Wszystko ulega przemianom, nawet s\u0142owa, kt\u00f3re trwaj\u0105 na stra\u017cy poj\u0119\u0107 wci\u0105ga taniec przemian. A jednak wyci\u0105gamy stare s\u0142owniki i wracamy do tych samych hase\u0142, a w ich minionym sensie odkrywamy prawd\u0119 o sensie dzisiejszym. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jana Berdyszaka jest dla mnie systematyk\u0105 poj\u0119\u0107, na kt\u00f3r\u0105 odwa\u017ca si\u0119 najwy\u017cej jeden artysta w danym pokoleniu.<\/p>\n
Dlatego ten dziwny tekst do katalogu* wystawy, kt\u00f3r\u0105 nazwa\u0142abym: “Opisanie \u015bwiata”, tekst pe\u0142en nie\u015bmia\u0142o\u015bci wobec sztuki, o kt\u00f3rej musi opowiada\u0107, sta\u0142 si\u0119 po prostu s\u0142ownikiem. S\u0142owniki zajmuj\u0105 w mojej bibliotece my\u015bli uprzywilejowane miejsce, stoj\u0105 tu\u017c za plecami, w zasi\u0119gu r\u0119ki, nigdy nie pozwalam im spa\u0107, poniewa\u017c to one musz\u0105 przypomina\u0107 o bezmiarze niewiedzy i niepami\u0119ci.<\/p>\n
S\u0142owniki darz\u0119 wyj\u0105tkowym zaufaniem.<\/p>\n
Tym razem jest to pr\u00f3ba napisania s\u0142ownika sztuki i my\u015bli jednego artysty. Ten indywidualny wokabulariusz powinien by\u0107 zapisem sposobu ogarniania wszech\u015bwiata metodami artystycznymi. Sam s\u0142ownik oddaje form\u0119 pracy Jana Berdyszaka, kt\u00f3rej istot\u0105 jest nieustanna, nieust\u0119pliwa, ewoluuj\u0105ca konstrukcja poj\u0119\u0107 poddawanych do\u015bwiadczeniom przez ponad 30 lat. Jest to pr\u00f3ba zapisu praw kosmosu sztuki. (…)<\/p>\n
[\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0CIEMNO\u015a\u0106 G\u0118STO\u015a\u0106<\/strong><\/p>\n CIEMNO\u015a\u0106 I G\u0118STO\u015a\u0106 to odpowiadaj\u0105ce sobie stany MY\u015aLI I MATERII. S\u0105 przeciwstawieniem PUSTKI, drugim kra\u0144cem kreacji i bytu. Tak jak o\u015bwietlony przedmiot opisywany jest cieniem, tak ciemno\u015b\u0107 i g\u0119sto\u015b\u0107 precyzuj\u0105 POTENCJALIZM I PUSTE. Napi\u0119cie powstaje mi\u0119dzy przeciwnymi biegunami, sztuka powstaje mi\u0119dzy POTENCJALIZMEM a CIEMNO\u015aCI\u0104, obiekt artystyczny mi\u0119dzy PUSTYM a G\u0118STO\u015aCI\u0104.<\/p>\n Poj\u0119cie ciemno\u015bci w historii kultury i religii kojarzy\u0142o si\u0119 ze stanem pe\u0142nej integracji \u2013 ze \u015bmierci\u0105, m\u00f3wimy: ciemno\u015b\u0107 duszy, ciemno\u015b\u0107 my\u015bli, ciemne zamierzenia. Ciemno\u015b\u0107 jest pr\u00f3b\u0105 nadania metafizyce cech materii.<\/p>\n Poj\u0119cie g\u0119sto\u015bci kojarzy si\u0119 z fizyczno\u015bci\u0105 cia\u0142: g\u0119sto\u015b\u0107 Ziemi, g\u0119sto\u015b\u0107 fal d\u017awi\u0119kowych, g\u0119sto\u015b\u0107 lodu. W ten sam spos\u00f3b odnosi\u0107 si\u0119 mo\u017ce do obiektu artystycznego: g\u0119sto\u015b\u0107 obrazu, g\u0119sto\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku, g\u0119sto\u015b\u0107 spoiwa.