105 urz\u0119dow\u0105: po z\u0142o\u017ceniu podania mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 status bia\u0142ego lub czarnego. Noah nigdy takiego podania nie sk\u0142ada\u0142, mobilno\u015bci nauczy\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki w\u0142adaniu j\u0119zykami mniejszo\u015bciowymi[1]<\/sup><\/a>. Wychowywa\u0142 si\u0119 w czarnej rodzinie i za takiego si\u0119 uwa\u017ca\u0142, jednak z wiekiem zacz\u0105\u0142 docenia\u0107 swoja wyj\u0105tkow\u0105 sytuacj\u0119 \u2013 czerpa\u0142 zar\u00f3wno z do\u015bwiadczenia bia\u0142ych, czarnych, jak i kolorowych (kt\u00f3rych w swoim \u017cyciu nie zna\u0142 zbyt wielu, co jedynie pot\u0119gowa\u0142o poczucie wyobcowania).<\/p>\n

Wydana przez W.A.B. ksi\u0105\u017cka komika obejmuje historie z jego dzieci\u0144stwa, lat nastoletnich i wczesnych dwudziestych, a ko\u0144czy si\u0119 na opowie\u015bci o pr\u00f3bie zab\u00f3jstwa jego matki przez ojczyma. Ka\u017cd\u0105 z trzech cz\u0119\u015bci poprzedza kr\u00f3tki fragment, b\u0119d\u0105cy komentarzem do uwarunkowa\u0144 historycznych, spo\u0142ecznych i rasowych w RPA, wzbogacaj\u0105cy narracj\u0119 o szersz\u0105 perspektyw\u0119, kt\u00f3ra zostaje rozwini\u0119ta w poszczeg\u00f3lnych rozdzia\u0142ach. Postaci\u0105 dominuj\u0105c\u0105 jest matka autora, zbuntowana i zasadnicza przewodniczka oraz nauczycielka krn\u0105brnego Trevora. Tak\u017ce ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j charakter zas\u0142uguje na wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119: jej up\u00f3r i upodobanie do przekraczania granic stwarzaj\u0105 ch\u0142opcu wyj\u0105tkowe warunki do \u017cycia. Ucz\u0105 go podwa\u017cania autorytet\u00f3w (tak\u017ce szkolnych), celowania wy\u017cej i dalej (matka pokazuje Trevorowi \u017cycie, kt\u00f3re dla wielu czarnosk\u00f3rych i kolorowych mieszka\u0144c\u00f3w RPA by\u0142o nieosi\u0105galne w czasie trwania apartheidu) oraz wiary we w\u0142asne si\u0142y. Do r\u00f3wnie gorliwej wiary w Boga jak jej w\u0142asna, nie uda\u0142o si\u0119 jednak syna przekona\u0107 (w przeciwie\u0144stwie do niej wybra\u0142 ubezpieczenie zdrowotne ni\u017c modlitwy do Boga, zreszt\u0105 wys\u0142uchane[2]<\/sup><\/a>). Mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dawa\u0142a swojemu synowi, by\u0142a wielka i szorstka w my\u015bl zasady wielu czarnosk\u00f3rych rodzic\u00f3w: \u201egdybym ja ci\u0119 nie kara\u0142a, \u015bwiat ukara\u0142by ci\u0119 jeszcze surowiej [\u2026]. Kiedy ja ci\u0119 bij\u0119, to dlatego, \u017ce chc\u0119 ci\u0119 uratowa\u0107. Kiedy oni ci\u0119 bij\u0105, to dlatego, \u017ce chc\u0105 ci\u0119 zabi\u0107\u201d[3]<\/sup><\/a>. Ten specyficzny rodzaj \u201eochrony\u201d w\u0142asnego dziecka, pr\u00f3ba zaszczepienia w nim ostro\u017cno\u015bci w kontaktach z wymiarem sprawiedliwo\u015bci, jest wsp\u00f3lna dla czarnosk\u00f3rych rodzin pod niemal\u017ce ka\u017cd\u0105 szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105. Zupe\u0142nie pozbawionego patosu, bardzo cz\u0119stego przy zagadnieniach rasowych czy postkolonialnych, Nielegalnego<\/em>, czyta si\u0119 z niezwyk\u0142\u0105 lekko\u015bci\u0105. Noah oferuje odbiorcy pe\u0142en wachlarz dost\u0119pnych emocji i odczu\u0107: od \u015bmiechu, zdziwienia czy politowania przez niedowierzanie i groz\u0119, a\u017c po fragmenty zmuszaj\u0105ce do redefinicji swoich wyobra\u017ce\u0144 o tym kraju, czy