{"id":6317,"date":"2011-09-29T17:00:38","date_gmt":"2011-09-29T16:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=6317"},"modified":"2013-01-24T17:20:12","modified_gmt":"2013-01-24T16:20:12","slug":"zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze","title":{"rendered":"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?"},"content":{"rendered":"<p>Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga czas\u00f3w \u015bredniowiecza, kiedy funkcjonowa\u0142 tutaj port rzeczny, s\u0142u\u017c\u0105cy do sp\u0142awiania soli wydobywanej w Wieliczce. Drugi wa\u017cny okres w historii Zab\u0142ocia to czas nied\u0142ugo po pierwszym rozbiorze Polski i za\u0142o\u017ceniu przez Austriak\u00f3w miasta Podg\u00f3rze; z czasem sta\u0142o si\u0119 zapleczem przemys\u0142owym i magazynowym miasta. Po raz trzeci o\u017cy\u0142o na pocz\u0105tku XXI wieku staj\u0105c si\u0119 nieoczekiwanie terenem strategicznym, jednym z najwa\u017cniejszych dla przysz\u0142ego rozwoju metropolii.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6318\" aria-describedby=\"caption-attachment-6318\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito\/\" rel=\"attachment wp-att-6318\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6318\" title=\"Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6318\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zab\u0142ocie to tak\u017ce autentyczny zapis rozwoju przemys\u0142u i handlu w Krakowie oraz bogaty zas\u00f3b dziedzictwa kulturowego, kt\u00f3re w swoim charakterze jest jak najdalsze od tego, z czym zazwyczaj kojarzone jest miasto u st\u00f3p Wawelu. Dawne hale fabryczne i magazynowe przypominaj\u0105 wydarzenia, kt\u00f3re s\u0105 s\u0142abo obecne w g\u0142\u00f3wnych narracjach jego dziej\u00f3w. Tym bardziej zaskakuj\u0105ce jest to, jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa obecnie w \u017cyciu Krakowa dzielnica, kt\u00f3ra jeszcze dekad\u0119 temu przypomina\u0142a monumentaln\u0105 dekoracj\u0119 filmu wojennego. Wsp\u00f3\u0142czesna kariera Zab\u0142ocia oraz fakt, \u017ce w jego \u017cyciu coraz wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa kultura, jest wynikiem kilku przyczyn, kt\u00f3re wiele m\u00f3wi\u0105 o fundamentalnej zmianie modelu rozwoju, jaka zachodzi obecnie w wi\u0119kszo\u015bci du\u017cych miast Europy \u015arodkowej.<\/p>\n<p>Chc\u0105c zrozumie\u0107 genez\u0119 i kierunek tych zmian warto si\u0119gn\u0105\u0107 do podstawowych danych dotycz\u0105cych tego miejsca. Zab\u0142ocie to po\u0142o\u017cony na prawym brzegu Wis\u0142y obszar, kt\u00f3ry kszta\u0142tem przypomina prostok\u0105t, a wielko\u015bci\u0105 zbli\u017cony jest do historycznego Krakowa w obr\u0119bie Plant. Od p\u00f3\u0142nocy przylega do rzeki, a z trzech pozosta\u0142ych stron jego granice wyznaczaj\u0105 drogi szybkiego ruchu. Historia Zab\u0142ocia si\u0119ga przynajmniej po\u0142owy XIV wieku, kiedy to w 1357 roku Kazimierz Wielki sprzeda\u0142 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 tutaj wie\u015b miastu Kazimierz. Nied\u0142ugo potem kr\u00f3l osobnym aktem uregulowa\u0142 zasady produkcji i handlu w strategicznych dla bud\u017cetu Korony kr\u00f3lewskich salinach, a rozw\u00f3j portu nad Wis\u0142\u0105 nabra\u0142 znaczenia priorytetowego. Obecnie ju\u017c tylko nieliczne \u015blady, g\u0142\u00f3wnie w nazewnictwie, przypominaj\u0105 o tej pierwotnej przyczynie powstania i rozwoju Zab\u0142ocia, pokazuj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie, \u017ce jego przemys\u0142owy i serwisowy charakter si\u0119ga du\u017co dalej ni\u017c po\u0142owa XIX wieku, kiedy rozw\u00f3j tego miejsca nabra\u0142 znacznego przyspieszenia.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-6317 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-5'><img width=\"357\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-5.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Zab\u0142ocie 2011: lofty w przebudowanym m\u0142ynie i czekaj\u0105cy na now\u0105 funkcj\u0119 budynek fabryki Miraculum, fot. Pawe\u0142 Mazur\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6325\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6325'>\n\t\t\t\tZab\u0142ocie 2011: lofty w przebudowanym m\u0142ynie i czekaj\u0105cy na now\u0105 funkcj\u0119 budynek fabryki Miraculum, fot. Pawe\u0142 Mazur\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-4'><img width=\"359\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-4.