{"id":46408,"date":"2018-06-13T00:00:32","date_gmt":"2018-06-12T23:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46408"},"modified":"2018-06-12T12:26:43","modified_gmt":"2018-06-12T11:26:43","slug":"kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla","title":{"rendered":"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"

Dziedzictwo k\u0142opotliwe jest, by tak rzec, faz\u0105 debaty, namys\u0142u, wynegocjowania, dlaczego i\u00a0na\u00a0jakich zasadach warto zatroszczy\u0107 si\u0119 o\u00a0jak najszersz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziedziczonej przez nas spu\u015bcizny. Ale do\u00a0tego trzeba dojrze\u0107.<\/p>\n

\"Kwartalnik<\/a>
Kwartalnik \u201eHerito\u201d nr 29 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

\u0141ukasz Galusek: Angielski termin dissonant heritage<\/em> t\u0142umaczymy jako \u201ek\u0142opotliwe dziedzictwo\u201d. Samo s\u0142owo dissonant<\/em> sugeruje rozbie\u017cno\u015b\u0107, nie wsp\u00f3\u0142brzmienie. Na\u00a0czym to polega?<\/strong><\/p>\n

Jacek Purchla: Dziedzictwo kulturowe jest procesem nieustaj\u0105cej reinterpretacji przesz\u0142o\u015bci i\u00a0wykorzystywania jej do\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w. Najwa\u017cniejsza w\u00a0\u201egrze o\u00a0dziedzictwo\u201d jest jego warstwa niematerialna, czyli kwestia pami\u0119ci oraz nasze wybory. Zabytki podlegaj\u0105 r\u00f3\u017cnym interpretacjom i\u00a0w\u0142a\u015bnie te interpretacje generuj\u0105 konflikty w\u00a0rozmaitych wymiarach: narodowym, kulturowym, religijnym. Nierzadko w\u00a0\u0142onie jednego pa\u0144stwa.<\/p>\n

W\u00a0tym kontek\u015bcie Europa \u015arodkowa jest szczeg\u00f3lnym laboratorium, gdzie poj\u0119cie dziedzictwa k\u0142opotliwego ma szerokie zastosowanie. Historia nabra\u0142a tu w\u00a0XX wieku takiego rozp\u0119du, \u017ce granice polityczne zmienia\u0142y si\u0119 du\u017co szybciej ni\u017c nast\u0119powa\u0142y przemiany kulturowe i\u00a0mentalne. Do\u015bwiadczali\u015bmy i\u00a0do\u015bwiadczamy z\u00a0tego powodu r\u00f3\u017cnorakich konflikt\u00f3w. Niemniej jednak trzeba mocno podkre\u015bli\u0107, \u017ce dziedzictwo k\u0142opotliwe ma wymiar uniwersalny i\u00a0ponadczasowy. Widz\u0119 to doskonale z\u00a0perspektywy przewodnicz\u0105cego Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. Patrz\u0105c globalnie, kolonializm pozostawi\u0142 po\u00a0sobie k\u0142opotliwe dziedzictwo na\u00a0wielu kontynentach. Dla przyk\u0142adu: Aborygeni apeluj\u0105 o\u00a0zmian\u0119 nazwy G\u00f3ry Ko\u015bciuszki, najwy\u017cszego szczytu Australii, na\u00a0Targangil\u00a0\u2013 jak brzmi ona w\u00a0ich j\u0119zyku. Toczy si\u0119 wok\u00f3\u0142 tego gor\u0105ca dyskusja. I\u00a0to jest najwa\u017cniejsze, bo jak celnie zauwa\u017cyli kiedy\u015b John E. Tunbridge i\u00a0Gregory J. Ashworth, ka\u017cde dziedzictwo z\u00a0zasady jest obszarem debaty i\u00a0kontrowersji.<\/p>\n

