{"id":46751,"date":"2018-08-03T00:00:36","date_gmt":"2018-08-02T23:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46751"},"modified":"2020-10-02T13:24:01","modified_gmt":"2020-10-02T12:24:01","slug":"sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas","title":{"rendered":"Sapkowski, monstra i krytycy"},"content":{"rendered":"

A potem \u015bwiat znowu zacz\u0105\u0142 istnie\u0107, ale istnia\u0142 zupe\u0142nie inaczej[1]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina[2]<\/sup><\/a> oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski[3]<\/sup><\/a>. Pomyli si\u0119 jednak ten, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce problematyka cyklu o bia\u0142ow\u0142osym wied\u017aminie zosta\u0142a ju\u017c wyczerpana. Ksi\u0105\u017cka Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego<\/em>[4]<\/sup><\/a> autorstwa Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia dobitnie wskazuje, \u017ce w recepcji tych utwor\u00f3w jest jeszcze wiele bia\u0142ych plam.<\/p>\n

\"P.<\/a>
P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, \u201ePotworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego\u201d, Wydawnictwo Universitas, 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Autor ju\u017c na wst\u0119pie zastrzega, \u017ce nie zamierza ich wszystkich uzupe\u0142ni\u0107; koncentruje si\u0119 na pomijanej dot\u0105d kwestii stopniowej zmiany podej\u015bcia krytyki do fenomenu kulturowego, jakim pod koniec lat 80. i w latach 90. XX w. sta\u0142 si\u0119 cykl o wied\u017aminie z Rivii. Zgodnie z przyj\u0119t\u0105 przez autora perspektyw\u0105, rezygnuje on z analizowania Sezonu burz<\/em>, opublikowanego w 2013 roku dodatkowego tomu cyklu, poniewa\u017c jest to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra nie wykazuje ci\u0105g\u0142o\u015bci historycznej z poprzednimi tomami opowiadaj\u0105cymi o wied\u017aminie \u2013 Sezon burz<\/em> powsta\u0142 bowiem kilkana\u015bcie lat po ukazaniu si\u0119 poprzedniego tomu o Geralcie z Rivii, kiedy Andrzej Sapkowski posiada\u0142 ju\u017c zupe\u0142nie inn\u0105 pozycj\u0119 na rynku wydawniczym.<\/p>\n

Piotr \u017bo\u0142\u0105d\u017a \u015bledzi i dobitnie wskazuje na problem profesjonalnej krytyki z tekstem pochodz\u0105cym z zupe\u0142nie innego porz\u0105dku, ni\u017c omawiana przez nich zwyczajowo literatura wysokoartystyczna, punktuje tak\u017ce luki i niefrasobliwo\u015b\u0107 poprzednich badaczy, kt\u00f3rzy w swych analizach monstr\u00f3w pochodz\u0105cych z wied\u017ami\u0144skiego uniwersum nazbyt cz\u0119sto dokonywali uproszcze\u0144 interpretacyjnych zwi\u0105zanych z niewystarczaj\u0105cym zapleczem bibliograficznym oraz s\u0142ab\u0105 znajomo\u015bci\u0105 tematyki potwor\u00f3w, skutkuj\u0105cych przeinaczaniem wymowy utworu lub wyd\u017awi\u0119ku i roli monstrualnej postaci wyst\u0119puj\u0105cej w danym opowiadaniu.<\/p>\n

Autor Potworno\u015bci i krytyki<\/em> szczeg\u00f3lnie podkre\u015bla fakt, \u017ce za sukces dzie\u0142 Sapkowskiego odpowiedzialni s\u0105 czytelnicy, kt\u00f3rzy w listach do redakcji \u201eFantastyki\u201d prosili o kolejne utwory tego tw\u00f3rcy. Profesjonalni krytycy zwi\u0105zani z czasopismem uwa\u017cali, \u017ce opowiadanie Sapkowskiego bardzo szybko trafi do lamusa; nie spodziewali si\u0119 tak gwa\u0142townej reakcji fan\u00f3w na kolejne opowiadania po\u015bwi\u0119cone Bia\u0142emu Wilkowi. G\u0142osy czytelnik\u00f3w wp\u0142yn\u0119\u0142y bardzo wyra\u017anie na postaw\u0119 samych krytyk\u00f3w \u2013 kiedy Sapkowski w trzy lata po swym debiucie mia\u0142 na koncie zaledwie trzy opowiadania (!), ju\u017c wtedy zosta\u0142 nazwany