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Zesp\u00f3\u0142 apartamentowc\u00f3w Gardne Residence, fot. Pawe\u0142 Mazur\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6322\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6322'>\n\t\t\t\tZesp\u00f3\u0142 apartamentowc\u00f3w Gardne Residence, fot. Pawe\u0142 Mazur\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-3'><img width=\"361\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-3.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ulica Lipowa: fasady MOCAK-u i fabryka Oskara Schindlera oraz biurowiec Telpod w tle, fot. Pawe\u0142 Mazur\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6321\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6321'>\n\t\t\t\tUlica Lipowa: fasady MOCAK-u i fabryka Oskara Schindlera oraz biurowiec Telpod w tle, fot. Pawe\u0142 Mazur\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-2'><img width=\"361\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-2.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wej\u015bcie do nowego biura tygodnika \u201ePrzekr\u00f3j\u201d, fot. Pawe\u0142 Mazur\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6320\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6320'>\n\t\t\t\tWej\u015bcie do nowego biura tygodnika \u201ePrzekr\u00f3j\u201d, fot. Pawe\u0142 Mazur\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-1'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-1.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Zabytkowa zabudowa przy ul. Dekerta, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6319\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6319'>\n\t\t\t\tZabytkowa zabudowa przy ul. Dekerta, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6318\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6318'>\n\t\t\t\tFabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Po pierwszym rozbiorze Polski, kiedy wojska austriackie zaj\u0119\u0142y Galicj\u0119 i ustanowi\u0142y granic\u0119 na Wi\u015ble, rzeka, kt\u00f3ra od tego czasu dzieli\u0142a dwa pa\u0144stwa, odci\u0119\u0142a Krak\u00f3w od jego zaplecza na prawym brzegu, w tym r\u00f3wnie\u017c od Wieliczki i portu solnego na Zab\u0142ociu. W 1776 roku na wprost Kazimierza, u st\u00f3p Wzg\u00f3rza Lasoty, Austriacy uruchomili komor\u0119 celn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a pobiera\u0107 op\u0142aty i kontrolowa\u0107 przep\u0142yw towar\u00f3w z Polski do Galicji. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, w 1784 roku, na mocy patentu J\u00f3zefa II w jej pobli\u017cu za\u0142o\u017cono nowe miasto Podg\u00f3rze, w zamierzeniu nowe centrum administracyjne zachodniej cz\u0119\u015bci przy\u0142\u0105czonej prowincji. Plany te pokrzy\u017cowa\u0142o w\u0142\u0105czenie Krakowa do Austrii po trzecim rozbiorze. Nie zmienia to faktu, \u017ce ju\u017c w XVIII wieku przez Podg\u00f3rze przebiega\u0142 wa\u017cny trakt handlowy \u0142\u0105cz\u0105cy Czechy z Lwowem. W drugiej po\u0142owie nast\u0119pnego stulecia po wschodniej stronie miasta poprowadzono tak\u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0119 kolejow\u0105 Galicji, kt\u00f3ra bieg\u0142a z Krakowa do stolicy prowincji.<\/p>\n<p>Tory, kt\u00f3re w tym samym miejscu le\u017c\u0105 do dzi\u015b, stanowi\u0105 granic\u0119 pomi\u0119dzy Podg\u00f3rzem a Zab\u0142ociem. Przy nich w okresie autonomii galicyjskiej zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 pierwsze zak\u0142ady przemys\u0142owe i magazyny. Podczas gdy Krak\u00f3w zamieniony zosta\u0142 w twierdz\u0119 wojenn\u0105, w kt\u00f3rej funkcjonowanie przemys\u0142u nie by\u0142o mo\u017cliwe, Podg\u00f3rze i Zab\u0142ocie rozwija\u0142y si\u0119 wed\u0142ug zupe\u0142nie innych zasad. Rozw\u00f3j ten przyspieszy\u0142 wraz z rozpocz\u0119t\u0105 przez Austriak\u00f3w na pocz\u0105tku XX wieku regulacj\u0105 brzeg\u00f3w Wis\u0142y. Ambitne plany budowy sieci kana\u0142\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych Dunaj, Odr\u0119, Wis\u0142\u0119 i Dniestr przewidywa\u0142y dla Krakowa, a w szczeg\u00f3lno\u015bci dla Podg\u00f3rza i Zab\u0142ocia, wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju transportu rzecznego Cesarstwa. Projekt, kt\u00f3rego realizacj\u0119 rozpocz\u0119to kilka lat przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej, doprowadzi\u0142 do powstania kompleksu ramp i prze\u0142adowni ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c obu brzeg\u00f3w Wis\u0142y, od mostu kolejowego po wschodniej stronie miasta po zakole Wis\u0142y i uj\u015bcie rzeki Wilgi na zachodzie. Podg\u00f3rze, Zab\u0142ocie i D\u0105bie odgrywa\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w dalszych planach rozwoju portu. Tutaj mia\u0142a powsta\u0107 stocznia i nowoczesny port \u017ceglugi \u015br\u00f3dl\u0105dowej, z doprowadzonymi do niego torami kolejowymi.