{"id":46934,"date":"2018-09-06T00:00:39","date_gmt":"2018-09-05T23:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=46934"},"modified":"2020-10-02T13:22:21","modified_gmt":"2020-10-02T12:22:21","slug":"msl-czerwona-materia-zaslony-nadia-leger","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/msl-czerwona-materia-zaslony-nadia-leger","title":{"rendered":"Zas\u0142ony. Nadia L\u00e9ger"},"content":{"rendered":"

Wanda Chodasiewicz\u00f3wna, Wanda Chodasiewicz-Grabowska, Nadia Chodasiewicz, Nadia Petrova\u2026 To\u017csamo\u015b\u0107 artystki znanej dzisiaj jako Nadia L\u00e9ger jest niezwykle z\u0142o\u017cona. Na wystawie w \u0142\u00f3dzkim MS1 zmagamy si\u0119 nie tylko z polifonicznym \u201eja\u201d kobiety, kt\u00f3rej biografia oddaje r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 spo\u0142ecznych, politycznych i egzystencjalnych zawirowa\u0144 XX-wiecznej Europy. Zaproponowano nam tak\u017ce obserwowanie zr\u00f3\u017cnicowanych impuls\u00f3w estetycznych, ideowych i kulturowych, kt\u00f3re ostatecznie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na niejednoznaczny portret awangardowej artystki\/artysty. Wystawa Czerwona materia. Nadia L\u00e9ger<\/em> to r\u00f3wnie\u017c doskona\u0142e \u0107wiczenie z interpretacji \u2013 tym ciekawsze, \u017ce dotyczy dorobku, kt\u00f3ry do tej pory by\u0142 w\u0142a\u015bciwie nieznany.<\/p>\n

\"\u201eCzerwona<\/a>
\u201eCzerwona materia. Nadia L\u00e9ger\u201d, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

Pomi\u0119dzy<\/strong><\/p>\n

Nadia L\u00e9ger \u017cy\u0142a pomi\u0119dzy \u015bwiatami \u2013 Wschodem i Zachodem. Przybiera\u0142a rozmaite pozy i maski, odgrywa\u0142a r\u00f3\u017cne role na artystycznej scenie Pary\u017ca, okazjonalnie za\u015b Warszawy czy Moskwy. Weryfikacja jej biografii nie jest do ko\u0144ca mo\u017cliwa, tu i \u00f3wdzie osnuwa j\u0105 mgie\u0142ka tajemnicy \u2013 co\u015b jest jeszcze wci\u0105\u017c do odkrycia.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 20. XX wieku przej\u015bciowo kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 u W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego w smole\u0144skim oddziale akademii suprematystycznej. Gdy w 1921 roku trafi\u0142a do Warszawy, aplikowa\u0142a na dopiero odradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 po wojnie Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych. Pozna\u0142a tam swojego przysz\u0142ego m\u0119\u017ca, Stanis\u0142awa Grabowskiego, z kt\u00f3rym w 1925 roku wyjecha\u0142a do Pary\u017ca. Jej dalsze losy s\u0105 niezwykle bogate. Jako pocz\u0105tkuj\u0105ca artystka funkcjonowa\u0142a w kr\u0119gu Acad\u00e9mie Moderne, studiuj\u0105c u Amad\u00e9e Ozenfanta i Fernanda L\u00e9gera. W tym czasie utrzymywa\u0142a kontakty z polskimi awangardzistami, zar\u00f3wno tymi przebywaj\u0105cymi na Zachodzie, jak i w Polsce, wyra\u017anie przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju \u0142\u00f3dzkiej kolekcji sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, gromadzonej przez grup\u0119 \u201ea.r.\u201d. Wtedy tak\u017ce aktywnie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a, wraz z Janem Brz\u0119kowskim, awangardowe pismo \u201eL\u2019art Contemporain \u2013 Sztuka Wsp\u00f3\u0142czesna\u201d. Wsp\u00f3\u0142praca z Fernandem L\u00e9gerem zacie\u015bni\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku lat 30., gdy zosta\u0142a jego asystentk\u0105 w Akademii, propagatork\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci, partnerk\u0105. Na t\u0119 dekad\u0119 przypada r\u00f3wnie\u017c jej wzrastaj\u0105ca fascynacja surrealizmem i komunizmem. To w\u0142a\u015bnie wtedy polsk\u0105 \u201eWand\u0119\u201d zast\u0119puje \u201eNadia\u201d \u2013 zdrobnienie od rosyjskiego imienia Nadie\u017cda, Nadzieja; ten gest doskonale komponowa\u0142 si\u0119 z fascynacj\u0105 francuskich kr\u0119g\u00f3w intelektualnych Rosj\u0105 Radzieck\u0105.<\/p>\n

