{"id":494,"date":"2009-11-19T17:36:28","date_gmt":"2009-11-19T15:36:28","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=494"},"modified":"2013-01-06T22:57:43","modified_gmt":"2013-01-06T21:57:43","slug":"karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm","title":{"rendered":"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d"},"content":{"rendered":"

Z pisarstwem Herty M\u00fcller ju\u017c od kilku lat mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki inicjatywie Wydawnictwa Czarne, jedynego wydawcy tw\u00f3rczo\u015bci pisarki w Polsce. Dotychczas ukaza\u0142y si\u0119: Cz\u0142owiek jest tylko ba\u017cantem na tym \u015bwiecie<\/a>, G\u0142\u00f3d i jedwab<\/a>, Lis ju\u017c wtedy by\u0142 my\u015bliwym<\/a>, Serc\u0105tko<\/a>, Dzi\u015b wola\u0142abym siebie nie spotka\u0107<\/a>, Kr\u00f3l k\u0142ania si\u0119 i zabija<\/a>, Niziny<\/a>,<\/em> w przygotowaniu jest powie\u015b\u0107 o roboczym tytule Hu\u015btawka oddechu<\/em>. Ksi\u0105\u017cki M\u00fcller spotka\u0142y si\u0119 z szerokim odzewem, mimo, \u017ce poruszaj\u0105 tematy przykre, trudne, skupione g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 posttotalitarnej traumy pokolenia \u017cyj\u0105cego w cieniu Securitate, ludzi powojennej komunistycznej Rumunii. Wszystkie wymienione powie\u015bci dotykaj\u0105 podobnych spraw, opieraj\u0105 si\u0119 na zbli\u017conych w\u0105tkach, m\u00f3wi\u0105 o borykaniu si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 niezwykle niszczycielskiej transformacji dwudziestowiecznego komunizmu.<\/p>\n

\"Herta
Herta M\u00fcller, \u201eDeutscher Buchpreis\u201d 2009, Frankfurt am Main, Niemcy<\/figcaption><\/figure>\n

Herta M\u00fcller, jako jedna z niewielu pisarek wsp\u00f3\u0142czesnych, potrafi w spos\u00f3b niebywale kunsztowny wykorzysta\u0107 groz\u0119 w\u0142asnego intymnego \u015bwiata, projektuj\u0105c postaci i fabu\u0142\u0119. Ksi\u0105\u017cki autorki odurzaj\u0105 chaotyczn\u0105 narracj\u0105, pe\u0142ni\u0105 obraz\u00f3w, osobliwo\u015bci\u0105 symboli, jaskrawym weryzmem, gdzie napr\u0119\u017cenie pot\u0119guje nie z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 intrygi, ale gromadzenie scen obfitych i m\u0119cz\u0105cych, albo zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 skonstruowane z nieruchomych ods\u0142on, kt\u00f3re rozdziera wewn\u0119trzne napi\u0119cie powodowane przez podejrzliwo\u015b\u0107, niepewno\u015b\u0107, trwog\u0119, chwiejno\u015b\u0107 egzystencji w tak u\u0142omnym czasie, jakim by\u0142a dyktatura Ceausescu.<\/p>\n

Proza M\u00fcller jest wi\u0119c przede wszystkim autobiograficzna. Pisarstwo to wyros\u0142o na do\u015bwiadczeniach \u017cyciowych autorki, ale r\u00f3wnie\u017c na rumu\u0144skich piosenkach i wierszach, na symbolice ludowej, na mitach propagandy komunistycznej. Osobisty charakter prozy M\u00fcller wynika z tego, \u017ce, jak sama wspomina niejednokrotnie, do\u015bwiadczenie \u017cycia w rumu\u0144skim Banacie, w mniejszo\u015bci niemieckiej, prymitywnej spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej, zdominowanej przez \u201enieprzetrawiony narodowy socjalizm\u201d, w czasie rz\u0105d\u00f3w Ceausescu, pozostanie w pisarce na zawsze, ma i b\u0119dzie mia\u0142o wp\u0142yw na jej tw\u00f3rczo\u015b\u01071<\/sup>.<\/p>\n

