{"id":4677,"date":"2011-03-29T20:47:13","date_gmt":"2011-03-29T19:47:13","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=4677"},"modified":"2013-01-23T22:03:25","modified_gmt":"2013-01-23T21:03:25","slug":"dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni","title":{"rendered":"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni"},"content":{"rendered":"<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Od d\u0142u\u017cszego czasu zaanga\u017cowana jeste\u015b w projekty o silnie eksperymentalnym i interaktywnym charakterze, \u0142\u0105cz\u0105ce nauk\u0119, technik\u0119 i sztuk\u0119. Zanim zaczniemy rozmawia\u0107 o \u201eNANO\u201d, Twojej wystawie w LACMA w 2003 r., chcia\u0142abym zapyta\u0107 Ci\u0119 o wcze\u015bniejsze projekty. W jaki spos\u00f3b doprowadzi\u0142y Ci\u0119 do tego, czym si\u0119 zajmujesz obecnie?<\/p>\n<figure id=\"attachment_4684\" aria-describedby=\"caption-attachment-4684\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/005-victoria-vesna-zero-wavefunction-2002-b\/\" rel=\"attachment wp-att-4684\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4684\" title=\"005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b-540x351.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"540\" height=\"351\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4684\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Moja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zawsze koncentrowa\u0142a si\u0119 na badaniu sposob\u00f3w, w jakie nasze cia\u0142a rozrastaj\u0105 \u00a0si\u0119 spo\u0142ecznie i poprzez technik\u0119. \u201eBodies INCorporated\u201d (1996) z wyprzedzeniem pokazywa\u0142, jak wcielamy si\u0119 w t\u0119 ogromn\u0105 mechaniczn\u0105 sie\u0107: Internet. Zastanawia\u0142am si\u0119, w jaki spos\u00f3b dokonujemy projekcji siebie w t\u0119 przestrze\u0144, jak konstruujemy nasze cia\u0142a, kt\u00f3re zasadniczo s\u0105 zbudowane z informacji. Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce reprezentacje awatara jako cz\u0142owieka (lub zwierz\u0119cia, a nawet ro\u015bliny) s\u0105 ju\u017c przestarza\u0142ym pomys\u0142em, podobnie jak architektury cyberprzestrzeni opieraj\u0105ce si\u0119 na budowlach o cielesnej strukturze. Tak wi\u0119c skoncentrowa\u0142am si\u0119 na tym, jak mo\u017cna by przedstawi\u0107 informacyjne cia\u0142a i zacz\u0119\u0142am dekonstruowa\u0107 inkorporowane cia\u0142o w bez-cia\u0142o [w oryginale: no-body, nieprzet\u0142umaczalna gra s\u0142\u00f3w mieszcz\u0105ca te\u017c znaczenie \u201enikt\u201d \u2013 przyp. t\u0142um. F.L.], kt\u00f3re opiera\u0142o si\u0119 na czasie i zwi\u0105zkach z innymi cia\u0142ami (umys\u0142ami). Zacz\u0119\u0142am zastanawia\u0107 si\u0119 nad tym, jak tworz\u0105 si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci internetowe i jak mo\u017cna by po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 czasu na trwonienie go w Internecie. Tak jak wielu moim znajomym, coraz bardziej brakowa\u0142o mi czasu i ciekawi\u0142o mnie, jak to mo\u017cliwe, \u017ce maszyny, kt\u00f3re obiecywa\u0142y nam czas zaoszcz\u0119dzi\u0107 w istocie sprawiaj\u0105, \u017ce jeste\u015bmy coraz bardziej zaj\u0119ci.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-4677 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/007-victoria-vesna-quantum-tunnel-2008-b'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/007-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-b.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4686\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4686'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/006-victoria-vesna-quantum-tunnel-2008-a'><img width=\"180\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/006-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-a.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4685\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4685'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/005-victoria-vesna-zero-wavefunction-2002-b'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4684\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4684'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/004-victoria-vesna-nanomandala-2004-a'><img width=\"186\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/004-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-a.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4683\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4683'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/003-victoria-vesna-nanomandala-2004-b'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/003-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-b.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4682\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4682'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/002-victoria-vesna-zero-wavefunction-2002-a'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/002-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-a.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4681\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4681'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/001-victoria-vesna-fluid-bodies-2004'><img width=\"400\" height=\"165\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/001-Victoria-Vesna-Fluid-bodies-2004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eFluid bodies\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-4680\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-4680'>\n\t\t\t\tVictoria Vesna, \u201eFluid bodies\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Konstrukcja czasu, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, dzia\u0142a na nasz\u0105 niekorzy\u015b\u0107. Zbytnio oddalili\u015bmy si\u0119 od wszelkich biologicznych\/analogowych wyznacznik\u00f3w zmian na rzecz nanosekund i jeste\u015bmy przyt\u0142oczeni informacjami, bowiem nie zostali\u015bmy skonstruowani do tak szybkiego ich przetwarzania. Jako \u017ce nasze cia\u0142a s\u0105 zredukowane do pot\u0119\u017cnych zestaw\u00f3w informacji, wkraczamy w ca\u0142kowicie inn\u0105 er\u0119 i musimy zacz\u0105\u0107 przeciwstawia\u0107 si\u0119 industrialnej\/produktywnej czasowo\u015bci. W projekcie zatytu\u0142owanym \u201en 0 Time\u201d chodzi\u0142o o ilo\u015b\u0107 czasu, kt\u00f3r\u0105 nikt z nas nie dysponuje. Projektem tym chcia\u0142am zbada\u0107 poj\u0119cie czasu\u00a0 \u2013 o to, jak je postrzegamy w naszej fizycznej, a jak w \u201ewirtualnej\u201d przestrzeni. Odkry\u0142am, \u017ce pojawia si\u0119 tu ogromna r\u00f3\u017cnica. Aby podkre\u015bli\u0107 ten aspekt zdecydowa\u0142am, \u017ce praca ta pojawia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie na ekranie jako swego rodzaju wygaszacz, kt\u00f3ry dzia\u0142a, gdy nie pracujemy na komputerze. Wygaszacz przekazuje zmarnowany czas komputera do naszej centralnej bazy danych \u201en 0 time\u201d. Uczestnicz\u0105cy w wygaszaniu ekranu mogli przekaza\u0107 ich w\u0142asny \u201en 0 time\u201d do ich w\u0142asnych lub cudzych \u201en 0 time bodies\u201d. Nazwa\u0142am to dzieleniem si\u0119 czasem \u201en 0 time\u201d [\u201en 0 time-sharing\u201d \u2013\u00a0 t\u0142um.] Obserwuj\u0105c wzrastaj\u0105c\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 cia\u0142a \u201en 0 time body\u201d mo\u017cna by\u0142o zmierzy\u0107, jak d\u0142ugo nie siedzia\u0142o si\u0119 przy komputerze. \u00d3w wzrost ko\u0144czy\u0142 si\u0119 implozj\u0105\u00a0 \u201en 0 time body\u201d. Tu wspominam \u201en 0 time body\u201d, lecz praca ta nie przypomina\u0142a w \u017caden spos\u00f3b kszta\u0142tu ludzkiego cia\u0142a.