przez Macieja Parowskiego, jednego z najwa\u017cniejszych krytyk\u00f3w zwi\u0105zanych z polsk\u0105 literatur\u0105 fantastyczn\u0105, \u201egwiazd\u0105 polskiej fantasy\u201d[5]<\/sup><\/a>. W 1994 roku Parowski na temat autora cyklu wied\u017ami\u0144skiego wypowiada\u0142 si\u0119 ju\u017c bardzie szczeg\u00f3\u0142owo: \u201eczytaj\u0105c Sapkowskiego, jeste\u015bmy zarazem gdzie\u015b w \u015bwiecie Tolkiena, na seansie u przeinaczonego Disneya, w \u015bredniowieczu, u Sienkiewiczowskiego Zag\u0142oby, na seminarium ekonomicznym, w krainie ponurych poga\u0144skich obrz\u0119d\u00f3w, w przemalowanej na ba\u015bniow\u0105 scenerii z czarnego krymina\u0142u\u201d[6]<\/sup><\/a>. Co ciekawe, pisarzem, do kt\u00f3rego Andrzej Sapkowski jest bodaj najcz\u0119\u015bciej por\u00f3wnywany ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j sukces i si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania, jest Henryk Sienkiewicz. \u017bo\u0142\u0105d\u017a przytacza nawet znamienne s\u0142owa jednego z krytyk\u00f3w publikuj\u0105cego na \u0142amach \u201eOdry\u201d, Jacka Inglota: \u201epolska literatura popularna zna tylko dwa wielkie i godne siebie cykle powie\u015bciowe: Trylogi\u0119 i cykl przyg\u00f3d wied\u017amina Geralta\u201d[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Literaturoznawca \u015bledzi zmiany stopniowo zachodz\u0105ce w postrzeganiu kolejnych tekst\u00f3w Sapkowskiego przez krytyk\u00f3w i podkre\u015bla zaskakuj\u0105cy fakt, i\u017c w swych os\u0105dach bardziej profesjonalni okazali si\u0119 recenzenci zwi\u0105zani z czasopismami fantastycznymi \u2013 paradoksalnie profesjonalna krytyka nie by\u0142a w stanie poradzi\u0107 sobie z gwa\u0142townym sukcesem fantasy, kt\u00f3re przedosta\u0142o si\u0119 do szerszej czytelniczej \u015bwiadomo\u015bci i z sukcesem zawalczy\u0142o o nagrody g\u0142\u00f3wnego nurtu. Warto bowiem przypomnie\u0107, \u017ce Andrzej Sapkowski zosta\u0142 nagrodzony Paszportem \u201ePolityki\u201d za rok 1997. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ca jest przywo\u0142ywana przez \u017bo\u0142\u0119dzia argumentacja Ma\u0142gorzaty Szpakowskiej, kt\u00f3ra optuje za przyznaniem Sapkowskiemu tego wyr\u00f3\u017cnienia nast\u0119puj\u0105cymi s\u0142owami: \u201e[w] odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci naszych lektur s\u0105 to ksi\u0105\u017cki po prostu ciekawe (\u2026). Mo\u017ce by\u015bmy wi\u0119c docenili r\u00f3wnie\u017c kogo\u015b, kto umie nas inteligentnie zabawi\u0107?\u201d[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\u017bo\u0142\u0105d\u017a zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119, \u017ce im teksty Sapkowskiego stawa\u0142y si\u0119 bardziej artystyczne i erudycyjne, tym wi\u0119ksze poparcie zyskiwa\u0142 on w\u015br\u00f3d profesjonalnej krytyki, jednak jego poparcie w\u015br\u00f3d kr\u0119g\u00f3w fantastycznych wprost proporcjonalnie mala\u0142o.<\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do swych poprzednik\u00f3w, Andrzej Sapkowski, z zawodu handlowiec, wiedzia\u0142, jak wa\u017cne jest dobre \u017cycie z rynkiem i czytelnikami \u2013 dlatego bardzo wcze\u015bnie zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 swoj\u0105 legend\u0119, podsyca\u0142 zainteresowanie swoj\u0105 osob\u0105, wczytywa\u0142 si\u0119 w listy od czytelnik\u00f3w i ich sugestie dotycz\u0105ce tematyki kolejnych utwor\u00f3w oraz rozwi\u0105za\u0144 fabularnych, daj\u0105c im niejako to, czego sami oczekiwali. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cki wchodz\u0105ce z sk\u0142ad cyklu o wied\u017aminie zosta\u0142y napisane w taki spos\u00f3b, aby ka\u017cdy odbiorca, bez wzgl\u0119du na stopie\u0144 oczytania, znalaz\u0142 w nich elementy znanych sobie fabu\u0142, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 mu odnalezienie si\u0119 w znajomej (acz mocno przetworzonej) opowie\u015bci.<\/p>\n

