{"id":5250,"date":"2011-06-02T23:11:53","date_gmt":"2011-06-02T22:11:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=5250"},"modified":"2013-01-23T22:50:52","modified_gmt":"2013-01-23T21:50:52","slug":"bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk","title":{"rendered":"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach"},"content":{"rendered":"

TVP, Polsat i TVN prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w uwodzeniu widz\u00f3w swoimi nowymi superprodukcjami. Programy te \u2013 prawdziwe wo\u0142y robocze w nakr\u0119caniu stacjom ogl\u0105dalno\u015bci \u2013 to odpowiednio: \u201eBitwa na g\u0142osy\u201d, \u201eMust be the music\u201d oraz \u201eX-Factor\u201d.<\/p>\n

\"Grafika<\/a>
Grafika O.pl Polski Portal Kultury<\/figcaption><\/figure>\n

W \u201eMam talent\u201d wszed\u0142em z niczym i z niczym z niego wyszed\u0142em<\/strong><\/h4>\n

Przyznaj\u0119 si\u0119 bez bicia, obejrza\u0142em ca\u0142y poprzedni sezon programu \u201eMam talent\u201d i \u2013 pr\u00f3cz konsumenckiej nieposkromionej ciekawo\u015bci, a mo\u017ce nazwijmy rzeczy po imieniu: s\u0142abej woli \u2013 nie t\u0142umaczy mnie nic.<\/p>\n

M\u00f3g\u0142bym oczywi\u015bcie zarzeka\u0107 si\u0119, \u017ce \u015bledzi\u0142em program z perspektywy socjologicznej, medioznawczej itp., ale to guzik prawda. \u015aledzi\u0142em perypetie poszczeg\u00f3lnych talentowicz\u00f3w, okraszone k\u0105\u015bliwo\u015bciami, tudzie\u017c peanami juror\u00f3w oraz zupe\u0142nie nijak\u0105 konferansjerk\u0105, z wypiekami na twarzy, wcinaj\u0105c herbatniki. Jak przysta\u0142o na telewidza, mia\u0142em swoje typy i swoje anty-typy. Niejeden raz dopada\u0142a mnie irytacja godna kibica, gdy odpada jego faworyt. Gdy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce w miejsce \u201eMam talent\u201d, stacje telewizyjne chc\u0105 wcisn\u0105\u0107 mi a\u017c trzy programy i tym samym walka o moj\u0105 \u201eogl\u0105dalno\u015b\u0107\u201d b\u0119dzie trzy razy bardziej krwawa, najpierw ucieszy\u0142em si\u0119 (\u201eMo\u017ce by\u0107 ciekawie\u201d), chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej jednak przypomnia\u0142em sobie, \u017ce przez ca\u0142y sezon ogl\u0105dania \u201eMam talent\u201d ani razu nie wpad\u0142em w eufori\u0119, w jak\u0105 wpada\u0142a publiczno\u015b\u0107 zgromadzona w studio, gotowa co chwila na komend\u0119 rozdawa\u0107 stoj\u0105ce owacje. Dosy\u0107 \u2013 pomy\u015bla\u0142em \u2013 nie ogl\u0105dam. Parafrazuj\u0105c s\u0142owa ksi\u0119dza z Wesela<\/em>, w \u201eMam talent\u201d wszed\u0142em z niczym i z niczym z niego wyszed\u0142em.<\/p>\n

Cho\u0107 nie, przepraszam, okradziono mnie z zasob\u00f3w mojej uwagi \u2013 zap\u0142aci\u0142 za ni\u0105 telewizji reklamodawca, a ja by\u0142em milcz\u0105cym \u015bwiadkiem tej transakcji na pniu. Szkoda by\u0142o mojego czasu. W g\u0142owie osta\u0142o mi si\u0119 jedynie echo medialnej bitewki, jaka rozp\u0119tywa\u0142a si\u0119 co kilka minut mi\u0119dzy uczestnikiem a jurorem. Jedni krzyczeli, \u017ce talent maj\u0105, ci z naprzeciwka musieli si\u0119 z tym zgodzi\u0107, w przeciwnym razie zakrzykiwani byli przez tupi\u0105c\u0105 i bucz\u0105c\u0105 publiczno\u015b\u0107, zdaniem kt\u00f3rej talent i tak mieli wszyscy i biada cho\u0107by jednemu s\u0142owu krytyki.<\/p>\n