Jednak pisarstwo Herty M\u00fcller nie wzywa do rozliczenia z przesz\u0142o\u015bci\u0105, ale przede wszystkim unaocznia i skupia si\u0119 na ludzkich emocjach, smutnych, przykrych, przygn\u0119biaj\u0105cych. To autobiograficzna proza pochodz\u0105ca \u201ez pomi\u0119dzy\u201d Niemiec i Rumunii, poruszaj\u0105ca najnowsz\u0105 histori\u0119 rumu\u0144sko-niemieck\u0105, ukazuje \u015bwiat widziany oczyma cz\u0142owieka, nale\u017c\u0105cego do pokolenia ludzi ukszta\u0142towanych przez re\u017cim. Z ksi\u0105\u017cek M\u00fcller wy\u0142ania si\u0119 wi\u0119c rumu\u0144ski \u015bwiat mniejszo\u015bci niemieckiej, szaro\u015b\u0107, obco\u015b\u0107, druzgocz\u0105ca i parali\u017cuj\u0105ca wrogo\u015b\u0107 miast, wsi, prowincji, wszechogarniaj\u0105ce znu\u017cenie, zdarzenia, na kt\u00f3re nie mo\u017cna mie\u0107 wp\u0142ywu, przyroda oboj\u0119tna i przez to straszna. Wspomnienia dzieci\u0144stwa nie maj\u0105 w sobie nic z arkadyjsko\u015bci, nie nios\u0105 otuchy, lecz kolejne wizje grozy, dope\u0142niaj\u0105ce obraz \u015bwiata zamkni\u0119tego, wi\u0119\u017c\u0105cego jak beczka Pandory ze wszystkimi swoimi okropno\u015bciami, i spo\u0142ecze\u0144stwa zniewolonego, kt\u00f3re poddawane jest ci\u0105g\u0142emu niszczeniu przez terror. M\u00fcller zbli\u017ca si\u0119 do tradycji austriackiej zwanej <\/em>Anti<\/em>–<\/em><\/em>Heimatliteratur<\/em>, od\u017cegnuj\u0105cej si\u0119 od gloryfikowania okresu dzieci\u0119ctwa i powi\u0105zanego z nim obrazu koj\u0105cej przyrody, jako idylli nios\u0105cej otuch\u0119 w dojrza\u0142ym \u017cyciu. Wspomnienia pisarki s\u0105 straszne, traumatyczne, nie do uwierzenia, w\u0142a\u015bciwie nie ma w nich dzieci\u0144stwa. Jest tylko \u201ewyprawa do piekie\u0142\u201d, jako inicjacja, nie pozbawiona mitologizacji, ale katastrofalnie zderzaj\u0105ca si\u0119 z szar\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 re\u017cimu.<\/p>\n