Autor Potworno\u015bci i krytyki<\/em> podkre\u015bla, \u017ce opowie\u015bci o wied\u017aminie nie zosta\u0142y od razu zaplanowane jako sp\u00f3jny cykl; w toku swego powstawania przechodzi\u0142y znaczne metamorfozy, wyp\u0142ywaj\u0105ce z oczekiwa\u0144 czytelniczych lub bie\u017c\u0105cych potrzeb rynkowych. Z tego w\u0142a\u015bnie wzgl\u0119du pierwsze opowiadania po\u015bwi\u0119cone Geraltowi z Rivii s\u0105 antyba\u015bniami \u2013 przetworzeniami powszechnie znanych ba\u015bni, posiadaj\u0105cymi negatywne zako\u0144czenie. Kiedy potencja\u0142 ba\u015bniowy zosta\u0142 przez pisarza wyczerpany, Sapkowski musia\u0142 zacz\u0105\u0107 intensywniej dookre\u015bla\u0107 uniwersum, w kt\u00f3rym osadzi\u0142 swoich bohater\u00f3w. Jednak zar\u00f3wno sam powie\u015bciowy \u015bwiat, jak i jego bohaterowie nie zostali zaplanowani w formie doskona\u0142ej na samym pocz\u0105tku pisarskiej drogi Sapkowskiego \u2013 podlegali kolejnym fazom ewolucji, kt\u00f3re modyfikowa\u0142y ich funkcje i znaczenie w obr\u0119bie ca\u0142ego cyklu.<\/p>\n

\u017bo\u0142\u0105d\u017a opisuje reakcje krytyki i wa\u017cniejsze potwory opisywane w kolejnych utworach po\u015bwi\u0119conych wied\u017aminowi, jednak \u015bwiadomie rezygnuje z pisania o samym Geralcie, poniewa\u017c \u2013 jego zdaniem \u2013 posta\u0107 ta nie ma jednej osobowo\u015bci. Jest bowiem konstruowana i modyfikowana w nast\u0119puj\u0105cych po sobie tomach cyklu w odniesieniu do bie\u017c\u0105cej linii fabularnej oraz kolejnych potwor\u00f3w, z kt\u00f3rymi wied\u017amin musi si\u0119 zmierzy\u0107. Zmieniaj\u0105 si\u0119 te\u017c umiej\u0119tno\u015bci Bia\u0142ego Wilka \u2013 raz potrafi on widzie\u0107 w ciemno\u015bciach, innym razem musi w tym celu wypi\u0107 eliksir. Autor podkre\u015bla tak\u017ce problem wygl\u0105du wied\u017amina, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 dostatecznie okre\u015blony przez Sapkowskiego. Na temat fizjonomii Geralta nie wiadomo zbyt wiele, w\u0142a\u015bciwie niewiele ponad to, \u017ce posiada on bia\u0142e w\u0142osy. Krytycy pocz\u0105tkowo zestawiali go z Conanem (wied\u017amin mia\u0142 by\u0107 polsk\u0105 odpowiedzi\u0105 na posta\u0107 stworzon\u0105 przez Roberta E. Howarda), a Maciej Parowski por\u00f3wnywa\u0142 go do Philipa Marlowe\u2019a, prywatnego detektywa wykreowanego przez Raymonda Chandlera. Wygl\u0105d wied\u017amina stylizowany na samuraja nada\u0142 Geraltowi dopiero rysownik Bogus\u0142aw Polch, natomiast czytelnicze wyobra\u017cenia dookre\u015bli\u0142 serial telewizyjny z Micha\u0142em \u017bebrowskim w roli g\u0142\u00f3wnej. Jednak kanoniczny wizerunek wied\u017amina, kt\u00f3ry zapewne ju\u017c na sta\u0142e wszed\u0142 do masowej wyobra\u017ani, zosta\u0142 stworzony przez CDP Red, grup\u0119 odpowiedzialn\u0105 za wykonanie gry komputerowej opartej na cyklu wied\u017ami\u0144skim autorstwa Andrzeja Sapkowskiego[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W przypadku po\u015bwi\u0119conej potworom drugiej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki, dobrze czyta\u0107 te rozdzia\u0142y w zestawieniu z innymi pozycjami dotycz\u0105cymi monstr\u00f3w wykreowanym przez Sapkowskiego[10]<\/sup><\/a> i tropi\u0107 r\u00f3\u017cnice i niekonsekwencje w opisie analizowanych postaci. Autor Potworno\u015bci i krytyki<\/em> stara si\u0119 je wyprostowa\u0107, wskazuj\u0105c