{"id":6248,"date":"2011-09-22T13:00:37","date_gmt":"2011-09-22T12:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=6248"},"modified":"2013-01-24T16:55:25","modified_gmt":"2013-01-24T15:55:25","slug":"kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne","title":{"rendered":"Zatruty owoc"},"content":{"rendered":"

Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105. Gerardi sta\u0142 na czele Archidiecezjalnego Biura Praw Cz\u0142owieka (ODHA), kt\u00f3rego zadaniem by\u0142a dokumentacja zbrodni pope\u0142nionych w trakcie wojny domowej. Przypuszcza si\u0119, \u017ce w latach 1960\u20131996 w Gwatemali zgin\u0119\u0142o 200 tysi\u0119cy os\u00f3b, a kolejne 50 tysi\u0119cy uznano za zaginione. Autorzy raportu szacowali, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za \u015bmier\u0107 95% ofiar ponosz\u0105 si\u0142y rz\u0105dowe, a tylko 5% zgin\u0119\u0142o w wyniku dzia\u0142a\u0144 \u201ekomunistycznej\u201d partyzantki. Analogiczny raport opracowany przez przedstawicieli ONZ-owskiej misji MINUGUA jeszcze pog\u0142\u0119bia\u0142 t\u0119 dysproporcj\u0119, obci\u0105\u017caj\u0105c wojska rz\u0105dowe a\u017c 97% zgon\u00f3w.<\/p>\n

\"Francisco<\/a>
Francisco Goldman, Sztuka politycznego morderstwa, czyli kto zabi\u0142 biskupa – ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa Czarne)<\/figcaption><\/figure>\n

Raport \u201eGwatemala. Nigdy wi\u0119cej\u201d, owoc dzia\u0142a\u0144 ODHA, zosta\u0142 zaprezentowany 24 kwietnia 1998 roku. Chocia\u017c cz\u0142onkowie komisji odczuwali niepok\u00f3j, spodziewaj\u0105c si\u0119, \u017ce ze strony rz\u0105du mo\u017ce im grozi\u0107 niebezpiecze\u0144stwo odwetu, wielu z nich odetchn\u0119\u0142o z ulg\u0105 \u2013 mieli za sob\u0105 d\u0142ugi okres \u017cmudnej i przyt\u0142aczaj\u0105cej pracy. Dwa dni p\u00f3\u017aniej, noc\u0105, w gara\u017cu na plebanii parafii \u015bw. Sebastiana znaleziono zmasakrowane zw\u0142oki biskupa. Cz\u0142onkowie ODHA, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z nim rozpocz\u0119li nierzadko jeszcze na pocz\u0105tku studi\u00f3w i mieli poczucie, \u017ce to przez Gerardiego zostali ukszta\u0142towani, obiecali sobie, \u017ce nie spoczn\u0105, dop\u00f3ki nie wytropi\u0105 morderc\u00f3w.<\/p>\n

Wyrok skazuj\u0105cy zapad\u0142 w 2001 roku \u2013 na \u0142awie oskar\u017conych zasiadali pu\u0142kownik Byron Lima Estrada, jego syn kapitan Byron Lima Oliva, \u017co\u0142nierz si\u0142 specjalnych Jos\u00e9 Obdulio Villanueva (kt\u00f3ry ju\u017c w 1996, jako ochroniarz prezydenta Arz\u00fa, zosta\u0142 skazany za morderstwo mleczarza podczas zagadkowego incydentu drogowego), a tak\u017ce ksi\u0105dz Mario Orantes, wikary parafii \u015bw. Sebastiana. Proces zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dopiero w maju 2006, kiedy S\u0105d Najwy\u017cszy ostatecznie zatwierdzi\u0142 wyroki skazuj\u0105ce s\u0105d\u00f3w ni\u017cszych instancji. Dopiero w\u00f3wczas otwarta zosta\u0142a droga, by wykry\u0107 i skaza\u0107 wp\u0142ywowych wojskowych, kt\u00f3rzy stali za zab\u00f3jstwem biskupa \u2013 \u015bledczy ODHA nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Limowie, Villanueva i Orantes to tylko p\u0142otki; bezpo\u015bredni wykonawcy politycznego wyroku, kt\u00f3ry zapad\u0142 na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy. Precedensowy wyrok, przynosz\u0105cy nadziej\u0119, \u017ce rz\u0105dz\u0105cy Gwatemal\u0105 nie b\u0119d\u0105 bezkarni, stanowi ostatni akord reporta\u017cu Francisco Goldmana.<\/p>\n

