{"id":497,"date":"2009-11-20T12:10:05","date_gmt":"2009-11-20T10:10:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=497"},"modified":"2013-01-06T23:26:20","modified_gmt":"2013-01-06T22:26:20","slug":"karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa","title":{"rendered":"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?"},"content":{"rendered":"

Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach narodowych nadal ma sens? Czy nie jest tak, \u017ce ten stary pomys\u0142, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 oczywisty pod koniec XIX wieku, w okresie najwi\u0119kszego rozkwitu pa\u0144stw narodowych, powszechnego wynajdywania (czy jak woleli ich tw\u00f3rcy \u201eodkrywania\u201d) tradycji i styl\u00f3w narodowych, czy og\u00f3lnie adresowania wytwor\u00f3w kultury do narodu, tej dominuj\u0105cej w umys\u0142ach artyst\u00f3w tamtego czasu \u201ewsp\u00f3lnoty wyobra\u017conej\u201d, obecnie nie sprawdza si\u0119 jako spos\u00f3b definiowania, opisywania, czy eksponowania sztuki? Co czyni sztuk\u0119 wystawian\u0105 w pawilonie francuskim – szczeg\u00f3lnie francusk\u0105 lub t\u0119 pokazywan\u0105 w pawilonie brytyjskim – szczeg\u00f3lnie brytyjsk\u0105? Wydarzenia na ostatnim Biennale, jak cho\u0107by wystawa Brytyjczyka Liama Gillicka w pawilonie niemieckim, sugeruj\u0105, \u017ce by\u0107 mo\u017ce formu\u0142a narodowych pawilon\u00f3w b\u0119dzie coraz cz\u0119\u015bciej kontestowana, a mo\u017ce po prostu wyjdzie z u\u017cycia powoli, bez wi\u0119kszych dyskusji na ten temat, w ramach szerokiego procesu zmian geopolitycznych skutkuj\u0105cych przej\u015bciem do epoki ponowoczesnego postnacjonalizmu.<\/p>\n