<\/p>\n<p>Proponowa\u0142am, by porzuci\u0107 koncepcj\u0119 \u201ecia\u0142a\u201d w cyberprzestrzeni i zacz\u0105\u0107 od nowa, buduj\u0105c czworo\u015bcian. Kszta\u0142t ten wydaje mi si\u0119 fascynuj\u0105cy z wielu powod\u00f3w. Wymieni\u0119 pokr\u00f3tce tylko kilka: po pierwsze czworo\u015bcian jest pierwszym przypadkiem po\u0142\u0105czenia wewn\u0119trzno\u015bci i zewn\u0119trzno\u015bci, po drugie jest wyj\u0105tkowy w byciu swoim w\u0142asnym podwojeniem, po trzecie ma najwi\u0119ksz\u0105 odporno\u015b\u0107 na wywierany na\u0144 nacisk. Jest jedn\u0105 struktur\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce si\u0119 \u201ezmarszczy\u0107\u201d; reaguj\u0105c na zewn\u0119trzn\u0105 si\u0142\u0119 musi pozosta\u0107 niezmieniony lub \u201ewywr\u00f3ci\u0107\u201d si\u0119 ca\u0142kowicie na drug\u0105 stron\u0119. W tej pracy czworo\u015bcienne \u201en 0 time bodies\u201d utworzone zosta\u0142y z linii i s\u0142\u00f3w, z interwa\u0142\u00f3w i mem\u00f3w, czyli element\u00f3w, kt\u00f3re definiowa\u0142y owych cia\u0142 morfologi\u0119 i dynamik\u0119 ich ruchu. Memy s\u0105 jak zara\u017aliwe pomys\u0142y, kt\u00f3re, przekazywane z umys\u0142u do umys\u0142u, replikuj\u0105 si\u0119 niczym wirusy. Funkcjonuj\u0105 w taki sam spos\u00f3b, jak wirusy i geny, rozmna\u017caj\u0105c si\u0119 poprzez sieci komunikacyjne i mi\u0119dzyludzki kontakt twarz\u0105 w twarz. Podstaw\u0105 s\u0142owotw\u00f3rcz\u0105 tego s\u0142owa jest \u201ememetyka\u201d \u2013 dziedzina badawcza, kt\u00f3ra utrzymuje, \u017ce mem jest elemenarn\u0105 jednostk\u0105 kulturowej ewolucji, a przyk\u0142adowymi memami s\u0105 melodie, ikony, <em>fashion statements<\/em>, wyra\u017cenia, etc.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4683\" aria-describedby=\"caption-attachment-4683\" style=\"width: 465px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/004-victoria-vesna-nanomandala-2004-a\/\" rel=\"attachment wp-att-4683\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4683\" title=\"004-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-a\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/004-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-a-465x600.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"465\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4683\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Czy t\u0119 prac\u0119 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zainstalowa\u0107 w przestrzeni fizycznej? Czy komputer i sztuka sieci mog\u0105 jednocze\u015bnie by\u0107 przypisane konkretnemu miejscu?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Wraz z \u201en 0 Time\u201d zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce nies\u0142ychanie trudno jest przetransponowa\u0107 prac\u0119 wykonan\u0105 z my\u015bl\u0105 o ekranie w fizyczn\u0105 przestrze\u0144. W fizycznej przestrzeni postrzegamy czas w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b ni\u017c w przestrzeni Internetu. Je\u015bli chodzi o specyfik\u0119 miejsca uwa\u017cam, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich prac przeznaczona jest dla konkretnego miejsca. \u201eDatamining Bodies\u201d (1997) to praca bardzo silnie zwi\u0105zana z miejscem, w kt\u00f3rym j\u0105 pokazano, czyli z kopalni\u0105 w\u0119gla w Dortmundzie w Niemczech. Chcia\u0142abym podkre\u015bli\u0107, \u017ce przestrze\u0144 fizyczna jest dla mnie szczeg\u00f3lnie wa\u017cna. Prowadzi ona do wirtualno\u015bci tak, jak nasze cia\u0142a prowadz\u0105 do \u201eduszy\u201d. Nie potrafi\u0119 zacz\u0105\u0107 pracy nad instalacj\u0105 zanim nie znajd\u0119 si\u0119 w przestrzeni i nie poczuj\u0119 jej wyj\u0105tkowego charakteru. Je\u015bli chodzi o instalacj\u0119 w kopalni, zosta\u0142a ona wykonana na wystaw\u0119 zbiorow\u0105. Zlecono mi przygotowanie pracy, kt\u00f3ra by\u0142aby zwi\u0105zana z sieci\u0105. Najpierw przestudiowa\u0142am samo miejsce, potem zacz\u0119\u0142am my\u015ble\u0107 metaforycznie o kopalni i danych. Zeche Zollern II\/IV to kopalnia, kt\u00f3ra przesta\u0142a dzia\u0142a\u0107 w p\u00f3\u017anych latach 50. i niedawno zosta\u0142a przekszta\u0142cona w muzeum techniki. Podczas II Wojny \u015awiatowej stanowi\u0142a jeden z najwi\u0119kszych schron\u00f3w nazistowskich. Wystawa by\u0142a rodzajem uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cej przej\u015bcie od epoki industrialnej do epoki informacji, a arty\u015bci byli \u201eznacz\u0105cymi\u201d owej przemiany. Mia\u0142am problem z t\u0105 koncepcj\u0105. Nie istnieje klarowne przej\u015bcie z jednej epoki w drug\u0105 i nie chcia\u0142am mie\u0107 z tym pomys\u0142em nic wsp\u00f3lnego. Tak wi\u0119c zdecydowa\u0142am si\u0119 z nim skonfrontowa\u0107, pod\u0142\u0105czaj\u0105c go do nie\u0142atwego konceptu cia\u0142 zajmuj\u0105cych si\u0119 \u201edataminingiem\u201d [dos\u0142ownie: wydobywaniem, \u201eodkopywaniem\u201d informacji \u2013 t\u0142um.]. \u201eDatamining\u201d jest terminem w naukach komputerowych, tradycyjnie definiowanym jako \u201eodzyskiwanie informacji\u201d. Po wiele metafor, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do fizycznej czynno\u015bci wydobywania, takich jak \u201ewiercenie\u201d lub \u201ekopanie\u201d, si\u0119ga si\u0119 w dyskusjach na temat dost\u0119pu do informacji.<\/p>\n<p>Gdy bada\u0142am mo\u017cliwo\u015bci \u201edataminingu\u201d informacji (czy to medycznych, statystycznych czy biznesowych) uderzaj\u0105ca, a nawet niepokoj\u0105ca by\u0142a \u201enieludzko\u015b\u0107\u201d, brak zwi\u0105zku z lud\u017ami, kt\u00f3rzy owych informacji s\u0105 no\u015bnikami lub dostarczycielami. Ponadto by\u0142 to rok, w kt\u00f3rym zdekodowano DNA i naszym biologicznym, genetycznym cia\u0142om nadany zosta\u0142 status danych. Pami\u0119taj\u0105c o tym, moim celem sta\u0142o si\u0119 stworzenie pracy dla konkretnego miejsca, kt\u00f3ra stanowi\u0142aby komentarz na temat abstrakcyjnej natury informacji poprzez analiz\u0119 poj\u0119cia wydobywania informacji w po\u0142\u0105czeniu z metaforycznymi przedstawieniami ludzkiego dzia\u0142a i nieprawdziwym twierdzeniem, \u017ce nast\u0105pi\u0142o wyra\u017ane przej\u015bcie od ery przemys\u0142owej do informacyjnej. Czu\u0142am, \u017ce miejsce obecnie nieczynnej kopalni by\u0142o idealne dla przekazu ostrzegaj\u0105cego o niebezpiecznych aspektach przeszukiwania ludzkich cia\u0142 dla zdobycia danych, lub \u2013 co gorsza \u2013 zredukowania ludzi do wyabstrahowanych danych. Przy tej instalacji wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142am z programist\u0105 z Holandii, kt\u00f3ry opiera\u0142 wiele swoich prac na filozofii przestrzeni geometrycznej Buckministera Fullera. Stworzyli\u015bmy czworoboczne, tensegracyjne cia\u0142a o silnie zgeometryzowanych kszta\u0142tach, przez kt\u00f3re mo\u017cna si\u0119 \u201eprzekopywa\u0107\u201d [mine through \u2013 t\u0142um.]. Oznacza\u0142o to, \u017ce mo\u017cna z nich by\u0142o wydobywa\u0107 informacje i coraz bardziej zapoznawa\u0107 si\u0119 z sam\u0105 przestrzeni\u0105. Bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce owa kopalnia by\u0142a wcze\u015bniej nazistowskim schronem, byli\u015bmy \u015bwiadomi, \u017ce nie b\u0119dzie to przekopywanie si\u0119 przez dobre wiadomo\u015bci.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4686\" aria-describedby=\"caption-attachment-4686\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/007-victoria-vesna-quantum-tunnel-2008-b\/\" rel=\"attachment wp-att-4686\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4686\" title=\"007-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-b\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/007-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-b-540x405.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"540\" height=\"405\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4686\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Po \u201eDatamining Bodies\u201d wykona\u0142a\u015b prac\u0119 z u\u017cyciem telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, eksploruj\u0105c formy mi\u0119dzyludzkiej komunikacji. Co stanowi\u0142o impuls dla tej pracy?