Kto zabi\u0142 biskupa?<\/strong><\/p>\n

Zab\u00f3jstwo Gerardiego mia\u0142o mie\u0107 najpierw t\u0142o rabunkowe. Wok\u00f3\u0142 budynku parafii i w okolicznym parku spa\u0142o co noc kilkudziesi\u0119ciu bezdomnych; wielu z nich dzia\u0142a\u0142o jako informatorzy na us\u0142ugach budz\u0105cej postrach Gwardii Prezydenckiej (EMP). Jeden z bezdomnych bolitos<\/em> mia\u0142 za zadanie kilka dni po zab\u00f3jstwie sprzeda\u0107 na kt\u00f3rym\u015b z targ\u00f3w rzeczy ukradzione przez \u017co\u0142nierzy z domu biskupa. Wkr\u00f3tce rzeczy zosta\u0142yby przez kogo\u015b rozpoznane, a dzi\u0119ki temu wszyscy sk\u0142onni byliby uwierzy\u0107, \u017ce Gerardi poni\u00f3s\u0142 przypadkow\u0105 \u015bmier\u0107, natkn\u0105wszy si\u0119 po powrocie do domu na z\u0142odziei. Z jakiego\u015b powodu bezdomny nie wykona\u0142 swojego zadania.<\/p>\n

Wtedy zn\u00f3w puszczono w ruch wywiadowcz\u0105 maszyneri\u0119, aby sprzeda\u0107 kolejne hipotezy: o zab\u00f3jstwie Gerardiego przez bezdomnego pod wp\u0142ywem narkotyk\u00f3w i o mordzie rabunkowym, dokonanym przez m\u0142odzie\u017cowy gang, na czele kt\u00f3rego sta\u0142a Ana Escobar. P\u00f3\u017aniej rozp\u0119tano kampani\u0119 oszczerstw i obyczajowych oskar\u017ce\u0144 pod adresem os\u00f3b powi\u0105zanych z gwatemalskim ko\u015bcio\u0142em i ODHA, pr\u00f3buj\u0105c odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 opinii publicznej od w\u0142a\u015bciwego toku \u015bledztwa.<\/p>\n

Kolejne oskar\u017cenia pad\u0142y pod adresem Mario Orantesa. Lubuj\u0105cy si\u0119 w luksusie wikary mia\u0142by by\u0107 homoseksualist\u0105, a Gerardiego zabi\u0142 rzekomo, gdy ten przy\u0142apa\u0142 go w obj\u0119ciach tajemniczego kochanka. T\u0119 hipotez\u0119 wzmacniali niekt\u00f3rzy z bezdomnych (zapewne ci na us\u0142ugach EMP), twierdz\u0105c, \u017ce \u201eGerardiego zabili homoseksuali\u015bci\u201d. P\u00f3\u017aniej zarzuty o homoseksualizm wysuni\u0119to tak\u017ce pod adresem samego biskupa \u2013 starano si\u0119 go zreszt\u0105 zdyskredytowa\u0107 w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b. Polityka oszczerstw i plotek okaza\u0142a si\u0119 bardzo skuteczna. Sprawa zab\u00f3jstwa Gerardiego by\u0142a tak zawik\u0142ana, \u017ce ma\u0142o kto by\u0142 w stanie \u015bledzi\u0107 j\u0105 na bie\u017c\u0105co \u2013 zwykli Gwatemalczycy, znaj\u0105cy j\u0105 jedynie w u\u0142amkach, byli bardziej sk\u0142onni dawa\u0107 wiar\u0119 pojawiaj\u0105cym si\u0119 co i rusz plotkom, kt\u00f3rych pochodzenia nikt nie by\u0142 w stanie wy\u015bledzi\u0107.<\/p>\n

Wreszcie \u015bledczym z ODHA uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rych zeznania zacz\u0119\u0142y potwierdza\u0107 wersj\u0119, \u017ce za morderstwem biskupa stoi wojsko. Kompletuj\u0105c fragmentaryczne informacje i z trudem docieraj\u0105c do autor\u00f3w anonimowych przeciek\u00f3w, prokuratorzy i \u015bledczy doprowadzili wreszcie do skazania Lim\u00f3w, Villaneuvy i Orantesa.<\/p>\n