<\/p>\n Jan Berdyszak pisa\u0142:<\/strong><\/p>\n 1963 \u2013 \u015awiat\u0142o wydobywa i mno\u017cy struktury przestrzeni, a ciemno\u015b\u0107 skrywa w sobie i wch\u0142ania w siebie. <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0EKWIWALENT<\/strong><\/p>\n to ratunek w artystycznym nieopisaniu. S\u0142u\u017cy zrozumieniu tego, co niewyra\u017calne. Ekwiwalent jest wi\u0119c dowodem, \u017ce s\u0105 rzeczy i zjawiska, kt\u00f3rych nie mo\u017cna ani napisa\u0107, ani powiedzie\u0107, ani pokaza\u0107, ani zilustrowa\u0107, mo\u017cna je jednak przeczu\u0107, zrozumie\u0107 i wykorzysta\u0107. Ekwiwalent to prawie doskona\u0142y \u015brodek zast\u0119pczy.<\/p>\n Jan Berdyszak pisa\u0142:<\/strong><\/p>\n 1. Abstrahowanie i ekwiwalenty stanowi\u0105 podstawy wszelkiej tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej. [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0FRAGMENT<\/strong><\/p>\n to cz\u0119\u015b\u0107. Istnienie fragmentu zak\u0142ada, \u017ce potencjalnie istnieje ca\u0142o\u015b\u0107. Fragment jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany ze skal\u0105. Co\u015b, co wydaje si\u0119 nieogarnion\u0105 wielko\u015bci\u0105, przy zmianie proporcji mo\u017ce by\u0107 tylko cz\u0119\u015bci\u0105 czego\u015b wi\u0119kszego. Sztuka, nauka i religia ucz\u0105 od dawna sk\u0142ada\u0107 fragmenty w ca\u0142o\u015b\u0107, ten beznadziejny trud jest si\u0142\u0105 istnienia.<\/p>\n Fragment jest zarazem dowodem niekompletno\u015bci. W historii sztuki odbi\u00f3r dzie\u0142a jako ca\u0142o\u015bci by\u0142 najwy\u017csz\u0105 satysfakcj\u0105 dla tw\u00f3rcy, fragmentaryczno\u015b\u0107 \u2013 ci\u0119\u017ckim zarzutem. Jak wiele innych kryteri\u00f3w, tak\u017ce i te uleg\u0142y zmianie na pocz\u0105tku XX wieku. Fragment nasuwa te\u017c poj\u0119cie fragmentacji (w biologii i fizyce: rozszczepienia), procesu energetycznego podzia\u0142u, kt\u00f3ry jest przed\u0142u\u017caniem trwania, powstawaniem nowych kom\u00f3rek. Fragment jest wi\u0119c STANEM istnienia, czym\u015b POMI\u0118DZY, zatrzymaniem procesu.<\/p>\n <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0KONKRET<\/strong><\/p>\n W S\u0142owniku poj\u0119\u0107 Jana Berdyszaka KONKRET pe\u0142ni funkcj\u0119 pinezki, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ka\u017cde z poj\u0119\u0107 mo\u017cna “fizycznie” zawiesi\u0107. Konkret materializuje poj\u0119cie, s\u0142u\u017cy sprawdzeniu no\u015bno\u015bci sztuki, cho\u0107 niekiedy jest w\u0142a\u015bnie “wyj\u0105tkiem potwierdzaj\u0105cym regu\u0142\u0119”. Konkret ma by\u0107 przyk\u0142adem praw og\u00f3lnych, ale w\u0142a\u015bciwie zawsze dowodzi niepowtarzalno\u015bci fakt\u00f3w, przez sw\u0105 materialno\u015b\u0107 jest “jedyny”, “wyj\u0105tkowy”, “szczeg\u00f3lny”. Jest dowodem na istnienie materii i niepowtarzalno\u015bci regu\u0142.<\/p>\n Konkret to tak mocno zwi\u0105zane z dziejami sztuki “odwzorowanie”, zamkni\u0119cie wszech\u015bwiata w jednym, materialnym, unikalnym dziele.