nadu\u017cycia interpretacyjne poprzednich badaczy. W\u015br\u00f3d szczeg\u00f3lnie niefortunnych wymienia m.in. zestawienie strzygi z\u2026 Danusi\u0105 Jurand\u00f3wn\u0105 z Potopu[11]<\/sup><\/a>. \u017bo\u0142\u0105d\u017a podkre\u015bla rozmaite \u017ar\u00f3d\u0142a ba\u015bni, z kt\u00f3rych czerpie autor cyklu o wied\u017aminie, a w ich sk\u0142ad wchodz\u0105 m.in. utwory zebrane i opracowane przez braci Grimm, ba\u015bnie Andersena, Ksi\u0119ga tysi\u0105ca i jednej nocy,<\/em> a tak\u017ce Podania i ba\u015bni ludu: w Mazowszu (z dodatkiem kilku Szl\u0105zkich i Wielkopolskich)<\/em> Romana Zmorskiego. Wsp\u00f3lne dla europejskiej kultury ba\u015bnie oraz polskie podania ludowe sprawi\u0142y nawet, \u017ce czytelnicy wczesnych utwor\u00f3w Sapkowskiego zarzucali mu plagiat i brak oryginalno\u015bci, z kt\u00f3rych to oskar\u017ce\u0144 autor wielokrotnie musia\u0142 si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 na \u0142amach czasopism.<\/p>\n

Co znamienne, Piotr \u017bo\u0142\u0105d\u017a wskazuje, \u017ce chocia\u017c Sapkowski wiele swoich utwor\u00f3w opar\u0142 na kanwie ba\u015bni, to jednak stworzone przez niego antyba\u015bnie nie posiadaj\u0105 postulowanego przez Brunona Bettelheima potencja\u0142u leczniczego, kt\u00f3ra to warto\u015b\u0107 mo\u017ce mie\u0107 swoje zastosowanie jako narz\u0119dzie psychoterapii.<\/p>\n

Do potwor\u00f3w om\u00f3wionych w Potworno\u015bci i krytyce<\/em> zaliczaj\u0105 si\u0119: strzyga, niebieska r\u00f3\u017ca z Nazairu, Ja\u015b z Erlenwaldu, z\u0142oty smok Borch, doppler, parodia ma\u0142ej syrenki, diabo\u0142 oraz d\u017cinn. Autor t\u0142umaczy si\u0119 z braku analizy wampira Regisa, poniewa\u017c r\u00f3wnolegle z nim nale\u017ca\u0142oby opracowa\u0107 ewolucj\u0119 postaci Geralta w tym opowiadaniu. Bestiariusz opracowany przez Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia mo\u017ce by\u0107 potraktowany jako uzupe\u0142nienie i rozszerzenie ksi\u0105\u017cki Katarzyny Kaczor Geralt, czarownice i wied\u017amin \u2013 rozwini\u0119cie je\u015bli chodzi o recepcj\u0119 krytyczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 Kaczor pomija niemal w ca\u0142o\u015bci, a uzupe\u0142nienie je\u015bli chodzi o genez\u0119 i charakterystyk\u0119 potwor\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w cyklu, kt\u00f3rymi gda\u0144ska badaczka zajmuje si\u0119 dosy\u0107 pobie\u017cnie (w rozdziale Zrehabilitowane potwory<\/em> omawia zaledwie wampira Regisa oraz smoka Borcha), skupiaj\u0105c si\u0119 bardziej na feministycznych aspektach cyklu wied\u017ami\u0144skiego (czarodziejkach, kap\u0142ankach, etc.).<\/p>\n

Autor Potworno\u015bci i krytyki<\/em> zaj\u0105\u0142 si\u0119 nie tylko wskazaniem zmiany recepcji krytycznej dotycz\u0105cej opowie\u015bci o Geralcie z Rivii oraz \u017cmudn\u0105 analiz\u0105 najwa\u017cniejszych monstr\u00f3w pochodz\u0105cych z uniwersum wykreowanego przez Sapkowskiego. Tropi\u0142 on tak\u017ce ciekawe, acz nieoczywiste powi\u0105zania fenomenu cyklu wied\u017ami\u0144skiego z szeroko rozumianym \u015brodowiskiem skupionym wok\u00f3\u0142 \u00f3wczesnej literatury fantastycznej. Patrzenie z dalszej perspektywy umo\u017cliwi\u0142o mu dostrze\u017cenie ciekawego przypadku wsp\u00f3\u0142istnienia tekst\u00f3w Sapkowskiego tu\u017c obok tekst\u00f3w jednego z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy tego gatunku, a mianowicie George\u2019a R.R. Martina. Kolejne opowiadania Sapkowskiego i Martina kilkukrotnie by\u0142y bowiem drukowane w tych samych numerach, nieomal obok siebie; dodatkowo autorzy ci niemal w tych samych latach zdobywali tak\u017ce tytu\u0142y