Do nikogo rzecz jasna \u2013 pr\u00f3cz siebie samego \u2013 pretensji i \u017calu mie\u0107 nie mog\u0119. Nie wini\u0119 popkultury, \u017ce stara si\u0119 mnie uwie\u015b\u0107. To jej zadanie, tak samo jak ka\u017cdego innego produktu na rynku. Nie musz\u0119 z niej korzysta\u0107. Mog\u0119 nie wchodzi\u0107 do tego sklepu. Zastanowi\u0107 si\u0119 jednak, o czym obecno\u015b\u0107 i popularno\u015b\u0107 takiej oferty \u015bwiadczy \u2013 ju\u017c mi wolno. I wniosek, do jakiego dochodz\u0119, jest nast\u0119puj\u0105cy: tytu\u0142 programu winien brzmie\u0107 nie \u201eMam talent\u201d, ale \u201eMamy talent\u201d. Wszyscy, bez wyj\u0105tku. Mamy do niego \u2013 do talentu \u2013 prawo, nale\u017cy si\u0119 nam jak psu zupa. Jak w restauracji: p\u0142ac\u0119 \u2013 wymagam. Jako konsumenci p\u0142acimy za ka\u017cd\u0105 chwil\u0119 rozrywki i wymagamy, aby czu\u0107 si\u0119 dobrze. W ostatnich latach z kolei zamarzy\u0142o si\u0119 nam by\u0107 podziwianymi, czego wyrazem s\u0105 w\u0142a\u015bnie tego typu programy \u2013 talent shows<\/em>. Narodzi\u0142a si\u0119 nowa rynkowa nisza, konsumencka potrzeba dopieszczenia i rynek ochoczo na ni\u0105 odpowiedzia\u0142: tak, macie talent. Sp\u00f3jrzcie tylko ilu jest m\u0142odych, zdolnych, i ka\u017cdy co\u015b potrafi!<\/p>\n

I ty mo\u017cesz zosta\u0107 narcyzem<\/strong><\/h4>\n

Nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce jedn\u0105 z cech popkultury jest to, \u017ce stawia swego odbiorc\u0119 w centrum. Ka\u017cdy z nas mo\u017ce mie\u0107 poczucie, \u017ce dla rozwoju popkultury w\u0142a\u015bnie on jest najwa\u017cniejszy. J\u0119zyk reklamy rzadko kiedy dobiera inne formy czasownik\u00f3w i zaimk\u00f3w ani\u017celi te w drugiej osobie liczby pojedynczej: ty, twoje, tobie, dla ciebie, chcesz, we\u017a, spr\u00f3buj i tak dalej\u2026 P\u0119pkiem \u015bwiata naj\u0142atwiej poczu\u0107 si\u0119 w supermarkecie. Nic nie b\u0119dzie si\u0119 sprzedawa\u0107 dobrze, je\u015bli wychowa si\u0119 klienta zakompleksionego, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce albo go na nic nie sta\u0107, albo na co\u015b nie zas\u0142uguje, albo czego\u015b nie zrozumie. Lepiej mu wmawia\u0107, \u017ce pojmie wszystko, \u017ce na wszystko go sta\u0107 (najwy\u017cej we\u017amie kredyt), a ju\u017c na pewno, \u017ce na wszystko zas\u0142u\u017cy\u0142. \u017be uczyni nam zaszczyt, je\u015bli zechce nadstawi\u0107 ucha i udzieli\u0107 audiencji w\u0142a\u015bnie temu a nie innemu doradcy klienta. I tak w\u0142a\u015bnie pop-rynek funkcjonuje od kilku dekad na Zachodzie, a w Polsce od jakich\u015b dw\u00f3ch. Nic zatem dziwnego, \u017ce z powodzeniem wychowuje kolejne zast\u0119py narcyz\u00f3w.<\/p>\n

Przed epidemi\u0105 narcyzmu \u2013 a dok\u0142adniej narcystycznej ja\u017ani \u2013 przestrzegano ju\u017c w latach 70. By\u0142a ona retoryczno-publicystyczn\u0105 przestrog\u0105 do stosunkowo niedawna, kiedy to \u015bwiat\u0142o dzienne ujrza\u0142y badania przeprowadzone na ameryka\u0144skich u\u017cytkownikach portalu spo\u0142eczno\u015bciowego Facebook. Okaza\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 przejawia stricte <\/em>narcystyczne cechy. Spo\u0142ecze\u0144stwo narcyz\u00f3w, albo raczej promuj\u0105ce narcystyczne cechy, jest faktem. Narcyz\u00f3w popkultura ho\u0142ubi na bardzo wiele sposob\u00f3w. Umo\u017cliwia im dzier\u017caw\u0119 skrawka swojego marketu poprzez tworzenie osobistych profili \u2013 jak ma to miejsce na portalach spo\u0142eczno\u015bciowych i w ca\u0142ej przestrzeni Web 2.0. Ka\u017cdy ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 obdzielenia innych zdj\u0119ciami ze \u015blub\u00f3w, wakacji, chrzcin\u2026 Ka\u017cdy mo\u017ce podzieli\u0107 si\u0119 z innymi swoimi wywodami na blogu\u2026 Internet umo\u017cliwia nam najr\u00f3\u017cniejsze formy lansu.<\/p>\n