do d\u0142u\u017cszego zastanowienia si\u0119 nad poruszanymi kwestiami. Wypowiada na g\u0142os tak\u017ce te pytania i rozterki, do kt\u00f3rych ma\u0142o kto ma odwag\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, nawet w literaturze. Na ostatnich kartach ksi\u0105\u017cki, kiedy okazuje si\u0119 \u017ce jego ci\u0119\u017cko postrzelona matka nie ma ubezpieczenia zdrowotnego, pozwalaj\u0105cego pokry\u0107 wysokie koszty leczenia, bohater dzieli si\u0119 z czytelnikiem swoimi w\u0105tpliwo\u015bciami:<\/p>\n

\u201eNie b\u0119d\u0119 Was ok\u0142amywa\u0142: zawaha\u0142em si\u0119. I to mocno. Piel\u0119gniarka w gruncie rzeczy m\u00f3wi\u0142a: \u00abStraci pan wszystko\u00bb. Przez u\u0142amek sekundy miga\u0142y mi w g\u0142owie r\u00f3\u017cne scenariusze [\u2026] Pomy\u015bla\u0142em nawet: <<Zaraz, ile ona ma, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat? To chyba niez\u0142y wynik, nie? Prze\u017cy\u0142a dobre \u017cycie.>> Cz\u0119sto si\u0119 s\u0142yszy, \u017ce ludzie zrobiliby wszystko dla swoich najbli\u017cszych. Ale czy naprawd\u0119 wszystko?\u201d[4]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Rzadko mo\u017cna spotka\u0107 wyznania tej wagi, szczeg\u00f3lnie w literaturze autobiograficznej. Noah nie boi si\u0119 obna\u017ca\u0107 swoich s\u0142abo\u015bci: opowiada o kradzie\u017cy, paserstwie, niepowodzeniach mi\u0142osnych, ekskrementach czy nieumy\u015blnym podpaleniu cudzego domu. Wreszcie: o w\u0105tpliwo\u015bciach zwi\u0105zanych z kosztami leczenia swojej matki, postawienia jej \u017cycia ponad swoje.<\/p>\n

Z r\u00f3wnie niepopularnymi i przemilczanymi pogl\u0105dami oraz prze\u017cyciami Noah dzieli si\u0119 w swoich skeczach i spektaklach komediowych. Najbardziej znane z nich to: Trevor Noah: The Racist<\/em> (2012), Trevor Noah: African American<\/em> (2013) oraz Trevor Noah: Afraid of the Dark<\/em> (2017). Mo\u017cna je potraktowa\u0107 jako kontynuacj\u0119 ksi\u0105\u017cki, mniej skupion\u0105 na przesz\u0142o\u015bci, a cz\u0119\u015bciej na aktualnych aspektach \u017cycia naszego bohatera podr\u00f3\u017cuj\u0105cego mi\u0119dzy RPA a Stanami Zjednoczonymi.<\/p>\n

Jego skecze opieraj\u0105 si\u0119 na trzech g\u0142\u00f3wnych tematach: rasie, kolonializmie oraz j\u0119zyku. To wok\u00f3\u0142 nich kr\u0105\u017c\u0105 refleksje oraz opowiadane sytuacje. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zmienno\u015b\u0107 akcent\u00f3w, jakimi pos\u0142uguje si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od publiczno\u015bci (zupe\u0142nie inaczej m\u00f3wi w Johannesburgu ni\u017c w Los Angeles) czy streszczanej rozmowy. W\u0105tek ten pojawia si\u0119 tak\u017ce w ksi\u0105\u017cce \u2013 j\u0119zyk jest traktowany jako bilet wst\u0119pu do danej spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ry obiecuje, je\u015bli nie uto\u017csamienie si\u0119 z ni\u0105, to chocia\u017c akceptacj\u0119 z jej strony. Ta sztuczka, jak nazywa j\u0105 sam komik, pozwala mu dotrze\u0107 do innych, sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ich grupy i zyska\u0107 zaufanie. Nie jest ju\u017c \u201einnym\u201d, kim\u015b z zewn\u0105trz, kto kpi ze zwyczaj\u00f3w i l\u0119k\u00f3w gospodarzy, ale jednym z nich, kt\u00f3ry doskonale zna ich problemy. Obserwuj\u0105c jego wyst\u0105pienia mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 zderzenie ze stereotypem Afrykanina, o kt\u00f3rym