najlepszego pisarza polskiego (AS) i zagranicznego (GRRM). \u017bo\u0142\u0105d\u017a zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na wsp\u00f3lnot\u0119 czytelnik\u00f3w, kt\u00f3ra wytworzy\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 czasopisma \u201eFantastyka\u201d oraz podobny kr\u0105g lekturowy jej odbiorc\u00f3w. Dobrym tego przyk\u0142adem jest list opublikowany na \u0142amach czasopisma, a nades\u0142any przez dwudziestokilkuletni\u0105 absolwentk\u0119 psychologii UW, niejak\u0105 Olg\u0119 N. Tokarczuk z Wa\u0142brzycha, kt\u00f3ra podkre\u015bla zbie\u017cno\u015b\u0107 swoich zainteresowa\u0144 z lini\u0105 czasopisma[12]<\/sup><\/a>. \u017bo\u0142\u0105d\u017a akcentuje wsp\u00f3lny kr\u0105g lekturowy, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy Sapkowskiego i Tokarczuk, dw\u00f3jk\u0119 wa\u017cnych wsp\u00f3\u0142czesnych polskich pisarzy oraz sugeruje podobie\u0144stwa wyst\u0119puj\u0105ce mi\u0119dzy mesjanistycznymi wizjami obecnymi w cyklu o wied\u017aminie oraz wyst\u0119puj\u0105cymi na kartach Ksi\u0105g Jakubowych<\/em>[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Potworno\u015b\u0107 i krytyka<\/em> stanowi efekt \u017cmudnej pracy ze \u017ar\u00f3d\u0142ami pochodz\u0105cymi cz\u0119\u015bciej z dziedziny religioznawstwa i etnologii ni\u017c literaturoznawstwa, punktuj\u0105cy najwa\u017cniejsze aspekty zwi\u0105zane z recepcj\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142ami cyklu o Geralcie z Rivii. To r\u00f3wnie\u017c przegl\u0105d tekst\u00f3w krytycznych dotycz\u0105cych kolejnych cz\u0119\u015bci opowiada\u0144 o wied\u017aminie oraz bestiariusz fantastyczny, zawieraj\u0105cy drobiazgow\u0105 analiz\u0119 potwor\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w cyklu wied\u017ami\u0144skim.<\/p>\n

Jest to tym ciekawsza lektura, poniewa\u017c perspektywa ponad 30 lat, kt\u00f3re up\u0142yn\u0119\u0142y ju\u017c od opublikowania pierwszego opowiadania z wied\u017aminem Geraltem w roli g\u0142\u00f3wnej, umo\u017cliwia spojrzenie na jego dopiero wykluwaj\u0105c\u0105 si\u0119 legend\u0119 i od\u015bwie\u017cenie najwa\u017cniejszych postulat\u00f3w i zarzut\u00f3w krytycznych, jakie by\u0142y wtedy kierowane pod adresem Andrzeja Sapkowskiego. Ksi\u0105\u017cka Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia stanowi niejako kompendium wskazuj\u0105ce na stopniowe zmiany podej\u015bcia krytyki do cyklu o wied\u017aminie \u2013 od jego ignorowania a\u017c do uznania \u2013 potwierdzonego jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych polskich nagr\u00f3d dla pisarza g\u0142\u00f3wnego nurtu. To r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3\u0142owy i rzetelnie opracowany bestiariusz po\u015bwi\u0119cony najbardziej istotnym potworom wyst\u0119puj\u0105cym na kartach opowie\u015bci o Geralcie z Rivii.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Potworno\u015b\u0107 i krytyka pokazuje tak\u017ce kondycj\u0119 (i niemoc) wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej krytyki oraz uwypukla zabiegi, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne do zdobycia jej przychylno\u015bci. Publikacja ta zadaje tak\u017ce wa\u017cne pytania zwi\u0105zane ze statusem ludzi i potwor\u00f3w \u2013 a raczej wskazuje na oddzielaj\u0105c\u0105 ich cienk\u0105 granic\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazbyt cz\u0119sto mo\u017cna podwa\u017cy\u0107, przez co zakwestionowaniu i odwr\u00f3ceniu podlega cz\u0142owiecze\u0144stwo ludzi oraz potworno\u015b\u0107 monstr\u00f3w.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. A. Sapkowski, Ostatnie \u017cyczenie<\/em>, SuperNOWA, 1995.