Ale to nie wszystko. Popkultura wytworzy\u0142a osobliwe zjawisko celebryty, czyli cz\u0142owieka zarazem s\u0142ynnego i z t\u0142umu, takiego jak my, co to go nie by\u0142o i nagle jest, niesiony porywami i ekstaz\u0105 t\u0142uszczy. Celebryta nie mo\u017ce \u017cy\u0107 i tworzy\u0107 bez swoich fan\u00f3w, jest dla nich zwierciad\u0142em, w kt\u00f3rym mog\u0105 si\u0119 przejrze\u0107. Jest kochany za otwarto\u015b\u0107 i prostot\u0119, za to, \u017ce m\u00f3wi to, co ka\u017cdy z nas my\u015bli, za to, \u017ce uciele\u015bnia marzenia o s\u0142awie dla ka\u017cdego, \u017ce poszed\u0142 na casting i mu si\u0119 uda\u0142o, \u017ce jest chodz\u0105cym dowodem na to, \u017ce teoretycznie i my tak mo\u017cemy. Nie wp\u0119dza nas w kompleksy ani nie z\u0142o\u015bci, bo to sw\u00f3j cz\u0142owiek a nie kto\u015b ze \u015bwiecznika.<\/p>\n

Dwa z\u0142ote plus VAT, czyli jak by\u0107 ekspertem<\/strong><\/h4>\n

Kolejnym etapem dziejowej hodowli narcyza sta\u0142y si\u0119 programy w rodzaju \u201eIdola\u201d i \u201eMam talent\u201d, gdzie ostatni\u0105 rzecz\u0105, o jak\u0105 chodzi, jest wykreowanie artysty. Niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy z ust juror\u00f3w pada zdanie: \u201enawet je\u015bli nie wygrasz, poradzisz sobie. Ty ju\u017c jeste\u015b gwiazd\u0105 i show-biznes o tobie nie zapomni\u201d. Konia z rz\u0119dem temu, kto wymieni cho\u0107by pi\u0119ciu szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w (czyli takich kt\u00f3rzy \u2013 powiedzmy \u2013 wydali wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105, zakontraktowan\u0105 p\u0142yt\u0119, albo utrzymali si\u0119 na burzliwych wodach rozrywkowego przemys\u0142u d\u0142u\u017cej ni\u017c jeden-dwa sezony). Powiedzia\u0142bym raczej, \u017ce w programach tych chodzi wy\u0142\u0105cznie o to, o co zawsze. M\u00f3wi\u0105c brutalnie o to, \u017ceby zrobi\u0107 widzowi dobrze. A robi si\u0119 mu dobrze wmawiaj\u0105c, \u017ce ka\u017cdy jest super i ka\u017cdy zas\u0142uguje na uznanie (widownia klaszcze zawsze, z wyj\u0105tkiem chwil, gdy juror wyst\u0105pi przed szereg, skrytykuje i narazi si\u0119 na lincz w formie buczenia).<\/p>\n

De facto<\/em> jednak, zamiast robi\u0107 konsumentom dobrze, mo\u017ce si\u0119 im zrobi\u0107 krzywd\u0119, a to dlatego, \u017ce w programach tych totalnie wypacza si\u0119 rozumienie poj\u0119cia \u201etalent\u201d. By\u0107 mo\u017ce i ja nara\u017c\u0119 si\u0119 teraz na lincz i wybuczenie, ale pozwol\u0119 sobie podwa\u017cy\u0107 jeden z dogmat\u00f3w pop-przemys\u0142u, \u017ce ka\u017cdy jest wyj\u0105tkowy. Nie ka\u017cdy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 talentu nie ma i wcale nie musi by\u0107 w czym\u015b wybitna. Bezlitosna zasada krzywej dzwonowej m\u00f3wi, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas jest najnormalniej przeci\u0119tna (spojrze\u0107 na to ponure twierdzenie mo\u017cna i z drugiej strony: ka\u017cdy z nas co\u015b potrafi lepiej lub gorzej i zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas ma to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nie nale\u017cy do grupy niereformowalnych beztalenci \u2013 r\u00f3wnie niewielkiej zreszt\u0105 jak grupa naprawd\u0119 utalentowanych).<\/p>\n

