{"id":5966,"date":"2011-08-10T21:00:06","date_gmt":"2011-08-10T20:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=5966"},"modified":"2013-01-24T12:15:45","modified_gmt":"2013-01-24T11:15:45","slug":"zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne","title":{"rendered":"Zr\u0119czna hipokryzja"},"content":{"rendered":"

1)<\/strong><\/p>\n

\u201eHigieni\u015bci\u201d Macieja Zaremby ko\u0144cz\u0105 si\u0119 pytaniem, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce le\u017ca\u0142o u podstaw zainteresowania autora przymusow\u0105 sterylizacj\u0105 os\u00f3b \u201eniepe\u0142nowarto\u015bciowych\u201d:<\/p>\n

Kiedy autor tej ksi\u0105\u017cki by\u0142 dzieckiem, na ulicach Poznania widywa\u0142 nie tylko m\u0119\u017cczyzn z bliznami od szabli na twarzach, ale tak\u017ce garbatych, pokrzywionych oraz niegro\u017anych szale\u0144c\u00f3w. Na ulicach Sztokholmu czterdzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej nie wida\u0107 ich prawie wcale. Co si\u0119 z nimi sta\u0142o?<\/p><\/blockquote>\n

\"Maciej<\/a>
Maciej Zaremba “Higieni\u015bci” – ok\u0142adka<\/figcaption><\/figure>\n

Ulica pe\u0142na wysokich blondyn\u00f3w, zdrowych jak rydz i podobnych do siebie jak dwie krople wody, to miejsce rodem z \u201eNowego wspania\u0142ego \u015bwiata\u201d czy ca\u0142ego szeregu film\u00f3w fantastycznonaukowych. Ta przera\u017caj\u0105ca wizja odleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci robi tym silniejsze wra\u017cenie, gdy podczas lektury u\u015bwiadamiamy sobie, jak bliska urzeczywistnienia by\u0142a kilkadziesi\u0105t lat temu.<\/p>\n

(Kto nie jest wysokim blondynem, r\u0119ka do g\u00f3ry! Pomy\u015blcie tylko, gdyby spe\u0142ni\u0142y si\u0119 sny spo\u0142ecznych reformator\u00f3w z mi\u0119dzywojnia \u2013 a i w Polsce rozwa\u017cano wprowadzenie podobnych ustaw \u2013 by\u0107 mo\u017ce dzi\u015b wcale by was nie by\u0142o)<\/p>\n

Autor \u201eHigienist\u00f3w\u201d daje do zrozumienia, \u017ce czu\u0142by si\u0119 nieswojo w takim t\u0142umie ludzi \u201eidealnych\u201d \u2013 a ju\u017c na pewno nie chcia\u0142by by\u0107 jednym z nich. Mierzi go fantazjowanie o \u0142adzie i porz\u0105dku, bo zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce idea czysto\u015bci ma te\u017c drug\u0105 stron\u0119 \u2013 pozwala nazwa\u0107 kogo\u015b brudnym, wsz\u0105, karaluchem, robakiem, a tym samym wykluczy\u0107 poza obr\u0119b \u201ewarto\u015bciowych\u201d.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Zaremba pisze z przek\u0105sem, \u017ce dominuj\u0105ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia metafory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re sformu\u0142owali Darwin i Spencer, przy okazji przyczyni\u0142y si\u0119 te\u017c do popularno\u015bci olimpiad i harcerstwa. To zreszt\u0105 dobry przyk\u0142ad, bo w \u201eHigienistach\u201d najlepszy s\u0105 momenty, gdy autor opisuje losy idei i skomplikowan\u0105 sie\u0107 zale\u017cno\u015bci, w wyniku kt\u00f3rych w r\u00f3\u017cnych spo\u0142ecze\u0144stwach koncepcja higieny rasy przybiera\u0142a diametralnie r\u00f3\u017cne oblicza.<\/p>\n