<\/p>\n jest suplementem do wszystkich hase\u0142, jest metahas\u0142em. ma raczej znaczenie “przej\u015bcie ku ca\u0142o\u015bci”, ni\u017c “przej\u015bcie wok\u00f3\u0142 ca\u0142o\u015bci”. Passe-par-tout to okienko, kt\u00f3rym otaczany jest obraz (rysunek, grafika), podkre\u015blaj\u0105ce separacj\u0119 od otoczenia. Passe-par-tout zarazem “wydziela”, ale i zakrywa te cz\u0119\u015bci papieru, kt\u00f3rych nie chce si\u0119 pokazywa\u0107 \u015bwiatu.<\/p>\n PASSE-PAR-TOUT Jana Berdyszaka ma o jeden wymiar wi\u0119cej, dotyczy nie tyle wykrojenia dw\u00f3ch wymiar\u00f3w p\u0142aszczyzny, lecz raczej wskazania drzwi, kt\u00f3rymi mo\u017cna przemyka\u0107 si\u0119 z jednej przestrzeni (PRZED) w drug\u0105 (ZA), a w\u0142a\u015bciwie kt\u00f3rymi mo\u017cna przedostawa\u0107 si\u0119 z czasu minionego w przysz\u0142y. Samo “okienko” to w\u0142a\u015bnie ten b\u0142ysk tera\u017aniejszo\u015bci, punkt naszej obecno\u015bci, kt\u00f3ry stale z nami w\u0119druje. Passe-par-tout to chyba my sami, wybieraj\u0105cy kadr rzeczywisto\u015bci. Poj\u0119cie PASSE-PAR-TOUT mo\u017ce dotyczy\u0107 wszystkiego, czemu po\u015bwi\u0119camy uwag\u0119, zast\u0119puje ono s\u0142owo “wyb\u00f3r” i nadaje mu bardziej konkretny charakter.<\/p>\n <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0POMI\u0118DZY MI\u0118DZYWARTO\u015aCI<\/strong><\/p>\n Okre\u015blenie STANU prowokuje pytanie, co jest poza STANEM, czy mi\u0119dzy STANAMI. To nieokre\u015blone, czasem bardzo cienkie POMI\u0118DZY w istocie dokonuje wszystkich PRZEMIAN.<\/p>\n POMI\u0118DZY jednym stanem a drugim jest strefa nieznana, czynnik inno\u015bci. To ona budzi ciekawo\u015b\u0107, podsyca do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144, ma by\u0107 tylko niewielkim przesmykiem czasu, lecz niespodziewanie staje si\u0119 now\u0105 dziedzin\u0105 sztuki.<\/p>\n POMI\u0118DZY przemienia si\u0119 niekiedy w STAN o cechach trwa\u0142o\u015bci, sztuka jest przecie\u017c w\u0119dr\u00f3wk\u0105 po kraw\u0119dzi.<\/p>\n Tak rodz\u0105 si\u0119 MI\u0118DZYWARTO\u015aCI \u2013 warto\u015bci stan\u00f3w nieokre\u015blonych. Gdyby nie MI\u0118DZYWARTO\u015aCI, \u015bwiat zamar\u0142by w wiedzy i porz\u0105dku.<\/p>\n MI\u0118DZYWARTO\u015aCI budz\u0105 stare poj\u0119cia, polewaj\u0105 je zimnym strumieniem niewiedzy. Popychaj\u0105 je ku sobie, zderzaj\u0105 \u015bpi\u0105ce autorytety, robi\u0105 zam\u0119t w filozofii.<\/p>\n Co jaki\u015b czas sztuka znajduje si\u0119 POMI\u0118DZY MI\u0118DZYWARTO\u015aCIAMI, wtedy okre\u015blone stany zapewniaj\u0105 jej senny odpoczynek.<\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0POTENCJALIZM<\/strong><\/p>\n to stan gotowo\u015bci do tworzenia, wyraz nie ukierunkowanej jeszcze mocy, oczekiwanie na iskr\u0119. Dla Jana Berdyszaka “obraz potencjalny” jest miejscem spotkania: tw\u00f3rcy, widza i materialnego dzie\u0142a. Dlatego poj\u0119cie potencjalizmu jest pocz\u0105tkiem, ale i ko\u0144cem procesu tw\u00f3rczego.