Herta M\u00fcller wie, \u017ce konfrontacja z przesz\u0142o\u015bci\u0105, z\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, pe\u0142n\u0105 u\u015bpionych zdarze\u0144, nigdy nie jest \u0142atwa. Wnikanie we w\u0142asn\u0105 psychik\u0119, w\u0142asn\u0105 pami\u0119\u0107, w minione dzieci\u0144stwo, jest dr\u0105\u017ceniem w niebezpiecznych emocjach, niesie ze sob\u0105 gro\u017ab\u0119 zbudzenia dawno zastyg\u0142ych demon\u00f3w, wydobycia na \u015bwiat\u0142o dzienne tego, co by\u0107 mo\u017ce chcia\u0142o pogrzeba\u0107 si\u0119 w ruinach pami\u0119ci. M\u00fcller zdaje si\u0119 jednak si\u0119ga\u0107 dalej i g\u0142\u0119biej, m\u00f3wi\u0105c o tamtych uczuciach i wydarzeniach w spos\u00f3b nowy, przykry, przera\u017caj\u0105cy i nieprawdopodobnie prawdziwy. Walka z totalitaryzmem z g\u00f3ry skazana na pora\u017ck\u0119, walka z wiatrakami miel\u0105cymi zat\u0119ch\u0142e powietrze przesz\u0142o\u015bci pod rz\u0105dami dyktatury Ceausescu, jest mimo wszystko zwyci\u0119stwem odwagi w obliczu strachu. I twarda, ci\u0119\u017cka, odurzaj\u0105ca, brzemienna groz\u0105 proza M\u00fcller zdaje si\u0119 o tym strachu m\u00f3wi\u0107 bez przera\u017cenia. Mo\u017ce budzi u\u015bpione, a mo\u017ce m\u00f3wi o tym, co nigdy nie zasn\u0119\u0142o i nie zosta\u0142o zapomniane. Jednak nie wynika to z tego, \u017ce M\u00fcller, jako pisarka, lubi pisa\u0107 o tym, co j\u0105 spotka\u0142o, ale z tego, \u017ce pisa\u0107 o tym musi: \u201eStrach przed zdaniem, niech\u0119\u0107 do pisania \u2013 niemal odraza \u2013 to jedyny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego to robi\u0119. Bo pisanie jest przeciwie\u0144stwem \u017cycia. Kiedy pisz\u0119, w pewnym sensie nie istniej\u0119. Jako osobie nie wolno mi si\u0119 sob\u0105 zajmowa\u0107. Zazwyczaj nie pracuj\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 zbyt d\u0142ugo, bo nie mog\u0119 znie\u015b\u0107 tego napi\u0119cia. Pisz\u0105c, musz\u0119 przebywa\u0107 tam, gdzie jestem wewn\u0119trznie najbardziej zraniona, w przeciwnym razie w og\u00f3le nie musia\u0142abym pisa\u0107\u201d2<\/sup>.<\/p>\n

Proza Herty M\u00fcller nie \u0142aknie sensacji. Jest relacj\u0105 dziwnie poetyck\u0105, o dawnym \u017cyciu, o \u017cyciu pozornie ju\u017c nieistniej\u0105cym, ale w rzeczywisto\u015bci wszechobecnym. Pisarka uzyskuje w swoich utworach doskona\u0142\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy fabularn\u0105 a poetyck\u0105 proz\u0105, jej ksi\u0105\u017cki, wykorzystuj\u0105 cechy tradycyjnej literatury, ale wybiegaj\u0105 dalej, w bardziej nowoczesne \u015brodki wyrazu, nowe konstrukcje s\u0142owne, niebanalne zestawienia. Sama Herta M\u00fcller powiedzia\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w: \u201eS\u0142owa wiedz\u0105 lepiej. Nie planuj\u0119 konstrukcji z g\u00f3ry. Kiedy tworz\u0119 zdania, jestem kim\u015b innym, jestem w \u015brodku. Nagle pojawiaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa, kt\u00f3re wyzwalaj\u0105 now\u0105 energi\u0119, buduj\u0105 konstrukcj\u0119 inn\u0105, ni\u017c sobie wyobra\u017ca\u0142am wcze\u015bniej\u201d3<\/sup><\/p>\n