Przede wszystkim jednak ksi\u0105\u017cka opisuje kilka specyficznych cech mentalno\u015bci Szwed\u00f3w oraz ich pa\u0144stwowo\u015bci, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce pokusa absolutnej kontroli, jak\u0105 odczuwa ka\u017cda w\u0142adza, napotka\u0142a w tym kraju op\u00f3r o wiele mniejszy ni\u017c gdziekolwiek indziej. Do najistotniejszych wniosk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z lektury nale\u017cy spostrze\u017cenie, \u017ce nie da si\u0119 zorganizowa\u0107 \u201ezdrowego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d, nie stosuj\u0105c rozmaitych form przemocy. Wr\u00f3\u0107my jeszcze na moment na sztokholmsk\u0105 ulic\u0119 \u2013 tym razem w towarzystwie Leopolda Tyrmanda:<\/p>\n

Wy, na kontynencie uwa\u017cacie Szwecj\u0119 za kraj nudny i t\u0119pego spokoju. To s\u0142uszne. Ale w zamian za to mo\u017ce si\u0119 pan spokojnie przespa\u0107 na \u015brodku jezdni na peryferiach Sztokholmu i obudzi si\u0119 pan w zupe\u0142nym zdrowiu, ze z\u0142otym zegarkiem na r\u0119ku, z nietkni\u0119tym portfelem i stoj\u0105c\u0105 obok walizk\u0105. Tak jest teraz, lecz kiedy\u015b by\u0142o inaczej. Jeszcze w po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia s\u0142owo Szwed by\u0142o w Europie synonimem no\u017cownika i bandyty, z\u0142odzieja, pijaka i awanturnika. Gdy szwedzki statek wchodzi\u0142 do obcego portu, nast\u0119powa\u0142a mobilizacja policji i spokojni obywatele barykadowali drzwi i okiennice \u017celaznymi sztabami. W ko\u0144cu opinia nasza sta\u0142a si\u0119 niezno\u015bna, za\u015b \u017cycie obyczajowe na granicy anarchii, i zdrowa cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa postanowi\u0142a wywalczy\u0107 spok\u00f3j. Dzia\u0142o si\u0119 to kilkadziesi\u0105t lat temu, bandytyzm i chuliga\u0144stwo wypalone zosta\u0142y \u017celazem jak jad w\u0119\u017ca, a za uliczne awantury grozi\u0142a szubienica. By\u0142a to walka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie, ale da\u0142a rezultaty. Dzi\u015b w czytankach dla dzieci pisze si\u0119, \u017ce w zwalczaniu chuliga\u0144stwa i alkoholizmu walnie dopom\u00f3g\u0142 wynaleziony wtedy system gimnastyki szwedzkiej Per Linga. Jest to oczywi\u015bcie zr\u0119czna hipokryzja. Pomog\u0142o wydatne zwi\u0119kszenie kontyngent\u00f3w dzielnych szwedzkich policjant\u00f3w, uzbrojonych w t\u0119gie gumowe pa\u0142ki.<\/p>\n

(L. Tyrmand, \u201eZ\u0142y\u201d)<\/p><\/blockquote>\n

2)<\/strong><\/p>\n

Najwi\u0119ksza medialna wrzawa towarzyszy\u0142a ujawnieniu w 1997 roku przez skandynawsk\u0105 pras\u0119 skali, na jak\u0105 w tym kraju sterylizowano osoby uznane za \u201eniepe\u0142nowarto\u015bciowe\u201d. Szwedzi zreszt\u0105 jako jedyni uporali si\u0119 z grubsza z tym problemem (to znaczy pa\u0144stwo wzi\u0119\u0142o na siebie win\u0119, uznaj\u0105c nies\u0142uszno\u015b\u0107 podobnych praktyk), ale inne kraje r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 si\u0119 poszczyci\u0107 imponuj\u0105cymi dokonaniami na polu higieny rasy. Wed\u0142ug oficjalnych statystyk w Szwecji wysterylizowano ok. 62\u00a0000 os\u00f3b \u2013 w USA by\u0142o to r\u00f3wnie\u017c oko\u0142o 60 tysi\u0119cy; w Kanadzie \u2013 3,5 tysi\u0105ca, w Norwegii \u2013 40 tysi\u0119cy, w Finlandii \u2013 58 tysi\u0119cy, w Danii \u2013 6 tysi\u0119cy, w Niemczech \u2013 350 tysi\u0119cy, w Japonii \u2013 800 tysi\u0119cy.<\/p>\n

Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce spore ognisko zapalonych eugenik\u00f3w by\u0142o zlokalizowane w Skandynawii. Zaremba wymienia co najmniej kilka czynnik\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y mie\u0107 na to wp\u0142yw. Przede wszystkim, jak pisze, to bynajmniej nie wina Skandynaw\u00f3w, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ideolog\u00f3w rasy na ca\u0142ym \u015bwiecie uznawa\u0142a w\u0142a\u015bnie ich typ za najbli\u017cszy idea\u0142u. Nie ich wina \u2013 ale z pewno\u015bci\u0105\u00a0 musia\u0142o im to doda\u0107 zapa\u0142u w wysi\u0142kach ochrony w\u0142asnej rasy. Paradoksalnie rasizm nie by\u0142 jednak g\u0142\u00f3wnym motorem eugeniki. Przeciwnie, szanuj\u0105cy si\u0119 naukowcy, nawet gorliwi zwolennicy sterylizacji, gardzili rasizmem, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na przes\u0142anki spo\u0142eczne.<\/p>\n

Tezy Spencera i Darwina, na podstawie kt\u00f3rych postrzegano porz\u0105dek spo\u0142eczny jako nieustann\u0105 walk\u0119 klas, przepe\u0142ni\u0142y niekt\u00f3rych uczonych obaw\u0105, \u017ce ludzko\u015bci grozi niechybna degradacja. L\u0119k opiera\u0142 si\u0119 na przekonaniu, \u017ce ludzie ze spo\u0142ecznych nizin przejawiaj\u0105 wi\u0119kszy zapa\u0142 do czynnego uprawiania polityki prorodzinnej ni\u017c ci \u201ewarto\u015bciowsi\u201d, a zatem b\u0119d\u0105 ich stopniowo wypiera\u0107. A przynajmniej l\u0119k by\u0142 oficjalnym argumentem or\u0119downik\u00f3w higieny rasy \u2013 wed\u0142ug Zaremby w rzeczywisto\u015bci dominowa\u0142y przes\u0142anki ekonomiczne: najcz\u0119\u015bciej sterylizowano ludzi, kt\u00f3rzy pobierali najwy\u017csze zasi\u0142ki, nie wykazuj\u0105cy przy tym dochod\u00f3w. Oto idea\u0142 pa\u0144stwa opieku\u0144czego: pa\u0144stwo, kt\u00f3re nie ma si\u0119 o kogo troszczy\u0107.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce Skandynawia by\u0142a niechlubn\u0105 wysp\u0105 na mapie \u015bwiata? \u017be gdzie indziej podobne idee nie przychodzi\u0142y nikomu na my\u015bl? Przeciwnie! Tezy eugenik\u00f3w by\u0142y szeroko dyskutowane na ca\u0142ym globie, a towarzystwa eugeniczne zak\u0142adano tak\u017ce w Wielkiej Brytanii, Francji, Stanach Zjednoczonych czy krajach Ameryki \u0141aci\u0144skiej. W Szwecji, kt\u00f3rej ustr\u00f3j, jak pisze Zaremba, by\u0142 bardzo zacofany na tle innych pa\u0144stw europejskich, g\u0142osy sprzeciwu by\u0142y nieliczne.<\/p>\n