\"Kadr
Kadr z filmu Giardini 2009 \u00a9 Steve McQueen<\/figcaption><\/figure>\n

Jakakolwiek przysz\u0142o\u015b\u0107 przed nami, chcia\u0142abym przy okazji dyskusji o Biennale przyjrze\u0107 si\u0119 tegorocznemu reprezentantowi Wielkiej Brytanii, Steve\u2019owi McQueenowi, szczeg\u00f3lny nacisk k\u0142ad\u0105c na wypowiedzi artysty w\u0142a\u015bnie w odniesieniu do nacjonalizmu i jego materializacji w praktyce artystycznej. Zanim jednak oddam g\u0142os McQueenowi, przypomn\u0119 pokr\u00f3tce, jak wygl\u0105da\u0142a jego praca, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 w tym roku w brytyjskim pawilonie w Giardini Publici. Pawilon zmieniono w kino i wykorzystano jedynie jedno pomieszczenie, co jest znacz\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 w por\u00f3wnaniu z wystaw\u0105, jak\u0105 British Council zaproponowa\u0142a na Biennale w 2007 roku, kiedy to prace Tracey Emin (sk\u0105din\u0105d absolutnie \u201ezmia\u017cd\u017cone\u201d przez krytyk\u0119) wype\u0142nia\u0142y wszystkie pomieszczenia pawilonu. Film McQueena, Giardini<\/em>, wy\u015bwietlany na dw\u00f3ch s\u0105siaduj\u0105cych ekranach jednocze\u015bnie, za sw\u00f3j temat obra\u0142 weneckie ogrody zim\u0105, kiedy go\u015bcie Biennale ju\u017c wyjechali, a miasto niejako zamiera. Widzimy stosy \u015bmieci pozosta\u0142e po konsumpcji sztuki, ludzi wa\u0142\u0119saj\u0105cych si\u0119 lub pomieszkuj\u0105cych w ogrodach, charciki w\u0142oskie w\u0119sz\u0105ce w \u015bmieciach o mglistym poranku, a tak\u017ce park w zbli\u017ceniu: paj\u0105ka na drzewie, kapi\u0105ce krople rosy. O pawilonie ameryka\u0144skim, kt\u00f3ry zobaczy\u0107 mo\u017cna w filmie, McQueen powiedzia\u0142, \u017ce \u201ewygl\u0105da jedynie jak fasada, nie jest specjalnie stabilny, ma okna zabite deskami, uruchamia si\u0119 alarm przeciwpo\u017carowy. Natomiast teraz, w czasie Biennale, a\u017c l\u015bni nowo\u015bci\u0105\u201d (Akbar). \u201eFasadowo\u015b\u0107\u201d ameryka\u0144skiego pawilonu to oczywi\u015bcie jasne odwo\u0142anie do fasadowo\u015bci samego poj\u0119cia nacjonalizmu, tworzenia wizerunku w\u0142asnej narodowej tradycji na u\u017cytek w\u0142asny, ale te\u017c z my\u015bl\u0105 o innych narodach, przed kt\u00f3rymi nale\u017cy jak najlepiej wypa\u015b\u0107 \u2013 a przynajmniej na tyle dobrze, by zdoby\u0107 w tej rywalizacji g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119. McQueen zaprzeczy\u0142 jednak twierdzeniu, \u017ce film jest otwartym atakiem na nacjonalizm: \u201eNie ma jasnych linii podzia\u0142u. Idea nacjonalizmu jest nam narzucona. S\u0105 momenty, w kt\u00f3rych linie te nie s\u0105 do ko\u0144ca widoczne i s\u0105 takie, kiedy ich po prostu nie ma\u201d (Akbar). Giardini to zatem miejsce, gdzie narodowy charakter sztuki staje si\u0119 najbardziej widoczny i gdzie jednocze\u015bnie idea ta sama si\u0119 dyskredytuje, ukazuje si\u0119 jako \u201eatrapa\u201d, konstrukt dora\u017any i zmienny, budowany i definiowany wci\u0105\u017c na nowo. McQueen zwraca uwag\u0119 tak\u017ce na niecodzienno\u015b\u0107 otoczenia, na sam fakt, \u017ce artystyczny pojedynek odbywa si\u0119 w ogrodach: \u201eWenecja to jedyne miejsce na ziemi, w kt\u00f3rym nacjonalizm i sztuka fizycznie koegzystuj\u0105. Tym dziwniejsze jest, \u017ce to ogr\u00f3d\u201d (Hoyle).<\/p>\n