<\/p>\n Jan Berdyszak w kalendarium swoich dzia\u0142a\u0144 pisa\u0142:<\/p>\n 1968 \u2013 Pe\u0142ne uzmys\u0142owienie przestrzeni rozdzielonej jako OBRAZU POTENCJALNEGO pozwala mi na jednoczesne zaistnienie trzech podstawowych sk\u0142adowych: <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PROWOKOWANIE<\/strong><\/p>\n jest czynno\u015bci\u0105. POTENCJALIZM i PUSTE to dwa stany, kt\u00f3re j\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105. Prowokowanie to jeszcze nie samo tworzenie, lecz pytanie o kierunki, orientowanie si\u0119 w przestrzeni sztuki, pr\u00f3ba stwierdzenia, kt\u00f3ry kierunek wybra\u0107. Prowokowanie s\u0142u\u017cy wst\u0119pnemu poznaniu. Prowokowanie to jakby trening przed sprintem. Obchodzenie \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry i poznawanie jej zaczarowanych za\u0142om\u00f3w. Prowokowanie mo\u017ce zniech\u0119ci\u0107 lub zach\u0119ci\u0107.<\/p>\n Jest k\u0105saniem przestrzeni, dotkni\u0119ciem kartki, pr\u00f3b\u0105 d\u017awi\u0119ku. Czasem p\u0142ynie niepostrze\u017cenie, a potem nagle przechodzi w kreacj\u0119. Kiedy nie ma innych mo\u017cliwo\u015bci odkrycia prawdy, prowokacja s\u0142u\u017cy jej ujawnieniu, lecz cz\u0119sto ods\u0142ania inn\u0105 prawd\u0119, ni\u017c ta pierwotnie szukana. PROWOKOWANIE jest wi\u0119c tak\u017ce inicjacj\u0105 nieoczekiwanych stan\u00f3w. Jest wyj\u015bciem ku nieznanemu, dopuszczeniem, \u017ce wszystko mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107.<\/p>\n Jan Berdyszak pisze:<\/strong><\/p>\n Nie o \u015brodkach artykulacji a o PROWOKOWANIU [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PRZEMIANA<\/strong><\/p>\n “U podstaw Ksi\u0119gi Przemian (Chi\u0144skiej Ksi\u0119gi I Ching \u2013 przyp. aut.) le\u017cy zasada, kt\u00f3ra zmian\u0119 uwa\u017ca za najwa\u017cniejszy czynnik reguluj\u0105cy uniwersum. I Ching jest ksi\u0119g\u0105 wschodnich m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra Zmian\u0119 uczyni\u0142a centrum obserwacji i z niej stara\u0142a si\u0119 wyprowadzi\u0107 wszelkie zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem.” (pisz\u0105 T. Zysk i J. Kryg we wst\u0119pie do I Ching. Ksi\u0119ga Wr\u00f3\u017cb, Bydgoszcz 1990, s. 8).<\/p>\n PRZEMIANA jest wi\u0119c energetyczn\u0105 postaci\u0105 bytu, warunkiem stawania si\u0119, nowo\u015bci, a tak\u017ce powrotu do form znanych. <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PRZEZROCZYSTO\u015a\u0106<\/strong><\/p>\n jest fascynuj\u0105cym p\u00f3\u0142stanem wyobra\u017ani i materii. Jest fizycznym bytem i wizualn\u0105 nieobecno\u015bci\u0105. Przezroczysto\u015b\u0107 to nie tylko przechodzenie \u015bwiat\u0142a przez fizyczn\u0105 barier\u0119, dziwna w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 szk\u0142a i niekt\u00f3rych kryszta\u0142\u00f3w, ale przede wszystkim filozoficzny przy-stanek mi\u0119dzy istnieniem i nieistnieniem, mi\u0119dzy pustk\u0105 a g\u0119sto\u015bci\u0105. Jaques Lipchitz (1891-1973), rze\u017abiarz, zwany cz\u0119sto tw\u00f3rc\u0105 kubistycznej rewolucji w rze\u017abie, cykl swoich prac nazwa\u0142 Transparences (Przezroczysto\u015bci), stawiaj\u0105c w nich pytanie o materialno\u015b\u0107 widzenia formy.