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Nazwa\u0142am t\u0119 prac\u0119 \u201eCellular Trans-Actions\u201d. Mo\u017cna j\u0105 opisa\u0107 jako rodzaj zbiorowego performance\u2019u, kt\u00f3ry koncentrowa\u0142 si\u0119 na kwestiach zwi\u0105zanych z rzeczywistym czasem, przeszkodami w fizycznej przestrzeni i performatywnych aspektach codzienno\u015bci. Zamiast prosi\u0107, by ludzie wy\u0142\u0105czyli telefony, prosili\u015bmy ich, by je w\u0142\u0105czyli, wymieniali si\u0119 numerami, rozmawiali ze sob\u0105 w tej samej przestrzeni \u2013 czy to b\u0119dzie sala konferencyjna czy przestrze\u0144 wystawiennicza. W ten spos\u00f3b odkry\u0142am interesuj\u0105cy fakt, \u017ce gdy wi\u0119ksza grupa ludzi rozmawia\u0142a przez telefon, poza tym, \u017ce tworzyli du\u017ce zamieszanie, spowodowali za\u0142amanie si\u0119 sieci telefonicznej. Inny ciekawy aspekt wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z mojej pracy zwi\u0105zanej z telefonami kom\u00f3rkowymi, satelitami i sieciami telefonicznymi dotyczy samego kszta\u0142tu sieci, kt\u00f3ry przypomina struktur\u0119 pszczelich uli. Ma ona ow\u0105 sze\u015bciok\u0105tn\u0105 struktur\u0119, a nasze miasta s\u0105 w\u0142a\u015bnie tak\u0105 niewidzian\u0105, sze\u015bciok\u0105tn\u0105 sieci\u0105 rozczepione.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Sze\u015bciok\u0105tne struktury, pszczele ule, czworoboki i tensegracja\u2026 wszystko to prowadzi nas ku Buckministerowi Fullerowi. Jego prace i koncepcje splataj\u0105 si\u0119 na wiele sposob\u00f3w w Twojej\u00a0 tw\u00f3rczo\u015bci. Jak bliska Ci jest jego spu\u015bcizna?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: No c\u00f3\u017c, na jednym z paneli dyskusyjnych mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie pozna\u0107 jego c\u00f3rk\u0119, Allegry Snyder Fuller, kt\u00f3ra zaznajomi\u0142a mnie z niesamowitym, pozostawionym przez niego archiwum. By\u0142am na stypendium pobytowym dla artyst\u00f3w i mia\u0142am zaszczyt ogl\u0105da\u0107 jego niepublikowane prace, pisma, bibliotek\u0119, \u201eChronofiles\u201d. Mia\u0142 obsesj\u0119, by \u201ekatalogowa\u0107\u201d samego siebie, co ju\u017c samo w sobie by\u0142o dla mnie interesuj\u0105ce.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Buckminister Fuller nadal jest bardzo inspiruj\u0105c\u0105 postaci\u0105, zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, jak i naprawd\u0119 wizjonerskie i niekonwencjonalne koncepcje. Jest jeden cytat, kt\u00f3ry z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna skojarzy\u0107 z tym, czym si\u0119 zajmujesz, a idzie on tak: \u201eIm bardziej rozwija si\u0119 nauka, tym bli\u017csza staje si\u0119 sztuce; im bardziej rozwija si\u0119 szuka, tym bli\u017csza staje si\u0119 nauce\u201d. Co w Fullerze wydaje Ci si\u0119 szczeg\u00f3lnie inspiruj\u0105ce i wa\u017cne dla Twojej w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Chcia\u0142abym odpowiedzie\u0107, cytuj\u0105c my\u015bl Buckminstera Fullera, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017cam za prawd\u0119 absolutn\u0105 i gwiazd\u0119 przewodni\u0105 mojej tw\u00f3rczo\u015bci: \u201eWielka estetyka, kt\u00f3ra zainauguruje XXI wiek, b\u0119dzie ca\u0142kowicie niewidzialn\u0105 jako\u015bci\u0105 intelektualnej integralno\u015bci. Integralno\u015bci jednostki, kt\u00f3ra radzi sobie tylko z odkryciami naukowymi, integralno\u015bci jednostki radz\u0105cej sobie z konceptualn\u0105 artykulacj\u0105 rozmaitych zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy wszystkimi zdarzeniami. Integralno\u015bci jednostki odnosz\u0105cej si\u0119 jedynie do eksperymentalnie pozyskiwanych informacji dotycz\u0105cych niewidzianych zjawisk, a w ko\u0144cu integralno\u015bci wszystkich tych, kt\u00f3rzy na rzecz ich m\u0119skich i \u017ce\u0144skich towarzyszy formu\u0142uj\u0105 zaawansowan\u0105 technologi\u0119, widzialnie w swoich umys\u0142ach i niewidzialnie, jedynie przy pomocy tego, co jest mierzalne tylko matematycznie\u201d. Tak wi\u0119c, jak widzisz, uwielbiam te sprawy! Kiedy bada\u0142am archiwa, zagl\u0105da\u0142am do tych wszystkich niezrealizowanych projekt\u00f3w i zastanawia\u0142am si\u0119, co to za szalone, ob\u0142\u0105kane pomys\u0142y! I rzeczywi\u015bcie, dlaczego mamy si\u0119 godzi\u0107 na to, \u017ce nasze mieszkania i domy musz\u0105 przybiera\u0107 jedynie kwadratowe i prostok\u0105tne formy? A dlaczego nie mia\u0142yby by\u0107 takie, jak nasze starodawne tipi i kopu\u0142y? Jako\u015b zupe\u0142nie zapomnieli\u015bmy o okr\u0119gu i odseparowali\u015bmy si\u0119 zar\u00f3wno od natury, jak i od geometrii.<br \/>\n<!--nextpage--><br \/>\n<strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Buckminister Fuller przede wszystkim lubi\u0142 si\u0119 definiowa\u0107 jako \u201ePrzewiduj\u0105cy Naukowiec Projektowania\u201d [Anticipatory Design Scientist \u2013 t\u0142um.] i czy\u017c to nie ciekawe, \u017ce tak rzeczywi\u015bcie jest? Teraz nawet wi\u0105\u017ce si\u0119 go z nanonauk\u0105.<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: O tak, to taka cudowna historia, \u017ce on w pewien spos\u00f3b stanowi \u0142\u0105cznik z nowym wymiarem, w kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wkraczamy, poniewa\u017c nanonauka by\u0142a kluczowa dla odkrycia fulereny [Buckministerfullerene \u2013 t\u0142um.] tylko w dwa lata po \u015bmierci Richarda Buckministera Fullera. Do 1985 by\u0142y nam znane tylko dwie moleku\u0142y w\u0119glowe: grafit i diament. Wtedy naukowcy Harry Kroto, Rick Smalley, Bob Curl i ich zesp\u00f3\u0142 odkryli trzeci\u0105, otrzymuj\u0105c za to nagrod\u0119 Nobla. W czasie, w kt\u00f3rym przeprowadzali badania, narz\u0119dzia nie by\u0142y tak zaawansowane, aby pozwoli\u0107 im zdekodowa\u0107 struktur\u0119 moleku\u0142y, wi\u0119c jeden z nich przypomnia\u0142 sobie struktur\u0119 wielkiej kopu\u0142y skonstruowanej przez Buckministera Fullera dla ameryka\u0144skiego pawilonu na Expo\u201967 w Montrealu. By\u0142a to z pewno\u015bci\u0105 jedna z najpi\u0119kniejszych geodetycznych kopu\u0142, jakie Buckminister Fuller kiedykolwiek skonstruowa\u0142 i mia\u0142a sze\u015bcioboczn\u0105 struktur\u0119 opart\u0105 na niesamowicie precyzyjnych geometrycznych i matematycznych wyliczeniach. W istocie, struktura ta odegra\u0142a tak wielk\u0105 rol\u0119 w odkryciu trzeciej moleku\u0142y w\u0119gla, \u017ce nosi jego imi\u0119. Uwa\u017cam, \u017ce to bardzo wa\u017cny przyk\u0142ad historii, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy kultur\u0119 z nauk\u0105 i pokazuje, jak bardzo arty\u015bci wyprzedzaj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Ta moleku\u0142a sta\u0142a si\u0119 naprawd\u0119 wa\u017cna dla bada\u0144 naukowych i mo\u017cna j\u0105 uzna\u0107 za symbol dzisiejszej nanotechnologii. Szczeg\u00f3lny charakter \u201eBucky Ball\u201d, jak si\u0119 j\u0105 zwie, tkwi w jej \u201eklatkopodobnym\u201d kszta\u0142cie, kt\u00f3ry umo\u017cliwia manipulacj\u0119, pozwala naukowcowi wpisa\u0107 w ni\u0105 atomy innych element\u00f3w i ma niebywa\u0142y potencja\u0142, by tworzy\u0107 nowe materia\u0142y i zastosowania. Sto lat temu, gdy odkryto elektryczno\u015b\u0107, nikt nie m\u00f3g\u0142 wyobrazi\u0107 sobie \u015bwiata, w kt\u00f3rym teraz \u017cyjemy, a teraz my jeste\u015bmy w tej samej sytuacji, na pocz\u0105tku nowego okresu, kt\u00f3ry r\u00f3wnie trudno sobie wyobrazi\u0107 i naprawd\u0119 nie mamy zielonego poj\u0119cia, jak \u015bwiat b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142 za sto lat. B\u0119dzie tak samo szokuj\u0105cy i r\u00f3\u017cny od tego, jak nasi przodkowie wyobra\u017cali sobie \u015bwiat, w kt\u00f3rym teraz \u017cyjemy. I owa moleku\u0142a zwana fuleren\u0105 sta\u0142a si\u0119 symbolem tej sytuacji.