{"id":46436,"date":"2018-06-18T13:21:36","date_gmt":"2018-06-18T12:21:36","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46436"},"modified":"2018-06-22T13:54:02","modified_gmt":"2018-06-22T12:54:02","slug":"polskie-lekcje-z-wygnania-antoniak-pawlikowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/polskie-lekcje-z-wygnania-antoniak-pawlikowski","title":{"rendered":"Polskie lekcje z wygnania"},"content":{"rendered":"

We wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie zaznacza si\u0119 ewolucja w podejmowaniu kwestii migracji i sposob\u00f3w obrazowania zwi\u0105zanych z ni\u0105 do\u015bwiadcze\u0144. \u015awiadcz\u0105 o tym Pomi\u0119dzy s\u0142owami<\/em> Urszuli Antoniak i Zimna wojna<\/em> Paw\u0142a Pawlikowskiego, w kt\u00f3rych odnajdujemy realizacj\u0119 koncepcji transkulturowo\u015bci, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 ujmowaniem \u015bwiata nie jako zbioru autonomicznych, odr\u0119bnych kultur, ale jako heterogenicznej przestrzeni przep\u0142ywu i kulturowych transfer\u00f3w. W przypadku Pomi\u0119dzy s\u0142owami<\/em> przestrzeni\u0105 t\u0105 jest multikulturowy Berlin i bohater, w kt\u00f3rym niemiecko\u015b\u0107 i polsko\u015b\u0107 krzy\u017cuj\u0105 i zderzaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105; w Zimnej wojnie<\/em> za\u015b mamy do czynienia z transgraniczn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0105 tre\u015bci kulturowych \u2013 polskiej muzyki ludowej \u2013 kt\u00f3ra na swojej fali niesie tworz\u0105cych j\u0105 bohater\u00f3w. Reprezentowane przez te filmy my\u015blenie odchodzi od logiki jasnych podzia\u0142\u00f3w, nie przypisuj\u0105c postaci jednoznacznie i wy\u0142\u0105cznie do \u017cadnej z kultur, w kt\u00f3rych si\u0119 obracaj\u0105. Tw\u00f3rcy tych transnarodowych narracji odchodz\u0105 od dychotomii miejsce ojczyste versus<\/em> miejsce obco\u015bci: zamiast tego przedstawiaj\u0105 bohater\u00f3w jako b\u0119d\u0105cych wsz\u0119dzie tyle w domu, co na wygnaniu. Stawiaj\u0105 tym samym na wyeksponowanie aczasowej, egzystencjalnej kondycji, co podkre\u015bla indywidualno\u015b\u0107 postaci i buduje ich psychologiczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\u201eZimna<\/a>
\u201eZimna wojna\u201d, re\u017c. Pawe\u0142 Pawlikowski, Kino \u015awiat 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe dystrybutora)<\/figcaption><\/figure>\n

Migracyjne estetyki<\/strong><\/p>\n

Pawlikowski i Antoniak to tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy w m\u00f3wieniu o do\u015bwiadczeniu transkulturowym pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem silnie zdyscyplinowanym formalnie i samo\u015bwiadomym, cho\u0107 z zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnym efektem. Maj\u0105c wci\u0105\u017c w pami\u0119ci ch\u0142odn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 Idy<\/em>, wielu b\u0119dzie zaskoczonych temperatur\u0105 najnowszego dzie\u0142a Pawlikowskiego, kt\u00f3re przy ca\u0142ej swojej kunsztowno\u015bci zostaje z widzem w spos\u00f3b bezpo\u015bredni, prosty i afektywny, wr\u0119cz atawistyczny. Zimna wojna<\/em> temperamentem bli\u017csza jest starszemu o prawie dekad\u0119 Latu mi\u0142o\u015bci<\/em>, i stanowi dow\u00f3d na to, \u017ce Pawlikowskiemu, pomimo umi\u0142owania detalu, nie grozi kino dystansu i formalizmu. Te aspekty jego stylu, kt\u00f3re w Idzie<\/em> pracowa\u0142y g\u0142\u00f3wnie na estetyczny zachwyt, w Zimnej wojnie<\/em> staj\u0105 si\u0119 o wiele mniej wsobne, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z p\u0142aszczyzn\u0105 emocjonaln\u0105 filmu, buduj\u0105c zaanga\u017cowanie widza w opowiadan\u0105 histori\u0119. Podczas gdy Id\u0119<\/em> si\u0119 ogl\u0105da\u0142o (\u017ceby nie powiedzie\u0107: patrzy\u0142o si\u0119 na ni\u0105), Zimn\u0105 wojn\u0119<\/em> si\u0119 prze\u017cywa. To przede wszystkim melodramat, kt\u00f3rego detaliczny perfekcjonizm ani przez chwil\u0119 nie skutkuje dystansowaniem widza od opowiadanej historii, przeciwnie \u2013 sprawia, \u017ce tym zr\u0119czniej go ona za sob\u0105 prowadzi.<\/p>\n