Noah cz\u0119sto opowiada w formie kr\u00f3tkich scenek i skeczy: ze swoj\u0105 jasn\u0105 karnacj\u0105 bardziej przypomina Latynosa ni\u017c \u201eprawdziwego\u201d mieszka\u0144ca kontynentu. Odmawianie mu jego pochodzenia i niedowierzanie, poza byciem \u015bwietnym materia\u0142em do kolejnych wyst\u0105pie\u0144, m\u00f3wi wiele o wyobra\u017ceniu Amerykan\u00f3w i Europejczyk\u00f3w na temat Afryki. W naszym prze\u015bwiadczeniu nie jest to kontynent, ale kraj, do tego zamieszkiwany wy\u0142\u0105cznie przez osoby o bardzo ciemnej karnacji \u017cyj\u0105ce w skrajnej n\u0119dzy i ub\u00f3stwie. Noah nie boi si\u0119 kpi\u0107 z reklam UNICEFu czy filantropii, ukazuj\u0105cej kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107 \u015bwiata Zachodniego i jego sposobu na \u017cycie. Konstrukt Afro-amerykan\u00f3w jako grupy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra nie ma zwi\u0105zku z Afryk\u0105, a do kt\u00f3rej w\u0142\u0105czani s\u0105 wszyscy czarnosk\u00f3rzy imigranci przybywaj\u0105cy do Stan\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 na li\u015bcie temat\u00f3w do wy\u015bmiania przez komika. Noah podwa\u017ca to, co w samych Stanach Zjednoczonych jest przemilczane i niech\u0119tnie poddawane (auto)analizie: to\u017csamo\u015b\u0107 tej grupy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra ukonstytuowa\u0142a si\u0119 na micie Afryki jako ojczyzny i raju utraconego. R\u00f3wnocze\u015bnie przy ca\u0142ym swoim krytycyzmie, ubranym w zabawne gagi i opowie\u015bci, Noah ma wiele sympatii dla Stan\u00f3w i jego mieszka\u0144c\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie cho\u0107by do Paula Beatty\u2019ego jego analiza czarnej kultury ma w sobie du\u017co sympatii, ale te\u017c pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 i dystans. Si\u0142a kulturotw\u00f3rcza Afroamerykan\u00f3w nawet jego zmusi\u0142a do uznania, \u017ce \u201enie ma lepszego sposobu bycia czarnym ni\u017c ameryka\u0144ski\u201d[5]<\/sup><\/a>, Beatty z kolei jest w swoich s\u0105dach ostrzejszy, bezlito\u015bnie wy\u015bmiewa autorytety czarnej kultury oraz stereotypowo przedstawiany przez media spos\u00f3b \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w gett. Drwiny obu autor\u00f3w powstaj\u0105 z innych pobudek: Beatty chce szokowa\u0107, Noah ukazuje luki w my\u015bleniu Amerykan\u00f3w, aby zmusi\u0107 ich do my\u015blenia. Nie zrobi\u0142a tego co prawda inspirowana zamieszkami w Johannesburgu rewolucja Afroamerykan\u00f3w z lat 60. i 70. XX wieku (nawet mimo piosenek Gila Scotta-Herona), kapituluj\u0105c przed dok\u0142adnym zrozumieniem i przepracowaniem problem\u00f3w RPA. Na nauk\u0119 jednak (podobno) nigdy nie jest za p\u00f3\u017ano. Je\u015bli nie uda\u0142o si\u0119 to zaanga\u017cowanej poezji i muzyce, by\u0107 mo\u017ce uda si\u0119 mniej politycznym wyst\u0105pieniom, kt\u00f3rych broni\u0105 w walce z lenistwem intelektualnym jest \u015bmiech.<\/p>\n

