{"id":46346,"date":"2018-06-04T00:00:12","date_gmt":"2018-06-03T23:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46346"},"modified":"2020-09-01T12:58:32","modified_gmt":"2020-09-01T11:58:32","slug":"mister-akhbar-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/mister-akhbar-rita-baum","title":{"rendered":"Mister Akhbar"},"content":{"rendered":"

Mister Akhbar, w\u0142a\u015bciciel du\u017cego guesthouse\u2019u w mie\u015bcie Bam, siedzi przed bram\u0105 tu\u017c przy zakurzonej ulicy i rozmy\u015bla. W\u0119druje pami\u0119ci\u0105 przez zakamarki swojego \u017cycia, patrz\u0105c prosto przed siebie. Zmru\u017cone powieki uginaj\u0105 si\u0119 pod naporem s\u0142o\u0144ca, a odbite przez okulary promienie rzucaj\u0105 \u015bwietliste b\u0142yski na ca\u0142\u0105 okolic\u0119. Tu\u017c obok pot\u0119\u017cna palma, czu\u0142a na ka\u017cdy dotyk wiatru, szumi odg\u0142osami utraconego dzieci\u0144stwa i zapomnianych mi\u0142o\u015bci. Mister Akhbar poprawia okulary, a jego my\u015bli kr\u0105\u017c\u0105 uparcie, to cofaj\u0105c si\u0119, to id\u0105c naprz\u00f3d, jakby pr\u00f3bowa\u0142y wytropi\u0107 sens \u017cycia lub przynajmniej jego zapach, odnale\u017a\u0107 okruch, kt\u00f3ry po nim pozosta\u0142. Ju\u017c wtedy, w dalekich latach czterdziestych, kiedy nic nie zapowiada\u0142o dnia dzisiejszego, wiele spraw zwi\u0105zanych by\u0142o z utrat\u0105 lub zakazem. Os\u0142od\u0105 dyscypliny czas\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych byli \u017co\u0142nierze brytyjscy, a szczeg\u00f3lnie stacjonuj\u0105cy w Isfahanie Polacy, z kt\u00f3rymi mo\u017cna by\u0142o si\u0119 wyg\u0142upia\u0107 do woli, czasem wyci\u0105gn\u0105\u0107 co\u015b dobrego, a kiedy dooko\u0142a roztacza\u0142 si\u0119 specyficzny zapach sfermentowanych winogron, patrze\u0107, jak nieudolnie i \u015bmiesznie pr\u00f3buj\u0105 zagada\u0107 lub poderwa\u0107 tutejsze p\u0142oche dziewczyny. Pami\u0119ta\u0142 z tamtych czas\u00f3w u\u015bmiechni\u0119te oczy matki i jej cudowny, \u015bpiewny i gard\u0142owy jedwabisty g\u0142os, jak przez mg\u0142\u0119 widzia\u0142 swojego nerwowego ojca, gestykuluj\u0105cego ponad miar\u0119, kt\u00f3ry \u2013 jak my\u015bla\u0142 teraz \u2013 nie m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107 szybko zmieniaj\u0105cych si\u0119 czas\u00f3w. Mister Akhbar te\u017c nie m\u00f3g\u0142, Brytyjczycy i jego studia w Londynie, Mossadeq, szach, Amerykanie, Chomeini, wojna z Irakiem, w ko\u0144cu Bam, rodzina, \u017cona, trzy c\u00f3rki. By\u0107 u siebie, a jednocze\u015bnie na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 ta my\u015bl nap\u0119dza\u0142a go w trudnych chwilach. Stworzy\u0142 mikro\u015bwiat, otworzy\u0142 guesthouse i przyjmowa\u0142 z promiennym u\u015bmiechem i nienagann\u0105 angielszczyzn\u0105 go\u015bci z ca\u0142ego \u015bwiata. Bam, miasto oaza, usytuowane na pradawnym szlaku, kusi\u0142o w\u0119drowc\u00f3w w drodze do Pakistanu i Indii szumi\u0105cymi palmami, p\u0142yn\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c ulic wod\u0105 i ogromnym kompleksem Agr Bam, Starego Miasta wraz z monumentaln\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 twierdz\u0105 wzniesion\u0105 z suszonych na s\u0142o\u0144cu cegie\u0142.<\/p>\n