Pisz\u0105c o pewnej nietypowej cesze skandynawskiej mentalno\u015bci, Zaremba przytacza okre\u015blenie z j\u0119zyka japo\u0144skiego: ki ga sumanai, \u201etrudne do oddania po angielsku, ale za to zrozumia\u0142e po szwedzku. Chory zadr\u0119cza si\u0119, \u017ce nie jest po\u017cyteczny\u201d. Ten l\u0119k, odczuwany czasem przez pracowitych Japo\u0144czyk\u00f3w, a nieobcy r\u00f3wnie\u017c Szwedom, mo\u017ce by\u0107 zdaniem autora powi\u0105zany z zawartym w protestantyzmie etosem pracy. Spo\u0142eczny pragmatyzm sprawia, \u017ce dobro jednostki zostaje zupe\u0142nie podporz\u0105dkowane grupie. Pocz\u0105tkowo niekt\u00f3rzy prawnicy protestowali przeciwko ustawie, kt\u00f3ra dopuszcza\u0142a przymusowe okaleczenie pacjenta, ale kiedy rozszerzono poj\u0119cie \u201eorganizmu\u201d na ca\u0142y nar\u00f3d, argumenty o konieczno\u015bci wyci\u0119cia niezdrowych tkanek sta\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie akceptowalne.<\/p><\/blockquote>\n

Zaremba dostrzega w zapale eugenik\u00f3w jeszcze jeden zwi\u0105zek z religi\u0105 \u2013 fakt, \u017ce zar\u00f3wno w Szwecji jak i w Japonii 95% sterylizowanych stanowi\u0142y kobiety. Najcz\u0119\u015bciej powtarzane by\u0142y emocjonalne zarzuty o rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107, w tonie przypominaj\u0105ce kazania, w kt\u00f3rych kobieta zostaje okre\u015blona jako \u201enaczynie grzechu\u201d. Nawet je\u015bli g\u0142\u00f3wnym argumentem w sprawie sterylizacji konkretnej osoby mia\u0142a by\u0107 niska inteligencja, cz\u0119sto na jego poparcie powo\u0142ywano si\u0119 na \u017c\u0105dz\u0119 uciech i wybuja\u0142\u0105 seksualno\u015b\u0107. Przepis o dobrowolno\u015bci obchodzono przy pomocy szanta\u017cu czy te\u017c wykorzystuj\u0105c fakt, \u017ce \u201eoskar\u017cona\u201d nie zna prawa.<\/p>\n

Heinrich Boeters z Zwickau nawo\u0142ywa\u0142 do sterylizowania \u015blepych, g\u0142uchych, epileptyk\u00f3w, dzieci z problemami w nauce, a nawet samotnych matek \u2013 a tak\u017ce kobiet k\u0142\u00f3tliwych, bo \u201eniemiecka kobieta jest potulna z natury\u201d. Charles Richet, laureat Nagrody Nobla, sporz\u0105dzi\u0142 z kolei naprawd\u0119 imponuj\u0105c\u0105 list\u0119 \u201eniegodnych rozmna\u017cania\u201d. Byli to:<\/p>\n

za wysocy, za niscy, z kalectwem fizycznym, garbaci, kuternogi, debile, niezwykle brzydcy, nienormalni, debile, pokurcze, chorzy, alkoholicy, syfilitycy, gru\u017alicy, epileptycy, chorowici, chorzy, zdeformowani, nieuleczalni, debile, mizeroty, chorzy, inwalidzi, degeneraci, debile, kuternogi, chorzy, bardzo g\u0142upi, degeneraci, idioci, urodzeni kryminali\u015bci, na\u0142ogowi przest\u0119pcy, \u0142ajdacy, szachraje, onani\u015bci, mordercy, z\u0142odzieje, k\u0142amcy, niepoddaj\u0105cy si\u0119 jakiejkolwiek dyscyplinie, recydywi\u015bci, \u0142ajdacy, \u0142otrzy skazani po dziesi\u0119\u0107 lub dwana\u015bcie razy, oszu\u015bci, rabusie, str\u0119czyciele, grzesz\u0105cy przeciw naturze, pokurcze, chorzy, idioci, z demencj\u0105, kryminali\u015bci, g\u0142uchoniemi, rachityczni, epileptycy, z demencj\u0105, pr\u00f3\u017cniacy, ignoranci, niezgu\u0142y, niepodo\u0142aj\u0105cy niczemu cherlawi itd.<\/p><\/blockquote>\n