<\/p>\n

\"Kadr
Kadr z filmu Giardini 2009 \u00a9 Steve McQueen<\/figcaption><\/figure>\n

Jak ma si\u0119 ten w\u0105tek do wcze\u015bniejszych prac McQueena? Warto przypomnie\u0107 cho\u0107by jego nagrodzony Z\u0142ot\u0105 Kamer\u0105 film o ostatnich dniach Bobby\u2019ego Sandsa, Hunger (G\u0142\u00f3d). <\/em>Czy \u00f3w film, opowiadaj\u0105cy tragiczne w skutkach trwanie premier Margaret Thatcher w decyzji nie uznania cz\u0142onk\u00f3w IRA za wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, mo\u017cna uzna\u0107 za oczywist\u0105 krytyk\u0119 polityki opartej na narodowych sentymentach, za film antybrytyjski? Nie, m\u00f3wi McQueen, \u201enie powiedzia\u0142bym, \u017ce G\u0142\u00f3d<\/em> to antybrytyjski film. Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Szekspir by\u0142 antybrytyjski? Nie. Ani on, ani ja. Jestem daleki od bycia nacjonalist\u0105, jednak z drugiej strony to, kim jestem, jest wytworem tego kraju\u201d (Sooke). W jaki spos\u00f3b narodowo\u015b\u0107 artysty mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na sztuk\u0119, kt\u00f3r\u0105 tworzy? Steve McQueen, artysta, kt\u00f3rego rodzice s\u0105 imigrantami z Indii Zachodnich, kt\u00f3rego sztuka jest znacznie bardziej popularna w Stanach Zjednoczonych ni\u017c w Wielkiej Brytanii, mieszkaj\u0105cy na sta\u0142e w Amsterdamie, m\u00f3g\u0142by w zasadzie nie przywi\u0105zywa\u0107 wielkiej wagi do miejsca, gdzie si\u0119 wychowa\u0142 i k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na mi\u0119dzynarodowy charakter swojej sztuki lub na do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnoty kulturowej, kt\u00f3r\u0105 Paul Gilroy okre\u015bla\u0142 jako \u201eczarny Atlantyk\u201d. Jednak odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do faktu wybrania go na reprezentanta Wielkiej Brytanii m\u00f3wi: \u201eNie jest w \u017cadnym sensie nacjonalist\u0105, ale wychowa\u0142em si\u0119 w Anglii, w Wielkiej Brytanii, w Londynie, zatem mog\u0119 by\u0107 postrzegany jako reprezentant tego kraju\u201d (British Council). W pewnym sensie fakt, \u017ce McQueen nie okre\u015bla swego stanowiska jako krytyczne, czy wr\u0119cz nie czuje potrzeby krytykowania swojej ojczyzny, cho\u0107 jednocze\u015bnie krytykuje niekt\u00f3re jej praktyki, odzwierciedla zjawisko opisane w ksi\u0105\u017cce Contemporary Art and Nationalism \u2013 Critical Reader <\/em>(red. Sezgin Boynik and Minna L. Henriksson) i polegaj\u0105ce na tym, \u017ce w obecnej <\/strong>praktyce artystycznej brakuje refleksyjno\u015bci i krytyczno\u015bci w odniesieniu do instytucji, kt\u00f3re reprezentuj\u0105 artyst\u00f3w. Wed\u0142ug autor\u00f3w tomu, z tego wzgl\u0119du relacja mi\u0119dzy sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 a nacjonalizmem mo\u017ce by\u0107 w du\u017cej mierze ukryta. Zatem w pewnym sensie idee nacjonalizmu mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce wprowadzane w \u017cycie poprzez praktyki podejmowane przez \u201ealternatywne\u201d instytucje i ruchy (Boynik, Henriksson). Oczywi\u015bcie, w krajach, gdzie brakuje narodowych instytucji, reprezentuj\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w i tam, gdzie problem nacjonalizmu jest du\u017co bardziej widoczny, ta relacja jest bardziej bezpo\u015brednia ni\u017c w krajach, gdzie istniej\u0105 uznane instytucje kultury.<\/p>\n

Podstawowym pytaniem jest natomiast, czy artystom \u201eop\u0142aca si\u0119\u201d wyst\u0119powa\u0107 otwarcie przeciwko polityce kulturowej w\u0142asnego kraju, jakkolwiek szowinistyczne by\u0142yby jej za\u0142o\u017cenia, skoro instytucje oferuj\u0105 tak wiele? Na przyk\u0142ad nominuj\u0105 artyst\u0119, kt\u00f3ry wykona prac\u0119 na najbardziej presti\u017cowe wydarzenie artystyczne na \u015bwiecie? Z drugiej strony nar\u00f3d i zwi\u0105zane z nim mity, legendy i historie to wyj\u0105tkowo obfite \u017ar\u00f3d\u0142o artystycznej inspiracji.<\/p>\n


\nDruga strona medalu to oczywi\u015bcie rola, jak\u0105 sztuka pe\u0142ni w spo\u0142ecze\u0144stwie czy raczej jak rol\u0119 t\u0119 postrzega pa\u0144stwo. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z zadaniami kultury (w tym sztuki) jako czynnika promuj\u0105cego pa\u0144stwo na arenie mi\u0119dzynarodowej i generuj\u0105cego dochody (np. z turystyki). Jak pisze David Bromwich, \u201eje\u015bli przyjrzymy si\u0119 polityce i politycznemu rozwojowi sztuki i kultury w Unii Europejskiej, staje si\u0119 dla nas jasne, \u017ce kulturalno-polityczna instrumentalizacja i ekonomizacja przenikni\u0119te s\u0105 tendencjami nacjonalistycznymi i protekcjonistycznymi, i \u017ce jest to tendencja rosn\u0105ca\u201d. Bromwich wskazuje tak\u017ce na zyskuj\u0105c\u0105 na sile tendencj\u0119 transformacji polityki kulturowej w ekonomi\u0119 kulturow\u0105 i postrzegania sztuki i kultury jako czynnik\u00f3w, wp\u0142ywaj\u0105cych na narodowy wzrost gospodarczy (Bromwich, 211)\u201d.<\/p>\n