Apartheid wszed\u0142 w \u017cycie w 1948 roku, chocia\u017c poprzedza\u0142y go takie zapisy prawne, jak cho\u0107by Ustawa o niemoralno\u015bci<\/em> z 1927 roku, cytowana na pierwszych stronach Nielegalnego<\/em>. Pierwsze przejawy segregacji rasowej si\u0119gaj\u0105 roku 1652, kiedy rozpoczyna si\u0119 kolonizacja Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei przez Holendr\u00f3w[6]<\/sup><\/a>, a pierwsze zapisy prawne uprzywilejowuj\u0105ce bia\u0142ych kolonist\u00f3w wprowadzaj\u0105 Brytyjczycy ju\u017c w 1809 roku[7]<\/sup><\/a>. Wzrost nacjonalistycznych pogl\u0105d\u00f3w Afrykaner\u00f3w, czyli grupy wywodz\u0105cej si\u0119 z pierwszych osadnik\u00f3w, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 w okresie II wojny \u015bwiatowej, kiedy nast\u0119puje znaczna dywersyfikacja ugrupowa\u0144 politycznych. 20 kwietnia 1948 roku przewodnicz\u0105cy Partii Narodowej, Daniel Francois Malan, zaproponowa\u0142 now\u0105 polityk\u0119 rasow\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 nazwa\u0142 apartheidem[8]<\/sup><\/a>. Filarem tej doktryny sta\u0142a si\u0119 teoria sformu\u0142owana przez grup\u0119 uczonych z Uniwersytetu w Stellenbosch[9]<\/sup><\/a> oraz filozofia g\u0142oszona przez ko\u015bcio\u0142y holenderskie, wed\u0142ug kt\u00f3rej d\u0105\u017cenie przez ludno\u015b\u0107 kolorow\u0105 do r\u00f3wnouprawnienia jest ka\u017cdorazowo traktowane jako akt prze\u015bladowania wiary Afrykaner\u00f3w[10]<\/sup><\/a>[11]<\/sup><\/a>. Wprowadzono prawa segregacyjne w obszarach kultury, urbanizacji, \u017cycia prywatnego oraz politycznego[12]<\/sup><\/a>. Ustr\u00f3j ten utrzyma\u0142 si\u0119 a\u017c do lat 90. XX wieku, znacz\u0105co r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 od uprzedze\u0144 rasowych w Stanach czy Europie. W roku 1994 prezydentem zosta\u0142 wybrany przez nowoutworzony parlament Nelson Mandela, a w dwa lata p\u00f3\u017aniej uchwalono konstytucj\u0119 Republiki Po\u0142udniowej Afryki, co ostatecznie zamyka okres apartheidu. Nielegalny<\/em> opowiada o mniej spektakularnej wersji tej historii, skupia si\u0119 bowiem na codziennym \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w RPA, nie na zapisach prawnych czy wa\u017cnych dla historyk\u00f3w datach. Wplataj\u0105c jednak w opowie\u015b\u0107 histori\u0119 matki i ojca, czyni swoj\u0105 biografi\u0119 polityczn\u0105. Informacje o przepustkach, wymaganych, aby m\u00f3c pracowa\u0107 i mieszka\u0107 w mie\u015bcie b\u0119d\u0105c czarnym; zawodach zarezerwowanych dla afrykaner\u00f3w; bantustanach czy o zakazanych zwi\u0105zkach mi\u0119dzyrasowych s\u0105 aplikowane czytelnikowi w spos\u00f3b wytr\u0105caj\u0105cy go z r\u00f3wnowagi \u2013 mi\u0119dzy zabawnymi opowie\u015bciami z dzieci\u0144stwa beztroskiego ch\u0142opaka. Rol\u0119 upolityczniaj\u0105cych tekst rozbudowanych didaskali\u00f3w pe\u0142ni\u0105 tak\u017ce poprzedzaj\u0105ce rozdzia\u0142y kr\u00f3tkie teksty dotycz\u0105ce og\u00f3lnych zasad \u017cycia w Republice. Zmienia to optyk\u0119 czytanych rozdzia\u0142\u00f3w, cho\u0107 nie pozbawia ich lekko\u015bci. P\u0142ynno\u015b\u0107 rasowa Trevora, kt\u00f3ry przez w\u0142asnych dziadk\u00f3w postrzegany by\u0142 jako bia\u0142y (co by\u0142o powodem, dla kt\u00f3rego nigdy nie wymierzali mu kary za jego przewinienia, a dziadek nazywa\u0142 go \u201epanem\u201d), przez system jako kolorowy, a przez koleg\u00f3w w szkole \u2013 o ile tylko potrafi\u0142 m\u00f3wi\u0107 ich j\u0119zykiem \u2013 jako czarny, chocia\u017c przysparza\u0142a mu wielu cierpie\u0144 opisywana jest w do\u015b\u0107 pogodny spos\u00f3b. Gaw\u0119dziarski styl tej ksi\u0105\u017cki jest porz\u0105dkowany przez szersze problemy, jak j\u0119zyk, rasa, religia czy edukacja. Pozwala to zrozumie\u0107 r\u00f3\u017cnice, a wi\u0119c i dokonywa\u0107 por\u00f3wna\u0144, mi\u0119dzy rasizmem w RPA a w