Dyskusja i\u00a0co dalej?<\/strong><\/p>\n

Ona jest konieczna, aby mog\u0142o doj\u015b\u0107 do\u00a0przewarto\u015bciowania. Na\u00a041. Sesji Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, odbywaj\u0105cej si\u0119 latem tego roku w\u00a0Krakowie, wpisali\u015bmy na\u00a0List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa Asmar\u0119, stolic\u0119 Erytrei, jako pierwsze modernistyczne miasto Afryki, co \u015bwietnie pokazuje, jak wa\u017cna jest reinterpretacja. Erytrea to przecie\u017c postkolonialny produkt obecno\u015bci faszystowskich W\u0142och na\u00a0kontynencie afryka\u0144skim.<\/p>\n

Chodzi o\u00a0\u201eodczarowanie\u201d, spojrzenie na\u00a0miejsce bez uprzedze\u0144?<\/strong><\/p>\n

Nie tylko o\u00a0inne spojrzenie, ale przede wszystkim o\u00a0proces g\u0142\u0119bszego przemy\u015blenia, wskutek kt\u00f3rego mo\u017ce doj\u015b\u0107 do\u00a0\u201eumojenia\u201d dziedzictwa, do\u00a0jego oswojenia.<\/p>\n

Nie ka\u017cdy chyba przypadek ma szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie.<\/strong><\/p>\n

Traktowanie dziedzictwa k\u0142opotliwego jako obszaru debaty i\u00a0kontrowersji jest wspania\u0142e, pod warunkiem \u017ce nie dochodzi do\u00a0ikonoklazmu, akt\u00f3w barbarzy\u0144stwa, cz\u0119sto bezmy\u015blnej agresji, kt\u00f3re prowadz\u0105 do\u00a0kolejnych konflikt\u00f3w w\u00a0przysz\u0142o\u015bci. I\u00a0nie dotyczy to wy\u0142\u0105cznie dziedzictwa materialnego, ale tak\u017ce tego mniej uchwytnego, jak na\u00a0przyk\u0142ad zmiany nazw ulic czy miast.<\/p>\n

To jest zreszt\u0105 ciekawe, \u017ce niekt\u00f3re konflikty, zdawa\u0142oby si\u0119 przebrzmia\u0142e, na\u00a0nowo od\u017cywaj\u0105 po\u00a0latach w\u0142a\u015bnie w\u00a0sferze dziedzictwa. Tak jak konflikt mi\u0119dzy P\u00f3\u0142noc\u0105 a\u00a0Po\u0142udniem w\u00a0Stanach Zjednoczonych, mimo \u017ce od\u00a0wojny secesyjnej min\u0119\u0142o sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Okazuje si\u0119 nadal \u017cywotny i\u00a0przybra\u0142 form\u0119 \u201ebitwy na\u00a0pomniki\u201d.<\/p>\n

Znamy to z\u00a0w\u0142asnego podw\u00f3rka.<\/strong><\/p>\n

Taka bitwa toczy si\u0119 ci\u0105gle zw\u0142aszcza w\u00a0krajach, kt\u00f3re w\u00a01989 roku porzuci\u0142y system sowiecki. Obserwujemy na\u00a0przyk\u0142ad bardzo r\u00f3\u017cne podej\u015bcie do\u00a0pomnik\u00f3w tak zwanych wyzwolicieli.<\/p>\n