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Wied\u017amin \u2013 bohater masowej wyobra\u017ani<\/em>, red. R. Dudzi\u0144ski i in., Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej \u201eTrickster\u201d, Wroc\u0142aw 2015, http:\/\/tricksterzy.pl\/download\/wiedzmin\/<\/a> [dost\u0119p: 25.07.2018]; Wied\u017amin. Polski fenomen popkultury<\/em>, red. R. Dudzi\u0144ski, J. P\u0142oszaj, Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej \u201eTrickster\u201d, Wroc\u0142aw 2016, http:\/\/tricksterzy.pl\/download\/wiedzmin-polski-fenomen-popkultury\/<\/a> [dost\u0119p: 25.07.2018].\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Zob. chocia\u017cby: K. Kaczor, Geralt, czarownice i wampir. Recykling kulturowy Andrzeja Sapkowskiego<\/em>, s\u0142owo \/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2006; M. Roszczynialska, Sztuka fantasy Andrzeja Sapkowskiego. Problemy poetyki<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Krak\u00f3w 2009; E. \u017bukowska, Mitologie Andrzeja Sapkowskiego<\/em>, Gda\u0144ski Klub Fantastyki, Gda\u0144sk 2011.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2018.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Tam\u017ce, s. 43.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Tam\u017ce, s. 69.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Tam\u017ce, s. 99.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Tam\u017ce, s. 96.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Wi\u0119cej informacji na temat zmieniaj\u0105cej si\u0119 fizjonomii wied\u017amina mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie: https:\/\/www.ppe.pl\/publicystyka\/3348\/wiedzmin-wszystkie-oblicza-geralta.html<\/a> [dost\u0119p: 25.07.2018].\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Np. K. Kaczor, Geralt, czarownice i wampir<\/em>; E. \u017bukowska, Mitologie Andrzeja Sapkowskiego<\/em>; Bestiariusz s\u0142owia\u0144ski<\/em>, red. P. Zych, W. Vargas.\u21b5<\/a><\/li>\n
  11. P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, op.cit., s. 160.\u21b5<\/a><\/li>\n
  12. Przywo\u0142ywany przez autora fragment listu brzmi nast\u0119puj\u0105co: \u201eJestem sta\u0142\u0105 czytelniczk\u0105 Waszego pisma, poniewa\u017c ca\u0142e moje 25-letnie \u017cycie zajmuj\u0119 si\u0119, w ten czy inny spos\u00f3b, wszystkim, co niesamowite. W \u00bbFantastyce\u00ab ze szczeg\u00f3ln\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 czyta\u0142am poezj\u0119 i cieszy\u0142am si\u0119, \u017ce jest ona zawsze troch\u0119 inna od zwyk\u0142ej. Ostatnio poezji u Was mniej. Czy w og\u00f3le chcecie zrezygnowa\u0107 z publikowania wierszy? \u00bbTr\u00f3jk\u0105t bermudzki jest w ka\u017cdym z nas\/ boimy si\u0119 go\/ obchodzimy go w sobie w ko\u0142o\/ grzej\u0105c r\u0119ce nad jego niewypowiedzianym\/ ono to bowiem patrzy na nas\/ swoim w sobie okiem\u00ab.\u201d, [w:] \u201eFantastyka\u201d 1988, nr 8, s. 3, [za:] P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, dz. cyt., s. 32-33.\u21b5<\/a><\/li>\n
  13. Tam\u017ce, s. 33.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina{{2}} oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski. Pomyli si\u0119 jednak ten, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce problematyka cyklu o bia\u0142ow\u0142osym wied\u017aminie zosta\u0142a ju\u017c wyczerpana. Ksi\u0105\u017cka Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego<\/em> autorstwa Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia dobitnie wskazuje, \u017ce w recepcji tych utwor\u00f3w jest jeszcze wiele bia\u0142ych plam.