{"id":46489,"date":"2018-06-29T00:00:03","date_gmt":"2018-06-28T23:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46489"},"modified":"2018-06-28T13:05:34","modified_gmt":"2018-06-28T12:05:34","slug":"czarci-kamien-monika-milewska-latawiec-z-betonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/czarci-kamien-monika-milewska-latawiec-z-betonu","title":{"rendered":"Czarci Kamie\u0144"},"content":{"rendered":"

Nic nie zapowiada\u0142o, \u017ce urlop In\u017cyniera zaznaczy si\u0119 w jego \u017cyciu czym\u015b szczeg\u00f3lnym. Nie planowa\u0142 \u017cadnych podr\u00f3\u017cy, a jedynym wydarzeniem, kt\u00f3re wywo\u0142ywa\u0142o w nim emocje by\u0142a oczekiwana wizyta prezydenta Francji. W czasie pobytu w Tr\u00f3jmie\u015bcie mia\u0142 on obejrze\u0107 najd\u0142u\u017cszy dom mieszkalny w Polsce, a In\u017cynier, jako projektant obiektu, wyznaczony zosta\u0142 przez w\u0142adze do kr\u00f3tkiego opisu budynku. Mamy rok 1975, \u015brodek tak zwanej gierkowskiej ery PRL, i In\u017cynier z niecierpliwo\u015bci\u0105 oczekuje telefonu wzywaj\u0105cego do wype\u0142nienia zadania. Do spotkania z g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa francuskiego jednak nie dojdzie. In\u017cynier odb\u0119dzie za to najd\u0142u\u017csz\u0105 w swym \u017cyciu podr\u00f3\u017c. Podr\u00f3\u017c w czasie.<\/p>\n

\"Monika<\/a>
Monika Milewska, \u201eLatawiec z betonu\u201d, Wydawnictwo Mandu, Krak\u00f3w 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Ten dobrze znany literacki motyw zosta\u0142 przez Monik\u0119 Milewsk\u0105 w Latawcu z betonu<\/em>\u00a0wykorzystany z poczuciem humoru, a czasami wr\u0119cz brawurowo. Otrzymujemy w ten spos\u00f3b przegl\u0105d najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 ostatnich pi\u0119tnastu lat PRL i dwudziestu pi\u0119ciu lat w pe\u0142ni wolnej Polski. In\u017cynier raz zapu\u015bciwszy si\u0119 niespodziewanie w przysz\u0142o\u015b\u0107 ponawia swe peregrynacje. Nie musi do tego celu opuszcza\u0107 budynku, w kt\u00f3rym mieszka. Wszystko dzieje si\u0119 bowiem w\u0142a\u015bnie w falowcu \u2013 chlubie budownictwa mieszkaniowego tamtych czas\u00f3w \u2013 obiekcie o d\u0142ugo\u015bci 860 metr\u00f3w o 16 klatach schodowych, kt\u00f3re mieszcz\u0105 1792 mieszkania staj\u0105c si\u0119 \u201emiejscem na ziemi\u201d dla 6 tysi\u0119cy os\u00f3b, jak to skrz\u0119tnie i z dum\u0105 powtarza\u0142 sobie In\u017cynier przygotowuj\u0105c si\u0119 do swojego wyst\u0105pienia przed prezydentem.<\/p>\n

Ka\u017cda kolejna klatka schodowa i segment to nowa porcja zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci. In\u017cynier ogl\u0105da j\u0105 z perspektywy 1975 roku, staj\u0105c si\u0119 mimowolnym \u015bwiadkiem wydarze\u0144. S\u0105 mi\u0119dzy nimi wyb\u00f3r Karola Wojty\u0142y na papie\u017ca, jego pierwsza wizyta w Polsce, stan wojenny. Poniewa\u017c przybywaj\u0105cy z przesz\u0142o\u015bci In\u017cynier nie zna ich kontekstu, powoduje to wiele nieporozumie\u0144 i komicznych sytuacji. Dzieje si\u0119 tak mi\u0119dzy innymi gdy w 1979 roku znalaz\u0142 si\u0119 nieoczekiwanie w mieszkaniu, w kt\u00f3rym kilka os\u00f3b z namaszczeniem ogl\u0105da\u0142o w telewizji przylot papie\u017ca Polaka do Polski: ze zrozumieniem zosta\u0142 przyj\u0119ty przez gospodyni\u0119 jako jeden z trz\u00f3dki. Gdy zaw\u0119drowa\u0142 do sierpnia 1980 roku sta\u0142 si\u0119 uczestnikiem rodzinnego obiadu. Na czas przygotowa\u0144 gospodyni zdany by\u0142 na towarzystwo tr\u00f3jki jej dzieci \u2013 w wieku od 3 do 10 lat \u2013 i to w\u0142a\u015bnie one wype\u0142niaj\u0105 luk\u0119 w wiedzy In\u017cyniera. Pomys\u0142, by dzieciaki \u201ereferowa\u0142y\u201d bie\u017c\u0105ce wydarzenia obfituje w takie sytuacje:<\/p>\n