I\u00a0tu pojawia si\u0119 k\u0142opot.<\/strong><\/p>\n

Sedno tkwi w\u00a0tym, aby wyra\u017anie rozr\u00f3\u017cni\u0107 poj\u0119cie d\u00f3br kultury od\u00a0dziedzictwa. Dobra kultury, owe beni culturali<\/em>, s\u0105 czym\u015b, co pr\u00f3bujemy zobiektywizowa\u0107 i\u00a0obj\u0105\u0107 bezwarunkow\u0105 ochron\u0105. Dziedzictwo k\u0142opotliwe jest, by tak rzec, faz\u0105 debaty, namys\u0142u, wynegocjowania, dlaczego i\u00a0na\u00a0jakich zasadach warto zatroszczy\u0107 si\u0119 o\u00a0jak najszersz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziedziczonej przez nas spu\u015bcizny. Ale do\u00a0tego trzeba dojrze\u0107. Trzeba spr\u00f3bowa\u0107 zidentyfikowa\u0107 ich warto\u015b\u0107 w\u00a0konkretnym miejscu i\u00a0w\u00a0konkretnym czasie. Przej\u015bcie takiego procesu dojrzewania\u00a0\u2013 nas jako spo\u0142ecze\u0144stwa czy konkretnych wsp\u00f3lnot b\u0105d\u017a jednostek, kt\u00f3re maj\u0105 w\u00a0swojej pieczy takie dobra kultury\u00a0\u2013 jest warunkiem przepoczwarzenia si\u0119 tej niechcianej i\u00a0odpychaj\u0105cej g\u0105sienicy, jak\u0105 jest dziedzictwo k\u0142opotliwe, w\u00a0pi\u0119knego motyla. Przyk\u0142adem takiego procesu jest warszawski Pa\u0142ac Kultury i\u00a0Nauki. On jest ju\u017c dobrem kultury w\u00a0rozumieniu polskiego prawa. Od\u00a0ponad dziesi\u0119ciu lat figuruje w\u00a0rejestrze zabytk\u00f3w. A\u00a0mimo to ci\u0105gle wywo\u0142uje emocje i\u00a0jest przedmiotem gry politycznej co do\u00a0rozumienia i\u00a0warto\u015bciowania socrealizmu, jako produktu okresu stalinizmu.<\/p>\n

Co Pan Profesor zatem proponuje?<\/strong><\/p>\n

Aby z\u00a0dziedzictwem k\u0142opotliwym nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107. Cz\u0119sto z\u00a0najprostszego, pragmatycznego powodu. Rozbi\u00f3rka takiego gmaszyska jak Pa\u0142ac Kultury i\u00a0Nauki z\u00a0czysto ekonomicznego punktu widzenia nie jest dzisiaj mo\u017cliwa. Powiem wi\u0119cej, gdyby politycy rozejrzeli si\u0119 po\u00a0Polsce, odkryliby, jak wiele urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych mie\u015bci si\u0119\u00a0\u2013 zw\u0142aszcza na\u00a0zachodzie i\u00a0na\u00a0p\u00f3\u0142nocy kraju\u00a0\u2013 w\u00a0znakomitych przyk\u0142adach architektury nazistowskiej. Chcia\u0142oby si\u0119 rzec\u00a0\u2013 i\u00a0komu to przeszkadza?!<\/p>\n

Tirana, stolica niepodleg\u0142ej Albanii, dumne i\u00a0pi\u0119kne miasto, w\u0142a\u015bnie z\u0142apa\u0142a wiatr w\u00a0\u017cagle i\u00a0jest jedn\u0105 z\u00a0najbardziej witalnych stolic Europy. Kto si\u0119 jednak baczniej przyjrzy, zauwa\u017cy, \u017ce ca\u0142y rozkwit, ca\u0142a metropolitalno\u015b\u0107 Tirany rozgrywa si\u0119 w\u00a0urbanistycznych ramach, jakie pozostawi\u0142 tam faszyzm Benita Mussoliniego. I\u00a0komu to przeszkadza?!<\/p>\n

Dystans jest nieodzowny, aby temperatura opad\u0142a. A\u00a0w\u00f3wczas mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce dziedzictwo k\u0142opotliwe jest\u00a0\u2013 paradoksalnie\u00a0\u2013 do\u00a0spo\u017cytkowania. Bo rozstrzygni\u0119cie, co jest k\u0142opotem, a\u00a0co nie, jest w\u00a0nas. To kwestia semantyki, naszego \u015bwiatopogl\u0105du. Pytanie brzmi: czy chcemy na\u00a0\u015bwiat patrze\u0107 w\u00a0spos\u00f3b zamkni\u0119ty, zakodowany wedle jednego tylko klucza, dajmy na\u00a0to narodowego, czy potrafimy spojrze\u0107 szerzej, dostrzec wi\u0119cej?<\/p>\n