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4685\" aria-describedby=\"caption-attachment-4685\" style=\"width: 450px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/006-victoria-vesna-quantum-tunnel-2008-a\/\" rel=\"attachment wp-att-4685\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4685\" title=\"006-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-a\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/006-Victoria-Vesna-Quantum-Tunnel-2008-a-450x600.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"450\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4685\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eQuantum Tunnel\u201d, 2008. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Tak wi\u0119c poprzez prace, takie jak \u201eNo Time\u201d, \u201eDatamining Bodies\u201d, \u201eCellular Trans-Actions\u201d i zwi\u0105zki z Buckministerem Fullerem zbli\u017cyli\u015bmy si\u0119 do zagadnienia nanonauki i Twoich ostatnich prac. Jak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o i co sprawi\u0142o, \u017ce zainteresowa\u0142a\u015b si\u0119 nanotechnologi\u0105?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: W 2001 pozna\u0142am Jima Gimzewskiego, kt\u00f3ry dopiero co przyjecha\u0142 na UCLA z IBM-u w Zurichu. Zorganizowa\u0142am dyskusj\u0119 panelow\u0105 pod tytu\u0142em \u201eOd sieci do nanosystem\u00f3w\u201d, o zwi\u0105zku pomi\u0119dzy sztuk\u0105 i nanonauk\u0105. By\u0142am tym pomys\u0142em bardzo podekscytowana, lecz przysz\u0142o niewiele os\u00f3b, poniewa\u017c nano jest tak dalekie wizualno\u015bci, \u017ce niemal natychmiast pojawia\u0142o si\u0119 pytanie: \u201eDlaczego w og\u00f3le \u0142\u0105czy\u0107 nanonauk\u0119 i sztuk\u0119\u201d? Jednak z perspektywy czasu mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce ci nieliczni ludzie, kt\u00f3rzy si\u0119 tam pojawili, potrafili my\u015ble\u0107 krytycznie i zauwa\u017cyli ow\u0105 ogromn\u0105 zmian\u0119 paradygmatu, wywo\u0142an\u0105 przez t\u0119 now\u0105 nauk\u0119. Je\u015bli pr\u00f3bujesz przygl\u0105da\u0107 si\u0119 zwi\u0105zkom pomi\u0119dzy sztuk\u0105 i biotechnologi\u0105 to nie ma problemu, ale nano? Nalega\u0142am, by na panelu pojawili si\u0119 naukowcy, poniewa\u017c obecno\u015b\u0107 jedynie kilku artyst\u00f3w rozmawiaj\u0105cych o sztuce i nanonauce nie mia\u0142aby sensu. Jim natychmiast zadeklarowa\u0142 ch\u0119\u0107 uczestnictwa. Ze zdumieniem zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce jego badania dotyczy\u0142y tego, o czym czyta\u0142am, a nawet mia\u0142 w swojej prezentacji te same slajdy co ja, cho\u0107 pokazane z zupe\u0142nie innej perspektywy. Pracowa\u0142 z \u201eBucky Balls\u201d, ale nigdy nie s\u0142ysza\u0142 o Buckministerze Fullerze, wi\u0119c natychmiast zacz\u0119li\u015bmy bardzo ciekaw\u0105 wymian\u0119 my\u015bli, kt\u00f3ra przerodzi\u0142a si\u0119 w p\u0142odn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, kt\u00f3ra trwa od siedmiu lat.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Jak\u0105 zmian\u0119 paradygmatu w odniesieniu do sztuki obwieszcza nano jako wymiar poza sfer\u0105 widzialno\u015bci?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Po pierwsze pozwol\u0119 sobie opisa\u0107 proporcje nanoskali, kt\u00f3ra rzeczywi\u015bcie znajduje si\u0119 poza widzialno\u015bci\u0105, a raczej poza optyczn\u0105 mikroskopi\u0105. S\u0142owo \u201enano\u201d pochodzi z greki, oznaczaj\u0105c kar\u0142a. W tej skali atom wygl\u0105da jak pi\u0142eczka golfowa, a ludzki palec jak wie\u017ca Eiffla. Aby pracowa\u0107 z tak ma\u0142\u0105 materi\u0105 nanonaukowcy, chemicy tacy jak Gimzewski (ale nie tylko) u\u017cywaj\u0105 skaningowego mikroskopu tunelowego, inaczej STM, kt\u00f3ry zosta\u0142 w zasadzie zbudowany przez niego i jego zesp\u00f3\u0142. W\u0142a\u015bciwie nie mo\u017cna dostrzec cz\u0105steczek nano, ale zamiast tego mikroskop je wyczuwa i przemieszcza w atomowej skali prob\u00f3wce. Tak wi\u0119c istotn\u0105 kwesti\u0105 jest to, \u017ce mo\u017cesz poczu\u0107 molekularn\u0105 powierzchni\u0119 zanim b\u0119dziesz w stanie j\u0105 zwizualizowa\u0107. Jest to ogromna r\u00f3\u017cnica w sposobie otrzymywania informacji. Ukazuje naprawd\u0119 istotn\u0105 zmian\u0119 od widzenia do odczuwania. Kultura, a z pewno\u015bci\u0105 kultura artystyczna, zdominowana jest przez czynno\u015b\u0107 patrzenia. Jeste\u015bmy przyzwyczajeni do wydawania opinii na temat czyjego\u015b wygl\u0105du, ubrania, samochod\u00f3w i innych towar\u00f3w, kt\u00f3re ocenia si\u0119 zmys\u0142em wzroku. Tak wi\u0119c my\u015blenie o pierwszym kroku w kategoriach odczuwania wydaje mi si\u0119 ogromn\u0105 zmian\u0105. Druga zmiana paradygmatu, kt\u00f3r\u0105 powoduje nano, wi\u0105\u017ce si\u0119 z wprowadzeniem zasady dzia\u0142ania oddolnego [\u201ebottom-up\u201d \u2013 t\u0142um.], kt\u00f3ra jest dok\u0142adnie t\u0105 zasad\u0105, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dzia\u0142a natura. Jest procedur\u0105 odwrotn\u0105 do tej, jak\u0105 stosujemy w rozwoju techniki, czyli z dzia\u0142aniem odg\u00f3rnym [\u201etop-down\u201d \u2013 t\u0142um.]. Zacz\u0119li\u015bmy od wielkich komputer\u00f3w i pr\u00f3bowali\u015bmy je coraz bardziej zmniejsza\u0107, a\u017c stan\u0105 si\u0119 absurdalnie ma\u0142e i dojdziemy do kresu tych zmian. Lecz gdy zmiana ma charakter oddolny, nie mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107 punktu, w kt\u00f3rym b\u0119dziemy zmuszeni si\u0119 zatrzyma\u0107. Wprost przeciwnie, odg\u00f3rny ruch, jako dominuj\u0105ca zasada materialistycznego my\u015blenia lub funkcjonowania system\u00f3w politycznych i spo\u0142ecznych nie dzia\u0142a ju\u017c tak dobrze. Mo\u017cemy za\u015bwiadczy\u0107, \u017ce wszystko, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z systemami zarz\u0105dzania oraz polityki rozpada si\u0119 i decentralizuje. Jednocze\u015bnie jednak dzia\u0142aj\u0105 mniejsze grupy, kt\u00f3re trzymaj\u0105 si\u0119 razem i \u0142\u0105cz\u0105 w sie\u0107. Tak wi\u0119c ruch oddolny jest kolejn\u0105 istotn\u0105 zmian\u0105 paradygmatu.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Z czego w\u0142a\u015bciwie zdajemy sobie spraw\u0119, gdy pr\u00f3bujemy zobaczy\u0107, a w\u0142a\u015bciwie poczu\u0107, te ma\u0142e cz\u0105steczki?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Musimy pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce sk\u0142adamy si\u0119 z atom\u00f3w i moleku\u0142, \u017ce wszystko wok\u00f3\u0142 nas ma tak\u0105 budow\u0119, nawet najbardziej sta\u0142a materia. Ale kiedy zag\u0142\u0119biasz si\u0119 w struktur\u0119 tej materii u\u015bwiadamiasz sobie, \u017ce nic nie jest sta\u0142e, a przynajmniej nie w spos\u00f3b, w jaki o tym my\u015blimy i \u017ce s\u0105 tam tylko fale elektronowe. Zdajesz sobie spraw\u0119, \u017ce istnieje tylko pusta przestrze\u0144. To takie poetyckie, takie buddyjskie! Naukowcy rzadko dostrzegaj\u0105 t\u0119 poezj\u0119, ale dla mnie, jako dla artystki, niesamowita jest praca na tym nieznanym obszarze. Nanonauka to tylko pocz\u0105tek, wi\u0119c jest jeszcze du\u017co do odkrycia. Jedno jest pewne: nano zrewolucjonizuje nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Czy Twoj\u0105 rol\u0105 jako artystki jest w pewnym sensie \u201et\u0142umaczenie\u201d na formy wizualne tego, nad czym pracuj\u0105 naukowcy \u2013 poniewa\u017c wydaje si\u0119, \u017ce nadal brakuje im werbalnych i wizualnych instrument\u00f3w, by to odpowiednio wyja\u015bni\u0107?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: To niesamowite, \u017ce naukowcy u\u017cywaj\u0105 leksykonu film\u00f3w <em>science fiction<\/em>, by opisa\u0107 niekt\u00f3re ze swoich bada\u0144. Zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce nadal operujemy s\u0142ownictwem ery przemys\u0142owej, stosowanym w zupe\u0142nie nowej, otwieraj\u0105cej si\u0119 przed nami erze, dla kt\u00f3rej musimy znale\u017a\u0107 nowe definicje. \u00d3w nowy okres ma ca\u0142kowicie odmaterializowany charakter, ale ca\u0142a ta koncepcja pustej przestrzeni jest nam nadal obca.