\u201eCzy pan te\u017c strajkuje? \u2013 zapyta\u0142 uprzejmie sze\u015bciolatek. Nie, ja jestem na zaleg\u0142ym urlopie. Co si\u0119 tutaj w\u0142a\u015bciwie dzieje? To pan nie wie? \u2013 zdziwi\u0142a si\u0119 dziewczynka. Zwyci\u0119\u017cyli\u015bmy. (\u2026) Nie by\u0142o mnie pi\u0119\u0107 lat. A gdzie pan by\u0142 jak pana nie by\u0142o? Zapyta\u0142 trze\u017awo trzylatek.\u201d<\/p>\n

Dziewczynka pokazuje In\u017cynierowi zdj\u0119cia papie\u017ca, a jej brat plakat z Hermaszewskim.<\/p>\n

\u201eOn jest lepszejszy ni\u017c papie\u017c. Siostra chcia\u0142a go ostro skarci\u0107, lecz nie mog\u0142a si\u0119 zdecydowa\u0107 za co: za b\u0142\u0105d gramatyczny czy za jawne blu\u017anierstwo? Wysycza\u0142a wi\u0119c tylko: wypluj gum\u0119 jak m\u00f3wisz. Jest lepszejszy! Bo papie\u017c by\u0142 w Cz\u0119stochowie, a Hermaszewski w kosmosie. Pani w przedszkolu tak nam powiedzia\u0142a.\u201d<\/p>\n

W paplaninie dzieci autorka przemyca wa\u017cne wydarzenia tamtych czas\u00f3w. Z\u0142aknionemu wiedzy na ten temat go\u015bciowi dzieci relacjonuj\u0105:<\/p>\n

\u201ePorwano Aldomoro! Aldo Moro? Premiera W\u0142och? Nie wiem, ale jak kto\u015b si\u0119 nie chcia\u0142 bawi\u0107 to wo\u0142ali\u015bmy u nas w przedszkolu: Zabijemy ci\u0119 ty zmoro jak Aldomoro. A jak nie damy rady to wezwiemy Czerwone Brygady.<\/p>\n

A my si\u0119 bawimy w Band\u0119 Cwolga \u2013 oznajmi\u0142 maluch. Band\u0119 Czworga \u2013 poprawi\u0142a dziewczynka.<\/p>\n

Tak powiedzia\u0142em \u2013 obrazi\u0142 si\u0119 brzd\u0105c.<\/p>\n

I jeszcze wybuch\u0142a weranda. Rotunda \u2013 poprawia dziewczynka. No, przecie\u017c m\u00f3wi\u0119. I zgin\u0119\u0142y takie mi\u0142e panie. Ale to nie by\u0142a bomba, ale zima stulecia.\u201d<\/p>\n

Po czym ka\u017cde z dzieci demonstruje jak wysoko si\u0119ga\u0142y zaspy.<\/p>\n

In\u017cynier nie zawsze m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 w swych wypadach w przysz\u0142o\u015b\u0107 na \u017cyczliwo\u015b\u0107 otoczenia. Gdy trafi\u0142 na grudzie\u0144 1981 roku z galerii \u2013 by\u0142o ju\u017c po godzinie milicyjnej \u2013 przegoni\u0142a go brutalnie za\u017cywna jejmo\u015b\u0107 w papilotach. Wiele lat p\u00f3\u017aniej wzi\u0119ty zosta\u0142 za menela w\u0142\u00f3cz\u0105cego si\u0119 po klatce schodowej i kradn\u0105cego mleko.<\/p>\n

