{"id":6041,"date":"2011-08-18T22:17:37","date_gmt":"2011-08-18T21:17:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=6041"},"modified":"2013-01-24T15:09:53","modified_gmt":"2013-01-24T14:09:53","slug":"katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta","title":{"rendered":"Zona Czarnobyl"},"content":{"rendered":"<p>Katastrofa w elektrowni atomowej Czarnobyl wywo\u0142a\u0142a poruszenie i mobilizacj\u0119 w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skiej inteligencji. Wiele os\u00f3b anga\u017cowa\u0142o si\u0119 w pomoc przy usuwaniu jej skutk\u00f3w i wyja\u015bnianiu przyczyn. Jedn\u0105 z nich by\u0142 Jurij Szczerbak, ukrai\u0144ski pisarz, profesor medycyny, pracownik naukowy Kijowskiego Instytutu Epidemiologii i Chor\u00f3b Zaka\u017anych. Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedza\u0142 miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana <em>Czernobyl <\/em>(Dnipro, Kij\u00f3w 1989), z kt\u00f3rej zaczerpn\u0119li\u015bmy podane ni\u017cej fragmenty, by\u0142a jednym z pierwszych tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych katastrofie. Jej zamys\u0142em by\u0142o zebranie i uporz\u0105dkowanie jak najwi\u0119kszej liczby \u015bwiadectw, nie tylko pracownik\u00f3w elektrowni, ale i stra\u017cak\u00f3w, lekarzy, urz\u0119dnik\u00f3w, \u017co\u0142nierzy i innych, na \u017cyciu kt\u00f3rych czarnobylska katastrofa odcisn\u0119\u0142a swoje pi\u0119tno.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6043\" aria-describedby=\"caption-attachment-6043\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18\/\" rel=\"attachment wp-att-6043\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6043\" title=\"Zona Czarnobyl (zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w Karty)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18-540x358.jpg\" alt=\"Zona Czarnobyl (zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w Karty)\" width=\"540\" height=\"358\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6043\" class=\"wp-caption-text\">Zona Czarnobyl (zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w Karty)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Jurij Szczerbak sta\u0142 si\u0119 jednym z za\u0142o\u017cycieli i przewodnicz\u0105cym ukrai\u0144skiej organizacji ekologicznej \u201eZielony \u015awiat\u201d, a w 1990 roku jednej z pierwszych ukrai\u0144skich partii \u2013 Partii Zielonych Ukrainy. Po odzyskaniu przez Ukrain\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci zosta\u0142 pierwszym ministrem \u015brodowiska, a tak\u017ce cz\u0142onkiem ukrai\u0144skiej Rady Bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n<p><strong>Walentyn Biloki\u0144<\/strong> <strong>(lekarz)<\/strong>:<\/p>\n<p>25 kwietnia o \u00f3smej wieczorem rozpocz\u0105\u0142em dy\u017cur. [&#8230;] Kiedy w nocy z kierowc\u0105 Humarowem wracali\u015bmy do szpitala [&#8230;], miasto by\u0142o puste, spa\u0142o. Noc by\u0142a cicha, gwia\u017adzista.<\/p>\n<p>Jechali\u015bmy do Kurczatowa, kiedy zobaczyli\u015bmy dwa b\u0142yski od strony Prypeci. Poniewa\u017c dooko\u0142a by\u0142y domy, nie widzieli\u015bmy elektrowni. Tylko \u015bwiat\u0142o, jak b\u0142yskawica, mo\u017ce troch\u0119 wi\u0119ksze. Pomy\u015bleli\u015bmy, \u017ce to gwiazdy. Huku nie us\u0142yszeli\u015bmy \u2013 pracowa\u0142 silnik. Potem na oddziale m\u00f3wili, \u017ce nie\u017ale r\u0105bn\u0119\u0142o. I nasza dyspozytorka s\u0142ysza\u0142a dwa wybuchy. [&#8230;]\n<p>Kiedy o 1.35 przyjechali\u015bmy do pogotowia, dyspozytor powiedzia\u0142, \u017ce przysz\u0142o wezwanie z elektrowni atomowej i piel\u0119gniarz Sasza Skaczok tam pojecha\u0142. Zapyta\u0142em dyspozytork\u0119: <em>\u201eKto dzwoni\u0142? Jaki po\u017car?\u201d<\/em>. Nie wiedzia\u0142a. Postanowi\u0142em zaczeka\u0107 na wie\u015bci od Saszy.<\/p>\n<p>O 1.42 zadzwoni\u0142 Sasza: jest po\u017car, s\u0105 poparzenia, potrzebny jest lekarz. By\u0142 zmartwiony, nie poda\u0142 \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i od\u0142o\u017cy\u0142 s\u0142uchawk\u0119. Zabra\u0142em torb\u0119 z silnymi \u015brodkami przeciwb\u00f3lowymi.<\/p>\n<p><strong>Hryhoruj Chmel\u2019<\/strong> <strong>(stra\u017cak)<\/strong>:<\/p>\n<p>Tej nocy mia\u0142em dy\u017cur. Gra\u0142em w szachy z kierowc\u0105. [&#8230;] Us\u0142ysza\u0142em: <em>\u201eTak, tak, jedziemy, jedziemy&#8230;\u201d<\/em>. [&#8230;] <em>\u201eDok\u0105d?\u201d<\/em> \u2013 zapyta\u0142em. <em>\u201eDo elektrowni w Czarnobylu.\u201d<\/em> [&#8230;]\n<p>Podjechali\u015bmy. Od razu sta\u0142o si\u0119 jasne \u2013 pali si\u0119. Czerwone p\u0142omienie jak chmura. \u201eAle b\u0119dzie pracy\u201d \u2013 pomy\u015bla\u0142em. Przyjechali\u015bmy tam kwadrans przed 2.00 w nocy. [&#8230;] Zobaczyli\u015bmy, \u017ce jest rozsypany grafit. Miszko powiedzia\u0142: <em>\u201eGrafit, co to takiego?\u201d<\/em>. Odepchn\u0105\u0142em kawa\u0142ek nog\u0105. A szeregowiec z drugiego samochodu podni\u00f3s\u0142 go: <em>\u201eOn jest gor\u0105cy\u201d<\/em>. Kawa\u0142ki by\u0142y r\u00f3\u017cne \u2013 du\u017ce i ma\u0142e \u2013 takie, kt\u00f3re mo\u017cna wzi\u0105\u0107 w r\u0119ce. Wywali\u0142o je na \u015bcie\u017ck\u0119, wszyscy tam po nich deptali.<\/p>\n<p>Tylko o promieniowaniu nic nie wiedzieli\u015bmy. [&#8230;] Samochody pu\u015bci\u0142y wod\u0119, Miszko nape\u0142nia\u0142 cystern\u0119, woda posz\u0142a w g\u00f3r\u0119.<\/p>\n<p><strong>Walentyn Biloki\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>W bramie stra\u017c pyta: <em>\u201eDok\u0105d jedziecie?\u201d. \u2013 \u201eDo po\u017caru.\u201d \u2013 \u201eA dlaczego bez odzie\u017cy ochronnej?\u201d<\/em> Nie dosta\u0142em informacji. Kwietniowa noc, ciep\u0142o \u2013 by\u0142em w samym fartuchu, nawet bez czapki. Zajechali\u015bmy. Pytam: <em>\u201eS\u0105 poparzeni?\u201d<\/em>. \u2013 <em>\u201ePoparzonych nie ma. Ale sytuacja jest nie ca\u0142kiem zrozumia\u0142a \u2013 ch\u0142opc\u00f3w troch\u0119 mdli&#8230;\u201d<\/em> [&#8230;]\n<p>Dawkomierzy nie mieli\u015bmy. M\u00f3wili, \u017ce s\u0105 maski przeciwgazowe, komplety ochronne, ale niczego nie by\u0142o, nie zorganizowali&#8230;<\/p>\n<p><strong>Leonid Teliatnykow (stra\u017cak)<\/strong>:<\/p>\n<p>Gdzie\u015b o 3.30 zrobi\u0142o mi si\u0119 niedobrze. Zapali\u0142em papierosa, zaci\u0105gn\u0105\u0142em si\u0119, tak jak wcze\u015bniej \u2013 ci\u0105gle kaszla\u0142em. Ledwo sta\u0142em na nogach, chcia\u0142em usi\u0105\u015b\u0107, ale nie by\u0142o gdzie. Pojechali\u015bmy obejrze\u0107 stanowiska; pokaza\u0142em, gdzie postawi\u0107 samochody. Pojechali\u015bmy do dyrektora, potrzebowa\u0142em telefonu, by zda\u0107 relacj\u0119 z sytuacji [&#8230;]. Wiele pomieszcze\u0144 by\u0142o zamkni\u0119tych, pustych. U dyrektora by\u0142o kilka telefon\u00f3w, ale by\u0142y zaj\u0119te. Dyrektor rozmawia\u0142. W tym czasie telefony dzwoni\u0142y bez przerwy.