Czy dziedzictwo k\u0142opotliwe jest swoistym skutkiem ubocznym procesu \u201eodzyskiwania pami\u0119ci\u201d, przez jaki przeszli\u015bmy w\u00a0naszej cz\u0119\u015bci Europy po\u00a01989 roku?<\/strong><\/p>\n

Jest pewna prawid\u0142owo\u015b\u0107 w\u00a0tym, \u017ce im bardziej odzyskujemy pami\u0119\u0107, tym wi\u0119cej ujawnia si\u0119 miejsc k\u0142opotliwych, nieprzystaj\u0105cych. Miasta s\u0105 tego najlepsz\u0105 ilustracj\u0105. Z\u00a0jednej strony d\u0105\u017cymy do\u00a0pluralizacji ich obrazu, z\u00a0drugiej\u00a0\u2013 popadamy w\u00a0konflikty pami\u0119ci.<\/p>\n

Dam przyk\u0142ad Lwowa, miasta, kt\u00f3re odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w\u00a0historii i\u00a0pami\u0119ci Polak\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, \u017byd\u00f3w. W\u00a0Galerii MCK prezentujemy w\u0142a\u015bnie wystaw\u0119 o\u00a0architekturze mi\u0119dzywojennego Lwowa1. Pokazujemy na\u00a0niej projekty architekt\u00f3w lwowskich\u00a0\u2013 polskich, ukrai\u0144skich, \u017cydowskich\u00a0\u2013 za\u00a0spraw\u0105 kt\u00f3rych miasto sta\u0142o si\u0119 jednym z\u00a0ciekawszych o\u015brodk\u00f3w nowoczesno\u015bci nie tylko w\u00a0\u00f3wczesnej Polsce, ale i\u00a0w\u00a0ca\u0142ej Europie \u015arodkowej. I\u00a0tak jak w\u00a0przypadku afryka\u0144skiej Asmary, gdzie walory architektoniczne i\u00a0urbanistyczne pozwoli\u0142y na\u00a0przezwyci\u0119\u017cenie odium kolonializmu, jaki na\u00a0mie\u015bcie ci\u0105\u017cy\u0142, tak te\u017c w\u00a0odniesieniu do\u00a0Lwowa poprzez opowie\u015b\u0107 o\u00a0architekturze nie tylko przywracamy pami\u0119\u0107 mi\u0119dzywojennego miasta, lecz przede wszystkim szukamy wsp\u00f3lnego j\u0119zyka, kt\u00f3ry pozwoli\u0142by nam o\u00a0Lwowie\u00a0\u2013 \u00f3wczesnym i\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnym\u00a0\u2013 m\u00f3wi\u0107, skoro politycy i\u00a0historycy jeszcze go nie znale\u017ali.<\/p>\n

Jeszcze raz wi\u0119c wracam do\u00a0poj\u0119cia umojenia, aby podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest ono czym\u015b odwrotnym do\u00a0czynienia dziedzictwa swoim. Chodzi o\u00a0to, aby obj\u0105\u0107, a\u00a0nie wyklucza\u0107. I\u00a0taka te\u017c jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy dobrami kultury a\u00a0dziedzictwem, o\u00a0kt\u00f3rej ju\u017c wspomnia\u0142em.<\/p>\n

Po\u00a01989 roku odkryli\u015bmy tak\u017ce, jak wiele pozosta\u0142o nam z\u00a0\u201edziedzictwa wydziedziczonych\u201d i\u00a0\u201edziedzictwa bez dziedzic\u00f3w\u201d.<\/strong><\/p>\n

W\u00a0Polsce jest to przede wszystkim dziedzictwo \u017cydowskie. Ono jest k\u0142opotliwe, bo jest naszym wstydem. Za\u00a0\u015bmietniki urz\u0105dzane na\u00a0\u017cydowskich nekropoliach. Za\u00a0niszczenie tych cmentarzy. Za\u00a0wykorzystywanie macew do\u00a0brukowania dr\u00f3g i\u00a0podw\u00f3rek. A\u00a0robili\u015bmy tak, bo to nie by\u0142o nasze dziedzictwo! Nie tylko w\u00a0prostym kluczu nacjonalistycznego my\u015blenia. Ono by\u0142o dla nas z\u00a0jakiego\u015b powodu nieakceptowalne.<\/p>\n