innych, bardziej nam znanych, pa\u0144stwach. Ju\u017c sama postawa Trevora r\u00f3\u017cni si\u0119 od tej obserwowanej w\u015br\u00f3d Afroamerykan\u00f3w w jego wieku. Wyznanie o bezsensowno\u015bci i braku logiki systemu, cz\u0119sto powtarzaj\u0105ce si\u0119 w ksi\u0105\u017cce, jest trudne do wytropienia w jakiejkolwiek publikacji ze Stan\u00f3w. Przesuni\u0119cie akcentu z tego, co jest spo\u0142eczn\u0105, niepisan\u0105 norm\u0105 (konstrukt rasy w USA) na to, co zosta\u0142o odg\u00f3rnie narzucone przez w\u0142adze (RPA) zmienia postaw\u0119 obywateli. Chocia\u017c gro\u017c\u0105 im o wiele wi\u0119ksze sankcje, \u0142atwiej ludziom takim jak Trevor odrzuci\u0107 g\u0142oszon\u0105 przez rz\u0105d filozofi\u0119 wy\u017cszo\u015bci bia\u0142ych \u2013 \u0142atwiej zdemaskowa\u0107 luki i niezgodno\u015bci w g\u0142oszonej doktrynie, tym bardziej, \u017ce ta oficjalnie przesz\u0142a ju\u017c do historii. To, co po niej pozosta\u0142o to braki w edukacji, nieufno\u015b\u0107 spo\u0142eczna i nier\u00f3wno\u015bci. Zetkni\u0119cie si\u0119 przez polskiego czytelnika z nieznajomo\u015bci\u0105 historii drugiej wojny \u015bwiatowej czy Holokaustu budzi zdziwienie to jednak, jak pisze Noah, \u201eprzecie\u017c w tej sytuacji Zach\u00f3d zbiera to, co zasia\u0142. Brak kompleks\u00f3w i poczucia ni\u017cszo\u015bci na tle rasy przek\u0142ada si\u0119 tak\u017ce na skecze Trevora, w kt\u00f3rych kpi zar\u00f3wno z zap\u0119d\u00f3w kolonialnych Brytyjczyk\u00f3w, jak i wra\u017cliwo\u015bci na wszelkie przejawy rasizmu Afroamerykan\u00f3w (kt\u00f3rzy sami przenosz\u0105 swoj\u0105 wy\u017cszo\u015bciow\u0105 postaw\u0119 na relacj\u0119 z mieszka\u0144cami pa\u0144stw afryka\u0144skich[13]<\/sup><\/a>). Jego otwarto\u015b\u0107 zjednuje sobie s\u0142uchaczy z r\u00f3\u017cnych kontynent\u00f3w, a s\u0142owa padaj\u0105ce z jego ust, wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 \u0142atwiej akceptowalne.<\/p>\n

\u0141atwa do przeoczenia na ksi\u0119garnianych p\u00f3\u0142kach ksi\u0105\u017cka, spe\u0142nia wszystkie warunki lektury udanej: jest wci\u0105gaj\u0105ca, poruszaj\u0105ca, zabawna, pozbawiona patosu, a r\u00f3wnocze\u015bnie bardzo bogata w tre\u015bci, kt\u00f3re w Polsce wci\u0105\u017c s\u0105 ma\u0142o znane. Zach\u00f3d uparcie nie chce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pa\u0144stwa afryka\u0144skie zyskuj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny g\u0142os, a kontynent ten nie jest monolitem, ale konglomeratem r\u00f3\u017cnorodnych, rozwijaj\u0105cych si\u0119 pa\u0144stw. Tak\u017ce my\u015bl afryka\u0144ska ro\u015bnie w si\u0142\u0119 i powoli dociera tak\u017ce do naszych brzeg\u00f3w. Ju\u017c nie tylko Chinue Achebe czy Achille Mbembe, ale tak\u017ce Ng\u0169g\u0129 wa Thiong’o, Celestin Monga i Souleymane Bachir Diagne\u00a0zyskuj\u0105 rozpoznawalno\u015b\u0107. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dobrze znanej w Polsce Nigeryjki Chimamandy Ngozi Adichie g\u0142adko wchodzi do kultury popularnej, nios\u0105c nadziej\u0119 na zdywersyfikowanie naszego postrzegania rzeczywisto\u015bci. Mo\u017ce wreszcie dzi\u0119ki wyst\u0105pieniom takich przedstawicieli kraj\u00f3w tego kontynentu jak Trevor Noah, Afryka przestanie nam si\u0119 jawi\u0107 jako kolorowe stroje i chyl\u0105ce si\u0119 ku upadkowi sza\u0142asy z blachy falistej (obecne cho\u0107by w gettach Johannesburga, o czym mo\u017cna przeczyta\u0107 w Nielegalnym<\/em>, jednak zdecydowanie nadreprezentowane w produkcjach zachodnich), ale tak\u017ce rozwijaj\u0105ce si\u0119 metropolie i odr\u0119bna tradycja my\u015blowa.<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Arnold Bianke, Pa\u0144stwo apartheidu<\/em>, Warszawa 1986.<\/li>\n