Na zje\u017adzie eugenik\u00f3w w 1927 roku w Hawanie przedstawiciele USA zaproponowali projekt mi\u0119dzynarodowego porozumienia, zgodnie z kt\u00f3rym wszystkie kraje mia\u0142y sporz\u0105dzi\u0107 rejestry eugenicznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci obywateli. Rozrodczo\u015b\u0107 tych posiadaj\u0105cych \u201ez\u0142e\u201d w\u0142a\u015bciwo\u015bci mia\u0142aby by\u0107 regulowana, a najmniej odpowiedzialni z nich mieli by\u0107 izolowani. R\u00f3wnocze\u015bnie ka\u017cdy kraj mia\u0142by prawo odm\u00f3wi\u0107 wizy osobie \u201egenetycznie po\u015bledniej\u201d. Projekt zosta\u0142 odrzucony g\u0142osami eugenik\u00f3w z kraj\u00f3w \u0142aci\u0144skich, w kt\u00f3rych higiena rasy posiada\u0142a \u0142agodniejsze oblicze, koncentruj\u0105c si\u0119 na wychowywaniu do \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa.<\/p>\n

3)<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug Zaremby eugenika jest lustrem, kt\u00f3re pod postaci\u0105 diagnoz medycznych odbija fobie epoki. To zapewne prawda. Przy okazji jednak i sama ksi\u0105\u017cka jest lustrem, kt\u00f3re zmusza czytelnika do uwa\u017cnego przyjrzenia si\u0119 samemu sobie. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie robi\u0105 dwie fotografie umieszczone na wyklejkach ok\u0142adki \u2013 od nich zaczyna si\u0119 i ko\u0144czy lektura ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Pierwsza przedstawia lekcj\u0119 kryminalnej fizjonomiki w latach 20.: siedz\u0105cy na sali m\u0119\u017cczy\u017ani w garniturach ogl\u0105daj\u0105 seri\u0119 fotografii z profilami przest\u0119pc\u00f3w, a wyk\u0142adowca wyja\u015bnia im, kt\u00f3re cechy oblicza i budowy czaszki zdradzaj\u0105 zbrodnicze sk\u0142onno\u015bci. Fotografia wykonana jest z takiej perspektywy, jakby patrz\u0105cy na ni\u0105 znajdowa\u0142 si\u0119 na sali \u2013 siedz\u0105c w ostatnim rz\u0119dzie, ogl\u0105da plecy i g\u0142owy innych kursant\u00f3w, a w tle \u2013 tablic\u0119 z \u00a0seri\u0105 portret\u00f3w. To zdj\u0119cie daje poczucie wy\u017cszo\u015bci \u2013 w grupie eleganckich m\u0119\u017cczyzn przypatrujemy si\u0119 zdj\u0119ciom degenerat\u00f3w i z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce fotografia okre\u015bla wyj\u015bciowy stosunek czytelnika: pewno\u015b\u0107 siebie, komfort psychiczny, brak w\u0105tpliwo\u015bci. W trakcie lektury pewno\u015b\u0107 siebie zostaje kompletnie zburzona.<\/p>\n

\"Maciej<\/a>
Maciej Zaremba Bielawski, fot. Erik von Platen<\/figcaption><\/figure>\n