Dziedzictwo nadal bywa obiektem barbarzy\u0144skich atak\u00f3w. Czym powodowana jest nienawi\u015b\u0107 wobec dziedzictwa?<\/strong><\/p>\n

Istotnie, nawet tak klasyczne, uniwersalne i\u00a0ponadczasowe miejsca dziedzictwa jak Palmyra na\u00a0naszych oczach sta\u0142y si\u0119 celami agresji. Dziedzictwo jest niestety wykorzystywane do\u00a0podgrzewania konflikt\u00f3w, do\u00a0manifestowania nieakceptacji\u00a0\u2013 cz\u0119sto w\u00a0brutalny spos\u00f3b\u00a0\u2013 zastanej kultury i\u00a0cywilizacji, niekoniecznie jedynie w\u00a0wymiarze narodowym.<\/p>\n

Bamian, Stary Most w\u00a0Mostarze czy Dubrownik pokazuj\u0105 si\u0142\u0119 i\u00a0znacznie dziedzictwa, kt\u00f3re na\u00a0co dzie\u0144 bywa marginalizowane w\u00a0strategiach poszczeg\u00f3lnych rz\u0105d\u00f3w czy pa\u0144stw. By\u0142o, jest i\u00a0b\u0119dzie. Ale kiedy przychodzi moment rozstrzygaj\u0105cy, dziedzictwo zaczyna odgrywa\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119. Zrzucanie cudzych or\u0142\u00f3w, niszczenie cudzych pomnik\u00f3w\u00a0\u2013 to nie jest tylko polskie do\u015bwiadczenie, cho\u0107 ono by\u0142o niezwykle wa\u017cne po\u00a0roku\u00a01918. W\u00f3wczas trzeba by\u0142o po\u00a0raz pierwszy na\u00a0tak\u0105 skal\u0119 rozstrzyga\u0107, co jest s\u0142uszne, a\u00a0co nie. Co jest symbolem opresji, z\u0142ego zaborcy. A\u00a0to, \u017ce pomniki car\u00f3w, pomniki Bismarcka czy cesarzy niemieckich by\u0142y niszczone w\u00a0pierwszej kolejno\u015bci, to by\u0142 odruch, w\u00a0jaki\u015b spos\u00f3b oczywisty w\u00a0momentach burzliwych prze\u0142om\u00f3w, niemniej jako co\u015b impulsywnego pozbawiony by\u0142 refleksji i\u00a0spojrzenia w\u00a0d\u0142u\u017cszej perspektywie. By\u0142em \u015bwiadkiem tego samego odruchu w\u00a0Krakowie w\u00a0latach 1989\u20131990 w\u00a0odniesieniu do\u00a0nowohuckiego pomnika Lenina, bo dzieje si\u0119 tak na\u00a0fali bardzo silnych emocji i\u00a0wobec czego\u015b, co jest jednoznacznym symbolem z\u0142a w\u00a0konkretnym momencie dziejowym.<\/p>\n

Wracaj\u0105c jednak do\u00a0lat dwudziestych XX wieku, kwestia tego, jak z\u00a0symbolami pozostawionymi przez zaborc\u00f3w powinno si\u0119 post\u0105pi\u0107, by\u0142a wielkim dylematem. Dobrze go ilustruje dyskusja, co zrobi\u0107 z\u00a0soborem \u015awi\u0119tego Aleksandra Newskiego na\u00a0dawnym placu Saskim w\u00a0Warszawie, wzniesionym z\u00a0premedytacj\u0105 przez w\u0142adze rosyjskie na\u00a0prze\u0142omie XIX i\u00a0XX wieku. Intelektuali\u015bci, ze\u00a0Stefanem \u017beromskim na\u00a0czele, apelowali, aby go nie niszczy\u0107, nie wymazywa\u0107 z\u00a0pejza\u017cu stolicy, lecz odwr\u00f3ci\u0107 znaczenie budowli\u00a0\u2013 uczyni\u0107 j\u0105 rzeczywi\u015bcie symbolem opresji, a\u00a0jednocze\u015bnie walki o\u00a0niepodleg\u0142o\u015b\u0107. To z\u00a0pewno\u015bci\u0105 nie s\u0105 \u0142atwe decyzje.<\/p>\n

