{"id":5543,"date":"2011-06-21T21:58:54","date_gmt":"2011-06-21T20:58:54","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=5543"},"modified":"2013-01-20T22:01:41","modified_gmt":"2013-01-20T21:01:41","slug":"tadeusz-rozewicz-historia-pieciu-wierszy-biuro-literackie-2011","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/tadeusz-rozewicz-historia-pieciu-wierszy-biuro-literackie-2011","title":{"rendered":"Nie ma s\u0142\u00f3w niezast\u0105pionych"},"content":{"rendered":"

1)<\/strong><\/h3>\n

\u201eHistoria pi\u0119ciu wierszy\u201d R\u00f3\u017cewicza ukaza\u0142a si\u0119 po raz pierwszy w 1993 roku. Zosta\u0142a wydana w 250 egzemplarzach, kt\u00f3re rozesz\u0142y si\u0119 w ci\u0105gu kilku godzin po premierze ksi\u0105\u017cki na 48. K\u0142odzkim Wieczorze Artystycznym. \u201eRzeczpospolita\u201d uzna\u0142a j\u0105 za [najlepsz\u0105] ksi\u0105\u017ck\u0119 roku. [Bezpo\u015bredni\u0105] Przyczyn\u0105 jej powstania by\u0142a z\u0142o\u017cona przez poet\u0119<\/span> obietnica wydania jednej z nowych ksi\u0105\u017cek poety<\/span> w wydawnictwie K\u0142odzkiego O\u015brodka Kultury. Po 18 latach ksi\u0105\u017cka<\/span> wysz\u0142a [ponownie] w Biurze Literackim \u2013 na tydzie\u0144 przed 16. edycj\u0105 Portu Wroc\u0142aw. [Tym razem zawarte w niej<\/span> r\u0119kopisy poety s\u0105 reprodukowane w kolorze.] Bogus\u0142aw Michnik we wst\u0119pie<\/span> okre\u015bla tomik jako \u201ehistori\u0119 wizualn\u0105 wierszy\u201d oraz<\/span>, a tak\u017ce \u201eautoportret wielkiego artysty\u201d.<\/p>\n

\"Tadeusz<\/a>
Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, \u201eHistoria pi\u0119ciu wierszy\u201d, Biuro Literackie, 2011 (ok\u0142adka)<\/figcaption><\/figure>\n

R\u0119kopis jest w literaturze czym\u015b szczeg\u00f3lnym, a z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 bardzo intymnym. Nie by\u0142oby w historii literatury Kafki, gdyby jego przyjaciel Max Brod wype\u0142ni\u0142 ostatni\u0105 wol\u0119 zmar\u0142ego pisarza i zniszczy\u0142 jego r\u0119kopisy. Nie by\u0142oby pewnie i Norwida, gdyby jego r\u0119kopis\u00f3w nie odnalaz\u0142 i opracowa\u0142 Przesmycki. R\u0119kopis nie jest jednak sko\u0144czonym, pe\u0142nowarto\u015bciowym tekstem literackim \u2013 to co najwy\u017cej zaczyn, wzniesione na placu budowy rusztowanie. I jak po sko\u0144czonej budowie demontuje si\u0119 rusztowanie, tak Kundera postulowa\u0142, by puszcza\u0107 w niepami\u0119\u0107, a jeszcze lepiej puszcza\u0107 z dymem wszystkie teksty zmar\u0142ych pisarzy, kt\u00f3re nie ukaza\u0142y si\u0119 drukiem. Sko\u0144czona, ostateczna forma ksi\u0105\u017cki mia\u0142aby by\u0107 jego zdaniem gwarancj\u0105 jako\u015bci. Z kolei Wac\u0142aw Berent tak dalece posun\u0105\u0142 si\u0119 w przyznawaniu prymarnej roli opublikowanemu tekstowi, \u017ce za swoimi tekstami kompletnie ukry\u0142 w\u0142asny \u017cyciorys. Schowa\u0142 si\u0119 w cieniu literatury, jakby \u017cyczy\u0142 sobie, by jedynym, co po nim przetrwa, by\u0142o jego dzie\u0142o.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cewicz przyjmuje inn\u0105 strategi\u0119. [R\u00f3\u017cewicz pokazuje, \u017ce nie istnieje ostateczna forma wiersza.] R\u00f3\u017cewicz puszcza w ruch maszyneri\u0119 ewolucji, adaptuj\u0105c jej prawid\u0142a<\/span> regu\u0142y do zupe\u0142nie odmiennego uniwersum. Trudno powiedzie\u0107, do czego d\u0105\u017cy. Czy celem jest bli\u017cej nieokre\u015blona doskona\u0142o\u015b\u0107? Ale czy o ewolucji mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ma jaki\u015b z g\u00f3ry wytyczony cel? Raczej rozwarstwia si\u0119, rozbiega w wielu kierunkach, szukaj\u0105c coraz lepszych rozwi\u0105za\u0144. Trudno tu unikn\u0105\u0107 skojarze\u0144 z borgesowsk\u0105 Bibliotek\u0105 Babel, na kt\u00f3rej p\u00f3\u0142kach zalegaj\u0105 wszystkie mo\u017cliwe warianty wszystkich mo\u017cliwych ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n