\"Kadr
Kadr z filmu Giardini 2009 \u00a9 Steve McQueen<\/figcaption><\/figure>\n

Proces ten bardzo dobrze mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 na przyk\u0142adzie zmian, jakim podlega\u0142a polityka kulturowa w Wielkiej Brytanii w latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to za rz\u0105d\u00f3w Margaret Thatcher znacz\u0105co zmniejszono nak\u0142ady na sztuk\u0119, kieruj\u0105c si\u0119 przekonaniem, \u017ce sztuka musi podlega\u0107 prawom wolnego rynku, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, po przej\u0119ciu rz\u0105d\u00f3w przez Now\u0105 Parti\u0119 Pracy, kiedy rola pa\u0144stwa w promowaniu sztuki ponownie wzros\u0142a. W\u0142a\u015bciwe tej partii podej\u015bcie do sztuki jako do jednego z element\u00f3w sprawnie dzia\u0142aj\u0105cej machiny, d\u0105\u017c\u0105cej do uczynienia z Wielkiej Brytanii pot\u0119gi kulturalnej (pot\u0119gi w sensie ekonomicznym), trafnie zdiagnozowa\u0142 Julian Stallabrass, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce o znamiennym tytule High Art Lite. British Art in the 1990s<\/em> zwraca uwag\u0119 na komercyjne nastawienie sztuki tego czasu i \u0142\u0105czy to zjawisko z kwesti\u0105 brytyjsko\u015bci. Stallabrass twierdzi, \u017ce \u201esztuka brytyjska stawa\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych coraz bardziej i bardziej brytyjska\u201d (Stallabrass, 225). Pow\u00f3d tego stanu rzeczy widzi on w pewnego rodzaju zmianie, w\u0142a\u015bciwej dla lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i zwi\u0105zanej ze zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 si\u0119 rol\u0105 mass medi\u00f3w w kszta\u0142towaniu gust\u00f3w i opinii publiczno\u015bci. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y tu gazety (dzienniki, a szczeg\u00f3lnie brukowce) i telewizja. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce oba te \u015brodki skierowane s\u0105 zasadniczo na rynek domowy \u2013 diagnozuje Stallabrass \u2013 problemy, jakie poruszaj\u0105, tak\u017ce musz\u0105 skupia\u0107 si\u0119 na \u201esprawach wewn\u0119trznych\u201d (226). Za rz\u0105d\u00f3w Margaret Thatcher mo\u017cna zaobserwowa\u0107 pr\u00f3by budowania spo\u0142ecze\u0144stwa (cho\u0107 w\u0142a\u015bciwie spo\u0142ecze\u0144stwo to z\u0142e s\u0142owo, skoro sama Thatcher twierdzi\u0142a, \u017ce niczego takiego nie ma; zob. Keay), w kt\u00f3rym sektor prywatny zdecydowanie dominuje nad systemem opieki spo\u0142ecznej. Jednocze\u015bnie Thatcher podkre\u015bla\u0142a wag\u0119 warto\u015bci tradycyjnych (cz\u0119sto wywodz\u0105cych si\u0119 z czas\u00f3w wiktoria\u0144skich), takich jak rodzina czy przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i nawi\u0105zywa\u0142a do tradycji imperialnych, cho\u0107by w wypowiedziach z czas\u00f3w wojny o Falklandy. Ten spos\u00f3b odwo\u0142ywania si\u0119 do to\u017csamo\u015bci narodowej obywateli, cho\u0107 m\u00f3wi\u0142 o \u201ebrytyjsko\u015bci\u201d, rozumia\u0142 t\u0119 brytyjsko\u015b\u0107 jako to\u017csam\u0105 z \u201eangielsko\u015bci\u0105\u201d, a wi\u0119c wykluczaj\u0105c\u0105 inne dyskursy: irlandzki, szkocki i walijski.<\/p>\n