Krypta marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego na\u00a0Wawelu jest swoist\u0105 summ\u0105, a\u00a0zarazem point\u0105 tych mi\u0119dzywojennych dylemat\u00f3w. Baldachim nad wyj\u015bciem z\u00a0niej zawiera bowiem bardzo szczeg\u00f3lne spolia. Jego granitowy cok\u00f3\u0142 pochodzi z\u00a0pomnika Bismarcka w\u00a0Poznaniu, nefrytowe kolumny\u00a0\u2013 z\u00a0warszawskiego soboru, a\u00a0kapitele i\u00a0bazy kolumn odlano z\u00a0austriackich dzia\u0142. Symbolicznie rzecz odczytuj\u0105c, to, co mia\u0142o s\u0142awi\u0107 pot\u0119g\u0119 zaborc\u00f3w i\u00a0utrwala\u0107 j\u0105, sta\u0142o si\u0119 trofeum i\u00a0wotum z\u0142o\u017conym Marsza\u0142kowi, osobie, kt\u00f3ra w\u00a0latach trzydziestych w\u00a0Polsce uosabia\u0142a odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci i\u00a0scalenie czego\u015b, co przez ponad stulecie by\u0142o rozbite.<\/p>\n

Inni zreszt\u0105 te\u017c maj\u0105 problem. Roszady na\u00a0postumentach\u00a0 \u2013 kt\u00f3re tak \u015bwietnie w\u00a0s\u0142owackim kontek\u015bcie opisa\u0142 \u013dubom\u00edr Lipt\u00e1k2\u00a0\u2013 pokazuj\u0105 raz jeszcze si\u0142\u0119 i\u00a0znaczenie dziedzictwa. To, jak \u201egor\u0105ce\u201d w\u00a0pewnych momentach dziejowych okazuj\u0105 si\u0119 \u201ezimne\u201d na\u00a0co dzie\u0144 artefakty.<\/p>\n

Najbardziej za\u015b \u201egor\u0105cym\u201d wariantem dziedzictwa k\u0142opotliwego jest dziedzictwo nienawi\u015bci. Jak sobie z\u00a0nim radzi\u0107?<\/strong><\/p>\n

Zamek Cesarski w\u00a0Poznaniu jest bez w\u0105tpienia symbolem pruskiej dominacji nad Wart\u0105. Rzecz jasna zamku\u00a0\u2013 podobnie jak Pa\u0142acu Kultury\u00a0\u2013 nikt przytomny nie rozbierze, tote\u017c w\u00a0obiekcie dzia\u0142a dzi\u015b polska instytucja Centrum Kultury Zamek. Ale politycy\u00a0\u2013 bo to oni najcz\u0119\u015bciej podgrzewaj\u0105 emocje i\u00a0na\u00a0sw\u00f3j spos\u00f3b tworz\u0105 t\u0119 kategori\u0119 poprzez gry, jakie potrzebuj\u0105 prowadzi\u0107\u00a0\u2013 bardzo chcieli stworzy\u0107 co\u015b \u201er\u00f3wnowa\u017cnego\u201d. I\u00a0powsta\u0142 tak zwany Zamek Przemys\u0142a\u00a0\u2013 kt\u00f3ry jest absurdem, co chc\u0119 podkre\u015bli\u0107 z\u00a0ca\u0142\u0105 moc\u0105. To jest, by tak powiedzie\u0107, psucie monety. W\u00a0intencji zneutralizowania czego\u015b, co kojarzy si\u0119 z\u00a0prusko\u015bci\u0105, czym\u015b, co ma by\u0107 teraz piastowskie, powsta\u0142a karykatura tego, co w\u00a0Poznaniu czy Gnie\u017anie ma realne, autentyczne podstawy.<\/p>\n