Podobnie wygl\u0105da kwestia eliptyczno\u015bci filmu, kt\u00f3ra poza swoim aspektem formalnym posiada r\u00f3wnie\u017c afektywny motyw. Pawlikowski wrzuca widza w kolejne sytuacje dramaturgiczne bez zb\u0119dnych didaskali\u00f3w, daj\u0105c mu wolno\u015b\u0107 w powi\u0105zywaniu wydarze\u0144 i woln\u0105 r\u0119k\u0119 w rekonstrukcji ci\u0105gu przyczynowo-skutkowego. Oszcz\u0119dny dialog komunikuje dok\u0142adnie tyle, ile to konieczne, \u017ceby zarysowa\u0107 potencjalne motywacje postaci i \u017ar\u00f3d\u0142a kolejnych posuni\u0119\u0107 w grze, kt\u00f3r\u0105 ze sob\u0105 prowadz\u0105, ale reszta pozostaje w sferze dopowiedze\u0144.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie dialog jest w kinie Pawlikowskiego jednym z kluczowych element\u00f3w konstruuj\u0105cych filmow\u0105 form\u0119, cho\u0107 w om\u00f3wieniach jego tw\u00f3rczo\u015bci zdaje si\u0119 cz\u0119sto schodzi\u0107 na drugi plan w stosunku do aspekt\u00f3w wizualno-przestrzennych. Tymczasem r\u00f3wnie wa\u017cne, co staranna kompozycja kadru, jest w Zimnej wojnie<\/em> precyzyjne nicowanie dialogu, kt\u00f3re \u0142\u0105czy kino Pawlikowskiego z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Urszuli Antoniak. Autorka Pomi\u0119dzy s\u0142owami<\/em> sama podkre\u015bli\u0142a zreszt\u0105 ostatnio w jednym z wywiad\u00f3w znaczenie werbalnego minimalizmu jako najbardziej ewidentnego miernika stopnia formalizmu: \u201eDialog z pewno\u015bci\u0105 dodaje filmowi realizmu, w ko\u0144cu w rzeczywisto\u015bci ludzie m\u00f3wi\u0105, i to cz\u0119sto zbyt wiele i zbyt szybko. Kiedy wi\u0119c go ograniczamy lub starannie konstruujemy, to film przybiera pewn\u0105 form\u0119\u201d[1]<\/sup><\/a>. Forma ta jest tym bardziej widoczna, kiedy akcja filmu przecina kilka rzeczywisto\u015bci j\u0119zykowych: polsk\u0105, niemieck\u0105 i francusk\u0105 w Zimnej wojnie<\/em>, polsk\u0105, angielsk\u0105 i niemieck\u0105 w Pomi\u0119dzy s\u0142owami<\/em>, a j\u0119zykowe gry, wieloznaczno\u015bci i bogactwo akcent\u00f3w staj\u0105 si\u0119 narz\u0119dziami komunikacji transnarodowej kondycji postaci.<\/p>\n