<\/p>\n Przezroczysto\u015b\u0107 jest jednak przede wszystkim dziedzin\u0105 fotografii. Ka\u017cdy negatyw w wielotysi\u0119cznym powi\u0119kszeniu sta\u0142by si\u0119 gigantyczn\u0105 rze\u017ab\u0105, kt\u00f3r\u0105 wytrawi\u0142o \u015bwiat\u0142o w uczulonej b\u0142onie. Fotografia jest materialnym \u015bladem przezroczysto\u015bci.<\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PUSTE<\/strong><\/p>\n jest tym dla materii, co POTENCJALIZM dla umys\u0142u. Puste to stan “przed” lub stan “pomi\u0119dzy”. “Na pocz\u0105tku by\u0142 chaos…” m\u00f3wi Biblia, z niego stworzony zosta\u0142 \u015bwiat. PUSTE nie jest chaosem, jest skutkiem wielkiej koncentracji, kt\u00f3ra uprz\u0105tn\u0119\u0142a chaos, oczy\u015bci\u0142a pole, da\u0142a mo\u017cno\u015b\u0107 czynienia.<\/p>\n PUSTE to bia\u0142a kartka czekaj\u0105ca na kresk\u0119, to przestrze\u0144 czekaj\u0105ca na rze\u017ab\u0119, to cisza czekaj\u0105ca na d\u017awi\u0119k. Wskazana pustka jest form\u0105 obecno\u015bci. [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0STACJONARNO\u015a\u0106<\/strong><\/p>\n w s\u0142owniku Jana Berdyszaka jest antyhas\u0142em m\u00f3wi\u0105cym o antypoj\u0119ciu. Po prostu stacjonarno\u015b\u0107 nie jest zjawiskiem fizycznym (przecie\u017c zaprzestanie ruchu cz\u0105stek jest \u015bmierci\u0105 \u2013 niebytem), jest poj\u0119ciem abstrakcyjnym (podobnie jak pi\u0119kno), stworzonym po to, aby ruch mia\u0142 sw\u00f3j antystan, cho\u0107 wiadomo, \u017ce niemo\u017cliwy do osi\u0105gni\u0119cia. <\/p>\n [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0STAN<\/strong><\/p>\n oznacza sytuacj\u0119 istnienia, warunek istnienia. Stan to imi\u0119, nazwisko, wiek i adres ka\u017cdej energii z\u0142\u0105czonej z materi\u0105, trzy wymiary bytu, ale to dopiero pocz\u0105tek istnienia.<\/p>\n Trzeba osi\u0105gn\u0105\u0107 stan, aby by\u0107. Jedynie potencjalizm wyprzedza stan. Jest zapowiedzi\u0105 mo\u017cliwego stanu. Zdolno\u015b\u0107 przechodzenia z jednego stanu w drugi okre\u015bla dynamik\u0119 sytuacji. R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy stanami to etapy do\u015bwiadczenia artystycznego, przej\u015bcia z do\u015bwiadczania jednej teorii w stan do\u015bwiadczania innej.<\/p>\n Stan jest zatrzymaniem procesu ci\u0105g\u0142ych zmian, ma wi\u0119c wielkie znaczenia w sztuce, gdzie dzie\u0142o jest przecie\u017c utrwaleniem pewnego stanu. Poj\u0119cie stanu ma d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 w grafice. Poszczeg\u00f3lne stany z jednej p\u0142yty to pr\u00f3ba wariacji z jednego punktu wyj\u015bcia.<\/p>\n Jan Berdyszak pisa\u0142:<\/strong><\/p>\n Stan jest tak\u0105 warto\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 sztuka powo\u0142uje i sankcjonuje [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0WIELOZNACZNO\u015a\u0106<\/strong><\/p>\n jest ucieczk\u0105 przed \u015bmierci\u0105 z definicji. Ka\u017cd\u0105 rzecz, zjawisko, stan, czynno\u015b\u0107, energi\u0119 czyni dwukrotnie wi\u0119ksz\u0105, nadaje im podw\u00f3jny, przeciwstawny wektor, wysy\u0142a my\u015bli w wiele stron naraz.