Proza M\u00fcller, mimo wypracowanego i rozpoznawalnego j\u0119zyka, jest w pewnym sensie zwi\u0105zana z poetyk\u0105 naturalizmu. Nie wpisuje si\u0119 jednak do ko\u0144ca w ten klasyczny nurt powie\u015bci, relacjonuj\u0105c losy bohater\u00f3w osadzonych w okresie dyktatury Ceausescu pozostawia wiele niedom\u00f3wie\u0144, jak i tamten czas, pozbawiony pewno\u015bci, jasno\u015bci, przek\u0142amany i nigdy nie dopowiedziany do ko\u0144ca. Ale proza ta m\u00f3wi te\u017c bardzo wiele: osza\u0142amia reminiscencjami z dzieci\u0144stwa, absolutnym wymiarem strachu, nie opuszczaj\u0105c\u0105 my\u015bl\u0105 o wyzwoleniu przez samob\u00f3jstwo (to my\u015bl, kt\u00f3ra niekiedy trzyma przy \u017cyciu), wreszcie symbolik\u0105 nietypow\u0105, specyficzn\u0105, pr\u00f3buj\u0105c\u0105 uchwyci\u0107 sedno totalitaryzmu, atmosfer\u0119 przepe\u0142nionej groz\u0105 egzystencji w okresie realnego socjalizmu rumu\u0144skiego. Dyktatura Ceausescu mia\u0142a niemal zdolno\u015b\u0107 \u201ezaw\u0142aszczy\u0107 i wprz\u0105c w s\u0142u\u017cb\u0119 totalitarnego panowania s\u0142owa i rzeczy, przyrod\u0119 i mury miasta\u201d4<\/sup>.<\/p>\n

Nieodzowny przejaw tego znajdujemy w ksi\u0105\u017ckach M\u00fcller. Atmosfer\u0119 swej prozy pisarka buduje moc\u0105 poetyckich opis\u00f3w miast, otaczaj\u0105cych bohater\u00f3w miejsc pracy, rozrywki, przyrody. Zdarzenia, tak\u017ce istotne, nie intensyfikuj\u0105 jednak apatycznego klimatu, przygniataj\u0105cej aury prozy, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce beznadzieja ogarnia nie tylko ludzi, ale i przedmioty. Pozornie szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie, ucieczka czy upadek dyktatury, nie nios\u0105 ze sob\u0105 \u017cadnej ulgi w obliczu \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce nawet takie zdarzenia nie zmieni\u0105 ludzkiej mentalno\u015bci, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nieodwracalnie naznaczone jest przez totalitaryzm, przesi\u0105kni\u0119te nim na wskro\u015b.<\/p>\n

Pawe\u0142 Soszy\u0144ski w swojej recenzji powie\u015bci Dzi\u015b wola\u0142abym siebie nie spotka\u0107<\/em> na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d zdefiniowa\u0142 najistotniejsze cechy pisarstwa Herty M\u00fcller: \u201ePrzede wszystkim styl: po\u015bpieszny, gor\u0105czkowy i niepokoj\u0105cy. J\u0119zyk, jak i chaotyczna, poszarpana narracja, jest jednocze\u015bnie pr\u00f3b\u0105 ucieczki przed szale\u0144stwem, jak i jego odbiciem, pomieszaniem obraz\u00f3w, czas\u00f3w, sytuacji niby oczywistych, a jednak nape\u0142nionych jakim\u015b podsk\u00f3rnym napi\u0119ciem. \u015awiat prozy M\u00fcller jest nieudany, pomieszany jak w malignie; to rzeczywisto\u015b\u0107 zasup\u0142anych ze sob\u0105 przedmiot\u00f3w i os\u00f3b. (…) Lektura tej powie\u015bci jest do\u015bwiadczeniem intensywnym, starciem z intuicj\u0105, kt\u00f3rej nie pozwalamy doj\u015b\u0107 w nas do g\u0142osu. Jednak M\u00fcller doprowadza j\u0105 do fabularnej ostateczno\u015bci, poetyckiego okrucie\u0144stwa \u2013 miejsca, z kt\u00f3rego nie ma ju\u017c odwrotu, w kt\u00f3rym \u015bwiat traci sw\u00f3j realny kszta\u0142t, staje si\u0119 oszustwem, zmow\u0105 przedmiot\u00f3w, ludzi \u017cywych i umar\u0142ych \u2013 moralnym paradoksem\u201d5<\/sup>.<\/p>\n