W programach, o kt\u00f3rych tu pisz\u0119, cz\u0119sto natrafi\u0107 mo\u017cna na osoby naprawd\u0119 utalentowane, artyst\u00f3w, kt\u00f3rych kunszt w wybranej dziedzinie zas\u0142uguje na podziw. W szranki z nimi staje jednak r\u00f3wnie cz\u0119sto armia ludzi mniej lub bardziej przeci\u0119tnych, kt\u00f3rym po prostu marzy si\u0119 s\u0142awa lub cho\u0107 chwilowe zaistnienie w mediach. Problem w tym, \u017ce jednych i drugich traktuje si\u0119 na r\u00f3wni. Prawdziwy talent \u015bciera si\u0119 w takich programach ze \u015bredniactwem i amatorszczyzn\u0105, i tak w\u0142a\u015bnie zostaje podany widzowi, kt\u00f3ry decyduje sms-em, kto talent posiada \u201enaprawd\u0119\u201d. W\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b momencie, poprzez wys\u0142anie sms-a, uwidacznia si\u0119 sens i istota popkultury. Na bok odsuni\u0119ty jest autorytet, ekspert (mniejsza o to, jakimi ekspertami w dziedzinie s\u0105 jurorzy), w centrum staje konsument i to on przyznaje nagrod\u0119. Jest dopieszczony, na swoim tapczanie jest prawdziw\u0105 alf\u0105 i omeg\u0105, dzieli i rz\u0105dzi a juror mo\u017ce tylko popatrze\u0107.<\/p>\n

Kunszt \u2013 warto\u015b\u0107 zapomniana?<\/strong><\/h4>\n

Za idealn\u0105 antytez\u0119 takiego widowiska uchodzi\u0107 mo\u017ce cho\u0107by \u2013 by poci\u0105gn\u0105\u0107 w\u0105tek Argerich \u2013 Konkurs Chopinowski. Tam ju\u017c miejsca na amatorszczyzn\u0119, \u015bredniactwo i demokracj\u0119 nie ma. Jest co prawda nagroda publiczno\u015bci, ale jury obdziela laurami wed\u0142ug swojego, niezawis\u0142ego uznania. Tu ju\u017c w ognisku zainteresowania widza nie jest \u2013 tak jak w \u201eMam talent\u201d \u2013 konfrontacja z jurorem (zniszczy go Wojew\u00f3dzki czy nie zniszczy?). Jury pozostaje nieme, co najwy\u017cej udaje si\u0119 na, jak\u017ce niemedialne, obrady za zamkni\u0119tymi drzwiami. Liczy si\u0119 osoba, jej dorobek, a przede wszystkim \u2013 kunszt. Jest to \u2013 \u00f3w kunszt \u2013 w programach w rodzaju \u201eMam talent\u201d rzecz ca\u0142kowicie nieuchwytna, nie tylko ze wzgl\u0119du na to, \u017ce odbiorc\u0105 jest laik, ale tak\u017ce przez wzgl\u0105d na niepor\u00f3wnywalno\u015b\u0107 konkurencji (kt\u00f3ry kunszt jest \u201elepszy\u201d \u2013 tancerza, instrumentalisty czy wokalisty?). A musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie poj\u0119cie kunsztu stanowi jeden z najbardziej istotnych element\u00f3w w zrozumieniu prawide\u0142 funkcjonowania nie tylko popkultury, ale ca\u0142ego wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu, kt\u00f3rego popkultura staje si\u0119 poniek\u0105d wyrazem.<\/p>\n

Richard Sennett, baczny obserwator przemian spo\u0142eczno-ekonomicznych ostatnich dekad, rozumienie poj\u0119cia kunsztu stawia w centrum dyskusji nad drog\u0105, jak\u0105 obieraj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwa zachodnie. Spos\u00f3b, w jaki funkcjonuje dzisiejsza gospodarka, wydaje si\u0119 marginalizowa\u0107 znaczenie kunsztu i talentu z prostego powodu: nie ma dzi\u015b czasu na d\u0142ugotrwa\u0142y proces doskonalenia umiej\u0119tno\u015bci. Dzisiejszy pracownik i wsp\u00f3\u0142czesne firmy musz\u0105 by\u0107 gotowe do szybkiego przekwalifikowywania. Typowy pracownik prawdopodobnie kilka razy w \u017cyciu zostanie wys\u0142any na szkolenie, kt\u00f3re przygotuje go do pe\u0142nienia nowych zada\u0144. Kilkakrotnie w \u017cyciu wymaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie od niego pe\u0142nienia innych obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n