Sytuacja zmienia\u0142a si\u0119 nieco po przej\u0119ciu w\u0142adzy przez Now\u0105 Parti\u0119 Pracy, kt\u00f3ra wprowadzi\u0142a now\u0105 polityk\u0119 kulturow\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na bardzo aktywnym promowaniu sztuki brytyjskiej w kraju i za granic\u0105 i, co istotne, chodzi\u0142o tu raczej o dobr\u0105 reklam\u0119 w\u0142asnych, typowo brytyjskich produkt\u00f3w, ni\u017c o dopasowanie w\u0142asnej oferty do gust\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Globalny charakter rynku sztuki sprowadza\u0142 si\u0119 zatem jedynie do tego, \u017ce \u201ebrytyjskie dziwad\u0142a\u201d lepiej si\u0119 sprzedawa\u0142y. Zwa\u017cywszy na lewicowe korzenie Partii Pracy, intensywna polityka kulturowa promuj\u0105ca okre\u015blon\u0105 wizj\u0119 sztuki \u201etypowo brytyjskiej\u201d (instytucje pa\u0144stwowe takie jak British Council i Arts Council promowa\u0142y w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych prawie wy\u0142\u0105cznie sztuk\u0119, pasuj\u0105c\u0105 do tak pojmowanej wizji brytyjsko\u015bci, a wi\u0119c sztuk\u0119 tzw. Young British Artists) mo\u017ce dziwi\u0107.<\/p>\n


\nWracaj\u0105c jednak do samych Young British Artists i sztuki brytyjskiej lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, trzeba zauwa\u017cy\u0107, jak cz\u0119sto flaga narodowa pojawia si\u0119 w pracach artyst\u00f3w tego czasu \u2013 flaga jako kontestowany symbol wykluczenia z kr\u0119gu brytyjskiej to\u017csamo\u015bci, ale tak\u017ce jako oczywisty, \u0142atwo rozpoznawalny symbol wszystkiego co brytyjskie i \u201ecool\u201d (jak chcia\u0142o to widzie\u0107 Ministerstwo Kultury, gdy sw\u00f3j nowy program dla kultury opatrzy\u0142o has\u0142em \u201eCool Britannia: od Tower of London po Britpop\u201d). Jedn\u0105 z ciekawszych prac tego czasu, w kt\u00f3rej wykorzystany jest Union Jack, jest Oxymoron <\/em>Marka Wallingera (1996). W tym obrazie-fladze czerwie\u0144, biel i b\u0142\u0119kit brytyjskiej flagi zosta\u0142y zast\u0105pione pomara\u0144czowym, zielonym i bia\u0142ym \u2013 kolorami flagi irlandzkiej. Jak pisze Stallabrass, praca ta to \u201eostry komentarz na temat brytyjskiej to\u017csamo\u015bci, na temat identyfikowania si\u0119 Unionist\u00f3w ze Zjednoczonym Kr\u00f3lestwem jak i na temat obecno\u015bci wielu irlandzkich katolik\u00f3w i protestant\u00f3w w Wielkiej Brytanii\u201d(Stallabrass, 227). Praca odwo\u0142uje si\u0119 zar\u00f3wno do historii kolonialnej, jak i do problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. W pracach Wallingera cz\u0119sto pojawia si\u0119 refleksja na temat symboli narodowych i ich zwi\u0105zku z dum\u0105 narodow\u0105, kt\u00f3ra \u0142atwo mo\u017ce przerodzi\u0107 si\u0119 w rasizm. Innym ciekawym komentarzem artystycznym na temat brytyjskiej to\u017csamo\u015bci kulturowej i jej relacji z modernizmem i \u015bwiatem sztuki, jest praca Gavina Turka pt. Indoor Flag <\/em>(1995), kt\u00f3ra przedstawia nieco zniekszta\u0142conego Union Jacka na bia\u0142ym tle, gdzie kolor niebieski namalowany jest przy u\u017cyciu International Klein Blue. Jak zauwa\u017cy\u0142 Alex Farquharson, po\u0142\u0105czenie \u201etradycyjnej ikonografii brytyjsko\u015bci z wznios\u0142ym modernizmem daje efekt sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy wrogimi sobie terminami\u201d (Farquharson). Niekompatybilno\u015b\u0107 \u201ewznios\u0142ych idei\u201d modernizmu z cechami cz\u0119sto postrzeganymi jako typowo brytyjskie: my\u015bleniem praktycznym czy nawet nieco przyziemnym, skupieniem na \u017cyciu codziennym, pogodzie i naturze, w dowcipny spos\u00f3b skomentowa\u0142 Gavin Turk w pracy Robert Morris Untitled 1965-1972<\/em>, kt\u00f3ra polega\u0142a na wykonaniu repliki pracy Morrisa z zardzewia\u0142ych materia\u0142\u00f3w \u2013 obraz tego, co spotka\u0107 mo\u017ce modernistyczne dzie\u0142o w wilgotnym brytyjskim klimacie. Cho\u0107 niekt\u00f3re odniesienia do brytyjskiej tradycji nie s\u0105 tak jasne dla kogo\u015b mieszkaj\u0105cego gdzie indziej, og\u00f3lna tendencja om\u00f3wionych prac polega\u0142a na odwo\u0142aniu si\u0119 do powszechnie funkcjonuj\u0105cego stereotypu.<\/p>\n