<\/p>\n<p>Plany, kt\u00f3rych realizacj\u0119 pokrzy\u017cowa\u0142 wybuch I wojny \u015bwiatowej, pozostawi\u0142y po sobie rozleg\u0142y system regulacji brzeg\u00f3w wi\u015blanych. Rozpocz\u0119te ju\u017c porz\u0105dkowanie Wis\u0142y i budowa bulwar\u00f3w trwa\u0142y nadal w okresie mi\u0119dzywojennym. Zrealizowany wschodni pas mur\u00f3w dobiega\u0142 do mostu kolejowego i terenu po nieistniej\u0105cym ju\u017c, historycznym porcie solnym. Dalej rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 \u0142\u0105ki, kt\u00f3re niegdy\u015b pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 teren\u00f3w zalewowych, a po regulacji stanowi\u0142y idealn\u0105 przestrze\u0144 dla dalszego rozwoju przemys\u0142u. W latach dwudziestych i trzydziestych na obszarze Zab\u0142ocia dos\u0142ownie ko\u0144czy\u0142 si\u0119 Krak\u00f3w. Jeszcze na prze\u0142omie XIX i XX wieku ulokowano tutaj zak\u0142ady produkuj\u0105ce materia\u0142y budowlane, rze\u017ani\u0119 i elektrowni\u0119 miejsk\u0105 dla Podg\u00f3rza. Analogicznie rozwija\u0142y si\u0119 po\u0142o\u017cone po drugiej stronie rzeki Grzeg\u00f3rzki, gdzie fabryk\u0119 wyrob\u00f3w metalowych uruchomi\u0142y zak\u0142ady Zieleniewskiego. Z czasem obie dzielnice zacz\u0119\u0142y przypomina\u0107 jeden wsp\u00f3lny kompleks, kt\u00f3ry nabra\u0142 realnych kszta\u0142t\u00f3w po ostatecznym przy\u0142\u0105czeniu Podg\u00f3rza do Krakowa w 1915 roku. Rozw\u00f3j przemys\u0142owego zaplecza Krakowa po wschodniej stronie miasta trwa\u0142 przez ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny. W\u00f3wczas na Grzeg\u00f3rzkach uruchomiono zak\u0142ady cukiernicze, a na Zab\u0142ociu powsta\u0142a fabryka kosmetyk\u00f3w Czes\u0142awa \u015amiechowskiego oraz Fabryka Wyrob\u00f3w Emaliowanych \u201eEmalia\u201d, kt\u00f3ra podczas II wojny \u015bwiatowej nale\u017ca\u0142a do Oskara Schindlera. Tutaj dzia\u0142a\u0142y r\u00f3wnie\u017c elewatory zbo\u017cowe, a na terenie pobliskiego D\u0105bia wybudowano planowan\u0105 ju\u017c wcze\u015bniej stoczni\u0119 rzeczn\u0105, w kt\u00f3rej pobli\u017cu powsta\u0142y magazyny s\u0142u\u017c\u0105ce do prze\u0142adunku, mi\u0119dzy innymi w\u0119gla.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6322\" aria-describedby=\"caption-attachment-6322\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-4\/\" rel=\"attachment wp-att-6322\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6322\" title=\"Zesp\u00f3\u0142 apartamentowc\u00f3w Gardne Residence, fot. Pawe\u0142 Mazur\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-4-540x361.jpg\" alt=\"Zesp\u00f3\u0142 apartamentowc\u00f3w Gardne Residence, fot. Pawe\u0142 Mazur\" width=\"540\" height=\"361\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6322\" class=\"wp-caption-text\">Zesp\u00f3\u0142 apartamentowc\u00f3w Gardne Residence, fot. Pawe\u0142 Mazur<\/figcaption><\/figure>\n<p>W okresie II wojny \u015bwiatowej na terenie Podg\u00f3rza Niemcy utworzyli getto \u017cydowskie, a w pobliskim P\u0142aszowie ob\u00f3z koncentracyjny. R\u00f3wnolegle z realizowanymi planami eksterminacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Krakowa Niemcy zainicjowali kontynuacj\u0119 rozwoju przemys\u0142u w tej cz\u0119\u015bci miasta, czemu mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 wybudowanie nowej linii kolejowej i nowego mostu po wschodniej stronie Zab\u0142ocia. Opisywany teren, kt\u00f3ry obecnie znajduje si\u0119 w szeroko rozumianym centrum metropolii, jeszcze po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej stanowi\u0142 obszar peryferyjny wobec Krakowa, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wny kierunek rozwoju uleg\u0142 w\u00f3wczas istotniej modyfikacji zwi\u0105zanej z budow\u0105 Nowej Huty. Dotychczasowy model miasta rozbudowywanego wzd\u0142u\u017c linii kolejowej zosta\u0142 zmieniony, a Zab\u0142ocie przesta\u0142o gra\u0107 rol\u0119 strategiczn\u0105, staj\u0105c si\u0119 jedn\u0105 spo\u015br\u00f3d kilku dzielnic przemys\u0142owych miasta.