Coraz cz\u0119stszym standardem staje si\u0119 wym\u00f3g gotowo\u015bci do przeprowadzki. Miejsce pracy nie jest ju\u017c tak pewne, mo\u017cna je stosunkowo \u0142atwo straci\u0107, a znale\u017a\u0107 nast\u0119pne ju\u017c niekoniecznie w tym samym zawodzie. Skala mobilno\u015bci spo\u0142ecznej jest ogromna i to z pewno\u015bci\u0105 nie sprzyja doskonaleniu umiej\u0119tno\u015bci w jednej dziedzinie. Wr\u0119cz przeciwnie: stawia si\u0119 nie tyle na do\u015bwiadczenie, ile na umiej\u0119tno\u015bci. W cenie jest otwarto\u015b\u0107 na zmiany, elastyczno\u015b\u0107, zdolno\u015bci przystosowania i my\u015blenia kreatywnego, \u0142atwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z innymi i nawi\u0105zywania nowych kontakt\u00f3w, a wi\u0119c ca\u0142y konglomerat cech predestynuj\u0105cych jednostk\u0119 do funkcjonowania w p\u0142ynnej \u2013 jak by to uj\u0105\u0142 Zygmunt Bauman \u2013 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Rzeczywisto\u015b\u0107 t\u0119 tworz\u0105 kontakty z innymi i zawarty w nich potencja\u0142 szybkiego zysku, nie za\u015b piel\u0119gnowane d\u0142ugotrwa\u0142e relacje i perspektywa rozci\u0105gni\u0119tych w czasie, mniej ryzykownych inwestycji, typowe, jak przekonuje Sennett, dla wcze\u015bniejszych faz rozwoju gospodarki wolnorynkowej.<\/p>\n

Nie do\u015b\u0107 na tym, preferowan\u0105 cech\u0105 charakteru wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u0142atwej rezygnacji ze swojego dorobku. Wym\u00f3g ten staje niejako w opozycji do naturalnej sk\u0142onno\u015bci cz\u0142owieka, by uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z akumulowanym do\u015bwiadczeniem. Mamy potrzeb\u0119 odwo\u0142ywania si\u0119 do swoich osi\u0105gni\u0119\u0107, konstytuuj\u0105 one po cz\u0119\u015bci nasz\u0105 ja\u017a\u0144, warunkuj\u0105 nasz\u0105 samoocen\u0119 itd.<\/p>\n

Odcinanie si\u0119 od nich jest dla wielu nienaturalne, niezwykle trudne i sprzeczne ze zdrowym rozs\u0105dkiem, staje si\u0119 powodem depresji czy poczucia zagubienia oraz dryfowania bez perspektywy na dobicie do upragnionego brzegu. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce to w\u0142a\u015bnie tego wymaga od nas rynek. Rozbrat z dotychczasowym do\u015bwiadczeniem jest tym trudniejszy, je\u015bli towarzyszy\u0142o mu pragnienie doskonalenia i coraz wy\u017cszego kunsztu.<\/p>\n

Kunszt \u2013 jak to ujmuje Sennett \u2013 jest wykonywaniem pracy dla samego wykonywania jej dobrze. Obejmuje to z konieczno\u015bci d\u0142ugi horyzont czasowy, kt\u00f3ry wiedzie do mistrzostwa i du\u017cej bieg\u0142o\u015bci w danej dziedzinie. Jest r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em prywatnej przyjemno\u015bci. Kunszt jednak, przynajmniej dzi\u015b, najzupe\u0142niej w \u015bwiecie si\u0119 nie kalkuluje \u2013 ogranicza wszechstronno\u015b\u0107. Bardziej op\u0142aca si\u0119 robi\u0107 wi\u0119cej, za to \u201epo \u0142ebkach\u201d, cho\u0107 cen\u0105 jest oczywi\u015bcie poczucie s\u0142abiej wykonanej pracy i frustruj\u0105cy na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 brak uto\u017csamiania si\u0119 z wykonanym zadaniem czy obejmowanym stanowiskiem.<\/p>\n

Talent od zaraz…<\/strong><\/h4>\n

Programy w rodzaju \u201eMam talent\u201d wydaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, podobnie jak ca\u0142y rynek, ugruntowywa\u0107 taki zestaw warto\u015bci, cho\u0107 na pierwszy rzut oka postuluj\u0105 lansowanie kunsztu i talentu w\u0142a\u015bnie. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Mo\u017cna w nich m\u00f3wi\u0107 raczej o komercjalizacji czy te\u017c \u201emacdonaldyzacji\u201d talentu.<\/p>\n