  2. Andrzej G\u0105sowski, RPA<\/em>, Warszawa 2006.<\/li>\n
  3. Judith Hayem, The Post-Apartheid Paradigm: Political Changes in South Africa since the end of Apartheid and How to Analyze them<\/em>. Wyk\u0142ad z dnia 24.04.2018, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ, Krak\u00f3w.<\/li>\n
  4. Trevor Noah, Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w Afryce<\/em>, Warszawa 2018.<\/li>\n
  5. Trevor Noah, Afraid of the Dark<\/em>, Netflix 2017.<\/li>\n
  6. Trevor Noah, African American<\/em>, 2013.<\/li>\n
  7. Trevor Noah, The Racists<\/em>, 2012.<\/li>\n
  8. You Laugh, But it\u2019s True<\/em>, re\u017c. David Paul Meyer, Netflix 2011.<\/li>\n<\/ol>\n
    Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
      \n
    1. W RPA obowi\u0105zuje jedena\u015bcie j\u0119zyk\u00f3w oficjalnych.\u21b5<\/a><\/li>\n
    2. A. Noah, Nielegalny. Moje dzieci\u0144stwo w RPA<\/em>, Warszawa 2018, s. 332.\u21b5<\/a><\/li>\n
    3. Op. cit., s. 284.\u21b5<\/a><\/li>\n
    4. Op. cit., s. 324.\u21b5<\/a><\/li>\n
    5. T. Noah, African American<\/em>, Los Angeles 2013.\u21b5<\/a><\/li>\n
    6. A. G\u0105sowski, RPA<\/em>, Warszawa 2006, s. 27.\u21b5<\/a><\/li>\n
    7. Chodzi o Hottentot Code, zmuszaj\u0105cy Khoisan do posiadania paszport\u00f3w podpisanych przez lokaln\u0105 w\u0142adz\u0119; za: A. G\u0105sowski, RPA<\/em>, Warszawa 2006, s. 147.\u21b5<\/a><\/li>\n
    8. A. Bianke, Pa\u0144stwo apartheidu<\/em>, Warszawa 1986, s. 37.\u21b5<\/a><\/li>\n
    9. Op. cit., s. 38.\u21b5<\/a><\/li>\n
    10. Op. cit., s. 46.\u21b5<\/a><\/li>\n
    11. Op. cit., s. 38.\u21b5<\/a><\/li>\n
    12. Chodzi o wprowadzone w latach 50. XX wieku Population Registration Act<\/em>, Group Areas Act<\/em>, Immorality Amendment Act<\/em>, Bantu Educational Act<\/em>, Supression of Communism Act<\/em>. Za: Judith Hayem, The Post-Apartheid Paradigm: Political Changes in South Africa since the end of Apartheid and How to Analyze them<\/em>. Wyk\u0142ad z dnia 24.04.2018, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ, Krak\u00f3w.\u21b5<\/a><\/li>\n
    13. Patrz: Trevor Noah: Afraid of the Dark<\/em>, Netflix 2017. Skecz, w kt\u00f3rym Afroamerykanin wyra\u017ca ch\u0119\u0107 powrotu z Noah do ojczyzny.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa. Bowiem wed\u0142ug niepisanego prawa biografie s\u0105 przywilejem m\u0119\u017c\u00f3w stanu b\u0119d\u0105cych w wieku, kt\u00f3ry niepokoj\u0105co zbli\u017ca si\u0119 do trzycyfrowego numeru. Noah w chwili publikacji ksi\u0105\u017cki mia\u0142 32 lata. Tym, co broni jego wyboru jest oczywi\u015bcie t\u0142o opowiadanych zdarze\u0144, czyli realia \u017cycia osoby kolorowej (a wi\u0119c pochodz\u0105cej z nielegalnego zwi\u0105zku mi\u0119dzyrasowego) w RPA, w czasie oraz kr\u00f3tko po obaleniu apartheidu. Broni go tak\u017ce p\u0142ynne przechodzenie mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi rejestrami: od bardzo powa\u017cnych i poruszaj\u0105cych zdarze\u0144 do humorystycznych historyjek z \u017cycia niewydarzonego ch\u0142opaka. Noah to zabawny facet, kt\u00f3rego wszyscy lubi\u0105, ale to, co ma do powiedzenia nie zawsze jest przyjemne.