<\/p>\n<p><strong>Hryhoruj Chmel\u2019:<\/strong><\/p>\n<p>Pracowali\u015bmy. Wida\u0107 by\u0142o ogie\u0144 \u2013 pali\u0142o si\u0119, unosi\u0142a si\u0119 umiarkowana chmura dymu. [&#8230;] Kiedy zobaczyli\u015bmy, \u017ce ogie\u0144 si\u0119 nie pali, a zaczynaj\u0105 ju\u017c lecie\u0107 iskry, powiedzia\u0142em: <em>\u201eCh\u0142opcy, to ju\u017c ga\u015bnie\u201d<\/em>. [&#8230;]\n<p>Ju\u017c wiedzieli\u015bmy, \u017ce [lejtnanta] Prawyka i Teliatnykowa odwie\u017ali \u2013 wtedy dotar\u0142o do nas, \u017ce jest promieniowanie. Powiedzieli nam: <em>\u201eChod\u017acie tu do jadalni, bierzcie proszki\u201d<\/em>. [&#8230;]\n<p>Wsiedli\u015bmy do samochodu, pojechali\u015bmy do pierwszego kompleksu budynk\u00f3w, tam nas zacz\u0119li sprawdza\u0107 pod k\u0105tem promieniowania. Wszyscy podchodzili, a urz\u0119dnik pisa\u0142: \u201ezanieczyszczony, zanieczyszczony, zanieczyszczony&#8230;\u201d. Poza tym niczego nie m\u00f3wili.<\/p>\n<p><strong>Arkadij Uskow (starszy in\u017cynier eksploatacji reaktora)<\/strong>:<\/p>\n<p>Obudzi\u0142 mnie dzwonek telefonu. [&#8230;] Poczo\u0142ga\u0142em si\u0119 do aparatu. W s\u0142uchawce g\u0142os Wiaczes\u0142awa Or\u0142owa, mojego zwierzchnika \u2013 zast\u0119pcy naczelnika do spraw eksploatacji oddzia\u0142u reaktora numer 1.<\/p>\n<p>\u2013 Dzie\u0144 dobry, Arkadij. Przekazuj\u0119 ci komend\u0119 Czuhynowa: wszyscy kierownicy maj\u0105 szybko przyby\u0107 na stacj\u0119 do swojego oddzia\u0142u.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Opanowa\u0142a mnie trwoga.<\/p>\n<p>\u2013 Wiaczes\u0142awie Or\u0142owiczu, co si\u0119 sta\u0142o? Co\u015b powa\u017cnego?<\/p>\n<p>\u2013 Sam niczego nie jestem pewien. Przekazano, \u017ce awaria. Gdzie, jak, dlaczego \u2013 nie wiem. Zaraz pobiegn\u0119 do gara\u017cu po samoch\u00f3d, a o 4.30 spotkamy si\u0119 przy \u201eRadudze\u201d.<\/p>\n<p>\u2013 Dobrze, ubieram si\u0119.<\/p>\n<p>Od\u0142o\u017cy\u0142em s\u0142uchawk\u0119, wr\u00f3ci\u0142em do sypialni. Sen si\u0119 ulotni\u0142. W g\u0142owie t\u0142uk\u0142a mi si\u0119 jedna my\u015bl:<em> <\/em>\u201eMoja \u017cona Maryna jest dzisiaj na stacji. Czekaj\u0105 na zatrzymanie czwartego bloku, aby przeprowadzi\u0107 eksperyment\u201d. [&#8230;]\n<p>Wyskoczy\u0142em na ulic\u0119. Spotka\u0142em dwuosobowy patrol milicji z maskami przeciwgazowymi. Wsiad\u0142em do samochodu Or\u0142owa, wyjechali\u015bmy na prospekt Lenina. Z lewej strony, z punktu medycznego, z szalon\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 wy\u0142oni\u0142y si\u0119 na wiadukcie dwie karetki na sygnale, szybko pojecha\u0142y do przodu.<\/p>\n[&#8230;] Wypadli\u015bmy z lasu, od strony drogi dobrze by\u0142o wida\u0107 wszystkie bloki. Patrzyli\u015bmy obaj, oczom nie wierz\u0105c. Tam gdzie powinna by\u0107 centralna sala czwartego bloku \u2013 czarna zawalina. Strach&#8230;<\/p>\n<p><strong>Walentyn Biloki\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Drzwi punktu medycznego by\u0142y zamkni\u0119te. Zadzwoni\u0142em do centrali. <em>\u201eJaka sytuacja?\u201d<\/em> \u2013 zapyta\u0142em. \u2013 <em>\u201eSytuacja niejasna, zosta\u0144cie na miejscu. Je\u015bli trzeba, udzielajcie pomocy.\u201d<\/em> [&#8230;]\n<p>Zacz\u0105\u0142em przypomina\u0107 sobie higien\u0119 wojenn\u0105, wiedz\u0119 z uczelni. Co\u015b sobie przypomnia\u0142em, cho\u0107 zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce nie pami\u0119tam. Przecie\u017c my\u015bmy wtedy nie uwa\u017cali&#8230; Komu to by\u0142o potrzebne \u2013 higiena promieniowania. Hiroszima, Nagasaki \u2013 to wszystko tak od nas daleko.<\/p>\n[&#8230;] Raptem podesz\u0142o do mnie trzech, chyba mundurowych. Przyprowadzili 18-letniego ch\u0142opca \u2013 skar\u017cy\u0142 si\u0119, \u017ce go mdli, mia\u0142 silny b\u00f3l g\u0142owy, zacz\u0105\u0142 wymiotowa\u0107. Pracowa\u0142 na trzecim bloku i chyba zaszed\u0142 na czwarty&#8230;<\/p>\n[&#8230;] Zaprowadzi\u0142em go do karetki. Ch\u0142opak \u201eodp\u0142ywa\u0142\u201d na moich oczach, cho\u0107 by\u0142 pobudzony, a jednocze\u015bnie mia\u0142 zaburzenia psychiczne, nie m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 s\u0142ania\u0107, jakby \u0142ykn\u0105\u0142 porz\u0105dn\u0105 ilo\u015b\u0107 spirytusu, ale zapachu nie by\u0142o&#8230; A ci, kt\u00f3rzy wybiegali z bloku, krzyczeli: <em>\u201eStraszne, straszne\u201d<\/em> \u2013 mieli ju\u017c zaburzenia. [&#8230;]\n<p>Kiedy zrobi\u0142em mu zastrzyk, od razu przysz\u0142o jeszcze trzech czy czterech. Wszystko by\u0142o jak w ksi\u0105\u017cce: b\u00f3l g\u0142owy z takimi symptomami, jak \u015bci\u015bni\u0119te gard\u0142o, sucho\u015b\u0107, md\u0142o\u015bci, wymioty. Aplikowa\u0142em im relanium. By\u0142em sam, bez piel\u0119gniarza. Od razu wsadza\u0142em ich do samochodu i odprawia\u0142em do Prypeci.<\/p>\n[&#8230;] Jak tylko ich odprawi\u0142em, ch\u0142opcy przyprowadzili do mnie kilku stra\u017cak\u00f3w. Po prostu s\u0142aniali si\u0119 na nogach. Zastosowa\u0142em czysto objawowe leczenie: relanium i aminazyn, \u017ceby troch\u0119 odci\u0105\u017cy\u0107 psychik\u0119, zmniejszy\u0107 b\u00f3l.<\/p>\n<p><strong>Arkadij Uskow:<\/strong><\/p>\n<p>Podjechali\u015bmy o 4.50. Rzucili\u015bmy si\u0119 do \u015bluzy sanitarnej. Szybko ubra\u0142em si\u0119 na bia\u0142o, na przej\u015bciu zobaczy\u0142em Sasz\u0119 Czumakowa, partnera Maryny. Powiedzia\u0142, \u017ce Maryna si\u0119 przebiera. Spad\u0142 mi kamie\u0144 z serca&#8230;<\/p>\n<p>Telefon od naczelnika cechu reaktora numer 1 \u2013 Czuhynowa, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie przyszed\u0142 z czwartego bloku. Podobno sprawy si\u0119 kiepsko maj\u0105. Wsz\u0119dzie wysokie promieniowanie. S\u0105 zawaliny, wiele ruin.<\/p>\n<p>Czuhynow i zast\u0119pca g\u0142\u00f3wnego in\u017cyniera do spraw eksploatacji pierwszej cz\u0119\u015bci (czyli pierwszego i drugiego bloku) Anatolij Sytnykow starali si\u0119 uruchomi\u0107 zapasowy system ch\u0142odzenia reaktora. We dw\u00f3ch nie dawali rady.<\/p>\n[&#8230;] Otworzyli\u015bmy awaryjny komplet \u201e\u015brodk\u00f3w ochrony osobistej\u201d. Wypi\u0142em flakon jodku potasu, popi\u0142em wod\u0105. Tfu, jakie ohydztwo! Ale trzeba. O\u0142owow mia\u0142 dobrze \u2013 jodek przyj\u0105\u0142 w postaci tabletki.<\/p>\n<p>W milczeniu si\u0119 ubrali\u015bmy. Na\u0142o\u017cyli\u015bmy ochraniacze z plastiku na nogi, podw\u00f3jne r\u0119kawice, maski, kaski. Wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy z kieszeni dokumenty i papierosy. Jakby\u015bmy szli na rozpoznanie. Wzi\u0119li\u015bmy g\u00f3rnicz\u0105 lamp\u0119 \u2013 sprawdzili\u015bmy, czy si\u0119 pali.