\"\u201eCzerwona<\/a>
\u201eCzerwona materia. Nadia L\u00e9ger\u201d, Muzeum Sztuki w \u0141odzi (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n

Do Polski Wanda-Nadia powr\u00f3ci\u0142a wi\u0119c ju\u017c odmieniona. Po wojnie, w 1952 roku na Wystawie wsp\u00f3\u0142czesnej plastyki francuskiej<\/em>, organizowanej przez Andr\u00e9 Fougerona w warszawskiej Zach\u0119cie \u2013 jako Nadia Petrova \u2013 wystawi\u0142a obraz zatytu\u0142owany Pok\u00f3j<\/em> (mo\u017cna zobaczy\u0107 go na \u0142\u00f3dzkiej wystawie). To w\u0142a\u015bnie tam polscy arty\u015bci nowocze\u015bni mogli zobaczy\u0107, w jaki spos\u00f3b po\u0142\u0105czy\u0107 progresywny program artystyczny z socrealistycznym zaanga\u017cowaniem. W tym samym mniej wi\u0119cej czasie, w paryskiej szkole L\u00e9gera studiuje grono Polak\u00f3w \u2013 z Oskarem Hansenem i Lechem Kunk\u0105 na czele. Nadi\u0119 poznaj\u0105 ju\u017c wy\u0142\u0105cznie jako Rosjank\u0119.<\/p>\n

Pomimo stopniowo zmieniaj\u0105cego si\u0119 stosunku francuskich kr\u0119g\u00f3w awangardowych do Zwi\u0105zku Radzieckiego, Nadia pozosta\u0142a wierna swoim ideowym sympatiom. W 1952 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za L\u00e9gera \u2013 i ju\u017c jako Nadia L\u00e9ger \u2013 intensywnie dzia\u0142a\u0142a jako kuratorka. Organizowa\u0142a wystawy artysty po obu stronach \u017celaznej kurtyny, odpowiada\u0142a za budow\u0119 jego muzeum w Biot. Stara si\u0119 tak\u017ce promowa\u0107 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, zar\u00f3wno we Francji, jak i w Zwi\u0105zku Radzieckim. Jednak\u017ce jej \u00f3wczesne, najbardziej post\u0119powe pomys\u0142y nie zosta\u0142y w pe\u0142ni zrealizowane \u2013 seria monumentalnych mozaik przedstawiaj\u0105cych \u201ezas\u0142u\u017conych dla komunizmu\u201d, podarowana radzieckiemu ministerstwu kultury na r\u0119ce zaprzyja\u017anionej Jekateriny Furcewej, nie zostaje wyeksponowana w \u017cadnym znacz\u0105cym miejscu. Po kilkuletnim postoju na kolejowej bocznicy, kilkana\u015bcie prac wystawiono w Dubnej, o\u015brodku fizyk\u00f3w j\u0105drowych pod Moskw\u0105, gdzie mo\u017cna je ogl\u0105da\u0107 do dzi\u015b. To wydarzenie symbolicznie podsumowuje losy Nadii L\u00e9ger. Chocia\u017c artystka ambitnie w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w dzia\u0142ania pierwszej ligi europejskiej awangardy, podejmuj\u0105c bardzo konkretne, znacz\u0105ce inicjatywy, jest postaci\u0105 niemal zapomnian\u0105, mo\u017ce nawet troch\u0119 niewygodn\u0105. Ani w pe\u0142ni indywidualno\u015b\u0107 artystyczna (cie\u0144 \u201emistrza\u201d L\u00e9gera), ani zupe\u0142na intelektualistka-kuratorka (d\u0142ugo nie pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 j\u0119zykiem francuskim), ani Polka, ani Rosjanka czy Francuzka. Po drodze nieobce jej by\u0142y gesty koniunkturalne, obliczone na dora\u017any efekt wizerunkowy. Jednak\u017ce, paradoksalnie, to w\u0142a\u015bnie \u00f3w z\u0142o\u017cony wizerunek \u2013 z dzisiejszej perspektywy \u2013 mo\u017ce powiedzie\u0107 najwi\u0119cej. Pokazuje bowiem skal\u0119 zmagania si\u0119 z w\u0142asnymi ograniczeniami, jako kobiety i artystki, pochodz\u0105cej z peryferii \u2013 eksponuje efemeryczno\u015b\u0107 \u017cyciorysu, kt\u00f3ry sam w sobie by\u0142 rodzajem artystycznej kreacji, a mo\u017ce nawet wcieleniem w \u017cycie awangardowego d\u0105\u017cenia do przekraczania wszelkich barier.<\/p>\n