Po pierwsze\u2026<\/strong> ewentualny talent warto\u015bciowany jest w odniesieniu do jego potencjalnej warto\u015bci rynkowej. Talenty zarezerwowane dla w\u0105skiej grupy koneser\u00f3w, ma\u0142o medialne (np. talent kucharski, modelarski, architektoniczny, \u015bcis\u0142y itd.) nie maj\u0105 \u017cadnych szans na przedarcie si\u0119 do grona zjawisk pop. Talentem \u2013 w rozumieniu takiej oferty \u2013 obdarzony jest ten, kto jest w stanie nas zabawi\u0107 i zadziwi\u0107, co w oczywisty spos\u00f3b ca\u0142kowicie wypacza istot\u0119 talentu. Talent sp\u0142ycany jest zatem do sfery dzia\u0142a\u0144 performer\u00f3w i cyrkowc\u00f3w.<\/p>\n

Po drugie\u2026<\/strong> talent w wersji pop ca\u0142kowicie oderwany jest od kontekstu czasowego. Nie jest analizowany jako d\u0142ugotrwa\u0142y proces, ale jako medialny fakt dziej\u0105cy si\u0119 \u201etu i teraz\u201d. Przyjrzyjmy si\u0119 ponownie Konkursowi Chopinowskiemu. W tym przypadku czas odgrywa rol\u0119 wr\u0119cz pierwszorz\u0119dn\u0105, i to na bardzo wielu p\u0142aszczyznach. Podkre\u015blana jest d\u0142ugoletnia tradycja konkursu, cz\u0142onkowie jury r\u00f3wnie\u017c prezentuj\u0105 okre\u015blone generacje i szko\u0142y, wreszcie sami uczestnicy charakteryzowani s\u0105 ze wzgl\u0119du na swoje dotychczasowe osi\u0105gni\u0119cia i wiek. Czas po\u015bwi\u0119cony nauce i wyniesione do\u015bwiadczenie s\u0105 ewidentn\u0105 miar\u0105 ich umiej\u0119tno\u015bci. Ich wyst\u0105pienia, zw\u0142aszcza w dalszych etapach konkursu, staj\u0105 si\u0119 koncertami z prawdziwego zdarzenia, ich program nie da zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w kwadransie czy nawet w dw\u00f3ch \u2013 zaprezentowanie pe\u0142ni zdolno\u015bci r\u00f3wnie\u017c wymaga czasu. W przypadku talent-show perspektywa czasowa jest praktycznie bez znaczenia. To, czy kto\u015b swoje umiej\u0119tno\u015bci naby\u0142 na drodze kilkuletniego treningu, czy przed wej\u015bciem na scen\u0119, nikogo nie interesuje, bo i dlaczego?<\/p>\n

\u2026 i dla ka\u017cdego<\/strong><\/h4>\n

Po trzecie\u2026<\/strong> o czym wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, wra\u017ceniom z Konkursu Chopinowskiego nie towarzysz\u0105 emocje typowe dla \u201eMam talent\u201d, gdzie r\u00f3wnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119 co podziw i zachwyt odgrywa ciekawo\u015b\u0107, czy i jak jury wypatroszy, b\u0105d\u017a przeciwnie \u2013 uwielbi uczestnika. Zainteresowanie t\u0105 konfrontacj\u0105 r\u00f3wna si\u0119 w zasadzie zainteresowaniu samym performerem. Ocena jego wyst\u0119pu \u2013 natychmiastowa, obowi\u0105zkowo niepozbawiona barwnych metafor i skrajno\u015bci \u2013 to nieod\u0142\u0105czny element, a w zasadzie gw\u00f3\u017ad\u017a programu. Odpowiedni juror (odpowiedni rzecz jasna w sensie kompetencji \u201emedialnych\u201d) to bez ma\u0142a fundament dobrego talent show.<\/p>\n

Po czwarte\u2026<\/strong> w konkursach w rodzaju Konkursu Chopinowskiego najwi\u0119ksze znaczenie ma kunszt. Nie wewn\u0119trzny urok czy sceniczna charyzma. Od pianisty nie wymaga si\u0119, by natychmiast dostosowa\u0142 sw\u00f3j repertuar i \u201esprawdzi\u0142 si\u0119\u201d w wybranym przez jury \u201ekawa\u0142ku\u201d. W przypadku talent-show typowa za\u015b jest sytuacja, gdy juror stwierdza: \u201eNie pasujesz mi zupe\u0142nie do tego repertuaru. Mo\u017cesz za\u015bpiewa\u0107 co\u015b innego?\u201d. Popkultura wymaga od swoich gwiazd okre\u015blonych standard\u00f3w i pewnych rzeczy po prostu \u201enie strawi\u201d, ale tym samym talent zr\u00f3wnywany jest z gotowo\u015bci\u0105 do wykonania wszystkiego wsz\u0119dzie i tak samo dobrze, do natychmiastowego przeorientowania si\u0119 \u2013 de facto<\/em> porzucenia pasji i zgromadzonego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n