<\/p>\n<p><strong>Walentyn Biloki\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Korpus by\u0142 otwarty i ludzie wychodzili na zewn\u0105trz. Wymiotowali, by\u0142o im niezr\u0119cznie; wstydzili si\u0119. Zagania\u0142em wszystkich do korpusu, a oni wracali na dw\u00f3r. Wyja\u015bnia\u0142em im, \u017ce trzeba wsiada\u0107 do samochod\u00f3w i jecha\u0107 do punktu medycznego, na obserwacj\u0119. A oni m\u00f3wili: <em>\u201eAle ja si\u0119 przepali\u0142em, po prostu zbyt si\u0119 zdenerwowa\u0142em, taki wybuch&#8230;\u201d<\/em> \u2013 i uciekali ode mnie. Nie ca\u0142kiem sobie u\u015bwiadamiali, co si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n<p>Potem w Moskwie le\u017ca\u0142em w klinice z pewnym dozymetryst\u0105. Opowiada\u0142, \u017ce po wybuchu ca\u0142kowicie zosta\u0142o zablokowane oprzyrz\u0105dowanie elektrowni. Zadzwonili do domu w Prypeci do cz\u0142owieka od spraw bezpiecze\u0144stwa technicznego, a on odpowiedzia\u0142: <em>\u201eCo za panika? Gdzie dy\u017curny kierownik zmiany? Jak przyjdzie naczelnik zmiany, niech do mnie zadzwoni. A wy nie panikujcie. Powiadomienie jest niezgodne z zasadami\u201d<\/em> \u2013 i od\u0142o\u017cy\u0142 s\u0142uchawk\u0119.<\/p>\n<p><strong>O\u0142eksandr Esaulow (kierownik Wydzia\u0142u Planowania w Prypeci)<\/strong>:<\/p>\n<p>Pojecha\u0142em do elektrowni, postanowi\u0142em zorganizowa\u0107 mycie miasta. Poprosi\u0142em o przys\u0142anie samochodu myj\u0105cego. Przyjecha\u0142. [&#8230;] Na ca\u0142e miasto, na 50 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, mieli\u015bmy cztery polewaczki! [&#8230;] Przyjecha\u0142a cysterna, sk\u0105d j\u0105 wykopali \u2013 nie wiem. Kierowca nigdy wcze\u015bniej tak\u0105 nie je\u017adzi\u0142 i nie wiedzia\u0142, jak w\u0142\u0105czy\u0107 pomp\u0119. Woda ze szlaucha la\u0142a si\u0119 tylko pod w\u0142asnym ci\u015bnieniem. Pogoni\u0142em go z powrotem, przyjecha\u0142 za kilkana\u015bcie minut. Ju\u017c umia\u0142 w\u0142\u0105czy\u0107 pomp\u0119. Zacz\u0119li\u015bmy my\u0107 drog\u0119.<\/p>\n<p><strong>Walentyn Biloki\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>O 6.00 poczu\u0142em, \u017ce drapie mnie w gardle i boli g\u0142owa. Zdawa\u0142em sobie spraw\u0119 z niebezpiecze\u0144stwa i ba\u0142em si\u0119. Ale kiedy ludzie widz\u0105, \u017ce obok jest cz\u0142owiek w bia\u0142ym fartuchu, to ich uspakaja. Sta\u0142em jak wszyscy bez aparatu do oddychania, bez \u015brodk\u00f3w ochronnych. [&#8230;]\n<p>Kiedy si\u0119 rozwidni\u0142o, na bloku nie by\u0142o ju\u017c wybuch\u00f3w. Unosi\u0142 si\u0119 czarny dym i czarna sadza. Reaktor spluwa\u0142, ale nie przez ca\u0142y czas. Najpierw dym, dym, a potem nagle \u2013 buch! Wyrzut. Czadzi\u0142, ale ognia nie by\u0142o.<\/p>\n<p>Stra\u017cacy wtedy go opu\u015bcili [&#8230;]. Dla wszystkich by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce z reaktorem jest \u017ale, cho\u0107 kierownictwo nie poda\u0142o \u017cadnych konkretnych danych.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Arkadij Uskow:<\/strong><\/p>\n<p>O 6.15 rano wyszli\u015bmy z Wo\u0142odymyrem Czuhynowym, Wiaczes\u0142awem Or\u0142owem i O\u0142eksandrem Nechajewym na pomoc swoim kolegom do korytarza 301 naszego oddzia\u0142u. Ruszyli\u015bmy do czwartego bloku. [&#8230;]\n<p>Zajrzeli\u015bmy na wie\u017c\u0119 kontroli bezpiecze\u0144stwa promieniowania. Samojleno sta\u0142 przy wej\u015bciu. Zapyta\u0142em go o indywidualne dozymetry.<\/p>\n<p>\u2013 Jakie dozymetry?! Ty wiesz, jakie jest promieniowanie&#8230;?<\/p>\n<p>Przed samym blokiem czwartym osun\u0105\u0142 si\u0119 podwieszany sufit, z wierzchu la\u0142a si\u0119 woda. Wszyscy przecisn\u0119li si\u0119 i przeszli. Drzwi na czwartym bloku by\u0142y otwarte na o\u015bcie\u017c. Weszli\u015bmy. Przy stole naczelnika zmiany bloku siedzia\u0142 Sytnykow. Obok Sasza Akimow. Na stole roz\u0142o\u017cone by\u0142y schematy technologiczne. Sytnykow, oczywi\u015bcie, \u017ale si\u0119 czu\u0142. Pochyli\u0142 g\u0142ow\u0119 na st\u00f3\u0142. Posiedzia\u0142 troch\u0119. Spyta\u0142 Czuhynowa:<\/p>\n<p>\u2013 Jak si\u0119 czujesz?<\/p>\n<p>\u2013 W porz\u0105dku.<\/p>\n<p>\u2013 A mnie zn\u00f3w mdli.<\/p>\n<p>Sytnykow i Czuhynow przebywali na bloku od drugiej w nocy! [&#8230;]\n<p>O 7.15 ruszyli\u015bmy w dw\u00f3ch grupach. Akimow, Toptunow, Nechajew mieli otworzy\u0107 jeden regulator. Or\u0142ow i ja, jako najsilniejsi, drugi. [&#8230;] Wyskoczyli\u015bmy na korytarz, skr\u0119cili\u015bmy w lewo. Gdzie\u015b z przodu wydobywa\u0142a si\u0119 para. Sk\u0105d? Niczego nie by\u0142o wida\u0107. Mieli\u015bmy tylko jedn\u0105 lamp\u0119. [&#8230;] 10 metr\u00f3w przed nami by\u0142 wyrwany otw\u00f3r bez drzwi, nie starcza\u0142o nam \u015bwiat\u0142a, na szcz\u0119\u015bcie ju\u017c \u015bwita\u0142o. Na pod\u0142odze by\u0142o pe\u0142no wody, na g\u00f3rze te\u017c ciek\u0142o. Miejsce bardzo nieprzyjemne.<\/p>\n<p>Pracowali\u015bmy z Or\u0142owem bez przerwy. Jeden odkr\u0119ca\u0142 zaw\u00f3r, drugi odpoczywa\u0142. Robota sz\u0142a \u017cwawo. Pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze oznaki przep\u0142ywu wody: lekki syk w regulatorze, potem szum. Woda posz\u0142a!<\/p>\n<p>Prawie jednocze\u015bnie poczu\u0142em, jak posz\u0142a i do mojego lewego ochraniacza. Oczywi\u015bcie gdzie\u015b zaczepi\u0142em i go porwa\u0142em. Wtedy na t\u0119 drobnostk\u0119 nie zwr\u00f3ci\u0142em uwagi. Ale z czasem zamieni\u0142o si\u0119 to w poparzenie popromienne drugiego stopnia, bardzo bolesne i d\u0142ugo si\u0119 niegoj\u0105ce.<\/p>\n<p>Poszli\u015bmy do pierwszej grupy. Tam [&#8230;] regulator otworzyli, ale nie ca\u0142kowicie. Lonia Toptunow \u017ale si\u0119 czu\u0142, wymiotowa\u0142, Sasza Akimow ledwo si\u0119 trzyma\u0142. Pomogli\u015bmy ch\u0142opcom wyj\u015b\u0107 z tego ponurego korytarza. Znowu byli\u015bmy na schodach. Sasz\u0105 jednak rzuca\u0142o, nie po raz pierwszy \u2013 i dlatego sz\u0142a sama \u017c\u00f3\u0142\u0107. [&#8230;]\n<p>O 7.45 ca\u0142\u0105 grup\u0105 wr\u00f3cili\u015bmy do czwartego bloku. Poinformowali\u015bmy, \u017ce wod\u0119 puszczono. I dopiero wtedy si\u0119 pochorowali\u015bmy. Poczu\u0142em, \u017ce ca\u0142e plecy i ubranie mam mokre, w lewym ochraniaczu chlupoce, maseczka namok\u0142a, oddycha\u0107 bardzo trudno. Od razu zmienili\u015bmy maseczki. Akimow i Toptunow byli w toalecie naprzeciwko, wymioty nie ustawa\u0142y. Ch\u0142opcy musieli si\u0119 szybko znale\u017a\u0107 w punkcie medycznym. Do biura dowodzenia czwartego bloku wszed\u0142 Lonia Toptunow. By\u0142 blady, oczy czerwone, \u0142zy jeszcze nie wysch\u0142y. Wytrz\u0119s\u0142o go silnie. [&#8230;]\n<p>O 9.20 zmieni\u0142em podarty ochraniacz. Troch\u0119 odpocz\u0119li\u015bmy i znowu do pracy, tymi samymi schodami [&#8230;]. Nasz\u0105 grup\u0119 prowadzi\u0142 ju\u017c zmiennik Akimowa \u2013 Smahin. Oto i zaw\u00f3r. Zaci\u0105gni\u0119ty z ca\u0142ej si\u0142y. Znowu by\u0142em w parze z Or\u0142owem, zacz\u0119li\u015bmy obaj ze wszystkich si\u0142 go zrywa\u0107. Powoli co\u015b drgn\u0119\u0142o. Szumu wody nie by\u0142o. R\u0119kawice mia\u0142em mokre. D\u0142onie p\u0142on\u0119\u0142y. Otworzyli\u015bmy drugi zaw\u00f3r.