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: To kieruje nas w stron\u0119 pokazu \u201eNANO\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 zaprezentowany po raz pierwszy w LACMA \u2013 Los Angeles County Museum. Na tej wystawie chcia\u0142a\u015b u\u017cy\u0107 sztuki, by \u201ewizualizowa\u0107\u201d niekt\u00f3re poj\u0119cia nauki. Jaki by\u0142 stosunek instytucji do tego projektu b\u0119d\u0105cego kolaboracj\u0105 pomi\u0119dzy Tob\u0105 i nanonaukowcem Jimem Gimzewskim? I jak zabra\u0142a\u015b si\u0119 do jego realizacji?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Powinnam wspomnie\u0107, \u017ce ta du\u017ca wystawa, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z siedmiu instalacji w specjalnie dostosowanej do tego przestrzeni, odbywa\u0142a si\u0119 do 2011 roku w Singapurskim Muzeum Nauki, a ostatnio pokazana by\u0142a w muzeum FAAP w Sao Paulo w Brazylii i odnios\u0142a osza\u0142amiaj\u0105cy sukces. Jest to do\u015b\u0107 konserwatywne muzeum, a odwiedzi\u0142a je rekordowa liczba os\u00f3b \u2013 164.000 w ci\u0105gu 50 dni trwania wystawy. Instalacje mo\u017cna pokazywa\u0107 osobno i zapewne podr\u00f3\u017cowa\u0142y ju\u017c po \u015bwiecie, po ca\u0142ej Europie, Korei, Chinach, Indiach\u2026 Jednak wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 5 lat temu, gdy dostali\u015bmy od LACMA wyj\u0105tkow\u0105 szans\u0119, by stworzy\u0107 \u201eeksperymentaln\u0105 przestrze\u0144\u201d lub laboratorium. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z wolnym miejscem w programie wystaw spowodowanym faktem, \u017ce proponowana przez Rema Koolhaasa renowacja nie dosz\u0142a do skutku. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ce gdyby muzeum to dzia\u0142a\u0142o w normalnych warunkach, to zdecydowa\u0142oby si\u0119 na takie ryzyko bez planowania z du\u017cym wyprzedzeniem. A wi\u0119c pewnie mia\u0142o tak by\u0107 i uda\u0142o nam si\u0119 zebra\u0107 fantastyczny zesp\u00f3\u0142 ludzi zwi\u0105zanych z mediami w sztuce, nauk\u0105 a nawet humanistyk\u0105. Pracowali\u015bmy z biurem architektonicznym Johnston Marklee i z N. Katherine Hayles, kt\u00f3ra opublikowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 o podmiocie \u201ew procesie\u201d [subject in process \u2013 t\u0142um.] i napisa\u0142a tekst do wystawy.<\/p>\n<p>Na pocz\u0105tku nie by\u0142o \u0142atwo, poniewa\u017c nie zacz\u0119li\u015bmy pracy jako zesp\u00f3\u0142. Jednak szybko zrozumieli\u015bmy, \u017ce nie ma wyj\u015bcia i aby odpowiednio przygotowa\u0107 t\u0119 wystaw\u0119 musimy usi\u0105\u015b\u0107 wsp\u00f3lnie przy stole i pracowa\u0107 nad tym razem. Naprawd\u0119 wierz\u0119 we wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i co\u015b na kszta\u0142t \u201ezbiorowej\u201d inteligencji. Powsta\u0142a, jako rezultat tego procesu wystawa by\u0142a prac\u0105 zbiorow\u0105, a tak\u017ce hybryd\u0105 sztuki nowych medi\u00f3w, rze\u017aby, architektury i nauki. Na pocz\u0105tku jednak wyja\u015bniali\u015bmy, jak wyobra\u017cali\u015bmy sobie instalacj\u0119, a architekci wracali do pracowni i projektowali przestrzenie. Czu\u0142am si\u0119 do\u015b\u0107 niekomfortowo z my\u015bl\u0105 o wype\u0142nianiu przydzielonych nam przestrzeni instalacjami, projekcjami i d\u017awi\u0119kami, kt\u00f3re mia\u0142y kreowa\u0107 bardziej organiczn\u0105 instalacj\u0119. Idea ta zainspirowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c architekt\u00f3w, kt\u00f3rzy opracowali znakomity plan skonstruowania pokazu na podstawie \u201eDymaxion Map\u201d Buckministera Fullera. To prawdopodobnie najdok\u0142adniejsza mapa, jak\u0105 kiedykolwiek wykonano, poniewa\u017c nie jest przeniesieniem sfery na dwuwymiarowy, zniekszta\u0142caj\u0105cy kontynenty prostok\u0105t. \u201eDymaxion Map\u201d zosta\u0142a zrealizowana empirycznie i dekonstruuje sfer\u0119 globu w postaci serii tr\u00f3jk\u0105t\u00f3w, bez naruszenia proporcji i kszta\u0142t\u00f3w kontynent\u00f3w. Zdaniem Buckministera Fullera to w\u0142a\u015bnie stworzenie tej mapy, matematyczne obliczenia i geometryczne poj\u0119cia przyczyni\u0142y si\u0119 do otwarcia \u015bcie\u017cki wiod\u0105cej do realizacji geodezyjnych kopu\u0142. Pomys\u0142 ten wyda\u0142 mi si\u0119 fascynuj\u0105cy, gdy\u017c mieli\u015bmy stworzy\u0107 pokaz na temat nano, maj\u0105c u podstawy map\u0119 naszego globu. By\u0142 to dobry spos\u00f3b, by rzuci\u0107 wyzwanie skali ludzkiej percepcji. Doprawdy, nie jeste\u015bmy sobie w stanie wyobrazi\u0107 \u015bwiata molekularnego, nie potrafi\u0105 tego nawet naukowcy. Ale nie potrafimy sobie te\u017c wyobrazi\u0107, jak wielka jest nasza planeta w stosunku do nas. W obu przypadkach jest to tak abstrakcyjne. Jednak nie u\u017cyto \u201eDymaxion Map\u201d \u201ejak leci\u201d, lecz pofragmentowano j\u0105, by odpowiada\u0142a usytuowaniu instalacji.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Rozmawiaj\u0105c o nanonauce i nanotechnologii zaczynam si\u0119 automatycznie zastanawia\u0107 nad technik\u0105, kt\u00f3r\u0105 zastosowa\u0142a\u015b przy organizacji wystawy. Jak z\u0142o\u017cona by\u0142a ta wystawa z technicznego punktu widzenia?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Podczas realizacji wewn\u0119trznej architektury wystawy zdecydowali\u015bmy si\u0119 ukry\u0107 wszystkie techniczne elementy, umieszczaj\u0105c j\u0105 za skonstruowanymi przez nas \u015bcianami. Poniewa\u017c wystawa dotyczy\u0142a nano i zaawansowanej nauki i techniki, a tak\u017ce poniewa\u017c \u017cyjemy w coraz bardziej technokratycznym spo\u0142ecze\u0144stwie wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce istotne b\u0119dzie stworzenie przestrzeni pod tym wzgl\u0119dem jak najprostszej. I tak zrobili\u015bmy \u2013 gdy przestrze\u0144 by\u0142a pusta, by\u0142a te\u017c ca\u0142kowicie cicha i nieruchoma. Nic si\u0119 nie dzia\u0142o do momentu, gdy kto\u015b w ni\u0105 wkroczy\u0142 i przestrze\u0144 si\u0119 o\u017cywia\u0142a; zaczyna\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 obrazy i d\u017awi\u0119ki a widz zanurza\u0142 si\u0119 w \u015bwiecie interaktywnych projekcji, kt\u00f3re zmienia\u0142y si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od jego zachowania. Obecno\u015b\u0107 widz\u00f3w, a nawet pojedynczej osoby \u201eroz\u015bwietla\u0142a\u201d pokaz, sprawia\u0142a, \u017ce przestrze\u0144 si\u0119 zmienia i \u017ce mo\u017cna by\u0142o transformowa\u0107 kszta\u0142ty projekcji jedynie za spraw\u0105 ruchu cia\u0142a, cienia lub g\u0142osu. Bardzo wa\u017cne by\u0142o to, by zmieni\u0107 spos\u00f3b, w jaki publiczno\u015b\u0107 postrzega przestrze\u0144. Na przyk\u0142ad mo\u017cna by\u0142o manipulowa\u0107 kszta\u0142tem Bucky Balls za pomoc\u0105 w\u0142asnego cienia; mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany kszta\u0142tu rzutowanej moleku\u0142y bardzo powoli poruszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sylwet\u0105 naszego cia\u0142a wywo\u0142ywa\u0142a ciekawe, ale i dziwne odczucia. Jednocze\u015bnie, cho\u0107 wystawa dotyczy\u0142a sztuki i nowej techniki, zastosowali\u015bmy wiele tradycyjnych urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re jednak generowa\u0142y bardzo wci\u0105gaj\u0105ce efekty. Na przyk\u0142ad kalejdoskopy, mimo \u017ce zrobione w bardzo prosty spos\u00f3b, by\u0142y bardzo efektowne. Si\u0119gni\u0119cie po niekt\u00f3re tradycyjne rozwi\u0105zania by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zane z powodami praktycznymi, takimi jak czas trwania wystawy lub jej interaktywno\u015b\u0107. Wystawa trwa\u0142a dziesi\u0119\u0107 miesi\u0119cy i by\u0142a otwarta sze\u015b\u0107 dni w tygodniu, co jest naprawd\u0119 d\u0142ugim okresem jak na wsp\u00f3\u0142czesny pokaz sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Liczba zwiedzaj\u0105cych by\u0142a ogromna, kilkaset tysi\u0119cy go\u015bci pochodz\u0105cych z zupe\u0142nie innych kulturowych \u015brodowisk, profesji czy o r\u00f3\u017cnym wieku. Je\u015bli chodzi o interaktywno\u015b\u0107, to niesamowite, z jak\u0105 agresj\u0105 i gwa\u0142towno\u015bci\u0105 reaguj\u0105 ludzie maj\u0105cy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce powinni wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z pokazywanymi dzie\u0142ami, wi\u0119c musieli\u015bmy cz\u0119sto naprawia\u0107 i wymienia\u0107 elementy instalacji. Oczywi\u015bcie dlatego te\u017c lepiej dzia\u0142a\u0142y tu mniej skomplikowane rozwi\u0105zania techniczne.