J\u0119zyk literacki M\u00fcller jest istotnie surowy, cechuj\u0105 go kr\u00f3tkie zdania, oparte na zaskakuj\u0105cych kombinacjach, posiadaj\u0105ce nadzwyczaj ekspresywn\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania. To proza stanowcza, kt\u00f3ra nie waha si\u0119, nie w\u0105tpi, rodzi si\u0119 z gniewu wobec absurdalnej niesprawiedliwo\u015bci, a gniew ten jest zimny i straszny \u2013 nie os\u0105dza, nie ocenia, ale m\u00f3wi prawd\u0119, ods\u0142ania, dziel\u0105c si\u0119 z czytelnikiem trudnymi, a przecie\u017c bardzo osobistymi do\u015bwiadczeniami. Precyzyjna, ostra i r\u00f3wnocze\u015bnie poetycka proza, bezlitosna, odwa\u017cna, gniewna, bez kompromis\u00f3w opisuje z\u0142o \u015bwiata rumu\u0144skiego, bez strachu nara\u017ca si\u0119 rumu\u0144skim mniejszo\u015bciom narodowym i bez skrupu\u0142\u00f3w rani czytelnika. Andrzej Stasiuk wyrazi\u0142 opini\u0119, \u017ce powie\u015bciowy \u015bwiat Herty M\u00fcller \u201eto \u015bwiat w stanie zag\u0142ady. Zaludniaj\u0105 go \u017cywe trupy albo ludzie duchowo okaleczeni, zwyrodniali. (\u2026) Jej ksi\u0105\u017cki s\u0105 napisane niezwykle poetyckim, pi\u0119knym j\u0119zykiem, a jednocze\u015bnie przypominaj\u0105 halucynacj\u0119, chory sen\u201d6<\/sup>. Ale w tym j\u0119zyku pozornie zdawkowym, ale dok\u0142adnym, ka\u017cde zdanie jest istotne, ka\u017cda fraza nieodzowna, ka\u017cde s\u0142owo konieczne.<\/p>\n

M\u00fcller nie ogranicza si\u0119 jednak do opisu re\u017cimu Ceausescu i mechanizmu dzia\u0142ania organ\u00f3w w\u0142adzy. Koncentruje si\u0119 na cz\u0142owieku, na jego beznadziejnym i podszytym strachem \u017cyciu, bez wznios\u0142ych wydarze\u0144, makabrycznie monotonnym, pe\u0142nym goryczy, na cz\u0142owieku pr\u00f3buj\u0105cym w b\u0142ahych sprawach szuka\u0107 pocieszenia; za\u015b w obliczu rozpadu komunistycznej rzeczywisto\u015bci, pojmuj\u0105cego rozpad rzeczywisto\u015bci w og\u00f3le: \u201epo prze\u0142omie \u015bwiat si\u0119 nie scala na nowo, nie ma nowego porz\u0105dku, tylko zamiana miejsc\u201d7<\/sup>. Tym samym proza M\u00fcller to losy \u201ewykorzenionych\u201d, niezwykle przyt\u0142aczaj\u0105ce, zatrwa\u017caj\u0105ce \u015bwiadectwo \u017cycia w Europie \u015brodkowej, w powojennej Europie, a przecie\u017c ci\u0105gle n\u0119kanej przez upiory wojny. Nie przynosi ukojenia ani ulgi, to literatura trudna, dotkliwa, d\u017awiga przygn\u0119biaj\u0105c\u0105 prawd\u0119 o przemocy fizycznej, psychicznej, o nieod\u0142\u0105cznym strachu, o to\u017csamo\u015bci, obco\u015bci w banackiej ojczy\u017anie. Swoich bohater\u00f3w M\u00fcller nie idealizuje, nie t\u0142umaczy, pot\u0119guje ich obco\u015b\u0107, parali\u017cuje ich transformacj\u0105 i zapowiedzi\u0105 zagro\u017ce\u0144, analiz\u0105 procesu odchodzenia, w przyja\u017ani, w mi\u0142o\u015bci, w nadziei \u2013 w \u017cyciu. Zarysowuje sylwetki postaci do\u015b\u0107 szkicowo, ale wyrazi\u015bcie, nadaje nowe znaczenia s\u0142owom, uczuciom, przedmiotom, w kt\u00f3rych rumu\u0144ski cz\u0142owiek szuka sta\u0142o\u015bci. Ale los bohater\u00f3w M\u00fcller, nawet w momencie odzyskania wolno\u015bci, naznaczony jest latami \u017cycia w udr\u0119ce totalitaryzmu, mimo ucieczki przegrywaj\u0105 z oprawcami, dlatego, \u017ce nie potrafi\u0105 rozliczy\u0107 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w spos\u00f3b ostateczny.<\/p>\n