<\/p>\n[&#8230;] Si\u0142y promieniowania [&#8230;] nie znamy. Idiotyczna sytuacja, cho\u0107by jeden dozymetrysta wpad\u0142 z urz\u0105dzeniem. [&#8230;] Tylko tak pomy\u015bla\u0142em, a w\u0142a\u015bnie przebieg\u0142 dozymetrysta. [&#8230;] Co\u015b pomierzy\u0142 i zawr\u00f3ci\u0142. Ale Or\u0142ow szybko go schwyci\u0142 za ko\u0142nierz.<\/p>\n<p>\u2013 Kim jeste\u015b?<\/p>\n<p>\u2013 Dozymetryst\u0105.<\/p>\n<p>\u2013 To pomierz okolic\u0119 i poinformuj, gdzie ile jest.<\/p>\n<p>Dozymetrysta wr\u00f3ci\u0142. Zmierzy\u0142. Po g\u0119bie by\u0142o wida\u0107, \u017ce jak najszybciej chcia\u0142by si\u0119 stamt\u0105d zabra\u0107. Poda\u0142 liczby. Oho! Przyrz\u0105d wariowa\u0142. By\u0142o jasne, \u017ce promieniowa\u0142o z korytarza. Za betonowymi kolumnami biura dowodzenia bloku dawki by\u0142y mniejsze. A dozymetrysta tymczasem uciek\u0142. [&#8230;]\n<p>Wyjrza\u0142em na korytarz. Na dworze by\u0142 jasny, s\u0142oneczny poranek. Spotka\u0142em Or\u0142owa. Macha\u0142 r\u0119k\u0105. Z korytarza weszli\u015bmy do niewielkiego pokoju. [&#8230;] Szyby w oknach by\u0142y rozbite. Nie wychylaj\u0105c si\u0119 z okna, ostro\u017cnie spojrzeli\u015bmy w d\u00f3\u0142.<\/p>\n<p>Nie zobaczyli\u015bmy szczyt\u00f3w czwartego bloku. Wsz\u0119dzie dooko\u0142a kupa od\u0142amk\u00f3w, panele \u015bcienne, z rozbitych pracowni na drutach wisia\u0142y spalone urz\u0105dzenia do klimatyzacji&#8230; Z rozerwanych magistrali po\u017carowych ciek\u0142a woda. Zauwa\u017cyli\u015bmy to od razu, przez ciemnoszar\u0105 chmur\u0119 py\u0142u. Pod naszym oknem te\u017c by\u0142o pe\u0142no od\u0142amk\u00f3w. Wyra\u017anie odznacza\u0142y si\u0119 elementy o dok\u0142adnie kwadratowym przekroju. Or\u0142ow zawo\u0142a\u0142, \u017cebym popatrzy\u0142 na te od\u0142amki. To przecie\u017c grafit z reaktora! To ju\u017c koniec.<\/p>\n<p><strong>Arkadij Uskow:<\/strong><\/p>\n<p>O 10.00 szybkim krokiem poszli\u015bmy w stron\u0119 biura dowodzenia. Wreszcie spotkali\u015bmy normalnego dozymetryst\u0119. Uprzedzi\u0142, by nie podchodzi\u0107 do okien \u2013 ze wzgl\u0119du na bardzo wysokie promieniowanie. Ju\u017c i bez niego to wiedzieli\u015bmy. Ile? Sam nie wiedzia\u0142, wszystkie urz\u0105dzenia by\u0142y nieprzydatne. Przyrz\u0105dy by\u0142y bardzo wra\u017cliwe. A nie precyzja by\u0142a potrzebna, a szeroki zakres pomiaru!<\/p>\n[&#8230;] Trzeci blok po wybuchu natychmiast zatrzymano, uruchomiono awaryjne ch\u0142odzenie. Poszli\u015bmy do siebie, \u201edo domu\u201d, do bloku pierwszego. Na granicy mi\u0119dzy nimi sta\u0142a ju\u017c przeno\u015bna \u015bluza sanitarna.<\/p>\n<p><strong>Ludmi\u0142a Kowalewska (mieszkanka Prypeci)<\/strong>:<\/p>\n<p>Sobota, 26 kwietnia. [&#8230;] Wychodz\u0119 na dw\u00f3r, patrz\u0119, wszystkie drogi i pobocza zalane wod\u0105 i jak\u0105\u015b bia\u0142\u0105 substancj\u0105, wszystko bia\u0142e, w pianie. [&#8230;] Serce jako\u015b nieprzyjemnie zako\u0142ata\u0142o. Id\u0119 dalej. Patrz\u0119: tu milicjant, tam milicjant \u2013 nigdy tyle milicji w mie\u015bcie nie widzia\u0142am. Oni niczego nie robi\u0105, tylko obstawiaj\u0105 najwa\u017cniejsze obiekty \u2013 poczt\u0119, pa\u0142ac kultury. Jakby stan wojenny. To od razu porazi\u0142o. [&#8230;]\n<p>Ludzie id\u0105 na pla\u017c\u0119, na dzia\u0142ki, \u0142owi\u0107 ryby, wielu ju\u017c by\u0142o na dzia\u0142kach, siedzia\u0142o na rzek\u0105, ch\u0142odzi\u0142o si\u0119 ko\u0142o stawu \u2013 sztucznego zbiornika wody obok czarnobylskiej elektrowni&#8230; [&#8230;]\n<p>Jana, moja c\u00f3rka, posz\u0142a do szko\u0142y. Tymczasem ja wr\u00f3ci\u0142am do domu i powiedzia\u0142am:<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>\u2013 Mamo, nie wiem, co si\u0119 sta\u0142o, ale nie wypuszczaj Natalki [siostrzenicy], a jak Jana wr\u00f3ci ze szko\u0142y \u2013 posad\u017a j\u0105 od razu w domu. Sama nie wychod\u017a i dziewczynek nie wypuszczaj dzisiaj.<\/p>\n<p>\u2013 Ale co si\u0119 sta\u0142o? \u2013 zapyta\u0142a mama.<\/p>\n<p>\u2013 Niczego nie wiem, takie mam przeczucie.<\/p>\n[&#8230;] Reaktor by\u0142o dobrze wida\u0107. Widzia\u0142am, \u017ce p\u0142onie i \u017ce \u015bciana jest rozwalona. Ogie\u0144 by\u0142 nad dziur\u0105. Komin mi\u0119dzy trzecim a czwartym blokiem by\u0142 roz\u017carzony, robi\u0142 wra\u017cenie ognistego s\u0142upa. P\u0142omie\u0144 tak nie mo\u017ce sta\u0107, nie ko\u0142ysz\u0105c si\u0119, a tam sta\u0142 ognisty s\u0142up. Czy to by\u0142 p\u0142omie\u0144 z wylotu \u2013 nie wiem.<\/p>\n<p>Ca\u0142y dzie\u0144 o niczym nie wiedzieli\u015bmy, nigdzie nikt niczego nie m\u00f3wi\u0142. No, po\u017car. Ale \u017ce jest radioaktywne promieniowanie \u2013 nie powiedziano.<\/p>\n<p>Jana przysz\u0142a ze szko\u0142y: <em>\u201eMamo, by\u0142 wf przez prawie godzin\u0119 na powietrzu\u201d<\/em>.<\/p>\n<p>Anelija Perkowska <strong>(sekretarz miejskiego komsomo\u0142u w Prypeci)<\/strong>:<\/p>\n<p>Ju\u017c od rana przychodzili do nas ch\u0142opcy i proponowali pomoc. Ale sami nie wiedzieli\u015bmy, co robi\u0107. Nie by\u0142o \u017cadnej informacji. Roznios\u0142y si\u0119 plotki&#8230;<\/p>\n<p><strong>O\u0142eksandr Esaulow:<\/strong><\/p>\n<p>Po obiedzie zaprosi\u0142 mnie drugi sekretarz kijowskiego wydzia\u0142u Ma\u0142omu\u017c i zleci\u0142 zorganizowanie ewakuacji najci\u0119\u017cej chorych na lotnisko do Kijowa, aby przewie\u017a\u0107 ich do Moskwy.<\/p>\n<p><strong>Anelija Perkowska:<\/strong><\/p>\n<p>O 16.00 zacz\u0119li si\u0119 zje\u017cd\u017ca\u0107 cz\u0142onkowie komisji rz\u0105dowej. Pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, by \u0142adowa\u0107 piasek na helikoptery i zasypa\u0107 reaktor. [&#8230;] Debaty trwa\u0142y bardzo d\u0142ugo. [&#8230;] Przy porcie rzecznym jest kawiarnia \u201ePrype\u0107\u201d. [&#8230;] Tam \u0142adowano piasek do work\u00f3w. W mie\u015bcie by\u0142o du\u017co mundurowych.<\/p>\n<p><strong>Elwira Sytnykowa<\/strong> <strong>(\u017cona Anatolija Sytnykowa)<\/strong>:<\/p>\n<p>P\u00f3\u017anym wieczorem, kiedy wszystkich, kt\u00f3rzy otrzymali du\u017c\u0105 dawk\u0119 promieniowania, wie\u017ali do Moskwy i \u017cegna\u0142am si\u0119 z m\u0119\u017cem przy autobusie, zapyta\u0142am:<\/p>\n<p>\u2013 Toliu, dlaczego poszed\u0142e\u015b do bloku?<\/p>\n<p>\u2013 Zrozum, kto lepiej ode mnie zna\u0142 blok? Trzeba by\u0142o ch\u0142opc\u00f3w wyprowadzi\u0107. Jakby\u015bmy nie zatrzymali tej awarii, to Ukrainy i p\u00f3\u0142 Europy by na pewno nie by\u0142o.<\/p>\n<p><strong>O\u0142eksandr Esaulow:<\/strong><\/p>\n<p>Wie\u017ali\u015bmy 26 ludzi \u2013 to jeden autobus, czerwony ikarus mi\u0119dzymiastowy. Prosi\u0142em, by dano dwa autobusy i karetk\u0119, gdy\u017c by\u0142o dwoje ci\u0119\u017cko chorych, na noszach, z 30-procentowymi poparzeniami. R\u00f3\u017cne rzeczy mog\u0105 si\u0119 zdarzy\u0107; bro\u0144 Bo\u017ce, jaki\u015b post\u00f3j&#8230;<\/p>\n<p>Poprosi\u0142em, by\u015bmy nie jechali przez centrum Kijowa. Ch\u0142opcy w autobusach byli w pi\u017camach. Widowisko, oczywi\u015bcie, dziwaczne, ale z jakiego\u015b powodu pojechali\u015bmy Chreszczatykiem, potem w lewo alej\u0105 Petriwsk\u0105 i pognali\u015bmy do Boryspola.