Przestrze\u0144 Europy \u015arodkowej zachowa\u0142a wiele \u015blad\u00f3w takiego przedziwnego \u201ewsp\u00f3\u0142zawodnictwa\u201d. Alba Iulia i\u00a0jej dwie katedry: tysi\u0105cletnia, roma\u0144sko\u2011 \u2011gotycka, \u015bwiadectwo w\u0119gierskiej przesz\u0142o\u015bci Siedmiogrodu, i\u00a0stuletnia, bizanty\u0144ska cerkiew koronacyjna kr\u00f3l\u00f3w rumu\u0144skich, kt\u00f3rej przekaz jest nast\u0119puj\u0105cy: my, Rumuni, jeste\u015bmy teraz gospodarzami tej ziemi i\u00a0w\u00a0niczym nie ust\u0119pujemy jej poprzednim w\u0142odarzom.<\/p>\n

Ale pami\u0119tajmy, dziedzictwo samo w\u00a0sobie jest dynamicznym procesem, a\u00a0w\u00a0wypadku dziedzictwa k\u0142opotliwego dynamika dzia\u0142a w\u00a0dwie strony. Z\u00a0jednej\u00a0\u2013 mo\u017cna dojrze\u0107 do\u00a0dziedzictwa k\u0142opotliwego i\u00a0uczyni\u0107 je dobrem kultury. (Nowa Huta, kt\u00f3rej warto\u015bci ju\u017c w\u00a0Krakowie nikt nie kwestionuje, jest tego wymownym przyk\u0142adem). Z\u00a0drugiej\u00a0\u2013 mo\u017cna obej\u015b\u0107 si\u0119 z\u00a0nim po\u00a0barbarzy\u0144sku, poprzez ikonoklazm albo zacieranie \u015blad\u00f3w czyjej\u015b obecno\u015bci. To jest bardzo niedojrza\u0142e. Dlatego kiedy przys\u0142uchuj\u0119 si\u0119 naszej rodzimej dyskusji o\u00a0pomnikach \u017co\u0142nierzy radzieckich, przed oczami staje mi pomnik Bohater\u00f3w Armii Czerwonej na\u00a0placu Schwarzenberga w\u00a0samym centrum Wiednia. On r\u00f3wnie\u017c budzi\u0142 sprzeczne emocje, dochodzi\u0142o nawet do\u00a0akt\u00f3w wandalizmu. A\u00a0mimo to w\u0142adze austriackiej stolicy otoczy\u0142y go opiek\u0105, wyremontowa\u0142y i\u00a0z\u00a0roku na\u00a0rok wiede\u0144czycy maj\u0105 z\u00a0jego obecno\u015bci\u0105 coraz mniej \u201ek\u0142opotu\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Traktowanie dziedzictwa k\u0142opotliwego jako obszaru debaty i kontrowersji jest wspania\u0142e, pod warunkiem \u017ce nie dochodzi do ikonoklazmu, akt\u00f3w barbarzy\u0144stwa, cz\u0119sto bezmy\u015blnej agresji, kt\u00f3re prowadz\u0105 do kolejnych konflikt\u00f3w w przysz\u0142o\u015bci. I nie dotyczy to wy\u0142\u0105cznie dziedzictwa materialnego, ale tak\u017ce tego mniej uchwytnego, jak na przyk\u0142ad zmiany nazw ulic czy miast.To jest zreszt\u0105 ciekawe, \u017ce niekt\u00f3re konflikty, zdawa\u0142oby si\u0119 przebrzmia\u0142e, na nowo od\u017cywaj\u0105 po latach w\u0142a\u015bnie w sferze dziedzictwa. Tak jak konflikt mi\u0119dzy P\u00f3\u0142noc\u0105 a Po\u0142udniem w Stanach Zjednoczonych, mimo \u017ce od wojny secesyjnej min\u0119\u0142o sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Okazuje si\u0119 nadal \u017cywotny i przybra\u0142 form\u0119 \u201ebitwy na pomniki\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":181,"featured_media":46415,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[7311,7260,6993],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1197,6992],"yoast_head":"\nKwestia dojrza\u0142o\u015bci. \u0141ukasz Galusek i Jacek Purchla w rozmowie o k\u0142opotliwym dziedzictwie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jacek Purchla: Dziedzictwo kulturowe jest procesem nieustaj\u0105cej reinterpretacji przesz\u0142o\u015bci i wykorzystywania jej do wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/herito-galusek-purchla-2018-06-12.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/herito-galusek-purchla-2018-06-12.jpg\",\"width\":1164,\"height\":947,\"caption\":\"Kwartalnik \u201eHerito\u201d nr 29 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla\",\"name\":\"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci. \u0141ukasz Galusek i Jacek Purchla w rozmowie o k\u0142opotliwym dziedzictwie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-06-12T23:00:32+00:00\",\"dateModified\":\"2018-06-12T11:26:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e6ed16725dd5db059ce8fa0a3bcf0f12\"},\"description\":\"Jacek