<\/p>\n","protected":false},"author":581,"featured_media":46762,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6693,3768,7077,6056,7076,7078,6057],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14093],"yoast_head":"\nSapkowski, monstra i krytycy. Recenzja ksi\u0105\u017cki Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina{{2}} oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/zoladz-universitas-2018-08-02-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/zoladz-universitas-2018-08-02-scaled.jpg\",\"width\":1707,\"height\":2560,\"caption\":\"P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, \u201ePotworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego\u201d, Wydawnictwo Universitas, 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas\",\"name\":\"Sapkowski, monstra i krytycy. Recenzja ksi\u0105\u017cki Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-08-02T23:00:36+00:00\",\"dateModified\":\"2020-10-02T12:24:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\"},\"description\":\"W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina{{2}} oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Sapkowski, monstra i krytycy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\",\"name\":\"Anna Michalik\",\"description\":\"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sapkowski, monstra i krytycy. Recenzja ksi\u0105\u017cki Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego","description":"W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina{{2}} oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/zoladz-universitas-2018-08-02-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/zoladz-universitas-2018-08-02-scaled.jpg","width":1707,"height":2560,"caption":"P. \u017bo\u0142\u0105d\u017a, \u201ePotworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego\u201d, Wydawnictwo Universitas, 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas","name":"Sapkowski, monstra i krytycy. Recenzja ksi\u0105\u017cki Piotra \u017bo\u0142\u0119dzia Potworno\u015b\u0107 i krytyka. Studia o cyklu wied\u017ami\u0144skim Andrzeja Sapkowskiego","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#primaryimage"},"datePublished":"2018-08-02T23:00:36+00:00","dateModified":"2020-10-02T12:24:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6"},"description":"W ponad 30 lat po ukazaniu si\u0119 pierwszego opowiadania po\u015bwi\u0119conego wied\u017aminowi Geraltowi z Rivii mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce na temat fenomenu tego dzie\u0142a powiedziano niemal ju\u017c wszystko. Do tej pory ukaza\u0142o si\u0119 kilka s\u0105\u017cnistych monografii traktuj\u0105cych o samej postaci wied\u017amina{{2}} oraz szeroko rozumianemu zapleczu kulturowemu, z kt\u00f3rego pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpa\u0142 Andrzej Sapkowski.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/sapkowski-monstra-i-krytycy-piotr-zoladz-universitas#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Sapkowski, monstra i krytycy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6","name":"Anna Michalik","description":"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46751"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/581"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46751"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48393,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46751\/revisions\/48393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46751"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=46751"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=46751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}