Wszystkie ksi\u0105\u017cki Herty M\u00fcller dotykaj\u0105 do\u015bwiadcze\u0144 nabytych w okresie rumu\u0144skiej dyktatury Cauecescu \u2013 tchnie z nich, jak zimny oddech, nieustanny l\u0119k przed represjami komunist\u00f3w, przed infiltruj\u0105c\u0105 \u017cycie Securitate, strach prowadz\u0105cy do ob\u0142\u0119du \u201ewykorzenionych\u201d. Proza M\u00fcller skupia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na formie totalitaryzmu, kt\u00f3r\u0105 pisarka pozna\u0142a bezpo\u015brednio, niemniej jednak wczesne \u017cycie M\u00fcller zdeterminowane by\u0142o nie tylko stalinizmem, ale tak\u017ce spu\u015bcizn\u0105 nazizmu w postaci niemal zmitologizowanej. Pisarka otar\u0142a si\u0119 o nazizm nie jako jego ofiara, ale jako potomkini tych, kt\u00f3rzy system totalitarny tworzyli i sama wspomina, \u017ce ciekawi j\u0105 fenomen ideologii totalitarnej NSDAP: \u201eWiele czytam o narodowym socjalizmie. Ju\u017c pod koniec lat 60. ten temat sta\u0142 si\u0119 wa\u017cny dla mojego pokolenia. Chcia\u0142abym wiedzie\u0107, na czym polega\u0142a si\u0142a przyci\u0105gania nazizmu, skoro m\u00f3j w\u0142asny ojciec znalaz\u0142 si\u0119 w NSDAP\u201d8<\/sup>.<\/p>\n

Proz\u0119 M\u00fcller nieodzownie wi\u0119c cechuje uniwersalizm, to literatura o ka\u017cdym totalitaryzmie, gdy\u017c poruszaj\u0105c problematyk\u0119 jakiegokolwiek krzywdz\u0105cego systemu politycznego, porusza tak naprawd\u0119 problematyk\u0119 uwik\u0142anego we\u0144 cz\u0142owieka: ludzie n\u0119kani re\u017cimem s\u0105 zawsze i wsz\u0119dzie tymi samymi lud\u017ami, w ka\u017cdych czasach i miejscach, to po prostu \u015bwiat pokole\u0144 ukszta\u0142towany przez XX wieczne dyktatury. Jednak dzi\u0119ki M\u00fcller kilka z tych os\u00f3b, o\u017cywionych w jej ksi\u0105\u017ckach, w jej wspomnieniach, ofiar represji \u2013 przestaje by\u0107 anonimowymi.<\/p>\n