<\/p>\n<p>Na lotnisko przyjechali\u015bmy po trzeciej w nocy. [&#8230;] Podszed\u0142 do mnie pilot i zapyta\u0142:<\/p>\n<p>\u2013 Ile ci ch\u0142opcy dostali?<\/p>\n<p>\u2013 Czego?<\/p>\n<p>\u2013 Promieniowania.<\/p>\n<p>\u2013 Wystarczaj\u0105co du\u017co. Ale w zasadzie o co chodzi? \u2013 powiedzia\u0142em.<\/p>\n<p>A on do mnie:<\/p>\n<p>\u2013 Ja te\u017c chc\u0119 \u017cy\u0107, nie chc\u0119 mie\u0107 nadmiernego promieniowania, mam \u017con\u0119, dzieci.<\/p>\n<p><strong>Anelija Perkowska:<\/strong><\/p>\n<p>Pierwszy raz powiedziano o mo\u017cliwo\u015bci ewakuacji w sobot\u0119 o 23.00. A o pierwszej w nocy dali nam ju\u017c zadanie \u2013 w dwie godziny zebra\u0107 dokumenty do wywozu. Zostawili mnie i powiedzieli, abym przygotowa\u0142a dokumenty do zdania. To wprowadzi\u0142o nerwow\u0105 atmosfer\u0119 \u2013 bardzo przypomina\u0142o wojn\u0119.<\/p>\n<p><strong>Ludmi\u0142a Kowalewska:<\/strong><\/p>\n<p>W nocy z soboty na niedziel\u0119 poszli\u015bmy spa\u0107. O trzeciej w nocy raptem dzwonek do drzwi. Przysz\u0142a dziewczynka od s\u0105siad\u00f3w: <em>\u201eCiociu Lubo, bud\u017a wszystkich, zbieraj si\u0119, b\u0119dzie ewakuacja\u201d<\/em>. W\u0142\u0105czy\u0142am \u015bwiat\u0142o, s\u0142ysza\u0142am, jak ludzie na podw\u00f3rku p\u0142acz\u0105, krz\u0105taj\u0105 si\u0119. S\u0105siedzi powstawali. Mama si\u0119 ubra\u0142a. Ca\u0142a si\u0119 trz\u0119s\u0142a.<\/p>\n<p>\u2013 Widzisz, w\u0142\u0105czy\u0142am radio i g\u0142ucho. Gdyby co\u015b by\u0142o \u2013 m\u00f3wiliby w radio \u2013 powiedzia\u0142am.<\/p>\n<p>\u2013 Nie, ja poczekam.<\/p>\n<p>P\u00f3\u0142 godziny czekam. Niczego nie ma, godzin\u0119 \u2013 nic.<\/p>\n<p>\u2013 Mamo, id\u017a spa\u0107. Patrz, niczego nie b\u0119dzie.<\/p>\n<p><strong>Anelija Perkowska:<\/strong><\/p>\n<p>O pi\u0105tej rano 27 kwietnia pu\u015bcili nas do domu, \u017ceby\u015bmy zebrali rzeczy. Brat siedzia\u0142 w fotelu \u2013 nie spa\u0142. Wiedzia\u0142am o ewakuacji i powiedzia\u0142am mu, aby cho\u0107 cokolwiek zabra\u0142. Wzi\u0105\u0142 dokumenty, koszul\u0119 na zmian\u0119, kurtk\u0119. I w drog\u0119.<\/p>\n<p>I ja tak samo. Odje\u017cd\u017ca\u0142am z niewielk\u0105 torb\u0105. Wzi\u0119\u0142am dokumenty i tyle. A potem, kiedy dozymetry\u015bci sprawdzali nasze ubrania i trzeba by\u0142o je zmieni\u0107, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie mam w co si\u0119 przebra\u0107.<\/p>\n[&#8230;] Wcze\u015bniej naradzali si\u0119 z nami w sprawie tekstu informuj\u0105cego mieszka\u0144c\u00f3w Prypeci. Z pami\u0119ci mog\u0119 go odtworzy\u0107: <em>\u201eTowarzysze, w zwi\u0105zku z awari\u0105 w czarnobylskiej elektrowni atomowej, og\u0142asza si\u0119 ewakuacj\u0119 miasta. Nale\u017cy mie\u0107 przy sobie dokumenty, niezb\u0119dne rzeczy i wedle mo\u017cliwo\u015bci jedzenie na trzy dni. Pocz\u0105tek ewakuacji o 14.00\u201d<\/em>. Nadali to 4 razy.<\/p>\n<p><strong>Ludmi\u0142a Kowalewska:<\/strong><\/p>\n<p>Powiedzia\u0142am mamie: <em>\u201eSkoro zarz\u0105dzili ewakuacj\u0119, to na pewno nie na trzy dni. Tak si\u0119 nie zdarza\u201d.<\/em> Dla dzieci wzi\u0119\u0142am wszystkie ciep\u0142e rzeczy, dwie torby, jedzenie. A lod\u00f3wki ponapychane, tyle pieni\u0119dzy utopili\u015bmy, emerytura mamy, moja pensja. Przecie\u017c nadchodzi\u0142 1 maja, potem 9. Wszystko wygarn\u0119\u0142am i do \u015bmieci. [&#8230;]\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Rozmie\u015bcili nas w Maksymowyczach. Kiedy tam przyjechali\u015bmy, dozymetry\u015bci zrobili pomiary. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest podwy\u017cszone promieniowanie. I znowu trzeba by\u0142o stamt\u0105d szybko ludzi wywozi\u0107, wedle klucza \u2013 na pocz\u0105tku kobiety w ci\u0105\u017cy i dzieci. Trudno wyobrazi\u0107 sobie stan matki, kt\u00f3ra przysz\u0142a do dozymetrysty, a on mierzy napromieniowanie but\u00f3w dziecka \u2013 zanieczyszczone, spodni \u2013 zanieczyszczone, w\u0142os\u00f3w \u2013 zanieczyszczone. Kiedy odprawi\u0142am swoj\u0105 mam\u0119 z dzie\u0107mi na Syberi\u0119, poczu\u0142am ulg\u0119.<\/p>\n<p>K\u0142amstwo. Gazety pisa\u0142y nieprawd\u0119. Mo\u017ce po raz pierwszy spotka\u0142am si\u0119 z tym oko w oko. Wiedzie\u0107, jak si\u0119 naprawd\u0119 rzeczy maj\u0105 \u2013 i czyta\u0107 takie k\u0142amliwe artyku\u0142y&#8230; To straszny wstrz\u0105s.<\/p>\n<p><strong>Anelija Perkowska:<\/strong><\/p>\n<p>Po ewakuacji zosta\u0142am jeszcze w Prypeci, kiedy ju\u017c wszyscy wyjechali. [&#8230;]\n<p>Nie by\u0142o \u017cadnego planu wywo\u017cenia i nie wiedzieli\u015bmy, w kt\u00f3rych wsiach s\u0105 mieszka\u0144cy poszczeg\u00f3lnych budynk\u00f3w czy osiedli. Do dzisiaj nie rozumiem, wed\u0142ug jakiego planu wywo\u017cono ludzi, kto gdzie jecha\u0142.<\/p>\n<p><strong>Jurij Szczerbak (pisarz, lekarz)<\/strong>:<\/p>\n<p>Upalny maj 1986 odcisn\u0105\u0142 swoje pi\u0119tno na Kijowie: [&#8230;] miasto by\u0142o wymyte, wylizane do niewyobra\u017calnej czysto\u015bci. Bez przerwy po mie\u015bcie snu\u0142y si\u0119 polewaczki, przeci\u0105gaj\u0105ce wodne w\u0105sy, zmywaj\u0105c z gor\u0105cego asfaltu py\u0142, kt\u00f3ry kry\u0142 w sobie radioaktywne odpady. Wsz\u0119dzie obok wej\u015b\u0107 do budynk\u00f3w, urz\u0119d\u00f3w, sklep\u00f3w i nawet cerkwi le\u017ca\u0142y mokre szmaty i nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 wycieranie but\u00f3w sta\u0142o si\u0119 nieodzown\u0105 oznak\u0105 dobrego tonu.<\/p>\n<p>Ulice miasta by\u0142y tak samo zaludnione, ale uwa\u017cny przechodzie\u0144 widzia\u0142, \u017ce zmniejszy\u0142a si\u0119 liczba dzieciak\u00f3w. W pierwszych dniach maja miasto rzuci\u0142o si\u0119 do wywo\u017cenia swoich dzieci, jak tylko mog\u0142o \u2013 w spos\u00f3b zorganizowany i niezorganizowany, poci\u0105gami, samolotami, autobusami. [&#8230;] Na zach\u00f3d, po\u0142udnie i wsch\u00f3d ci\u0105gn\u0119\u0142y d\u0142ugie kolumny samochod\u00f3w osobowych z dorobkiem na dachach. Jechali rodzice, wywozili dzieci, dziadk\u00f3w, babcie, do rodziny, znajomych \u2013 gdzie oczy ponios\u0105, aby dalej od promieniowania.