<\/p>\n<p>Do ko\u0144ca XX wieku wci\u0105\u017c dzia\u0142a\u0142y wymienione ju\u017c wcze\u015bniej zak\u0142ady. Natomiast do najwa\u017cniejszych powojennych inwestycji zaliczy\u0107 nale\u017cy kompleks budynk\u00f3w nale\u017c\u0105cych do fabryki urz\u0105dze\u0144 telekomunikacyjnych Telpod. Monstrualny, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 niemal\u017ce w niesko\u0144czono\u015b\u0107, siedmiopi\u0119trowy budynek biur i magazyn\u00f3w tej firmy to zar\u00f3wno ponura pami\u0105tka epoki PRL, jak i najbardziej charakterystyczna dominanta przestrzenna dzielnicy. Drugi podobny w swoim rozmiarze kompleks zacz\u0119to wznosi\u0107 dla fabryki kosmetycznej Miraculum. W pobli\u017cu przedwojennych hal powstawa\u0142y nowe budynki produkcyjne i magazynowe, kt\u00f3rych nigdy nie uko\u0144czono. Jeszcze przed kilkoma laty, zdewastowane, dos\u0142ownie straszy\u0142y, pot\u0119guj\u0105c niekorzystny odbi\u00f3r Zab\u0142ocia, kojarzonego z zaniedban\u0105 i opuszczon\u0105 dzielnic\u0105 przemys\u0142ow\u0105.<\/p>\n<p>Realizacj\u0119 tych inwestycji przerwa\u0142 kryzys pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych. Od tego czasu Zab\u0142ocie zastyg\u0142o w swojej niedoko\u0144czonej formie, stanowi\u0105c chaotyczny zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w przemys\u0142owych pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych epok. Obok stosunkowo skromnych hal z pocz\u0105tku wieku mo\u017cna tam by\u0142o zobaczy\u0107 monumentalne realizacje czas\u00f3w PRL-u, budynek Telpodu oraz fabryki Miraculum. W pierwszych latach po prze\u0142omie roku 1989 wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d tych hal utraci\u0142a swoje funkcje. Kolejne istniej\u0105ce tutaj zak\u0142ady upada\u0142y lub redukowa\u0142y produkcj\u0119. Niedoko\u0144czone inwestycje pozostawa\u0142y bez \u017cadnej wizji przysz\u0142o\u015bci. Dzielnica by\u0142a pusta, bez mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych tutaj nigdy nie by\u0142o wielu, oraz bez dotychczasowych pracownik\u00f3w fabryk; zamienia\u0142a si\u0119 w zesp\u00f3\u0142 jeszcze bardziej przypadkowo rozlokowanych magazyn\u00f3w, hurtowni i sklep\u00f3w.<\/p>\n<p>Wra\u017cenie opuszczenia i odci\u0119cia Zab\u0142ocia od pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci miasta wzmacnia\u0142o stosunkowo s\u0142abe po\u0142\u0105czenie z uk\u0142adem komunikacyjnym. Paradoksalnie, jeszcze kilkana\u015bcie lat temu najcz\u0119\u015bciej kursuj\u0105cymi tutaj \u015brodkami transportu by\u0142y poci\u0105gi towarowe i barki rzeczne. Pierwsze zmiany w przestrzeni Zab\u0142ocia nast\u0105pi\u0142y pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i zwi\u0105zane by\u0142y z inwestycjami w infrastruktur\u0119 drogow\u0105. Zanim do nich dosz\u0142o Krak\u00f3w i Polska us\u0142ysza\u0142y o Zab\u0142ociu za spraw\u0105 dawnej fabryki \u201eEmalia\u201d i Oskara Schindlera, g\u0142\u00f3wnego bohatera s\u0142ynnego filmu Stevena Spielberga. Premiera Listy Schindlera w 1993 roku zbieg\u0142a si\u0119 w czasie z upadkiem przemys\u0142u na Zab\u0142ociu oraz z mozolnymi pocz\u0105tkami masowej turystyki w coraz bardziej otwartym na \u015bwiat Krakowie.<\/p>\n<p>Wa\u017cnym czynnikiem rozwoju przemys\u0142u turystycznego w Krakowie ju\u017c na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych sta\u0142o si\u0119 przywracanie skutecznie dotychczas wypieranej \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci i pami\u0119ci miasta. Wraz z przybywaniem do Krakowa coraz szerszego strumienia turyst\u00f3w zwi\u0105zane z ich obs\u0142ug\u0105 nowe formy aktywno\u015bci gospodarczej zacz\u0119\u0142y wychodzi\u0107 poza centrum, docieraj\u0105c do coraz dalszych obszar\u00f3w, najpierw na Kazimierz, a z czasem tak\u017ce i do Podg\u00f3rza. W 1991 roku Krak\u00f3w odwiedzi\u0142o mniej ni\u017c dwa miliony turyst\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych co czwarty przyby\u0142 spoza Polski. Krak\u00f3w, jak ca\u0142a Polska, zmaga\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas z problemem bezrobocia, kt\u00f3re w por\u00f3wnaniu z innymi miastami by\u0142o tutaj i tak stosunkowo niewielkie, ale obejmowa\u0142o a\u017c dwadzie\u015bcia dwa tysi\u0105ce os\u00f3b. Turystyka sta\u0142a si\u0119 dla miasta szans\u0105 na wyj\u015bcie z niekorzystnej sytuacji. Ju\u017c po o\u015bmiu latach, w 1999 roku, Krak\u00f3w odwiedzi\u0142o ponad cztery miliony turyst\u00f3w, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju inwestycji w gastronomii i w us\u0142ugach hotelarskich. Pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c coraz atrakcyjniejszym o\u015brodkiem dla zagranicznego kapita\u0142u. Nowe zewn\u0119trzne inwestycje, kt\u00f3re trafi\u0142y do miasta podczas pierwszej dekady przemian, szacowane s\u0105 na poziomie blisko 2,3 miliarda dolar\u00f3w. Dla wci\u0105\u017c stosunkowo ubogiego miasta, kt\u00f3rego bud\u017cet na rok 1999 zosta\u0142 zaplanowany na poziomie 1,2 miliarda z\u0142otych, by\u0142 to ogromny impuls rozwojowy.