<\/p>\n WIELOZNACZNO\u015a\u0106 nap\u0119dza ko\u0142o przemian, jest przymiotem MI\u0118DZYWARTO\u015aCI. W poj\u0119ciu wieloznaczno\u015bci kryje si\u0119 te\u017c podtekst “wzgl\u0119dno\u015bci”, dopuszczenia “w\u0105tpliwo\u015bci”. Wieloznaczno\u015b\u0107 jest cech\u0105 charakterystyczn\u0105 literatury w j\u0119zyku japo\u0144skim. Jedynie znajomo\u015b\u0107 kontekstu pozwala precyzowa\u0107 ca\u0142e my\u015bli, a nawet rozumienie poszczeg\u00f3lnych s\u0142\u00f3w.<\/p>\n Wieloznaczno\u015b\u0107 ma te\u017c podstawowe znaczenie w rozumieniu wszystkich napisanych tu s\u0142\u00f3w i pokazanych zjawisk. Ona je spina, \u0142\u0105czy ze sob\u0105, my\u015bli kieruje ku obrazom, rze\u017aby zamienia w rozwa\u017cania filozoficzne, z instalacji czyni rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n
\nCiemno\u015b\u0107 odprzedmiotawia, nie trac\u0105c w sobie przedmiot\u00f3w.
\nW ciemno\u015bci milkn\u0105 dla oczu przestrzenie (…)
\nCiemno\u015b\u0107 jest ca\u0142o\u015bci\u0105.<\/em><\/p>\n
\n2. Ekwiwalent daje szans\u0119 na ustosunkowanie si\u0119 do czego\u015b, co inaczej jest niemo\u017cliwe artyku\u0142owa\u0107.
\n3. Stosowanie ekwiwalentu rozszerza sensy i powstaje w napi\u0119ciu tw\u00f3rczym.
\n4. Rozumienie ekwiwalentu pozwala jednocze\u015bnie realizowa\u0107 wieloaspektowo\u015b\u0107, polifoniczno\u015b\u0107, redukcj\u0119 i konkret.
\n5. Ekwiwalent w naturalny spos\u00f3b \u0142\u0105czy warto\u015bci semantyczne i niesemantyczne oraz wskazuje na wag\u0119 mi\u0119dzywarto\u015bci
\n(…)
\n10. Zastosowanie “ekwiwalentu” w tw\u00f3rczo\u015bci jest dowodem rozumienia niemo\u017cliwo\u015bci w procesach osi\u0105gania zamiar\u00f3w wychodz\u0105cych od tw\u00f3rcy i przychodz\u0105cych do niego w postaciach niespodziewanych w jedno\u015bci proces\u00f3w.<\/em><\/p>\n
\n\u015awiadomy fragment jest niemal tak ceniony, jak nieosi\u0105galna ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n[\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0ODNAWIANIE<\/h2>\n
\nTo powr\u00f3t do tego samego punktu w innej przestrzeni i innym czasie, wielka tajemnica sztuki wielokrotnie czerpi\u0105cej z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a. Odnawianie jest te\u017c odwiecznym marzeniem o powrocie do dziedzictwa energii, jest si\u0142\u0105 tworzenia wszystkich stan\u00f3w i form.<\/p>\n[\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0PASSE-PAR-TOUT<\/h2>\n
\nPoj\u0119cia: potencji, potencjalizmu, potencjalno\u015bci – s\u0105 bardzo stare. Dla Arystotelesa energia by\u0142a form\u0105 bytu, potencja za\u015b (w znaczeniu: si\u0142a i mo\u017cno\u015b\u0107) form\u0105 materii. Poj\u0119cie potencji bra\u0142o si\u0119 z wewn\u0119trznego do\u015bwiadczenia si\u0142y.<\/p>\n
\n\u2013 przedmiotu prowokuj\u0105cego
\n\u2013 obrazu potencjalnego
\n\u2013 wyobra\u017ani samodzielnej tzw. “widza”.<\/em><\/p>\n
\n1. Prowokowanie w tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej nie dotyczy samo siebie, a wydobywa co\u015b innego, jest wi\u0119c tak\u017ce z czego\u015b innego, ani\u017celi to, czego dotyczy.