<\/p>\n<p>W wiadomo\u015bciach prasowych w tych dniach podkre\u015blano, \u017ce Kij\u00f3w i okr\u0119g kijowski \u017cyj\u0105 normalnym \u017cyciem. [&#8230;]\n<p>Z kijowskich bazar\u00f3w znikn\u0119\u0142o mleko i produkty mleczne, zabraniano sprzedawa\u0107 sa\u0142at\u0119, szczaw, szpinak. Inne dary ukrai\u0144skiej ziemi \u2013 rzodkiewk\u0119 i truskawki, m\u0142ode kartofle i cebul\u0119 \u2013 poddawano kontroli dozymetrycznej. <em>\u201eOjej, Bo\u017ce, nie ma tego promieniowania\u201d<\/em> \u2013 zapewnia\u0142y ch\u0142opki na Besarabce, sprzedaj\u0105c niebywale tanio truskawki. [&#8230;]\n<p>W mie\u015bcie w majow\u0105 spiekot\u0119 mo\u017cna by\u0142o natkn\u0105\u0107 si\u0119 na dziwnych ludzi, zakutanych od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w w stare ubrania, w kapeluszach czy chustkach, kt\u00f3re zaci\u0105gali prawie na p\u00f3\u0142 twarzy, w r\u0119kawiczkach i po\u0144czochach&#8230; [&#8230;]\n<p>By\u0142o to miasto t\u0142um\u00f3w ko\u0142o kas kolejowych i samolotowych. By\u0142y dni, kiedy na dworzec nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 przepcha\u0107 nawet ten, kto mia\u0142 ju\u017c bilet \u2013 musia\u0142a interweniowa\u0107 milicja. W czteroosobowych przedzia\u0142ach odje\u017cd\u017ca\u0142o 8\u201310 os\u00f3b. Za wart 15 karbowa\u0144c\u00f3w bilet do Moskwy spekulanci dostawali do stu. [&#8230;]\n<p>W wielu kijowskich mieszkaniach urywa\u0142y si\u0119 telefony z r\u00f3\u017cnych miast Zwi\u0105zku Radzieckiego. Dzwonili przyjaciele, krewni, znajomi, zapraszaj\u0105c do siebie. [&#8230;]\n<p>30 kwietnia wiatr zmieni\u0142 kierunek i zawia\u0142 w stron\u0119 Kijowa. Radioaktywne py\u0142y pogna\u0142o w stron\u0119 wielomilionowego miasta. By\u0142em w Ministerstwie Ochrony Zdrowia Ukrainy. W\u015br\u00f3d lekarzy wzrasta\u0142 niepok\u00f3j i napi\u0119cie, w gabinetach ministerialnych i na korytarzach m\u00f3wiono o u\u017cywaniu czasowych \u015brodk\u00f3w zapobiegawczych. Pada\u0142y propozycje, by zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do mieszka\u0144c\u00f3w ze specjalnym apelem o \u015brodki ostro\u017cno\u015bci. Jednak do 6 maja nikt nie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do tych propozycji. [&#8230;]\n<p>A mi\u0119dzy 3 a 6 maja po Kijowie rozesz\u0142y si\u0119 czarne plotki, \u017ce w elektrowni lada chwila nast\u0105pi wybuch, bo temperatura w reaktorze podnios\u0142a si\u0119 do najwy\u017cszego poziomu i jego p\u0142on\u0105ce serce, po przej\u015bciu przez betonow\u0105 os\u0142on\u0119, mo\u017ce spotka\u0107 si\u0119 z wod\u0105, kt\u00f3ra zebra\u0142a si\u0119 pod trzecim blokiem i wtedy&#8230; [&#8230;]\n<p>W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rym przypad\u0142o pracowa\u0107 w zonie, szczeg\u00f3lnie cenione by\u0142y dowcipy. Jak na wojnie, \u015bmiech by\u0142 tam bardzo potrzebny. [&#8230;] Jako jedna z pierwszych pojawi\u0142a si\u0119 anegdota o dw\u00f3ch zmar\u0142ych duszach, wzniesionych w tych dniach do nieba: \u201eTy sk\u0105d?\u201d \u2013 pyta jeden. \u201eZ Czarnobyla.\u201d \u201eA na co umar\u0142e\u015b?\u201d \u201eOd promieniowania. A ty sk\u0105d?\u201d \u201eZ Kijowa.\u201d \u201eA od czego umar\u0142e\u015b?\u201d \u201eOd informacji\u201d.<\/p>\n<p><strong>Arkadij Uskow:<\/strong><\/p>\n<p>Ranek 28 kwietnia, Moskwa, szpital nr 6, IV oddzia\u0142, sala 422.<\/p>\n<p>Nastr\u00f3j mam dobry. Co prawda troch\u0119 go zepsuli. [&#8230;] Lekarzom ka\u017cdego dnia potrzebne b\u0119d\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe badania krwi. W naszej sytuacji w pierwszej kolejno\u015bci wszystko rozwija si\u0119 we krwi. Zrozumia\u0142e. Pojawi\u0142a si\u0119 sucho\u015b\u0107 w ustach. Picie nie pomaga. [&#8230;]\n<p>1\u20132 maja<\/p>\n<p>Nie zwa\u017caj\u0105c na \u015bwi\u0119to, krew z palca pobieraj\u0105 codziennie. Ju\u017c posortowali ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy trafili tu przez przypadek: obserwator\u00f3w, w\u0119dkarzy z Pidwidnego kana\u0142u. Samopoczucie mam dobre. Wilczy apetyt. Zwi\u0119kszyli nam racje \u017cywno\u015bciowe [&#8230;].<\/p>\n<p>4 maja<\/p>\n<p>Rano og\u0142osili, \u017ce wszyscy, kt\u00f3rzy zostaj\u0105 w klinice, musz\u0105 ogoli\u0107 g\u0142owy. Przybyli fryzjerzy, szybko ostrzygli ch\u0142opc\u00f3w na zero. Ja by\u0142em ostatni. [&#8230;] Podobno szykuj\u0105 nas na najgorsze&#8230;<\/p>\n<p>8\u20139 maja<\/p>\n<p>Widzia\u0142em Wikotra Smahina \u2013<strong> <\/strong>m\u00f3wi\u0142, \u017ce dzisiaj umar\u0142 Anatolij Kurguz&#8230; Jak strasznie. [&#8230;] Wiemy, \u017ce zmarli ch\u0142opcy nie s\u0105 ostatnimi, ale tak chce si\u0119, \u017ceby wszyscy inni prze\u017cyli. Ci\u0119\u017cko umiera\u0107 w rozkwicie si\u0142, m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n<p>10\u201311 maja<\/p>\n<p>Z sal ju\u017c nas nie wypuszczaj\u0105. Wszelkie rozmowy si\u0119 sko\u0144czy\u0142y.<\/p>\n<p><strong>Elwira Sytnykowa:<\/strong><\/p>\n<p>Przed m\u0119\u017cem tai\u0142am, kto umar\u0142. M\u00f3wi\u0142: <em>\u201eCo\u015b nie s\u0142ycha\u0107 s\u0105siada z lewej\u201d<\/em>. <em>\u201eTak, przewie\u017ali go do bloku&#8230;\u201d<\/em> \u2013<strong> <\/strong>m\u00f3wi\u0142am. Ale on wszystko rozumia\u0142, wszystko wiedzia\u0142. [&#8230;]\n<p>Ostatniego wieczoru zosta\u0142am z m\u0119\u017cem. To by\u0142o 23 maja. Strasznie si\u0119 m\u0119czy\u0142, mia\u0142 obrz\u0119k p\u0142uc. Pyta\u0142:<em> <\/em><\/p>\n<p>\u2013 Kt\u00f3ra godzina?<\/p>\n<p>\u2013 Wp\u00f3\u0142 do jedenastej.<\/p>\n<p>\u2013 A ty, dlaczego nie idziesz?<\/p>\n<p>\u2013 Nie ma gdzie si\u0119 spieszy\u0107, widzisz, jak jasno na dworze.<\/p>\n<p>\u2013 Rozumiesz, \u017ce twoje \u017cycie jest teraz wi\u0119cej warte od mojego&#8230;<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Jurij Koliada<\/strong> <strong>(operator kamery Pa\u0144stwowej Radiotelewizji USRR)<\/strong>:<\/p>\n<p>25 maja przyjechali\u015bmy do Czarnobyla i d\u0142ugo szukali\u015bmy kogo\u015b, z kim mogliby\u015bmy pojecha\u0107 do elektrowni. [&#8230;] Znale\u017ali\u015bmy ch\u0142opca, kt\u00f3ry dy\u017curowa\u0142 przy ochronie by\u0142ej \u201eSilhosptechniki\u201d. Poprosili\u015bmy go. [&#8230;] Poszed\u0142 do gara\u017cu i wyprowadzi\u0142 samoch\u00f3d\u2013polewaczk\u0119. Rozbity, strasznie wygl\u0105daj\u0105cy, ale je\u017cd\u017c\u0105cy.<\/p>\n<p>Z Apsz\u0105 Wasylowym, dziennikarzem, kt\u00f3ry robi\u0142 reporta\u017ce telewizyjne, wsiedli\u015bmy do samochodu. Za\u0142o\u017cyli\u015bmy maseczki. [&#8230;] Nasz ch\u0142opiec zapyta\u0142:<\/p>\n<p>\u2013 Macie jakie\u015b pozwolenie? Cokolwiek?<\/p>\n<p>\u2013 Jakie pozwolenie? Delegacji nie ma.<\/p>\n<p>\u2013 W takim razie zawioz\u0119 was od strony rejonu monta\u017cowego, tam o nic nas nie spytaj\u0105. Tam mo\u017cna podjecha\u0107 do reaktora w og\u00f3le bez jakichkolwiek przepustek.<\/p>\n[&#8230;]\n<p>Min\u0119li\u015bmy fabryk\u0119 betonu i zbli\u017cyli\u015bmy si\u0119 do elektrowni atomowej. Zobaczyli\u015bmy, \u017ce 100 metr\u00f3w od nas pracuj\u0105 buldo\u017cery. [&#8230;] Przygotowa\u0142em kamer\u0119. Buldo\u017cery 25 metr\u00f3w od nas. Spojrza\u0142em, w \u015brodku nikogo nie ma. <em>\u201eCh\u0142opcy, one s\u0105 zdalnie sterowane\u201d<\/em>.