<\/p>\n<p>Coraz cz\u0119\u015bciej mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 w Krakowie inwestycje nie tylko w niewielkie hotele i restauracje w centrum, ale r\u00f3wnie\u017c w wielkopowierzchniowe hale pierwszych centr\u00f3w handlowych oraz w pierwsze budynki biurowe. Miasto, w kt\u00f3rym ju\u017c pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych uczy\u0142o si\u0119 ponad sto dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy student\u00f3w, coraz cz\u0119\u015bciej by\u0142o postrzegane jako potencjalny o\u015brodek r\u00f3\u017cnorodnych us\u0142ug ksi\u0119gowych lub informatycznych, realizowanych dla potrzeb globalnych korporacji. Skokowa zmiana ilo\u015bciowa nadesz\u0142a po akcesji Polski do Unii Europejskiej. W 2008 roku Krak\u00f3w odwiedzi\u0142o ponad siedem i p\u00f3\u0142 miliona turyst\u00f3w, zamieniaj\u0105c miasto w istn\u0105 turystyczn\u0105 fabryk\u0119 oraz prowokuj\u0105c pytania o kierunki jego dalszego rozwoju. W\u015br\u00f3d ogranicze\u0144 wzrostu coraz bardziej dawa\u0142a o sobie zna\u0107 niejasna sytuacja planistyczna. W wyniku prawa ustanowionego przez Sejm, Krak\u00f3w \u2013 tak jak inne polskie miasta \u2013 utraci\u0142 sw\u00f3j plan zagospodarowania przestrzennego. W jego miejsce miasto zobowi\u0105zane zosta\u0142o do przygotowania plan\u00f3w miejscowych. Proces ten przebiega jednak niezwykle opornie, a po o\u015bmiu latach od wyga\u015bni\u0119cia poprzedniego planu nowe plany pokrywaj\u0105 przestrze\u0144 miasta zaledwie w oko\u0142o 30 procentach!<\/p>\n<p>Ta niekorzystna i niebezpieczna sytuacja prawna zbieg\u0142a si\u0119 w czasie z intensyfikacj\u0105 inwestycji po 2004 roku, zwi\u0105zan\u0105 z powstawaniem nowych osiedli mieszkaniowych i budynk\u00f3w us\u0142ugowych, w tym zespo\u0142\u00f3w biurowych. Podczas gdy szybki przyrost kubatury mieszkaniowej zaowocowa\u0142 piramidalnym chaosem i brzydot\u0105 nowych dzielnic na obrze\u017cach miasta, to w jego centrum coraz silniej da\u0142a o sobie zna\u0107 presja na nowe inwestycje w biurowce, w tym r\u00f3wnie\u017c budynki wysokie. Nap\u0142yw turyst\u00f3w oraz nowych inwestycji w poprzemys\u0142owym ju\u017c Krakowie wytworzy\u0142 tak\u017ce coraz silniejsz\u0105 presj\u0119 na nowe inwestycje podnosz\u0105ce jako\u015b\u0107 \u017cycia jego mieszka\u0144c\u00f3w i odwiedzaj\u0105cych. G\u0119sto zabudowane centrum miasta nie stwarza\u0142o szans na realizacj\u0119 przez samorz\u0105d tego typu potrzeb. Wzniesiona stosunkowo blisko centrum, przy rondzie Mogilskim, nowa Opera, kt\u00f3ra zosta\u0142a dos\u0142ownie wci\u015bni\u0119ta na niewielk\u0105 dzia\u0142k\u0119, najwymowniej pokazuje, \u017ce miasto powinno jasno okre\u015bli\u0107, gdzie mo\u017cliwe jest realizowanie jego potrzeb si\u0119gaj\u0105cych daleko w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Dosy\u0107 wcze\u015bnie potencja\u0142 dla takiego rozwoju zosta\u0142 dostrze\u017cony na Zab\u0142ociu, kt\u00f3re w 2000 roku przybli\u017cy\u0142 Krakowowi tymczasowy, wypo\u017cyczony od wojska, most Lajkonik. Rozpi\u0119ty pomi\u0119dzy Grzeg\u00f3rzkami i Zab\u0142ociem, u\u0142atwia\u0142 dotarcie do dotychczas odci\u0119tej dzielnicy. R\u00f3wnocze\u015bnie miasto Krak\u00f3w zainicjowa\u0142o budow\u0119 w jego pobli\u017cu nowej sta\u0142ej przeprawy przez Wis\u0142\u0119. Oddany do u\u017cytku w 2001 roku most Kotlarski to najszerszy i najwygodniejszy most Krakowa, a r\u00f3wnocze\u015bnie element szerszej strategii rozwoju dr\u00f3g po wschodniej stronie miasta. Zaprojektowany przez Witolda Gaw\u0142owskiego most, kt\u00f3rego plan wy\u0142oniono w drodze konkurs architektonicznego, szybko sta\u0142 si\u0119 atrakcj\u0105 widokow\u0105 i dominant\u0105 okolicy, u\u0142atwiaj\u0105c mieszka\u0144com Krakowa dotarcie do zagospodarowanych ju\u017c wcze\u015bniej zielonych teren\u00f3w nad brzegami Wis\u0142y.