\n2. Prowokowanie omija symbole i komunikaty.
\n3. Prowokowanie buduje inaczej inne tre\u015bci.
\n4. Prowokowanie p\u0142ynie z inaczej u\u017cytej \u015bwiadomo\u015bci wiedzy.
\n5. Prowokowanie prze\u0142amuje pewno\u015b\u0107 i niepewno\u015b\u0107 czyni warto\u015bci\u0105 kreacyjn\u0105.
\n6. Prowokowanie nie mo\u017ce utrwala\u0107 samo siebie.
\n(…)
\n18. Prowokowanie ma co\u015b z naturalnej jednoczesno\u015bci przemijania rzeczowego i trwa\u0142ego oraz trwa\u0142o\u015bci efemerycznego.<\/em><\/p>\n
\nPrzemiana mo\u017ce pokonywa\u0107 czas we wszystkich kierunkach.
\nDzi\u0119ki PRZEMIANIE \u017cadna kl\u0119ska nie jest ostateczna, \u017cadna forma nie trwa wiecznie.
\nW sztuce PRZEMIANA dotyczy nie tylko dzie\u0142a, ale i widza. Jest jednoczesnym dryfowaniem kilku kontynent\u00f3w, procesem niekiedy tak z\u0142o\u017conym, \u017ce nieprzewidywalnym.
\nMa wymiar nie tylko og\u00f3lnej sytuacji, lecz tak\u017ce najdrobniejszego szczeg\u00f3\u0142u.
\nPRZEMIANA indywidualizuje warsztat artystyczny, b\u0142\u0119dy obraca w arcydzie\u0142a, z mistrz\u00f3w czyni terminator\u00f3w.<\/p>\n
\nPuste, pustka \u2013 by\u0142y kluczowymi poj\u0119ciami filozofii Stratona (III w. p.n.e.), dla kt\u00f3rego wyst\u0119powanie “pustki” w materii powodowa\u0142o jej r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107.
\nNasycenie pustk\u0105 by\u0142o charakterystyk\u0105 istnienia.<\/p>\n
\nStacjonarno\u015b\u0107 to zaprzeczenie wszystkiego, co istnieje i co jest widoczne.<\/p>\n
\n(\u2026)
\nPRZEMIANY s\u0105 realizuj\u0105cymi si\u0119 stanami.
\nS\u0105 stany wy\u0142\u0105cznie dane sztuce i sztuk\u0105 wywo\u0142ane.
\nStany mog\u0105 dotyczy\u0107 czasu przysz\u0142ego zatrzymanego.
\n(\u2026)
\nStany s\u0105 sprawczo\u015bci\u0105 nie rozwik\u0142anych proces\u00f3w.
\nStan jest przypomnieniem warto\u015bci niewiadomego albo nieokre\u015blonego.
\nStany s\u0105 tyle\u017c oczywisto\u015bci\u0105, co i tajemnic\u0105.<\/em><\/p>\n
\nWieloznaczno\u015b\u0107 odpowiada w strefie poj\u0119\u0107 materialnemu POMI\u0118DZY.<\/p>\n
\nW dziejach sztuki europejskiej z WIELOZNACZNO\u015aCI\u0104 \u0142\u0105czono “iluzj\u0119” \u2013 dopuszczenie pomy\u0142ki, zawodno\u015bci zmys\u0142\u00f3w. Obraz iluzjonistyczny by\u0142 wieloznaczny, by\u0142 czym innym, a co innego udawa\u0142.<\/p>\n