\"Steve
Steve McQueen: Giardini, Venice Biennale 2009, fot. Prudence Cuming, \u00a9 The British Council,dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Marian Goodman Gallery, Nowy Jork, Pary\u017c; Thomas Dane Gallery, Londyn<\/figcaption><\/figure>\n

Pomimo pewnego lubowania si\u0119 w tematach \u201edomowych\u201d, kt\u00f3re da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w sztuce brytyjskiej lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, cz\u0119\u015b\u0107 krytyki postrzega\u0142a praktyk\u0119 i tematyk\u0119 podejmowan\u0105 przez m\u0142odych artyst\u00f3w jako na\u015bladuj\u0105c\u0105 dobrze znane \u201echwyty\u201d stosowane przez artyst\u00f3w ameryka\u0144skich dekad\u0119 wcze\u015bniej lub dawniej. Podkre\u015blano tak\u017ce podobie\u0144stwa mi\u0119dzy sztuk\u0105 YBA a sztuk\u0105 artyst\u00f3w ameryka\u0144skich z Zachodniego Wybrze\u017ca, a nawet sugerowano post\u0119puj\u0105c\u0105 amerykanizacj\u0119 sztuki brytyjskiej (Corris, 111). Stallabrass wyja\u015bnia \u017ar\u00f3d\u0142o opinii Corrisa w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eLondyn i Los Angeles to wielkie \u015brodowiska miejskie, g\u0119sto zaludnione przez w wi\u0119kszo\u015bci kosmopolitycznych mieszka\u0144c\u00f3w, co sprzyja rozkwitowi rynku sztuki. Oba s\u0105 globalnymi miastami, kt\u00f3re konkuruj\u0105 ze sob\u0105 na arenie globalnej i staraj\u0105 si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 kulturow\u0105 dominacj\u0119 \u2013 i na tej arenie nie chodzi o przewag\u0119 Wielkiej Brytanii nad Stanami Zjednoczonymi, ale o przewag\u0119 Londynu nad Nowym Jorkiem, Los Angeles, Dusseldorfem czy Tokio\u201d (Stallabrass, 233). Zatem specyfika tej sztuki by\u0142aby zwi\u0105zana nie z narodowo\u015bci\u0105, ale z czym\u015b w\u0105skim i lokalnym. Wed\u0142ug Stallabrassa sytuacja nie jest jednak tak jasna. Wed\u0142ug niego sztuka brytyjska jest co prawda wytworem konkretnych warunk\u00f3w, takich jak globalizacja rynku sztuki, ale jest te\u017c d\u0105\u017ceniem w kierunku kultury popularnej opartej na specyficznie pojmowanej to\u017csamo\u015bci i reakcj\u0105 na kosmopolityczn\u0105 globaln\u0105 kultur\u0119 elitarn\u0105, czego \u015bwietnym przyk\u0142adem jest sztuka Sarah Lucas (235). Zatem taki spos\u00f3b podkre\u015blania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za reakcj\u0119 na ujednolicaj\u0105ce procesy globalizacji, na pr\u00f3b\u0119 znalezienia specyficznie brytyjskiego sposobu artykulacji, specyficznie brytyjskiej tematyki czy wreszcie specyficznie brytyjskiej postawy artystycznej.<\/p>\n