<\/p>\n[&#8230;]\n<p>Weszli\u015bmy na teren, podeszli\u015bmy do trzeciego bloku, tam pracowali \u017co\u0142nierze. Strasznie mnie zdziwi\u0142o, \u017ce pracowali bez dozymetr\u00f3w. Dozymetr mia\u0142 tylko dow\u00f3dca, a ch\u0142opcy pracowali w \u201echusteczkach\u201d, przy pracy wzbija\u0142 si\u0119 nieprawdopodobny kurz. Miejsca, gdzie nie mo\u017cna by\u0142o podej\u015b\u0107 z technik\u0105, czy\u015bcili w spos\u00f3b prymitywny: \u0142opaty, miot\u0142y do li\u015bci&#8230;<\/p>\n<p><strong>Pawe\u0142 Mocza\u0142\u00f3w (student)<\/strong>:<\/p>\n<p>Po dw\u00f3ch miesi\u0105cach od awarii, a nie po trzech dniach, jak obiecano podczas ewakuacji, mieszka\u0144com pozwolono przyjecha\u0107 na bardzo kr\u00f3tko, \u017ceby zabra\u0107 co\u015b z maj\u0105tku osobistego.<\/p>\n<p>W \u017ale dobranej odzie\u017cy ochronnej, z nieumiej\u0119tnie zawi\u0105zanymi maseczkami, podchodzili do swoich dom\u00f3w rodzinnych. Ma\u0142o kto z nich nie p\u0142aka\u0142. Trz\u0119s\u0105cymi si\u0119 r\u0119koma nie mogli otworzy\u0107 mieszka\u0144, potem \u0142apali cokolwiek ze s\u0142owami: <em>\u201eZmierz to\u201d<\/em>. Mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 rozpacz narzeczonej, kiedy jej sukienka \u015blubna okaza\u0142a si\u0119 ska\u017cona albo b\u00f3l m\u0142odego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w pokoju ich akademika, przy ulicy Kurczatowa, okno by\u0142o rozbite i nie by\u0142o czego wywozi\u0107&#8230;<\/p>\n<p>Nierzadko napromieniowanie w mieszkaniu znacznie przewy\u017csza\u0142o norm\u0119. [&#8230;]Byli tacy, kt\u00f3rzy wys\u0142uchawszy uprzedze\u0144 o mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zku promieniowania z zachorowaniami na raka, wys\u0142uchawszy ostrze\u017ce\u0144 co do ska\u017cenia dywan\u00f3w, co do powt\u00f3rnej kontroli przy wyje\u017adzie z zony (zdaje si\u0119 w Dibrowie) kombinowali, \u017ceby jakim\u015b sposobem wywie\u017a\u0107 wszystko&#8230; [&#8230;] Byli i tacy mieszka\u0144cy Prypeci, kt\u00f3rzy dowiedziawszy si\u0119 o ska\u017ceniu swoich rzeczy, brali siekiery i r\u0105bali: <em>\u201e\u017beby\u015bcie wy tego nie mieli\u201d<\/em>.<\/p>\n<p><em>Z ukrai\u0144skiego prze\u0142o\u017cy\u0142a Katarzyna Jakubowska-Krawczyk<\/em><\/p>\n<p><strong>W<\/strong>ybuch w elektrowni atomowej w Czarnobylu by\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 katastrof\u0105 j\u0105drow\u0105 XX wieku.<\/p>\n<p><strong>E<\/strong>lektrownia jest po\u0142o\u017cona 18 kilometr\u00f3w od miasta Czarnobyl, za\u015b w jej bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie r\u00f3wnolegle wznoszono miasto Prype\u0107, maj\u0105ce zapewni\u0107 dobre warunki bytowe pracownikom elektrowni i ich rodzinom. Dwumilionowy Kij\u00f3w le\u017cy za\u015b zaledwie 110 kilometr\u00f3w od elektrowni.<\/p>\n<p><strong>W<\/strong>ypadek nast\u0105pi\u0142 26 kwietnia 1986 w wyniku przygotowywanego eksperymentu przer\u00f3bki turbogenerator\u00f3w. Wzrost ci\u015bnienia pary wodnej w reaktorze doprowadzi\u0142 do eksplozji, uszkadzaj\u0105c 1200-tonow\u0105 os\u0142on\u0119 antyradiacyjn\u0105. Nast\u0105pi\u0142 wybuch, niszcz\u0105cy ca\u0142y budynek czwartego reaktora. Zapali\u0142y si\u0119 izoluj\u0105ce reaktor bloki grafitu. Zanim po dziewi\u0119ciu dniach je ugaszono, wyrzuci\u0142y do atmosfery ogromne ilo\u015bci cz\u0105stek promieniotw\u00f3rczych, w postaci chmury radioaktywnego py\u0142u, mierz\u0105cej ponad kilometr wysoko\u015bci.<\/p>\n<p><strong>P<\/strong>raca nad usuwaniem nast\u0119pstw katastrofy trwa\u0142a wiele dni. Przybyli zaraz po wybuchu stra\u017cacy nie zostali poinformowani o powodach po\u017caru, gasili go wi\u0119c wod\u0105, kt\u00f3ra po wymieszaniu z paliwem j\u0105drowym wytworzy\u0142a radioaktywn\u0105 par\u0119. Nad ranem, gdy nie wida\u0107 ju\u017c by\u0142o p\u0142omieni, likwidatorzy za pomoc\u0105 \u0142opat zagarniali rozrzucony grafit i inne substancje w stron\u0119 dziury po reaktorze.<\/p>\n<p><strong>U<\/strong>\u017cywane w pracy maszyny okaza\u0142y si\u0119 ma\u0142o wydajne, zast\u0119powano je wi\u0119c lud\u017ami. Przy usuwaniu skutk\u00f3w katastrofy pracowa\u0142o oko\u0142o 3,5 tysi\u0105ca m\u0142odych \u017co\u0142nierzy, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie przekroczy\u0142a 30. roku \u017cycia. Czy\u015bcili teren ko\u0142o reaktora, odgarniali radioaktywny gruz nieprzystosowanymi do tego narz\u0119dziami. Sami robili sobie os\u0142ony przed promieniowaniem. Praca trwa\u0142a bez przerw. W nagrod\u0119 za swe po\u015bwi\u0119cenie dostawali po 100 rubli i dyplom.<\/p>\n<p><strong>D<\/strong>opiero 6 maja uda\u0142o si\u0119 powstrzyma\u0107 emisj\u0119 radioaktywnych substancji do atmosfery. Jak jednak szacuj\u0105 badacze, dopiero po 300 latach ich poziom w tym miejscu b\u0119dzie oboj\u0119tny dla organizmu cz\u0142owieka.<\/p>\n<p><strong>O<\/strong>ficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a sowieckie o katastrofie nie poinformowa\u0142y. Jako pierwsi na jej trop wpadli 28 kwietnia rano szwedzcy naukowcy z elektrowni Forsmark \u2013 znajduj\u0105cy si\u0119 tam dozymetr wykaza\u0142 podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie substancji radioaktywnych. R\u00f3wnie\u017c Stacja S\u0142u\u017cby Pomiaru Ska\u017ce\u0144 Promieniotw\u00f3rczych w Miko\u0142ajkach zanotowa\u0142a wzrost radioaktywno\u015bci o kilkaset procent. 28 kwietnia w Warszawie st\u0119\u017cenie promieniotw\u00f3rcze by\u0142o 80 tysi\u0119cy razy wi\u0119ksze ni\u017c zazwyczaj. W kolejnych dniach chmura radioaktywnego py\u0142u rozprzestrzeni\u0142a si\u0119, opr\u00f3cz najbardziej dotkni\u0119tych teren\u00f3w Bia\u0142orusi i Ukrainy, nad Europ\u0119 \u015arodkow\u0105, Skandynawi\u0119, Ba\u0142kany, dotar\u0142a a\u017c do W\u0142och.<\/p>\n<p><strong>D<\/strong>opiero 28 kwietnia o 21.00 agencja TASS poinformowa\u0142a, \u017ce dosz\u0142o do awarii Czarnobyla, ale sytuacja jest pod kontrol\u0105. Na pierwsze oficjalne o\u015bwiadczenie w\u0142adz przysz\u0142o jednak czeka\u0107 do 30 kwietnia, kiedy poinformowano spo\u0142ecze\u0144stwo: <em>\u201eAwaria nast\u0105pi\u0142a w jednym z pomieszcze\u0144 czwartego bloku energetycznego i spowodowa\u0142a zniszczenie cz\u0119\u015bci konstrukcji reaktora, jego uszkodzenie i zapewne wyciek substancji radioaktywnych\u201d<\/em>.<\/p>\n<p><strong>W<\/strong> obawie przed rozpowszechnianiem si\u0119 \u201eplotek\u201d z zachodnich medi\u00f3w \u2013 pods\u0142uchiwano rozmowy telefoniczne i przerywano je, gdy schodzi\u0142y na temat Czarnobyla. Kij\u00f3w jednak pustosza\u0142. Zostali w nim g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy swoje rodziny w obawie przed skutkami katastrofy wywie\u017ali z miasta. Ze sklep\u00f3w znikn\u0119\u0142o czerwone wino, poniewa\u017c wierzono, \u017ce chroni ono przed promieniowaniem.<\/p>\n<p><strong>O<\/strong>ficjalne media stara\u0142y si\u0119 nie wzbudza\u0107 paniki, aby nie przy\u0107mi\u0142a ona obchod\u00f3w 1 maja. W\u0142adze republiki domaga\u0142y si\u0119, aby we wszystkich miastach Ukrainy obywatele hucznymi pochodami uczcili \u015bwi\u0119to pracy. Ministerstwo Zdrowia skorygowa\u0142o normy dotycz\u0105ce dawki dopuszczalnego poziomu promieniowania, tak by nie zosta\u0142y one przekroczone na zbyt rozleg\u0142ym obszarze. O tym, \u017ce ludno\u015b\u0107 jest ca\u0142kowicie bezpieczna, mia\u0142 tak\u017ce przekonywa\u0107 rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 w tych dniach w Kijowie kolarski Wy\u015bcig Pokoju. USA, Wielka Brytania, W\u0142ochy, Niemcy i kraje Beneluksu nie wys\u0142a\u0142y jednak swoich sportowc\u00f3w na Ukrain\u0119.