2)<\/h3>\n

To bardzo symptomatyczne, \u017ce datowana na 8 listopada 1992 wersja wiersza \u201eprzypomnienie\u201d jest ostatni\u0105, w kt\u00f3rej pojawia si\u0119 strofa:<\/p>\n

najgorsze jest to, \u017ce one rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 (rosn\u0105)
\n<\/em>trzeba je zacz\u0105\u0107
\n<\/span><\/em>odrzuca\u0107 usuwa\u0107<\/em><\/p>\n

Pomi\u0119dzy pierwszym a trzecim wersem s\u0105 dwie wykre\u015blone linijki:<\/p>\n

okrywaj\u0105 my\u015bli uczucia
\n<\/em>przerastaj\u0105 odkszta\u0142caj\u0105<\/em><\/p>\n

\"Tadeusz<\/a>
Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, \u201eHistoria pi\u0119ciu wierszy\u201d, Biuro Literackie, 2011, str. 13<\/figcaption><\/figure>\n

Bycie poet\u0105, jak wynika z wiersza, i co R\u00f3\u017cewicz dobitnie demonstruje na kolejnych instrukta\u017cowych przyk\u0142adach, polega paradoksalnie nie na pisaniu s\u0142\u00f3w, ale na ich usuwaniu, [wykre\u015blaniu], zacieraniu<\/span>. Pisanie, [przypominaj\u0105ce kumulowanie granitowej masy,] nie mia\u0142oby zatem nic wsp\u00f3lnego z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poetyck\u0105. Dopiero \u017cmudne i niepozbawione b\u0142\u0119d\u00f3w<\/span> usuwanie nadmiaru granitu jest dzia\u0142aniem artysty, kt\u00f3ry w skalnym bloku potrafi dostrzec [pos\u0105gowego] Dawida.<\/p>\n

Tylko czy wiersze R\u00f3\u017cewicza maj\u0105 w sobie w og\u00f3le cokolwiek z pos\u0105gowo\u015bci? Poeta, zimny, wykalkulowany dra\u0144,<\/span> bez sentymentu rozstaje si\u0119 ze s\u0142owami na rzecz innych s\u0142\u00f3w \u2013 trudno jednak powiedzie\u0107, \u017ce dzi\u0119ki temu kolejne wersje mia\u0142yby by\u0107 [na przyk\u0142ad] bardziej patetyczne, wznios\u0142e, harmonijne, pi\u0119kne<\/span>. Je\u015bli poeta d\u0105\u017cy do doskona\u0142o\u015bci [jakiego\u015b rodzaju], na czym w\u0142a\u015bciwie mog\u0142aby ona polega\u0107? W czym \u201ew\u0142a\u015bnie\u201d przewy\u017csza \u201ebo\u201d (\u201ebo teraz pod twoj\u0105 r\u0119k\u0105\/ powstaje wiersz\u201d zmienione na: \u201ew\u0142a\u015bnie teraz pod twoj\u0105 r\u0119k\u0105 powstaje wiersz\u201d)?<\/p>\n

3)<\/h3>\n

Najciekawsze s\u0105 chyba w\u0142a\u015bnie s\u0142owa przekre\u015blone, zakreskowane, usuni\u0119te tak dok\u0142adnie, jakby R\u00f3\u017cewiczowi zale\u017ca\u0142o na tym, by nie da\u0142o si\u0119 ich odcyfrowa\u0107. Dlaczego poeta z nich zrezygnowa\u0142? Dlaczego wypar\u0142 si\u0119 tak \u017carliwie, niemal jakby si\u0119 wstydzi\u0142? To s\u0142owa \u2013 zagadki. S\u0142owa \u2013 \u015blepe odnogi labiryntu, niezbadane \u015bcie\u017cki, na kt\u00f3rych R\u00f3\u017cewicz postawi\u0142 ostro\u017cnie stop\u0119, by zaraz l\u0119kliwie si\u0119 wycofa\u0107. S\u0142owa, kt\u00f3re nie dawa\u0142y satysfakcji \u2013 kt\u00f3re uczyni\u0142yby jego wiersze innymi wierszami, a R\u00f3\u017cewicza uczyni\u0142yby troch\u0119 innym R\u00f3\u017cewiczem. S\u0142owa wykre\u015blone s\u0105 najciekawsze, bo objawiaj\u0105 nam mo\u017cliwo\u015bci i potencjalno\u015bci \u2013 pozwalaj\u0105 zajrze\u0107 na moment w \u015bwiaty r\u00f3wnoleg\u0142e, w teksty nienapisane.<\/span><\/p>\n

Poeta jest kapry\u015bny, niezdecydowany. Poeta szuka i pr\u00f3buje. Poeta doctus? Poeta\u2013wieszcz? Nic z tych rzeczy! Poeta b\u0142\u0105dz\u0105cy, poeta zagubiony, poeta myl\u0105cy \u015bcie\u017cki. Poeta testuje na sobie, poeta cierpliwie sonduje, poeta bada, pr\u00f3buje \u2013 kleci, a potem przerabia, udoskonala niczym domoros\u0142y konstruktor. Ile pr\u00f3b, tyle b\u0142\u0119d\u00f3w. Szuka dobrego imienia dla swojego wiersza: \u201ePo latach zgie\u0142ku\u201d, \u201ePo tylu latach\u201d, potem zn\u00f3w \u201ePo latach zgie\u0142ku\u201d \u2013 wreszcie \u201eLustro\u201d, a w ko\u0144cu \u201eZwierciad\u0142o\u201d.<\/p>\n

Powolne ociosywanie i sztukowanie \u2013 czy tak powstaje sztuka? <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n