<\/p>\n<p>Dzi\u0119ki powstaniu mostu w ci\u0105gu niespe\u0142na dekady Krak\u00f3w wzbogaci\u0142 si\u0119 o szybk\u0105 tras\u0119 przez P\u0142asz\u00f3w, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a miasto z obwodnic\u0105. Jeden z najwa\u017cniejszych fragment\u00f3w tego uk\u0142adu przebiega przez Zab\u0142ocie, powoduj\u0105c, \u017ce dotychczas odci\u0119ta od reszty miasta dzielnica w ka\u017cdym tego s\u0142owa znaczeniu znalaz\u0142a si\u0119 w jego centrum. R\u00f3wnocze\u015bnie nap\u0142yw rowerzyst\u00f3w i spacerowicz\u00f3w na bulwary sprawi\u0142, \u017ce okolica wyra\u017anie si\u0119 o\u017cywi\u0142a. Ilo\u015bciowy skok odwiedzaj\u0105cych t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 miasta nast\u0105pi\u0142 po powstaniu Galerii Kazimierz, otwartej w 2005 roku na Grzeg\u00f3rzkach, na miejscu historycznej rze\u017ani miejskiej, centrum komercyjnego o powierzchni czterdziestu tysi\u0119cy metr\u00f3w kwadratowych. Do sklep\u00f3w i kina znajduj\u0105cych si\u0119 w Galerii droga wiedzie przez nowy most i przez Zab\u0142ocie. W pobli\u017cu tego w\u0119z\u0142a szybko zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 nast\u0119pne komercyjne inwestycje, kompleksy luksusowych apartament\u00f3w, du\u017ce hotele sieciowe oraz zespo\u0142y biurowc\u00f3w. W ci\u0105gu niespe\u0142na dekady zupe\u0142nie nowe centrum \u017cycia Krakowa rozci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 nad Wis\u0142\u0105 po wschodniej stronie miasta, anektuj\u0105c opuszczone tereny poprzemys\u0142owe.<\/p>\n<p>W wydanym w 2002 roku H<em>arvard Design School Guide to Shopping Rem Koolhaas<\/em> stwierdzi\u0142, \u017ce w XX wieku miasto zosta\u0142o dwukrotnie upokorzone przez przedmie\u015bcia: po raz pierwszy, gdy straci\u0142o na ich rzecz swoich zwolennik\u00f3w, a nast\u0119pnie wraz z ich powrotem. Tym sposobem lapidarnie scharakteryzowa\u0142 dwa podstawowe procesy urbanistyczne, kt\u00f3rych \u015bwiadkiem by\u0142y ameryka\u0144skie metropolie ostatniego stulecia: powojenn\u0105 suburbanizacj\u0119 oraz zapocz\u0105tkowan\u0105 w latach siedemdziesi\u0105tych rewitalizacj\u0119 i gentryfikacj\u0119 dzielnic poprzemys\u0142owych, po\u0142o\u017conych w pobli\u017cu historycznych centr\u00f3w miast. W ostatnich dw\u00f3ch dekadach Krak\u00f3w, tak jak inne du\u017ce miasta Europy \u015arodkowej, odrabia\u0142 urbanistyczn\u0105 lekcj\u0119 opisan\u0105 przez Koolhaasa. Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce oba g\u0142\u00f3wne kierunki rozwoju zachodzi\u0142y w nim r\u00f3wnocze\u015bnie. Od kilkunastu lat miasto otaczane jest obwarzankiem przedmie\u015b\u0107 wype\u0142nionych domami jednorodzinnymi. R\u00f3wnocze\u015bnie wyst\u0119puje tutaj zjawisko gentryfikacji, zwi\u0105zane z nowymi, nierzadko luksusowymi inwestycjami, kt\u00f3re prowadz\u0105 do podniesienia standardu zaniedbanych, cz\u0119sto poprzemys\u0142owych teren\u00f3w. Tutaj zapuszczaj\u0105 korzenie nowi liderzy przemian ekonomicznych; z my\u015bl\u0105 o nich krakowscy socjologowie ukuli ju\u017c nawet no\u015bny termin \u201enowi mieszczanie\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6319\" aria-describedby=\"caption-attachment-6319\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-1\/\" rel=\"attachment wp-att-6319\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6319\" title=\"Zabytkowa zabudowa przy ul. Dekerta, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-1-540x360.jpg\" alt=\"Zabytkowa zabudowa przy ul. Dekerta, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6319\" class=\"wp-caption-text\">Zabytkowa zabudowa przy ul. Dekerta, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tu nast\u0119puje powr\u00f3t na Zab\u0142ocie, w kt\u00f3rym dosy\u0107 wcze\u015bnie, jak wspomnia\u0142em, dostrze\u017cono potencja\u0142 do rozwoju nowych inwestycji. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest to jedyny fragment centralnej cz\u0119\u015bci Krakowa, kt\u00f3ry zosta\u0142 obj\u0119ty lokalnym planem zagospodarowania przestrzennego. Niewielka ilo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli dysponuj\u0105cych stosunkowo du\u017cymi dzia\u0142kami oraz znaczny udzia\u0142 miasta w strukturze w\u0142asno\u015bciowej u\u0142atwi\u0142y wprowadzenie czytelnych zasad rozwoju, czego efekty s\u0105 ju\u017c obecnie \u0142atwe do zauwa\u017cenia. Od kilku lat trwa tutaj boom inwestycyjny, obejmuj\u0105cy zar\u00f3wno powstawanie nowych zespo\u0142\u00f3w apartament\u00f3w, jak i budynk\u00f3w us\u0142ugowych. Pierwszym tego typu du\u017cym kompleksem by\u0142 uruchomiony nied\u0142ugo po otwarciu mostu kampus Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, jednej z najwi\u0119kszych lokalnych, niepublicznych szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych. Dzi\u0119ki temu zespo\u0142owi na terenie Zab\u0142ocia pojawili si\u0119 po raz pierwszy studenci. Nast\u0119pnie do budowanych w dzielnicy zespo\u0142\u00f3w mieszkaniowych zacz\u0119li przybywa\u0107 nowi mieszka\u0144cy. Realizowane inwestycje adresowane s\u0105 do bardziej zamo\u017cnych grup spo\u0142ecznych. Widocznym elementem rzekomego lub rzeczywistego statusu miejsca sta\u0142y si\u0119 w Polsce ostatnich dw\u00f3ch dekad ogrodzenia i ochrona. Tak\u017ce na Zab\u0142ociu nowe zespo\u0142y maj\u0105 charakter osiedli grodzonych. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje w tym wzgl\u0119dzie kompleks mieszkaniowy Garden Residence, monstrualny zesp\u00f3\u0142 po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 budynk\u00f3w usytuowanych w miejscu wyburzonych, niedoko\u0144czonych hal fabryki Miraculum. Sukces komercyjny \u2013 niestety nie estetyczny \u2013 tej inwestycji pokazuje zapotrzebowanie na tego rodzaju obiekty, co jest zjawiskiem typowym dla wi\u0119kszo\u015bci du\u017cych polskich miast. Innym, jeszcze ciekawszym przejawem tego problemu, jest powstanie luksusowych loft\u00f3w w dawnym budynku elewator\u00f3w zbo\u017cowych.<\/p>\n<p>Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Zab\u0142ocie to w du\u017cej cz\u0119\u015bci czynny plac budowy, w kt\u00f3rego krajobrazie d\u017awigi nie nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. Aby ten wzrost inwestycji by\u0142 trwa\u0142y, konieczne jest nadanie temu miejscu charakteru, wprowadzenie do niego us\u0142ug, kt\u00f3re spaja\u0107 b\u0119d\u0105 \u017cycie jego mieszka\u0144c\u00f3w. Dostrzegaj\u0105c te potrzeby, miasto Krak\u00f3w zainicjowa\u0142o dzia\u0142ania prowadz\u0105ce do rewitalizacji dzielnicy poprzemys\u0142owej. Pierwszym przejawem nowego sposobu my\u015blenia o przestrzeni prawobrze\u017cnej cz\u0119\u015bci Krakowa by\u0142a przebudowa placu Bohater\u00f3w Getta, wa\u017cnej otwartej przestrzeni publicznej, kt\u00f3ra po\u0142o\u017cona jest na pograniczu Podg\u00f3rza i Zab\u0142ocia. To st\u0105d w 1943 roku z likwidowanego getta w Podg\u00f3rzu transportowano krakowskich \u017byd\u00f3w do obozu koncentracyjnego w P\u0142aszowie. W 2003 roku rozpisany zosta\u0142 konkurs architektoniczny na projekt zagospodarowania placu. Zrealizowana zwyci\u0119ska praca Piotra Lewickiego i Kazimierza \u0141ataka wprowadzi\u0142a w zdewastowan\u0105 przestrze\u0144 placu, kt\u00f3ra przez lata pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 zajezdni autobusowej, symboliczny pomnik. Sk\u0142ada si\u0119 on z geometrycznej siatki wyznaczonej przez odlane z br\u0105zu krzes\u0142a, wyra\u017caj\u0105ce pustk\u0119 po zamordowanych w tym miejscu podczas wojny ludziach.<\/p>\n<p>Wojenna przesz\u0142o\u015b\u0107 jest silnie wryta w przestrze\u0144 Podg\u00f3rza. W niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bciach dzielnicy zachowano do naszych czas\u00f3w w formie pomnika-przestrogi fragmenty charakterystycznego muru getta. Jednym z wa\u017cniejszych, symbolicznych miejsc jest dawna Fabryka Wyrob\u00f3w Emaliowanych \u201eEmalia\u201d. Od czas\u00f3w premiery <em>Listy Schindlera<\/em> mo\u017cna zaobserwowa\u0107, jak pod modernistyczny budynek przy ulicy Lipowej kieruj\u0105 si\u0119 tury\u015bci. Przez wiele lat ich podr\u00f3\u017c ko\u0144czy\u0142a si\u0119 przed bram\u0105 nieczynnego zak\u0142adu. Sytuacja ta zmieni\u0142a si\u0119 w 2010 roku wraz z otwarciem w dawnym budynku biurowym fabryki nowego oddzia\u0142u Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, kt\u00f3rego zadaniem jest przybli\u017canie historii miasta w czasie okupacji. Nowe muzeum w fabryce Schindlera to tak\u017ce pierwszy w Krakowie przyk\u0142ad muzeum narracyjnego, kt\u00f3re zamiast eksponowa\u0107 zachowane pami\u0105tki przesz\u0142o\u015bci stawia sobie za cel anga\u017cowanie widza, wci\u0105gni\u0119cie go w podr\u00f3\u017c przez czas, kt\u00f3ra w pe\u0142ni uruchomi jego zmys\u0142y. Pierwszy rok dzia\u0142ania nowego muzeum przy ulicy Lipowej przyni\u00f3s\u0142 bez w\u0105tpienia ogromny sukces frekwencyjny, utrwalaj\u0105c tym samym pozycj\u0119 Zab\u0142ocia jako wa\u017cnej atrakcji turystycznej Krakowa.