Pisarka nie zapomina te\u017c, \u017ce w istocie niewiele czasu up\u0142yn\u0119\u0142o od obalenia wspomnianych form re\u017cimu, za\u015b my\u015bl o nich wci\u0105\u017c jest obecna w pami\u0119ci wielu ludzi: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce indywidualne do\u015bwiadczenia s\u0105 w pewnym sensie r\u00f3wnowa\u017cne, niezale\u017cnie od tego, gdzie i jak si\u0119 je zdobywa\u0142o. A jednocze\u015bnie s\u0105 nieprzek\u0142adalne i niepor\u00f3wnywalne. Nale\u017c\u0105 do ka\u017cdego z osobna. Z drugiej strony gdzie\u015b si\u0119 spotykaj\u0105\u201d9<\/sup>. Autorka podkre\u015bla jednak w tym samym wywiadzie, \u017ce wed\u0142ug niej \u201enie istnieje wynikaj\u0105ce z do\u015bwiadczenia totalitaryzm\u00f3w poczucie wsp\u00f3lnoty\u201d10<\/sup>.<\/p>\n

Dowodem talentu pisarskiego Herty M\u00fcller, kt\u00f3ra \u201e\u0142\u0105cz\u0105c intensywno\u015b\u0107 poezji i szczero\u015b\u0107 prozy przedstawia \u015bwiat wykorzenionych\u201d11<\/sup>, ale posiada r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015b\u0107 wszechstronnego i dog\u0142\u0119bnego przenikania istoty ludzkiej i mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych zniewolon\u0105 pod ka\u017cd\u0105 postaci\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, s\u0105 liczne nagrody w dziedzinie literatury i przede wszystkim tegoroczna literacka Nagroda Nobla.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ksi\u0105\u017cki M\u00fcller spotka\u0142y si\u0119 z szerokim odzewem, mimo, \u017ce poruszaj\u0105 tematy przykre, trudne, skupione g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 posttotalitarnej traumy pokolenia \u017cyj\u0105cego w cieniu Securitate, ludzi powojennej komunistycznej Rumunii.<\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":508,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[83,7217,484],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[84],"yoast_head":"\nHerta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Z pisarstwem Herty M\u00fcller ju\u017c od kilku lat mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki inicjatywie Wydawnictwa Czarne, jedynego wydawcy tw\u00f3rczo\u015bci...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Herta-Mueller-Deutscher-Buchpreis-2009.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Herta-Mueller-Deutscher-Buchpreis-2009.jpg\",\"width\":\"785\",\"height\":\"1024\",\"caption\":\"Herta M\u00fcller, \u201eDeutscher Buchpreis\u201d 2009, Frankfurt am Main, Niemcy\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm\",\"name\":\"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2009-11-19T15:36:28+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-06T21:57:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa\"},\"description\":\"Z pisarstwem Herty M\u00fcller ju\u017c od kilku lat mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki inicjatywie Wydawnictwa Czarne, jedynego wydawcy tw\u00f3rczo\u015bci...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa\",\"name\":\"Karolina Glazor\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-glazor\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d","description":"Z pisarstwem Herty M\u00fcller ju\u017c od kilku lat mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki inicjatywie Wydawnictwa Czarne, jedynego wydawcy tw\u00f3rczo\u015bci...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Herta-Mueller-Deutscher-Buchpreis-2009.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Herta-Mueller-Deutscher-Buchpreis-2009.jpg","width":"785","height":"1024","caption":"Herta M\u00fcller, \u201eDeutscher Buchpreis\u201d 2009, Frankfurt am Main, Niemcy"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm","name":"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#primaryimage"},"datePublished":"2009-11-19T15:36:28+00:00","dateModified":"2013-01-06T21:57:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa"},"description":"Z pisarstwem Herty M\u00fcller ju\u017c od kilku lat mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki inicjatywie Wydawnictwa Czarne, jedynego wydawcy tw\u00f3rczo\u015bci...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-glazor-herta-muller-wrodzona-w-stalinizm#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Herta M\u00fcller \u2013 \u201eWrodzona w stalinizm\u201d"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ad8561f894e29cd3a7d0850c5c34b0fa","name":"Karolina Glazor","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-glazor"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/71"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=494"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=494"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=494"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}