<\/p>\n","protected":false},"author":798,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6983,6985,6987,6982,6913,6984,6986,6814],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6623],"yoast_head":"\nApartheid wy\u015bmiany \u2013 Trevor Noah, Nielegalny<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg\",\"width\":953,\"height\":1422,\"caption\":\"Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah\",\"name\":\"Apartheid wy\u015bmiany \u2013 Trevor Noah, Nielegalny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-06-01T08:02:06+00:00\",\"dateModified\":\"2018-06-01T08:06:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45\"},\"description\":\"Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Apartheid wy\u015bmiany\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45\",\"name\":\"Magdalena Kargul\",\"description\":\"Magdalena Kargul \u2013 absolwentka Wydzia\u0142u Polonistyki UJ, doktorantka na Wydziale Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych i Politycznych UJ. Zainteresowania naukowe: literatura i kultura Afroamerykan\u00f3w, antropologia kulturowa, kultura wizualna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, posthumanizm. Publikowa\u0142a w \u201eWielog\u0142osie\u201d oraz \u201eMiesi\u0119czniku Znak\u201d.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-kargul\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Apartheid wy\u015bmiany \u2013 Trevor Noah, Nielegalny","description":"Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/trevor-noah-nielegalny-2018-02-09.jpg","width":953,"height":1422,"caption":"Trevor Noah, \u201eNielegalny\u201d, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah","name":"Apartheid wy\u015bmiany \u2013 Trevor Noah, Nielegalny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#primaryimage"},"datePublished":"2018-06-01T08:02:06+00:00","dateModified":"2018-06-01T08:06:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45"},"description":"Trevor Noah, znany komik mieszkaj\u0105cy obecnie w Stanach Zjednoczonych pope\u0142ni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ludziom w jego wieku na og\u00f3\u0142 si\u0119 obrywa.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/apartheid-wysmiany-trevor-noah#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Apartheid wy\u015bmiany"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/530e258cb845ac7bbe3477d4a785cd45","name":"Magdalena Kargul","description":"Magdalena Kargul \u2013 absolwentka Wydzia\u0142u Polonistyki UJ, doktorantka na Wydziale Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych i Politycznych UJ. Zainteresowania naukowe: literatura i kultura Afroamerykan\u00f3w, antropologia kulturowa, kultura wizualna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, posthumanizm. Publikowa\u0142a w \u201eWielog\u0142osie\u201d oraz \u201eMiesi\u0119czniku Znak\u201d.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-kargul"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46334"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/798"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46334\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46334"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=46334"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=46334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}