Purchla: Dziedzictwo kulturowe jest procesem nieustaj\u0105cej reinterpretacji przesz\u0142o\u015bci i wykorzystywania jej do wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e6ed16725dd5db059ce8fa0a3bcf0f12\",\"name\":\"Jacek Purchla\",\"description\":\"Jacek Purchla \u2013 profesor zwyczajny nauk humanistycznych; cz\u0142onek Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci; kieruje Katedr\u0105 Historii Gospodarczej i Spo\u0142ecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a tak\u017ce Katedr\u0105 Dziedzictwa Europejskiego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Prowadzi badania nad rozwojem miast, histori\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i histori\u0105 sztuki XIX i XX wieku, jak r\u00f3wnie\u017c nad teori\u0105 i ochron\u0105 dziedzictwa kulturowego. Autor ponad czterystu prac naukowych, w tym wielu ksi\u0105\u017cek. Za\u0142o\u017cyciel i dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie (od 1991 do 2018). W latach 2016\u20132017 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cego Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jacek-purchla\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci. \u0141ukasz Galusek i Jacek Purchla w rozmowie o k\u0142opotliwym dziedzictwie","description":"Jacek Purchla: Dziedzictwo kulturowe jest procesem nieustaj\u0105cej reinterpretacji przesz\u0142o\u015bci i wykorzystywania jej do wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/herito-galusek-purchla-2018-06-12.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/herito-galusek-purchla-2018-06-12.jpg","width":1164,"height":947,"caption":"Kwartalnik \u201eHerito\u201d nr 29 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla","name":"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci. \u0141ukasz Galusek i Jacek Purchla w rozmowie o k\u0142opotliwym dziedzictwie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#primaryimage"},"datePublished":"2018-06-12T23:00:32+00:00","dateModified":"2018-06-12T11:26:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e6ed16725dd5db059ce8fa0a3bcf0f12"},"description":"Jacek Purchla: Dziedzictwo kulturowe jest procesem nieustaj\u0105cej reinterpretacji przesz\u0142o\u015bci i wykorzystywania jej do wsp\u00f3\u0142czesnych cel\u00f3w...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/kwestia-dojrzalosci-lukasz-galusek-jacek-purchla#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Kwestia dojrza\u0142o\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e6ed16725dd5db059ce8fa0a3bcf0f12","name":"Jacek Purchla","description":"Jacek Purchla \u2013 profesor zwyczajny nauk humanistycznych; cz\u0142onek Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci; kieruje Katedr\u0105 Historii Gospodarczej i Spo\u0142ecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a tak\u017ce Katedr\u0105 Dziedzictwa Europejskiego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Prowadzi badania nad rozwojem miast, histori\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i histori\u0105 sztuki XIX i XX wieku, jak r\u00f3wnie\u017c nad teori\u0105 i ochron\u0105 dziedzictwa kulturowego. Autor ponad czterystu prac naukowych, w tym wielu ksi\u0105\u017cek. Za\u0142o\u017cyciel i dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie (od 1991 do 2018). W latach 2016\u20132017 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cego Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jacek-purchla"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46408"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/181"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46408"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46408\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46408"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=46408"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=46408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}