Talent w wersji telewizyjnej rozrywki staje si\u0119 tym samym nie tyle piel\u0119gnowanym, trenowanym, rozwijanym zestawem zdolno\u015bci, czyli swego rodzaju darem, ale raczej umiej\u0119tno\u015bci\u0105 zabawiania innych, kt\u00f3ra \u2013 i tutaj spotykamy si\u0119 z jeszcze jedn\u0105 sk\u0142adow\u0105 popkulturowego rozumienia talentu \u2013 mo\u017ce przynie\u015b\u0107 popularno\u015b\u0107 i zysk.<\/p>\n

Kunszt jest poj\u0119ciem ca\u0142kowicie niezale\u017cnym od wymiaru ekonomicznego. Sennet w Kulturze wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu<\/em> podawa\u0142 przyk\u0142ady sprz\u0105taczek, kt\u00f3rym osobist\u0105 przyjemno\u015b\u0107 sprawia\u0142o po prostu dobrze wysprz\u0105tane mieszkanie czy biuro, za co p\u0142aci\u0142o im si\u0119 nieszczeg\u00f3lnie du\u017co i praktycznie nikt im nie dzi\u0119kowa\u0142. Kunszt stanowi\u0142 dla nich jednak podstaw\u0119 dobrze wykonanego zadania, wi\u0119cej, konstytuowa\u0142 ich poczucie w\u0142asnej warto\u015bci.<\/p>\n

Narcyzm niebezinteresowny<\/strong><\/h4>\n

Po tej dawce przemy\u015ble\u0144, mam nadziej\u0119, ja\u015bniejsze staje si\u0119, w jaki spos\u00f3b talent-show mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 swoim fanom krzywd\u0119. Zmienia on poj\u0119cie talentu, a wraz z nim takich poj\u0119\u0107 jak kunszt czy samodoskonalenie, w zamian ka\u017c\u0105c podziwia\u0107 popkulturowe poz\u0142otka, zmuszaj\u0105c do t\u0119sknoty i pogoni za nim.<\/p>\n

Uczy nas, \u017ce talent to umiej\u0119tno\u015b\u0107 wykorzystana tu i teraz w celu zadziwienia innych, nie za\u015b dar, kt\u00f3ry rozwija\u0107 nale\u017cy przez ca\u0142e lata, co i tak nie gwarantuje \u017cadnego sukcesu. Wt\u0142acza w telewidza przekonanie, \u017ce miar\u0105 talentu jest natychmiastowy sukces. Pora\u017cka nie motywuje, wygrana za\u015b r\u00f3wnoznaczna jest z lukratywn\u0105 nagrod\u0105 lub natychmiastow\u0105 popularno\u015bci\u0105. Odrywa talent od jego kontekstu czasowego \u2013 relacje z niemedialnych przygotowa\u0144, godzin trawionych na doskonaleniu warsztatu, potwornie nudnych \u0107wicze\u0144 i wprawek oznacza\u0142yby \u015bmier\u0107 programu. Si\u0142\u0105 rzeczy przekonuje si\u0119 nas, \u017ce w ka\u017cdym tkwi Paganini czy Sinatra. Na castingi zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 przecie\u017c tysi\u0105ce ch\u0119tnych i to w ka\u017cdej edycji. Z takim zestawem optymistycznych za\u0142o\u017ce\u0144 nietrudno jest o twarde l\u0105dowanie i ci\u0119\u017cki zaw\u00f3d.<\/p>\n

Starogrecka maksymia m\u00f3wi: Gnothi saeuton<\/em> \u2013 poznaj siebie samego. Popkultura proces ten utrudnia i zaburza. Robi to wr\u0119cz programowo: ma ca\u0142y zestaw gotowych przekona\u0144 na nasz temat, czeka tylko, by je w nas wt\u0142oczy\u0107. Zamiast \u201ePoznaj\u2026\u201d m\u00f3wi raczej \u201ePokochaj siebie samego\u201d. Niezliczona jest wr\u0119cz lista przyk\u0142ad\u00f3w film\u00f3w, ksi\u0105\u017cek, piosenek, kt\u00f3re owo credo staraj\u0105 si\u0119 wyry\u0107 swym odbiorcom g\u0142\u0119boko w serca. Teoretycznie nie ma w tym nic z\u0142ego, pytanie jednak, na ile ta mi\u0142o\u015b\u0107 jest bezinteresowna.<\/p>\n