Je\u015bli m\u00f3wimy o amerykanizacji, nale\u017ca\u0142oby w tym miejscu powr\u00f3ci\u0107 do Steve\u2019a McQueena. Od samego pocz\u0105tku kariery McQueena postrzegano jako nieco odmiennego od reszty \u201ebandy\u201d z YBA, bardziej ameryka\u0144skiego ni\u017c brytyjskiego, zreszt\u0105 zyska\u0142 on wi\u0119ksze uznanie w USA ni\u017c w Wielkiej Brytanii. Warto nadmieni\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w brytyjskich tego czasu by\u0142a postrzegana przez ameryka\u0144sk\u0105 krytyk\u0119 jako do\u015b\u0107 udana imitacja tego, co du\u017co wcze\u015bniej robili \u201ewielcy Amerykanie\u201d jak Bill Viola, Jeff Koons, Chris Burden czy Kiki Smith. W nastawieniu ich zauwa\u017calna jest, jak ujmuje to Stallabrass, \u201eprotekcjonalna fascynacja metropolitalnej elity kultur\u0105 prowincji, kt\u00f3ra tak \u015bwietnie na\u015bladuje sztuk\u0119 stolicy, \u017ce prawie jej si\u0119 udaje\u201d (230). W \u015bwietle opisanego na pocz\u0105tku tego artyku\u0142u stanowiska Steve\u2019a McQueena, mo\u017cna si\u0119 zastanowi\u0107, w jakim stopniu to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa czy kulturowa artysty odbija si\u0119 w tworzonej przez niego sztuce. Sam McQueen twierdzi, o czym mowa by\u0142a ju\u017c wy\u017cej, \u017ce ka\u017cdy z nas (a wi\u0119c te\u017c ka\u017cdy artysta) jest w zasadzie funkcj\u0105 zmiennych \u015brodowiskowych, wytworem pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142. Jednak je\u015bli sensownym wydaje si\u0119 analizowa\u0107 film taki jak G\u0142\u00f3d <\/em>przez pryzmat brytyjsko\u015bci autora, kt\u00f3ra niew\u0105tpliwie wp\u0142yn\u0119\u0142a na samo podj\u0119cie przez niego tematu, a tak\u017ce w jakim\u015b stopniu na pewno na kszta\u0142t pracy, s\u0105dz\u0119, \u017ce nieco mniej przydatne jest zastosowanie podobnej perspektywy w opisywaniu prac takich jak Giardini. <\/em>Film ten uzna\u0142abym za komentarz na temat sytuacji sztuki \u201euwik\u0142anej w nar\u00f3d\u201d w zglobalizowanym \u015bwiecie, krytyk\u0119 nacjonalizmu w sztuce jako problemu mi\u0119dzynarodowego i, co wa\u017cne, dokonanej przez artyst\u0119, kt\u00f3ry potrafi przekroczy\u0107 my\u015blenie w kategoriach narodowych, w kategoriach dziedzictwa i dla kt\u00f3rego wa\u017cne jest, jak sam to opisuje, przede wszystkim \u201etu i teraz\u201d (British Council).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach narodowych nadal ma sens? Czy nie jest tak, \u017ce ten stary pomys\u0142, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 oczywisty pod koniec XIX wieku, w okresie najwi\u0119kszego rozkwitu pa\u0144stw narodowych…<\/p>\n","protected":false},"author":80,"featured_media":500,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[76,87,7218,86,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[85],"yoast_head":"\nD\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Steve-McQueen-Giardini-2009-kadr-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Steve-McQueen-Giardini-2009-kadr-001.jpg\",\"width\":\"1024\",\"height\":\"578\",\"caption\":\"Kadr z filmu Giardini 2009 \u00a9 Steve McQueen\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa\",\"name\":\"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2009-11-20T10:10:05+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-06T22:26:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/183301a2a27c8cba4297da20085108a3\"},\"description\":\"Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/183301a2a27c8cba4297da20085108a3\",\"name\":\"Karolina Kolenda\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-kolenda\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?","description":"Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Steve-McQueen-Giardini-2009-kadr-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/Steve-McQueen-Giardini-2009-kadr-001.jpg","width":"1024","height":"578","caption":"Kadr z filmu Giardini 2009 \u00a9 Steve McQueen"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa","name":"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#primaryimage"},"datePublished":"2009-11-20T10:10:05+00:00","dateModified":"2013-01-06T22:26:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/183301a2a27c8cba4297da20085108a3"},"description":"Odwiedzaj\u0105c dzi\u015b Biennale w Wenecji, wielu z nas zastanawia si\u0119, czy stworzona w 1895 roku formu\u0142a eksponowania sztuki w pawilonach...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/karolina-kolenda-dlug-artysty-wobec-panstwa#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"D\u0142ug artysty wobec pa\u0144stwa?"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/183301a2a27c8cba4297da20085108a3","name":"Karolina Kolenda","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/karolina-kolenda"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/80"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=497"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=497"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=497"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}