W chwili rozpocz\u0119cia rozprawy ksi\u0105\u017cka Goldmana zamienia si\u0119 w pasjonuj\u0105cy thriller prawniczy \u2013 wype\u0142niaj\u0105 j\u0105 sprawozdania z rozpraw, autopsji i wizji lokalnych, walka o wiarygodno\u015b\u0107 \u015bwiadk\u00f3w, a przede wszystkim kolejne pr\u00f3by zastraszenia przez wojsko sk\u0142adaj\u0105cych zeznania, prokurator\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w. Zab\u00f3jstwo Gerardiego zapocz\u0105tkowa\u0142o ca\u0142\u0105 lawin\u0119 zgon\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y jeden tylko cel \u2013 zastraszenie, sprawienie, by prawda nie wysz\u0142a nigdy na jaw. Na podw\u00f3rkach dom\u00f3w wybucha\u0142y granaty, pod mostami znajdowano okaleczone zw\u0142oki, do mieszka\u0144 w\u0142amywali si\u0119 uzbrojeni m\u0119\u017cczy\u017ani, nocami wydzwania\u0142y g\u0142uche telefony \u2013 uczestnicz\u0105cy w procesie byli nieustannie prze\u015bladowani i poddawani dzia\u0142aniu terroru. Wielu \u015bwiadk\u00f3w tu\u017c po z\u0142o\u017ceniu zezna\u0144 wyemigrowa\u0142o w nieznanym kierunku \u2013 nierzadko nawet to nie uchroni\u0142o ich przed zemst\u0105 wojska. W wi\u0119zieniach wszczynano bunty tylko po to, by w powsta\u0142ym zamieszaniu zabi\u0107 tych, kt\u00f3rzy mogli z\u0142o\u017cy\u0107 obci\u0105\u017caj\u0105ce zeznania, albo te\u017c ju\u017c to zrobili. Trudno powiedzie\u0107, ile istnie\u0144 po\u015bwi\u0119ci\u0142o wojsko, aby zatuszowa\u0107 swoj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za morderstwo Gerardiego, ale z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 uciszono na zawsze co najmniej dziesi\u0105tki ludzi.<\/p>\n

Poznacie ich po owocach<\/strong><\/p>\n

Milczenie, cisza \u2013 to zdaniem Kapu\u015bci\u0144skiego typowe cechy pa\u0144stw rz\u0105dzonych za pomoc\u0105 terroru.<\/p>\n

Nie spos\u00f3b czyta\u0107 reporta\u017cu Goldmana, nie por\u00f3wnuj\u0105c go mimowolnie z wydan\u0105 w 1970 roku ksi\u0105\u017ceczk\u0105 \u201eDlaczego zgin\u0105\u0142 Karl von Spreti\u201d. Ksi\u0105\u017ceczka ta by\u0142a zreszt\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em swoistego wstydu, jaki odczuwa\u0142 potem polski cesarz reporta\u017cu \u2013 czy to z powodu jej nieco napastliwej stronniczo\u015bci, czy te\u017c dlatego, \u017ce uzasadnia\u0142a polityczny mord, jakiego dokonali gwatemalscy partyzanci na ambasadorze RFN.<\/p>\n

Daty \u015bmierci Spretiego i Gerardiego zbiegaj\u0105 si\u0119 z cezurami wojny domowej, ale wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce sympatia Goldmana i Kapu\u015bci\u0144skiego jest mniej wi\u0119cej po tej samej stronie konfliktu (czyli partyzant\u00f3w i ich \u201espadkobierc\u00f3w\u201d \u2013 cho\u0107 Goldman stwarza o wiele silniejsze wra\u017cenie obiektywizmu). Obydwaj te\u017c (Kapu\u015bci\u0144ski o wiele obszerniej) definiuj\u0105 najwi\u0119kszy chyba problem Gwatemali \u2013 uwik\u0142anie w wielk\u0105 polityk\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105.<\/p>\n

Wystarczaj\u0105co dosadnie okre\u015bla to autor \u201eHebanu\u201d: \u201enajwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0105 w Gwatemali jest ambasada Stan\u00f3w Zjednoczonych\u201d. Nie chodzi zreszt\u0105 nawet o to, jak wielki wp\u0142yw na sytuacj\u0119 w kraju ma CIA, organizuj\u0105ce od czasu do czasu zbrojne przewroty czy szkolenia dla pracownik\u00f3w lokalnych tajnych s\u0142u\u017cb:<\/p>\n

Gwatemala jest krajem ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowanym Stanom Zjednoczonym i ich wsp\u00f3lnikom, w kt\u00f3rym nie dzieje si\u0119 nic bez przyzwolenia ameryka\u0144skiej ambasady i wiedzy CIA. To terytorium okupowane przez wielkie korporacje, przede wszystkim przez United Fruit Company. \u201eKto by chcia\u0142 prze\u0142ama\u0107 cisz\u0119, w jakiej UFC dokonuje swoich machinacji, m\u00f3g\u0142by \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na sw\u00f3j kraj interwencj\u0119 US Marines\u201d [\u2026] D\u0142uga i bolesna jest lista zamach\u00f3w stanu, narzuconych dyktatur \u2013 jak Duvaliera na Haiti czy Alfredo Stroessnera w Paragwaju \u2013 re\u017cim\u00f3w, kt\u00f3re zamieni\u0142y w piek\u0142o \u017cycie narod\u00f3w na kontynencie. Mija czas, ale nie zmienia si\u0119 polityka Stan\u00f3w Zjednoczonych wobec Ameryki \u0141aci\u0144skiej (z przedmowy Adolfo Esquivela do najnowszej edycji reporta\u017cu Kapu\u015bci\u0144skiego)<\/p><\/blockquote>\n