Latawiec z betonu<\/em> to obraz polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa na prze\u0142omie kilkudziesi\u0119ciu lat. Oczywi\u015bcie subiektywny i wyrywkowy. Przewija si\u0119 przed nami wiele przer\u00f3\u017cnych postaci. Ch\u0142opi, kt\u00f3rzy przeprowadzili si\u0119 do miasta wraz ze swym inwentarzem, \u201eprywaciarz\u201d, kt\u00f3ry nie zd\u0105\u017cy\u0142 przed 13 grudnia czmychn\u0105\u0107 do Niemiec, narkoman planuj\u0105cy samob\u00f3jstwo, m\u0142ode ma\u0142\u017ce\u0144stwo zafascynowane kultur\u0105 Wschodu, cenzor, kt\u00f3ry zosta\u0142 opozycjonist\u0105, konspiratorka przechowuj\u0105ca dzia\u0142aczy opozycji w pawlaczu. Od wielu z nich us\u0142yszy druzgoc\u0105ca krytyk\u0119 falowca. Na nic zda\u0142y si\u0119 jego t\u0142umaczenia, \u017ce projekt pad\u0142 ofiar\u0105 narzuconej odg\u00f3rnie zasady oszcz\u0119dno\u015bci materia\u0142\u00f3w i zani\u017conych norm. Sze\u015bciometrowe, ciemne klitki zamiast pokoj\u00f3w, winda nie doje\u017cd\u017caj\u0105ca na dziesi\u0105te pi\u0119tro, p\u0119kaj\u0105cy tynk, nier\u00f3wne \u015bciany, nieustaj\u0105co hulaj\u0105cy po galerii p\u00f3\u0142nocny wiatr. Nawet \u017cona straci\u0142a w ko\u0144cu ochot\u0119 dzielenia z nim \u017cycia w tym betonowym mastodoncie i opu\u015bci\u0142a go wyje\u017cd\u017caj\u0105c wraz z c\u00f3rkami do RFN. Jeszcze po latach brzmia\u0142y mu w uszach jej po\u0142ajanki:<\/p>\n

\u201eBohater socjalizmu z partyjnej \u0142aski (…) stworzy\u0142e\u015b tu jedn\u0105 wielk\u0105 wioch\u0119, w kt\u00f3rej jedni drugich podgl\u0105daj\u0105 przez okna.\u201d<\/p>\n

Tymczasem In\u017cynier musia\u0142 przyzna\u0107, \u017ce:<\/p>\n

\u201eZ ka\u017cdym rokiem falowiec wygl\u0105da\u0142 coraz bardziej niechlujnie. Ob\u0142a\u017c\u0105cy tynk, p\u0119kni\u0119te szyby, zabite dykt\u0105 okienka \u2013 czysty bia\u0142y modernizm przegrywa\u0142 z socjalistyczn\u0105 bied\u0105. I ze strachem. Okna na galerii jedne po drugich zarasta\u0142y kratami.\u201d<\/p>\n

Czuje si\u0119 winny, \u017ce zmarnowa\u0142 \u017cycie \u2013 swoje, swoich bliskich i znajomych, s\u0142owem tych, kt\u00f3rzy w nim zamieszkali.<\/p>\n

\u201eCzuj\u0119, jakbym wl\u00f3k\u0142 przez te galerie wielki w\u00f3r, do kt\u00f3rego co chwil\u0119 kto\u015b wrzuca nowy kamie\u0144. Jestem odpowiedzialny za wszystko co tu si\u0119 dzieje: za w\u0142amania, samob\u00f3jstwa, alkoholizm, l\u0119k. My\u015bla\u0142em, \u017ce tworz\u0119 wielkie dzie\u0142o, idealn\u0105 maszyn\u0119 do mieszkania, a jak doktor Frankenstein stworzy\u0142em monstrum.\u201d<\/p>\n

Zrezygnowany i pozbawiony z\u0142udze\u0144 podejmuje nawet pr\u00f3b\u0119 samob\u00f3jstwa udaremnion\u0105 zreszt\u0105 przez dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni\u0105 staruszk\u0119. A przecie\u017c byli i tacy, kt\u00f3rzy cenili ten modernistyczny projekt. Nale\u017ca\u0142 do nich tak\u017ce kolega In\u017cyniera, kt\u00f3ry przekonywa\u0142 go nieco patetycznie :<\/p>\n

\u201eStworzy\u0142e\u015b wielkie dzie\u0142o. Zapisa\u0142e\u015b poemat w betonie (\u2026)\u201d. Falowiec to wed\u0142ug niego \u201eporzucona w\u015br\u00f3d trawy rze\u017aba, (\u2026) dom bez prostych k\u0105t\u00f3w, wij\u0105cy si\u0119 w\u0105\u017c.\u201d<\/p>\n