<br \/>\n<!--nextpage--><br \/>\n<strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Przy wej\u015bciu do muzeum znajdowa\u0142a si\u0119 praca, w kt\u00f3rej publiczno\u015b\u0107 w\u0142asnym cieniem manipulowa\u0142a rzutowanym kszta\u0142tem moleku\u0142y. By\u0142 to pierwszy kontakt z nano\u015bwiatem. Jakiej moleku\u0142y u\u017cy\u0142a\u015b i w jaki rodzaj interakcji zaanga\u017cowa\u0142a\u015b odwiedzaj\u0105cych?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Poniewa\u017c wystawa odbywa\u0142a si\u0119 w Los Angeles pomy\u015bleli\u015bmy, \u017ce najodpowiedniejsza b\u0119dzie moleku\u0142a dwutlenku w\u0119gla. Chcieli\u015bmy mo\u017cliwie najdok\u0142adniej zwizualizowa\u0107 proces manipulacji moleku\u0142\u0105, kt\u00f3rego dokonuj\u0105 naukowcy w swych laboratoriach. Odkryli\u015bmy, \u017ce je\u015bli dzia\u0142amy na moleku\u0142y si\u0142\u0105, nic si\u0119 nie dzieje. Ta sama zasada zosta\u0142a zastosowana w przypadku interakcji z projektowanymi moleku\u0142ami Bucky Balls: je\u015bli chcia\u0142a\u015b si\u0119 bawi\u0107 ich kszta\u0142tem, zmienia\u0107 je, musia\u0142a\u015b dzia\u0142a\u0107 bardzo powoli, jakby\u015b ta\u0144czy\u0142a w zwolnionym tempie. Oznacza to, \u017ce je\u015bli b\u0119dziesz dzia\u0142a\u0107 bardzo, bardzo powoli mo\u017cesz dokona\u0107 du\u017cych zmian. S\u0105dz\u0119, \u017ce zmiana zasady interakcji zwi\u0105zana z tym, \u017ce to w\u0142a\u015bnie wolny ruch daje jaki\u015b efekt, to wielka sprawa. Koniec z szybkim i natychmiastowym spe\u0142nieniem; koniec z gwa\u0142townymi gestami. To interakcja, kt\u00f3rej si\u0119 nie spodziewasz, do kt\u00f3rej nie jeste\u015b przyzwyczajona. Odwiedzaj\u0105cy musieli si\u0119 \u201enauczy\u0107\u201d, jak ta interakcja mia\u0142a przebiega\u0107, poniewa\u017c naprawd\u0119 nie chcieli\u015bmy niczego wyja\u015bnia\u0107 czy uczy\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4682\" aria-describedby=\"caption-attachment-4682\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/003-victoria-vesna-nanomandala-2004-b\/\" rel=\"attachment wp-att-4682\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4682\" title=\"003-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-b\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/003-Victoria-Vesna-Nanomandala-2004-b-540x360.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4682\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eNanomandala\u201d, 2004. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Wystawa ci\u0105gle si\u0119 zmienia\u0142a w trakcie jej trwania?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Tak, niekt\u00f3re cz\u0119\u015bci przeprojektowywali\u015bmy, zmieniali\u015bmy, transformowali\u015bmy. To by\u0142 ci\u0105g\u0142y \u201ework in progress\u201d. Na przyk\u0142ad projekcje na pod\u0142odze ulega\u0142y kilkukrotnym zmianom. One dawa\u0142y dziwny efekt, niemal zmieniaj\u0105cy poczucie naszego usytuowania i grawitacji.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Ta projekcja na posadzce by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 centralnej instalacji. Jak dzia\u0142a\u0142a jako ca\u0142o\u015b\u0107?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Instalacja nazywa\u0142a si\u0119 \u201eInner Cell\u201d i funkcjonowa\u0142a analogicznie do <em>nano-space<\/em>. U\u017cyli\u015bmy rozmaitych technik komputerowych (\u015bledzenie ruchu kamery, roboty pod\u0142ogowe, wielokrotne projekcje, skoncentrowany d\u017awi\u0119k), by stworzy\u0107 immersyjne \u015brodowisko maj\u0105ce wyzwoli\u0107 \u201echemi\u0119\u201d mi\u0119dzy odwiedzaj\u0105cymi lud\u017ami, robotami z wystawy oraz molekularnymi przedstawieniami. Wewn\u0105trz komory, obok wielkoformatowej projekcji Bucky Balls, kt\u00f3re, jak wspomina\u0142am, zosta\u0142y zaprogramowane, by odpowiada\u0107 na dotyk cienia zwiedzaj\u0105cych, by\u0142a wielka pod\u0142ogowa projekcja. Porusza\u0142a si\u0119 pod stopami widz\u00f3w, generuj\u0105c odczucie ci\u0105g\u0142ego ruchu \u201efal grawitacyjnych\u201d, kt\u00f3re uruchamia\u0142y r\u00f3wnie\u017c efekty d\u017awi\u0119kowe. G\u0142\u00f3wnym wyr\u00f3\u017cnikiem d\u017awi\u0119kowym wewn\u0119trznej komory by\u0142 silny, dudni\u0105cy bas, zsynchronizowany z ruchom\u0105 projekcj\u0105 sze\u015bciok\u0105tnej siatki na pod\u0142og\u0119. Ruch zwiedzaj\u0105cych w tej przestrzeni wp\u0142ywa\u0142 na d\u017awi\u0119k oraz na wizualn\u0105 projekcj\u0119 siatki. Interaktywne Bucky Balls rzutowane na \u015bciany komory emitowa\u0142y dzwoni\u0105cy odg\u0142os, kt\u00f3ry uzupe\u0142nia\u0142 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 basu. Ponadto owe robotyczne, przemieszczaj\u0105ce si\u0119 kule wytwarza\u0142y tam wysoki d\u017awi\u0119k r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119, lecz wsp\u00f3\u0142brzmi\u0105cy z innymi odg\u0142osami wewn\u0119trznej komory.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Oprowadza\u0142a\u015b nas po strefach pustki i p\u0142ynno\u015bci m\u00f3wi\u0105c o nano, o skali poza widzialno\u015bci\u0105, o falach elektrycznych, prymacie czucia nad widzeniem. A co ze zmys\u0142em s\u0142uchu? Czy mo\u017cesz powiedzie\u0107 nam wi\u0119cej o d\u017awi\u0119ku, o efektach audio, kt\u00f3re odgrywa\u0142y na wystawie rol\u0119 r\u00f3wnie istotn\u0105, co wizualne elementy?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: W celu stworzenia d\u017awi\u0119ku na t\u0119 wystaw\u0119 po raz pierwszy wykorzystali\u015bmy niekt\u00f3re z nowych bada\u0144 Jima Gimzewskiego i jego zespo\u0142u. Jim i jego ludzie przy badaniu \u017cywych kom\u00f3rek zastosowali instrumenty do pomiar\u00f3w molekularnej powierzchni i w ten spos\u00f3b byli w stanie wyczu\u0107 ich ruch. Cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci jest niedostrzegalny, to mo\u017cliwy do wy\u015bledzenia, poniewa\u017c ka\u017cda kom\u00f3rka rusza si\u0119 zgodnie z inn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105. Badania te zosta\u0142y opublikowane w \u201eNature\u201d i mia\u0142y ogromne konsekwencje. Dowodz\u0105 one, \u017ce mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 czy kom\u00f3rka jest \u017cywa, czy martwa lub rozr\u00f3\u017cni\u0107 d\u017awi\u0119ki nale\u017c\u0105ce do r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w kom\u00f3rek. Tak wi\u0119c wzi\u0119li\u015bmy i wzmocnili\u015bmy niekt\u00f3re z tych d\u017awi\u0119k\u00f3w, u\u017cywaj\u0105c ich jako swego rodzaju d\u017awi\u0119ku \u201eambientowego\u201d.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Na tej wystawie po\u0142\u0105czy\u0142a\u015b futurystyczn\u0105, naukow\u0105 wizj\u0119 ze wschodni\u0105 duchowo\u015bci\u0105. Jak do tego dosz\u0142o?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: \u201eNanomandala\u201d dotyczy\u0142a \u201eoddolnej\u201d zasady obecnej w procesie tworzenia mandali. Instalacja ta pokaza\u0142a, jak wschodnie i zachodnie kultury u\u017cywaj\u0105 owych praktyk oddolnego konstruowania przy pomocy innych sposob\u00f3w widzenia i dla innych cel\u00f3w. Instalacja zawiera\u0142a mandal\u0119, kosmiczny diagram i rytualny symbol wszech\u015bwiata u\u017cywany w hinduizmie i buddyzmie, kt\u00f3ry mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 z sanskrytu jako \u201eca\u0142o\u015b\u0107\u201d, \u201eko\u0142o\u201d lub \u201ezero\u201d.