Fotografia na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki pochodzi z roku 1935 \u2013 przedstawia jubileusz Leona Wernica, przewodnicz\u0105cego Polskiego Towarzystwa Eugenicznego. Obserwator ma wra\u017cenie, \u017ce zosta\u0142 wystawiony na pokaz grupie kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b zgromadzonych w ciasnej salce. Wszyscy maj\u0105 powa\u017cne, skupione miny. Aparat spoczywa\u0142 pewnie na wysokim statywie, przez co patrz\u0105cemu wydaje si\u0119, \u017ce stoi na scenie albo na podwy\u017cszeniu. Zdj\u0119cie jest tak skadrowane, \u017ce mieszcz\u0105 si\u0119 na nim niemal wy\u0142\u0105cznie g\u0142owy: odchylone, przekrzywione na bok, wychylaj\u0105ce si\u0119, by lepiej widzie\u0107. Trudno znie\u015b\u0107 te baczne spojrzenia d\u0142u\u017cej ni\u017c przez kilka sekund. W tle r\u00f3wnie\u017c wisz\u0105 portrety fizjonomiczne, ale tym razem to my zostali\u015bmy wystawieni pod cudzy os\u0105d. Czy zdali\u015bmy? Czy spe\u0142niamy wszystkie normy?<\/p>\n

Je\u015bli starczy nam bezczelno\u015bci, by wytrzyma\u0107 kilkadziesi\u0105t taksuj\u0105cych spojrze\u0144 i odwzajemni\u0107 niekt\u00f3re z nich, uderzy nas, jak bardzo r\u00f3\u017cnimy si\u0119 od ludzi na zdj\u0119ciu sprzed o\u015bmiu dekad. Patrz\u0105c na te twarze, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 zmian, kt\u00f3re zasz\u0142y, odk\u0105d pojawi\u0142a si\u0119 moda na jog\u0119 i jogging, czy cudowne kremy przeciwzmarszczkowe.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c wci\u0105\u017c mimowolnie poddajemy si\u0119 tresurze, cho\u0107 dzi\u015b zmierza ona do zrealizowania nieco innego paradygmatu cz\u0142owieka: gimnastykujemy si\u0119 ju\u017c nie po to, aby by\u0107 \u201ezdrowymi\u201d, ale \u017ceby by\u0107 \u201eatrakcyjnymi\u201d.<\/p>\n

Maciej Zaremba Bielawski
\n\u201eHigieni\u015bci. Z dziej\u00f3w eugeniki\u201d
\nCzarne 2011<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eHigieni\u015bci\u201d Macieja Zaremby ko\u0144cz\u0105 si\u0119 pytaniem, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce le\u017ca\u0142o u podstaw zainteresowania autora przymusow\u0105 sterylizacj\u0105 os\u00f3b \u201eniepe\u0142nowarto\u015bciowych\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":6015,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7257,484,1127,713],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[712],"yoast_head":"\nZr\u0119czna hipokryzja<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Zaremba pisze z przek\u0105sem, \u017ce dominuj\u0105ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia metafory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/zaremba-fot-erik-von-platen.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/zaremba-fot-erik-von-platen.jpg\",\"width\":2126,\"height\":1594,\"caption\":\"Maciej Zaremba Bielawski, fot. Erik von Platen\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne\",\"name\":\"Zr\u0119czna hipokryzja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-08-10T20:00:06+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-24T11:15:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\"},\"description\":\"By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Zaremba pisze z przek\u0105sem, \u017ce dominuj\u0105ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia metafory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zr\u0119czna hipokryzja\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\",\"name\":\"Kuba Kulasa\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zr\u0119czna hipokryzja","description":"By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Zaremba pisze z przek\u0105sem, \u017ce dominuj\u0105ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia metafory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/zaremba-fot-erik-von-platen.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/zaremba-fot-erik-von-platen.jpg","width":2126,"height":1594,"caption":"Maciej Zaremba Bielawski, fot. Erik von Platen"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne","name":"Zr\u0119czna hipokryzja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#primaryimage"},"datePublished":"2011-08-10T20:00:06+00:00","dateModified":"2013-01-24T11:15:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98"},"description":"By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Zaremba pisze z przek\u0105sem, \u017ce dominuj\u0105ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia metafory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zreczna-hipokryzja-kuba-kulasa-higienisci-maciej-zaremba-bielawski-czarne#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zr\u0119czna hipokryzja"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98","name":"Kuba Kulasa","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5966"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5966"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5966\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6015"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5966"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=5966"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}