Jestem pesymist\u0105. Obawiam si\u0119, \u017ce owa mi\u0142o\u015b\u0107 idzie w parze z niez\u0142omnym przekonaniem o swej wyj\u0105tkowo\u015bci i osi\u0105gni\u0119tej doskona\u0142o\u015bci. Gdy komponent\u00f3w tych braknie \u2013 bo \u017ale oceni nas juror lub otoczenie naznaczy ci\u0119\u017cko zmywalnym pi\u0119tnem obciachu \u2013 mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asna bezpowrotnie wyparuje. Jest w owym samouwielbieniu i przemo\u017cnym egoizmie jaka\u015b zadziwiaj\u0105ca krucho\u015b\u0107: dop\u00f3ty si\u0119 op\u0142aca, dop\u00f3ki podoba si\u0119 otoczeniu. Rozs\u0105dniej by\u0142oby polansowa\u0107 mod\u0119 na stoick\u0105 akceptacj\u0119 swoich przywar i wyzbycie si\u0119 pragnienia 15 minut s\u0142awy. Spok\u00f3j ducha, je\u015bli nie gwarantowany, to z pewno\u015bci\u0105 bli\u017cszy.<\/p>\n

Jest tylko jeden problem: na propagowaniu wyzbycia si\u0119 pragnienia s\u0142awy nikt jeszcze nie zbi\u0142 maj\u0105tku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeden z pierwszych nauczycieli Marthy Argerich, najwybitniejszej chyba pianistki wszechczas\u00f3w, powiedzia\u0142 jej rodzicom: \u201eMo\u017cemy zrobi\u0107 z niej cudowne dziecko, objazdowy cyrk, cho\u0107by od jutra, wypali\u0107 i skaza\u0107 na niepami\u0119\u0107 za kilka lat. Ale mo\u017cemy te\u017c zrobi\u0107 z niej artystk\u0119, ale to wymaga\u0107 b\u0119dzie cholernie ci\u0119\u017ckiej pracy\u201d. Kt\u00f3ry wariant obrano \u2013 wiadomo.<\/p>\n","protected":false},"author":155,"featured_media":5401,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[283,665,56,1055],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1054],"yoast_head":"\nTalent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Programy te \u2013 prawdziwe wo\u0142y robocze w nakr\u0119caniu stacjom ogl\u0105dalno\u015bci \u2013 to odpowiednio: \u201eBitwa na g\u0142osy\u201d, Must be the music...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/06\/opl-tv-show-2011.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/06\/opl-tv-show-2011.jpg\",\"width\":942,\"height\":760},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk\",\"name\":\"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-06-02T22:11:53+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-23T21:50:52+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787\"},\"description\":\"Programy te \u2013 prawdziwe wo\u0142y robocze w nakr\u0119caniu stacjom ogl\u0105dalno\u015bci \u2013 to odpowiednio: \u201eBitwa na g\u0142osy\u201d, Must be the music...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787\",\"name\":\"Tomasz Koz\u0142owski\",\"description\":\"Tomasz Koz\u0142owski \u2013 doktor socjologii, pracownik Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Jego zainteresowania to socjologia popkultury i medi\u00f3w, psychologia ewolucyjna, pozytywna oraz socjoantropologia rozrywki. Publicysta i popularyzator nauki, jego ostatnia ksi\u0105\u017cka Samotny Hulaka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem Oficyny Wydawniczej \u0141o\u015bGraf\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-kozlowski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach","description":"Programy te \u2013 prawdziwe wo\u0142y robocze w nakr\u0119caniu stacjom ogl\u0105dalno\u015bci \u2013 to odpowiednio: \u201eBitwa na g\u0142osy\u201d, Must be the music...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/06\/opl-tv-show-2011.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/06\/opl-tv-show-2011.jpg","width":942,"height":760},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk","name":"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#primaryimage"},"datePublished":"2011-06-02T22:11:53+00:00","dateModified":"2013-01-23T21:50:52+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787"},"description":"Programy te \u2013 prawdziwe wo\u0142y robocze w nakr\u0119caniu stacjom ogl\u0105dalno\u015bci \u2013 to odpowiednio: \u201eBitwa na g\u0142osy\u201d, Must be the music...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/bitwa-na-glosy-must-be-the-music-x-factor-tomasz-kozlowsk#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Talent na przemia\u0142 albo egoizm na glinianych nogach"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787","name":"Tomasz Koz\u0142owski","description":"Tomasz Koz\u0142owski \u2013 doktor socjologii, pracownik Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Jego zainteresowania to socjologia popkultury i medi\u00f3w, psychologia ewolucyjna, pozytywna oraz socjoantropologia rozrywki. Publicysta i popularyzator nauki, jego ostatnia ksi\u0105\u017cka Samotny Hulaka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem Oficyny Wydawniczej \u0141o\u015bGraf","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-kozlowski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5250"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/155"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5250"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5250\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5250"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=5250"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}