<\/p>\n<p>Stworzenie mandali zaczyna si\u0119 od jednego ziarenka piasku i potem poszerza ku bardzo z\u0142o\u017conemu uniwersum. W przypadku tej pracy wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy z grup\u0105 tybeta\u0144skich mnich\u00f3w, kt\u00f3rzy zaprojektowali mandal\u0119 z piasku, co zarejestrowali\u015bmy na filmie. Centrum mandali stworzone zosta\u0142o w laboratorium pod skaningowym mikroskopem tunelowym i mikroskopem optycznym, kt\u00f3re u\u017cyli\u015bmy do filmowania wewn\u0119trznej struktury ziarnka piasku i cz\u0105steczek tworz\u0105cych jego centrum. Nakr\u0119cili\u015bmy oko\u0142o trzysta tysi\u0119cy klatek mandali, kt\u00f3re poddali\u015bmy edycji, tworz\u0105c generowany komputerowo film i nast\u0119pnie rzutuj\u0105c go na piasek. Sfilmowali\u015bmy wewn\u0119trzn\u0105 struktur\u0119 jednego ziarnka piasku, wizualizuj\u0105c to, co uwa\u017ca si\u0119 za najg\u0142\u0119bszy punkt, kt\u00f3ry mo\u017ce dostrzec oko cz\u0142owieka dzi\u0119ki wyszukanej technice, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce nie ma tam materii a s\u0105 jednie energetyczne fale.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4681\" aria-describedby=\"caption-attachment-4681\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/002-victoria-vesna-zero-wavefunction-2002-a\/\" rel=\"attachment wp-att-4681\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-4681\" title=\"002-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-a\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/002-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-a-540x360.jpg\" alt=\"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4681\" class=\"wp-caption-text\">Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Zrobi\u0142a\u015b tak\u017ce instalacj\u0119 zwan\u0105 \u201eQuantum Tunnel\u201d. Jak mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 prawa fizyki na fizyczne do\u015bwiadczenie?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Mechanika kwantowa to jedno z najmniej zrozumia\u0142ych fenomen\u00f3w nauki, poniewa\u017c koncentruje na zmiennych prawach akcji i reakcji. Materia i fale maj\u0105 wsp\u00f3lne cechy, a znany nam wszech\u015bwiat rozumiany jest jako ewolucja atom\u00f3w po wielkim wybuchu [big bang \u2013 t\u0142um.]. \u015awiat kwantowy prowadzi do technologicznej zmiany, zw\u0142aszcza w technologiach komputerowych. Rzeczywi\u015bcie, proces tunelowania kwantowego ju\u017c zast\u0119puje prawa mikroelekrtoniki, dzi\u015b kluczowej dla funkcjonowania procesor\u00f3w Intel w komputerach PC.<\/p>\n<p>W obr\u0119bie przestrzeni wystawienniczej zbudowali\u015bmy \u201etunel\u201d \u0142\u0105cz\u0105cy dwie identyczne przestrzenie, w kt\u00f3rych obrazy publiczno\u015bci by\u0142y rzutowane i zniekszta\u0142cone. Odwiedzaj\u0105cy m\u00f3g\u0142 przesun\u0105\u0107 palcem po wyznaczonej p\u0142aszczy\u017anie, pozostawiaj\u0105c na niej genetyczny \u015blad. Obraz wykonuj\u0105cego t\u0119 czynno\u015b\u0107 zostawa\u0142 zarejestrowany i zaprezentowany w\u015br\u00f3d twarzy innych zwiedzaj\u0105cych. Rozpoznawalne twarze by\u0142y ze sob\u0105 zestawiane i zniekszta\u0142cane. Kiedy kolejny zwiedzaj\u0105cy przechodzi\u0142 przez tunel, wizerunki twarzy by\u0142y zniekszta\u0142cane i zmieniane po raz wt\u00f3ry, pofragmentowane w cz\u0105steczki i fale.<\/p>\n<p>Ta bardzo ciekawa instalacja uruchamia\u0142a wiele pyta\u0144. Ludzie pr\u00f3bowali zrozumie\u0107, co si\u0119 dzieje pomi\u0119dzy tymi dwiema przestrzeniami. To jednak niemo\u017cliwe, je\u015bli my\u015bli si\u0119 linearnie. W sferze sieci kwantowych nie mo\u017cna stosowa\u0107 racjonalnej, linearnej logiki, bowiem gdy tylko powiesz \u201eto jest to\u201d, owo \u201eto\u201d przestaje by\u0107 tym czym\u015b, poniewa\u017c ju\u017c si\u0119 przemie\u015bci\u0142o. Jednak w Los Angeles nie zaprezentowali\u015bmy pe\u0142nej pracy, jako \u017ce nie pozwolono nam na lustrzany sufit ze wzgl\u0119du na zagro\u017cenie trz\u0119sieniem ziemi oraz r\u00f3\u017cne kwestie prawne. Tak wi\u0119c sufit, zamiast dawa\u0107 poczucie niesko\u0144czonej przestrzeni, odbija\u0142 si\u0119 na pod\u0142odze. W Singapurze mieli\u015bmy odwrotny problem: nie chcieli nam pozwoli\u0107 na wy\u0142o\u017cenie luster na pod\u0142odze, gdy\u017c bali si\u0119, \u017ce ludzie b\u0119d\u0105 zagl\u0105da\u0107 pod dziewcz\u0119ce sp\u00f3dniczki! W Brazylii nikt si\u0119 nie przejmowa\u0142 ani sufitem, ani pod\u0142og\u0105, wi\u0119c w ko\u0144cu, po 5 latach uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 niesko\u0144czon\u0105 przestrze\u0144. Tam jednak sprz\u0119ga\u0142 d\u017awi\u0119k, co powodowa\u0142o wiele problem\u00f3w \u2013 nie wzi\u0119li\u015bmy pod uwag\u0119, \u017ce d\u017awi\u0119k odbija si\u0119 od fizycznych luster, co samo w sobie jest fascynuj\u0105cym zjawiskiem, lecz nale\u017ca\u0142o si\u0119 go jako\u015b pozby\u0107. Rozwi\u0105zali\u015bmy ten problem w 2008 r., gdy praca zosta\u0142a zainstalowana w KunstMedienLabor w Kunsthausie w Grazie. Pom\u00f3g\u0142 nam w tym Winfried Ritsch, artysta pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 d\u017awi\u0119kiem i naukowiec. Praca nareszcie by\u0142a kompletna.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Pomys\u0142 rozbijania wszystkiego na cz\u0105steczki i fale wydaje si\u0119 powraca\u0107 w r\u00f3\u017cnych instalacjach. Tak\u017ce w \u201eFluid Bodies\u201d, a potem w r\u00f3\u017cnych wersjach tej pracy, nasze do\u015bwiadczenie jest analogiczne.<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: We \u201eFluid Bodies\u201d chmury cz\u0105steczek kszta\u0142towa\u0142y lustrzany obraz spaceruj\u0105cej osoby i zapami\u0119tywa\u0142y t\u0119 czynno\u015b\u0107, gdy obraz tej osoby ulega\u0142 rozproszeniu. P\u00f3\u017aniej, jego lub jej obraz pojawia\u0142 si\u0119 ponownie, wytwarzaj\u0105c podobny ruch, kt\u00f3ry zn\u00f3w go rozprasza\u0142. Pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i s\u0142owa, kt\u00f3re tak\u017ce ulega\u0142y rozpuszczeniu. W instalacji tej chodzi\u0142o tak\u017ce o to, \u017ce w skali nano jedna cz\u0105steczka ma wp\u0142yw na otaczaj\u0105ce j\u0105 pole energetyczne. Chc\u0119 sprawi\u0107, by ludzie odczuwali i postrzegali si\u0119 jako pola energii, kt\u00f3rych w istocie jeste\u015bmy zmaterializowan\u0105 form\u0105. Stworzy\u0142am te\u017c inn\u0105 prac\u0119 opart\u0105 na koncepcji p\u0142ynnych cia\u0142, kt\u00f3ra nazywa\u0142a si\u0119 \u201eMood Swings\u201d, a kt\u00f3ra idzie nieco dalej i dokonuje radykalnej zmiany koloru i d\u017awi\u0119ku po to, by\u015b do\u015bwiadczy\u0142, jak szybko zmienia si\u0119 cia\u0142o wraz z umys\u0142em.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o \u201etrzeciej kulturze\u201d. Jak postrzegasz t\u0119 inicjatyw\u0119 zredukowania r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy humanistyk\u0105 i naukami \u015bcis\u0142ymi?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: W p\u00f3\u017anych latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych C.P. Snow przedstawi\u0142 tez\u0119, \u017ce s\u0105 dwie kultury, nauka i humanistyka, i \u017ce dzieli je bariera. Do XVIII w. nie istnia\u0142o rozgraniczenie pomi\u0119dzy nauk\u0105 i sztuk\u0105, lecz w jaki\u015b spos\u00f3b, dzi\u0119ki szybszemu rozwojowi, nauka sta\u0142a si\u0119 mniej przyst\u0119pna dla przeci\u0119tnej publiki i zacz\u0119\u0142a tworzy\u0107 si\u0119 coraz wi\u0119ksza mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnica. Naukowcy musieli udowodni\u0107 tezy, pracowa\u0107 na faktach i wyzbyli si\u0119 wszelkiej poetyki. Humani\u015bci z kolei zacz\u0119li kwestionowa\u0107 fakty i owa r\u00f3\u017cnica pog\u0142\u0119bia\u0142a si\u0119.