Najwi\u0119kszym chyba problemem (i jedn\u0105 z bezpo\u015brednich przyczyn wojny domowej) by\u0142 stopie\u0144, do jakiego kolejni prezydenci podporz\u0105dkowali pa\u0144stwo wp\u0142ywom zagranicznych korporacji plantatorskich, oddaj\u0105c za bezcen (lub nawet za darmo) olbrzymie po\u0142acie ziemi i godz\u0105c si\u0119 na niewolnicz\u0105 prac\u0119 maja\u0144skich ch\u0142op\u00f3w. Kiedy prezydent Arbenz przeprowadzi\u0142 reform\u0119 roln\u0105, pozbawiaj\u0105c przy tym cz\u0119\u015bci grunt\u00f3w ameryka\u0144skiego monopolist\u0119, United Fruit Company, CIA natychmiast zorganizowa\u0142a zamach stanu pod pretekstem walki z komunizmem. Dosz\u0142o do tego tak\u017ce dzi\u0119ki znajomo\u015bciom UFC w administracji Eisenhowera \u2013 jej by\u0142y doradca prawny, John Foster Dulles, by\u0142 sekretarzem stanu, a jego brat, Allen \u2013 dyrektorem CIA. (Warto nadmieni\u0107, \u017ce UFC do dzi\u015b prosperuje ca\u0142kiem nie\u017ale, tyle, \u017ce po rebrandingu w 1984 nazywa si\u0119 teraz Chiquita \u2013 brzmi znajomo?)<\/p>\n

Kapu\u015bci\u0144ski:<\/p>\n

Skandal polega\u0142 na tym, \u017ce Arbenz pr\u00f3bowa\u0142 stworzy\u0107 niedopuszczalny precedens: pr\u00f3bowa\u0142 naruszy\u0107 terytorium monopolu USA. W mentalno\u015bci departamentu stanu teren nale\u017c\u0105cy do prywatnej sp\u00f3\u0142ki USA, cho\u0107by le\u017ca\u0142 na ko\u0144cu \u015bwiata, jest traktowany jak przed\u0142u\u017cenie obszaru Stan\u00f3w Zjednoczonych (\u201eDlaczego zgin\u0105\u0142 Karl von Spreti\u201d, s. 39).<\/p><\/blockquote>\n

Jak pisa\u0142 40 lat temu Kapu\u015bci\u0144ski, gdziekolwiek departament stanu USA skieruje sw\u00f3j \u0142akomy wzrok, tam zaraz zaczynaj\u0105 si\u0119 k\u0142opoty: konflikty zbrojne, przewroty polityczne, szanta\u017ce, tajemnicze zgony. Niezale\u017cnie, czy w polu widzenia s\u0105 akurat banany, ropa naftowa, czy\u2026 gaz \u0142upkowy?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":6249,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1136,7257,484,713],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[712],"yoast_head":"\nZatruty owoc<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/sztuka-politycznego.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/sztuka-politycznego.jpg\",\"width\":1476,\"height\":2303,\"caption\":\"Francisco Goldman, Sztuka politycznego morderstwa, czyli kto zabi\u0142 biskupa - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa Czarne)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne\",\"name\":\"Zatruty owoc\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-09-22T12:00:37+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-24T15:55:25+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\"},\"description\":\"Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zatruty owoc\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\",\"name\":\"Kuba Kulasa\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zatruty owoc","description":"Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/sztuka-politycznego.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/sztuka-politycznego.jpg","width":1476,"height":2303,"caption":"Francisco Goldman, Sztuka politycznego morderstwa, czyli kto zabi\u0142 biskupa - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa Czarne)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne","name":"Zatruty owoc","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#primaryimage"},"datePublished":"2011-09-22T12:00:37+00:00","dateModified":"2013-01-24T15:55:25+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98"},"description":"Cho\u0107 biskup Juan Jos\u00e9 Gerardi Conedera zosta\u0142 zamordowany niemal dwa lata po podpisaniu porozumienia ko\u0144cz\u0105cego trzydziestosze\u015bcioletni\u0105 wojn\u0119 domow\u0105 w Gwatemali, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jej ostatni\u0105 ofiar\u0105.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/kuba-kulasa-zatruty-owoc-francisco-goldman-czarne#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zatruty owoc"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98","name":"Kuba Kulasa","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6248"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6248\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6249"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6248"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=6248"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}