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>D<\/strong>ociekanie przyczyn tragedii przybra\u0142o charakter procesu pokazowego. Oskar\u017ceni w zasadzie zostali skazani przed rozpocz\u0119ciem przewodu s\u0105dowego. Za winnych zostali uznani: dyrektor elektrowni Wiktor Bruchanow, naczelny in\u017cynier Miko\u0142aj Fomin, zast\u0119pca dyrektora bloku trzeciego i czwartego Anatoli Diatlow i inni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w wi\u0119zieniu. W istocie obok b\u0142\u0119d\u00f3w za\u0142ogi do katastrofy przyczyni\u0142a si\u0119 tak\u017ce konstrukcja reaktora. Jednak ZSRR za \u017cadn\u0105 cen\u0119 nie chcia\u0142 si\u0119 do tego przyzna\u0107, gdy\u017c na terenie kraju pracowa\u0142o jeszcze 30 identycznych reaktor\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>W<\/strong>iele danych dotycz\u0105cych Czarnobyla jest wci\u0105\u017c niejasnych, w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105 zw\u0142aszcza liczby ofiar. Oficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105, \u017ce w wyniku katastrofy zgin\u0119\u0142o 51 os\u00f3b. Mi\u0119dzynarodowa Agencja Energii Atomowej podaje, \u017ce bezpo\u015brednio po katastrofie zmar\u0142o oko\u0142o 50 os\u00f3b, za\u015b w perspektywie nast\u0119pnych kilkunastu lat \u2013 dalsze 4 tysi\u0105ce. \u015awiatowa Organizacja Zdrowia m\u00f3wi o 9 tysi\u0119cy ofiar. Najbardziej zatrwa\u017caj\u0105ce dane przedstawiaj\u0105 organizacje ekologiczne. Greenpeace podaje liczb\u0119 93 tysi\u0119cy ofiar \u015bmiertelnych i szacuje, \u017ce 270 tysi\u0119cy os\u00f3b w wyniku skutk\u00f3w wybuchu zachoruje na nowotwory.<\/p>\n<p><strong>E<\/strong>lektrownia w Czarnobylu dostarcza\u0142a Ukrainie 10 procent energii. Zadecydowano wi\u0119c, \u017ce pomimo katastrofy pozosta\u0142e trzy reaktory b\u0119d\u0105 nadal czynne. W 1991 roku w drugim reaktorze wybuch\u0142 po\u017car, kt\u00f3ry tym razem uda\u0142o si\u0119 szybko panowa\u0107. Wtedy zapad\u0142a decyzja o stopniowym wygaszaniu reaktor\u00f3w: drugiego nie w\u0142\u0105czono ju\u017c po po\u017carze, pierwszy zamkni\u0119to w 1996 roku, a trzeci, ostatni, wy\u0142\u0105czy\u0142 Leonid Kuczma w asy\u015bcie tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli katastrof\u0119, w roku 2000, zamykaj\u0105c tym samym okres dzia\u0142ania Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej.<\/p>\n<p><strong>W<\/strong> nast\u0119pstwie katastrofy wytyczono wok\u00f3\u0142 elektrowni stref\u0119 ochronn\u0105 o promieniu 30 kilometr\u00f3w. Prype\u0107, miasto pracownik\u00f3w elektrowni, jest dzi\u015b tylko miastem-widmem, pustym blokowiskiem, pe\u0142nym \u015blad\u00f3w dawnego ludzkiego istnienia i nag\u0142ej ewakuacji. Jego cisz\u0119 przerywaj\u0105 jedynie wycieczki \u017c\u0105dnych wra\u017ce\u0144 zagranicznych turyst\u00f3w. Nieodnawiane budynki zaczynaj\u0105 si\u0119 wali\u0107, porzucone samochody i maszyny rdzewiej\u0105 i powoli si\u0119 rozpadaj\u0105. Jednocze\u015bnie miasto sta\u0142o si\u0119 osobliwym pomnikiem ZSRR. Na ulicach wci\u0105\u017c obecne s\u0105 pozosta\u0142o\u015bci starego sytemu, monumenty i podobizny Lenina. We wn\u0119trzach wisz\u0105 obrazy komunistycznych przyw\u00f3dc\u00f3w partyjnych. Mo\u017cna znale\u017a\u0107 stare ulotki, broszury, ksi\u0105\u017cki. Wci\u0105\u017c trwaj\u0105 przygotowania do obchod\u00f3w \u015bwi\u0119ta 1 maja 1986.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Katastrofa w elektrowni atomowej Czarnobyl wywo\u0142a\u0142a poruszenie i mobilizacj\u0119 w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skiej inteligencji. <\/p>\n","protected":false},"author":166,"featured_media":6043,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7302,589],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1128],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Zona Czarnobyl<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedza\u0142 miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana Czernobyl...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18.jpg\",\"width\":2362,\"height\":1570,\"caption\":\"Zona Czarnobyl (zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w Karty)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\",\"name\":\"Zona Czarnobyl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-08-18T21:17:37+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-24T14:09:53+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59794f227b1f50a4921fd9247e91cd95\"},\"description\":\"Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedza\u0142 miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana Czernobyl...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zona Czarnobyl\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59794f227b1f50a4921fd9247e91cd95\",\"name\":\"Katarzyna Jakubowska-Krawczyk\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-jakubowska-krawczyk\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zona Czarnobyl","description":"Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedza\u0142 miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana Czernobyl...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/karta-zona-czarnobyl-2011-08-18.jpg","width":2362,"height":1570,"caption":"Zona Czarnobyl (zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w Karty)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta","name":"Zona Czarnobyl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#primaryimage"},"datePublished":"2011-08-18T21:17:37+00:00","dateModified":"2013-01-24T14:09:53+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59794f227b1f50a4921fd9247e91cd95"},"description":"Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedza\u0142 miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana Czernobyl...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/katarzyna-jakubowska-krawczyk-zona-czarnobyl-karta#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zona Czarnobyl"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59794f227b1f50a4921fd9247e91cd95","name":"Katarzyna Jakubowska-Krawczyk","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-jakubowska-krawczyk"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6041"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/166"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6041"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6041\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6041"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=6041"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}