<\/p>\n<p>Osobi\u015bcie odkry\u0142am, \u017ce dla mnie jako artystki wsp\u00f3\u0142praca z naukowcami nie stanowi \u017cadnego problemu; jednak problemem zar\u00f3wno dla artyst\u00f3w, jak i naukowc\u00f3w jest dialog z humanistami. Nie mam nic przeciwko humanistom, ale mamy odmienne podej\u015bcie do procesu pracy. Humani\u015bci potrzebuj\u0105 dystansu, przestrzeni na refleksj\u0119, podczas gdy bywa, \u017ce spos\u00f3b dzia\u0142ania artyst\u00f3w i naukowc\u00f3w ze sob\u0105 koresponduje. Jeste\u015bmy w momencie historii ludzko\u015bci, gdy wszyscy u\u017cywamy tego samego narz\u0119dzia \u2013 komputera. Tak wi\u0119c widzisz, \u017ce ostatecznie naukowe laboratorium i pracownia artysty nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 a\u017c tak bardzo. Moja praktyka dowodzi, \u017ce cho\u0107 niekoniecznie istnieje r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy sztuk\u0105 i nauk\u0105, to jest ona widoczna mi\u0119dzy tymi dyscyplinami i naukami humanistycznymi, gdy\u017c te ostatnie nie akceptuj\u0105 zmiany, kt\u00f3rej my do\u015bwiadczamy z \u0142atwo\u015bci\u0105. W rzeczywisto\u015bci ci\u0105gle jeste\u015bmy w trakcie tak g\u0142\u0119bokich przemian, \u017ce nale\u017cy zrobi\u0107 miejsce dla tego, co nowe. Je\u015bli to si\u0119 nie stanie, sytuacja b\u0119dzie mia\u0142a coraz bardziej destrukcyjny wp\u0142yw, co mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 na przyk\u0142adzie obecnych globalnych napi\u0119\u0107 politycznych, spo\u0142ecznych oraz ekonomicznych.<\/p>\n<p><strong>Dobrila Denegri<\/strong>: Na jakie perspektywy otwiera si\u0119 obecnie Twoja tw\u00f3rczo\u015b\u0107? Czy jest jaki\u015b g\u0142\u00f3wny temat, kt\u00f3ry zamierzasz dalej rozwija\u0107?<\/p>\n<p><strong>Victoria Vesna<\/strong>: Dziesi\u0119\u0107 lat temu dzi\u0119ki pracy, kt\u00f3ra zaprasza\u0142a publiczno\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142uczestnictwa, po raz pierwszy mia\u0142am okazj\u0119 do\u015bwiadczy\u0107 tego, jaki mia\u0142a ona wp\u0142yw na moj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Ta interakcja umo\u017cliwi\u0142a krystalizacj\u0119 pomys\u0142\u00f3w i rozwin\u0119\u0142a oraz wzbogaci\u0142a kierunek, w kt\u00f3rym pod\u0105\u017ca\u0142 m\u00f3j proces tw\u00f3rczy. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 postrzegam teraz jako d\u0142ugodystansowego biegacza, kt\u00f3ry ewoluuje w czasie i pozostaje w dialogu z publiczno\u015bci\u0105. Na przyk\u0142ad w ostatniej wersji wspomnianej powy\u017cej pracy \u2013 \u201eQuantum Tunnel\u201d \u2013 sk\u0142oni\u0142am widz\u00f3w do tego, by si\u0119 po\u0142o\u017cyli i do\u015bwiadczyli swych cia\u0142 jako niewa\u017ckich i niesko\u0144czonych. Po tak wyt\u0119\u017conej pracy sprawi\u0107, \u017ce wszystko dzia\u0142a, zauwa\u017cy\u0107 nieplanowan\u0105, a przez to du\u017co pi\u0119kniejsz\u0105 reakcj\u0119, to wielka nagroda. Teraz dostrzegam ca\u0142kowicie nowy wymiar owej pracy, kt\u00f3ry wezm\u0119 pod uwag\u0119, gdy b\u0119d\u0119 j\u0105 instalowa\u0142a gdzie\u015b na \u015bwiecie. Ka\u017cde \u015brodowisko kulturowe generuje inny odzew i przydaje dzie\u0142u nowej jako\u015bci, a tak\u017ce pozwala mi je ci\u0105gle ulepsza\u0107. Nareszcie chcia\u0142abym wspomnie\u0107 o najnowszej pracy, nad kt\u00f3r\u0105 pracowali\u015bmy z Jimem Gimzewskim, \u201eThe Blue Morph\u201d, kt\u00f3ra rzeczywi\u015bcie ci\u0105gle niespodziewanie ewoluuje. To tak, jakby artysta i naukowiec byli po to, by uwidoczni\u0107 to, co chce zaistnie\u0107 i s\u0142u\u017cy\u0107 temu czemu\u015b swym do\u015bwiadczeniem. Praca ta \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie i rozwa\u017cania na temat wp\u0142ywu nauki przysz\u0142o\u015bci na moj\u0105 wcze\u015bniejsz\u0105, performatywn\u0105 i usieciowion\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Otworzy\u0142a ona ca\u0142kowicie nowy, rytualny wymiar, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy si\u0119 z radykalnymi, globalnie do\u015bwiadczalnymi zmianami \u2013 stanowi analiz\u0119 tego, jak natura ulega metamorfozie i powala nam tej wibracji do\u015bwiadczy\u0107. Prawdziwa hybryda sztuki i nauki to magia, a zdecydowa\u0142am si\u0119, by j\u0105 pokazywa\u0107 i przyczyni\u0107 si\u0119 do zapocz\u0105tkowania nowej ery, kt\u00f3ra b\u0119dzie radykalnie r\u00f3\u017cna od wci\u0105\u017c ci\u0105\u017c\u0105cej na nas ery przemys\u0142owej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Victoria Vesna: Moja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zawsze koncentrowa\u0142a si\u0119 na badaniu sposob\u00f3w, w jakie nasze cia\u0142a rozrastaj\u0105  si\u0119 spo\u0142ecznie i poprzez technik\u0119. \u201eBodies INCorporated\u201d (1996) z wyprzedzeniem pokazywa\u0142, jak wcielamy si\u0119 w t\u0119 ogromn\u0105 mechaniczn\u0105 sie\u0107: Internet. <\/p>\n","protected":false},"author":150,"featured_media":4684,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[409,7273,335,849,901],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[902],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dobrila Denegri: Od d\u0142u\u017cszego czasu zaanga\u017cowana jeste\u015b w projekty o silnie eksperymentalnym i interaktywnym charakterze...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b.jpg\",\"width\":1200,\"height\":782,\"caption\":\"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\",\"name\":\"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-03-29T19:47:13+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-23T21:03:25+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/98da93c17bee8156d55c49643d401d91\"},\"description\":\"Dobrila Denegri: Od d\u0142u\u017cszego czasu zaanga\u017cowana jeste\u015b w projekty o silnie eksperymentalnym i interaktywnym charakterze...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/98da93c17bee8156d55c49643d401d91\",\"name\":\"Dobrila Denegri\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/dobrila-denegri\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni","description":"Dobrila Denegri: Od d\u0142u\u017cszego czasu zaanga\u017cowana jeste\u015b w projekty o silnie eksperymentalnym i interaktywnym charakterze...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/005-Victoria-Vesna-Zero-wavefunction-2002-b.jpg","width":1200,"height":782,"caption":"Victoria Vesna, \u201eZero@wavefunction\u201d, 2002. Fot. archiwum V. Vesny"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni","name":"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#primaryimage"},"datePublished":"2011-03-29T19:47:13+00:00","dateModified":"2013-01-23T21:03:25+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/98da93c17bee8156d55c49643d401d91"},"description":"Dobrila Denegri: Od d\u0142u\u017cszego czasu zaanga\u017cowana jeste\u015b w projekty o silnie eksperymentalnym i interaktywnym charakterze...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/dobrila-denegri-victoria-vesna-cielesnosc-nanoprzestrzeni#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cielesno\u015b\u0107 nanoprzestrzeni"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/98da93c17bee8156d55c49643d401d91","name":"Dobrila Denegri","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/dobrila-denegri"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4677"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/150"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4677"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4677\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4677"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=4677"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}