\"fot.<\/a>
fot. Jacek Zachodny<\/figcaption><\/figure>\n

Biznes prosperowa\u0142, nie by\u0142o co prawda tylu obcokrajowc\u00f3w, co dawniej, ale regularnie pojawiali si\u0119 Japo\u0144czycy, Kanadyjczycy, Skandynawowie; sporo by\u0142o Francuz\u00f3w, czasami Polacy i Czesi. Kilkana\u015bcie pokoi, internet, nowe komputery, rodzinna atmosfera \u2013 guesthouse mister Akbara sta\u0142 si\u0119 s\u0142awny. Rok 2004 zacz\u0105\u0142 si\u0119 dobrze, mimo ch\u0142odnej i \u015bnie\u017cnej zimy. Na sylwestra pojawi\u0142a si\u0119 du\u017ca grupa Kanadyjczyk\u00f3w, \u015bnieg w Bam stopnia\u0142 i podobnie jak w ca\u0142ym Iranie panowa\u0142a og\u00f3lna odwil\u017c. Na czele pa\u0144stwa sta\u0142 prezydent Chatami, umiarkowany libera\u0142; wszyscy byli podekscytowani i pe\u0142ni nadziei. Obok kiosk\u00f3w z oficjaln\u0105 pras\u0105 sprzedawano roz\u0142o\u017cone na polowych \u0142\u00f3\u017ckach opozycyjne gazety, m\u0142odzi ludzie i studenci godzinami dyskutowali nad mo\u017cliwo\u015bci\u0105 demokratyzacji, a co bardziej radykalni wspominali o rewolucji. Niedaleka granica z Pakistanem, wielokrotnie zamykana, by\u0142a otwarta, a pustynn\u0105 drog\u0105 z Zahedanu do Quety, wzd\u0142u\u017c niebezpiecznego afga\u0144skiego pogranicza, sun\u0119\u0142y konwoje kolorowych ci\u0119\u017car\u00f3wek ob\u0142adowanych towarem. Ruszy\u0142 te\u017c transport pasa\u017cerski i w poprzednim roku guesthouse go\u015bci\u0142 wielu ludzi z ca\u0142ego \u015bwiata. Osobne pomieszczenie z nowymi komputerami i pod\u0142\u0105czenie szybszego internetu wie\u0144czy\u0142o wieloletnie starania; teraz mia\u0142o by\u0107 ju\u017c tylko lepiej.<\/p>\n

Przeje\u017cd\u017caj\u0105ce ci\u0119\u017car\u00f3wki wznosi\u0142y tumany py\u0142u, zale\u017cnie od kaprysu wiatru szara widmowa chmura wznosi\u0142a si\u0119 lub od razu w\u0119drowa\u0142a w kierunku najbli\u017cszych dom\u00f3w. Mister Akhbar cierpliwie przeciera\u0142 okulary i siedzia\u0142 niewzruszony, niepogodzony z losem, usi\u0142uj\u0105cy rozwi\u0105za\u0107 bezlitosn\u0105 zagadk\u0119, dlaczego jest tak, a nie inaczej. Wszystko z tego dnia pami\u0119ta\u0142 bardzo dobrze, ale nie pozwala\u0142, aby go o cokolwiek pyta\u0107. By\u0142 pogr\u0105\u017cony w hiobowym smutku, wypada\u0142o tylko czeka\u0107 na jego s\u0142owa.<\/p>\n

\u2013 Pomruki by\u0142y wcze\u015bniej, ale one si\u0119 zdarza\u0142y, to 33 jest tak, jakby co\u015b ogromnego w ziemi, pod stopami, zawarcza\u0142o, j\u0119kn\u0119\u0142o; by\u0142o te\u017c troch\u0119 ma\u0142ych wstrz\u0105s\u00f3w, lekkie przemieszczenia, t\u0105pni\u0119cie, ale to jest teren tektonicznie zagro\u017cony. Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 w wielu miastach w okolicy, na przyk\u0142ad w Kermanie, ca\u0142e kwarta\u0142y s\u0105 wyburzone, to po trz\u0119sieniach. Wsz\u0119dzie to mo\u017cna zobaczy\u0107. I to jest racjonalne wyja\u015bnienie \u2013 tektonika. Ca\u0142y czas stoimy na bombie. No i bomba wybuch\u0142a.<\/p>\n

Mister Akhbar rozpocz\u0105\u0142 opowie\u015b\u0107 niczym profesor uniwersytetu, wci\u0105\u017c patrz\u0105c gdzie\u015b przed siebie. W ko\u0144cu powoli obr\u00f3ci\u0142 g\u0142ow\u0119, ale przez jego zakurzone i lekko przyciemniane okulary nie mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 oczu.<\/p>\n

\u2013 Tego dnia wieczorem by\u0142 jeden wstrz\u0105s. By\u0142 mocny i trwa\u0142 mo\u017ce 10, mo\u017ce 20 d\u0142ugich sekund, szarpn\u0119\u0142o dwa razy, a pot\u0119\u017cny \u0142oskot eksplodowa\u0142 pod nami i zanim si\u0119 wyciszy\u0142, odbija\u0142 si\u0119 echem, jakby schodz\u0105c coraz bardziej w g\u0142\u0105b. Wybiegli\u015bmy na zewn\u0105trz, wszystko si\u0119 jakby uspokoi\u0142o, by\u0142o dosy\u0107 zimno, wi\u0119c szybko wr\u00f3cili\u015bmy do domu. S\u0142ycha\u0107 by\u0142o syreny, tak wi\u0119c co\u015b si\u0119 zawali\u0142o. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 procent budynk\u00f3w w mie\u015bcie by\u0142o uszkodzonych, ale wtedy nie wiedzieli\u015bmy tego dok\u0142adnie. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 problemy z elektryczno\u015bci\u0105, u nas tylko przerywa\u0142o, ale by\u0142y rejony jej pozbawione. Cz\u0119\u015b\u0107 ludzi ubra\u0142a si\u0119 ciep\u0142o i wychodzi\u0142a jeszcze raz przed swoje domy, s\u0105siedzi wymieniali si\u0119 informacjami, dodawali otuchy, niekt\u00f3rzy, aby si\u0119 pocieszy\u0107, \u017cartowali. Opowiadali, gdzie kto by\u0142, jak zatrz\u0119s\u0142o, \u017ce kto\u015b by\u0142 w toalecie i nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 wydosta\u0107, albo \u017ce w\u0142a\u015bnie usadowi\u0142 si\u0119 wygodnie w fotelu przed telewizorem i \u0142up, takie ludzkie oswajanie zdarzenia. Oswajanie strachu i tego… Jak to nazwa\u0107? Tego, co uznajemy za nasz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, a co pojawia si\u0119 w spos\u00f3b nag\u0142y, wstrz\u0105saj\u0105cy i niszczycielski. My\u015bl\u0119, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 oswoi\u0107 przestrze\u0144 pomi\u0119dzy… Nic wi\u0119cej nie mo\u017cemy zrobi\u0107 \u2013 doda\u0142.<\/p>\n

By\u0142 ju\u017c wiecz\u00f3r i mister Akhbar wsta\u0142 ze swojego krzes\u0142a, ustawionego przed bram\u0105, i zabra\u0142 si\u0119 do barykadowania wej\u015bcia. Zamkn\u0105\u0142, jak m\u00f3g\u0142, metalow\u0105 bram\u0119, pookr\u0119ca\u0142 drutem, sprawdzi\u0142 p\u0142yty, kt\u00f3re zakrywa\u0142y dziurawy p\u0142ot. Miasto zakry\u0142a prawie ca\u0142kowita ciemno\u015b\u0107. Generator by\u0142 w\u0142\u0105czony i w g\u0142\u0119bi domu, tam gdzie kiedy\u015b by\u0142o patio, rodzina jad\u0142a kolacj\u0119 w md\u0142ym, dr\u017c\u0105cym \u015bwietle s\u0142abej \u017car\u00f3wki. Na prowizorycznym palenisku dymi\u0142 poka\u017anych rozmiar\u00f3w metalowy dzban wype\u0142niony ry\u017cem. Od pustyni wia\u0142 mocny, ch\u0142odny wiatr, nios\u0105cy niewymown\u0105 t\u0119sknot\u0119 i mn\u00f3stwo znajomych, ale do ko\u0144ca nierozpoznanych zapach\u00f3w, mocnym podmuchem rozhu\u015bta\u0142 korony palm, zmuszaj\u0105c li\u015bcie do przejmuj\u0105cego szelestu. Kiedy gospodyni nios\u0142a dzban, wiatr rozwiewa\u0142 opary \u015bwie\u017co ugotowanego ry\u017cu, nios\u0105c skojarzenia z jakim\u015b pradawnym ofiarnym rytua\u0142em. Do ry\u017cu podano g\u0119sty sos warzywny i wszyscy przez chwil\u0119 skupili si\u0119 tylko na jedzeniu. Zza pryzmy cegie\u0142 wyjrza\u0142a chuda kotka z dw\u00f3jk\u0105 trzy-, czteromiesi\u0119cznych kociak\u00f3w. Dosta\u0142y swoj\u0105 porcj\u0119 ry\u017cu i niecierpliwie kr\u0119ci\u0142y si\u0119, czekaj\u0105c, a\u017c wystygnie.<\/p>\n