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6321\" aria-describedby=\"caption-attachment-6321\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\/wisniewski-herito-3\/\" rel=\"attachment wp-att-6321\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6321\" title=\"Ulica Lipowa: fasady MOCAK-u i fabryka Oskara Schindlera oraz biurowiec Telpod w tle, fot. Pawe\u0142 Mazur\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-3-540x358.jpg\" alt=\"Ulica Lipowa: fasady MOCAK-u i fabryka Oskara Schindlera oraz biurowiec Telpod w tle, fot. Pawe\u0142 Mazur\" width=\"540\" height=\"358\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6321\" class=\"wp-caption-text\">Ulica Lipowa: fasady MOCAK-u i fabryka Oskara Schindlera oraz biurowiec Telpod w tle, fot. Pawe\u0142 Mazur<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tragiczne dziedzictwo przesta\u0142o by\u0107 tylko problemem budz\u0105cym mroczn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, stworzy\u0142o szans\u0119 do reinterpretacji i akceptacji miejsca zar\u00f3wno przez turyst\u00f3w, jak i nowych mieszka\u0144c\u00f3w dzielnicy. Tym samym dziedzictwo zosta\u0142o w\u0142\u0105czone w proces symbolicznej rehabilitacji miejsca. Wra\u017cenie to pot\u0119guje druga ekspozycja muzealna usytuowana na terenie tej samej fabryki. Wiosn\u0105 2011 roku w dawnych halach fabrycznych otwarto tutaj Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej MOCAK. Tu\u017c obok narracyjnego muzeum historycznego zainicjowa\u0142o sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzeum komentuj\u0105ce wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3rego pierwsze ekspozycje po\u015bwi\u0119cono dyskusji z histori\u0105 i jej rol\u0105 w \u017cyciu jednostek oraz w wyobra\u017ani zbiorowej. Autor projektu budynku MOCAK, w\u0142oski architekt Claudio Nardi, zaadaptowa\u0142 istniej\u0105ce ju\u017c hale, powtarzaj\u0105c charakterystyczny kszta\u0142t ich dach\u00f3w w nowej cz\u0119\u015bci. Krakowski MOCAK to pierwsze od lat polskie muzeum, kt\u00f3re zosta\u0142o powo\u0142ane i zbudowane w celu tworzenia i prezentowania kolekcji po\u015bwieconej sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej. Zachowanej przemys\u0142owej architekturze towarzyszy tutaj subtelna nowa forma, kt\u00f3ra wpisuje si\u0119 w charakter zespo\u0142u budynk\u00f3w. Jego otwarcie to ukoronowanie trwaj\u0105cych od przesz\u0142o dekady proces\u00f3w, kt\u00f3re zachodz\u0105 w przestrzeni Zab\u0142ocia i kt\u00f3re skupiaj\u0105 w sobie wiele pyta\u0144 o przysz\u0142o\u015b\u0107 rozwoju polskich miast.<\/p>\n<p>Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, nie wystarczy wznosi\u0107 nowe budynki, aby tworzy\u0107 \u017cywe miasto, aby nie tylko zape\u0142nia\u0107 przestrze\u0144 lud\u017ami, lecz r\u00f3wnie\u017c prowokowa\u0107 ich do interakcji. Zab\u0142ocie stoi dzisiaj u progu tego drugiego, chyba trudniejszego procesu. Ludzie ju\u017c tu s\u0105, zar\u00f3wno kierowcy przeje\u017cd\u017caj\u0105cy now\u0105 drog\u0105, studenci tutejszej uczelni, pracownicy niedawno otwartych biur, mieszka\u0144cy nowych apartament\u00f3w oraz tury\u015bci pod\u0105\u017caj\u0105cy \u015bcie\u017ckami Oskara Schindlera. Czy rzeczywi\u015bcie uda si\u0119 stworzy\u0107 pomi\u0119dzy nimi trwa\u0142\u0105 interakcj\u0119 i wykreowa\u0107 \u017cyw\u0105 tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105? Na takie pytanie nie spos\u00f3b dzisiaj jednoznacznie odpowiedzie\u0107. Zab\u0142ocie to wci\u0105\u017c ogromny znak zapytania. Ilo\u015b\u0107 i charakter przeprowadzonych inwestycji stwarzaj\u0105 jednak szans\u0119 dla trwa\u0142ej zmiany, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie tylko epizodem wynikaj\u0105cym z dora\u017anych potrzeb politycznych i ekonomicznych. Iskr\u0105 budz\u0105c\u0105 to miejsce mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przede wszystkim reinterpretacja jego bogatej historii. Nic nie zrobi tego lepiej ni\u017c sztuka, jedyna platforma do interakcji mo\u017cliwie najszerszych grup. Otwarcie dw\u00f3ch muze\u00f3w to krok ku przemianie. Pozostaje \u017cyczy\u0107 Zab\u0142ociu, aby po przemianie fizycznej sztuka zmieni\u0142a tak\u017ce to miejsce mentalnie, aby wykreowa\u0142a jego nowy charakter.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga czas\u00f3w \u015bredniowiecza, kiedy funkcjonowa\u0142 tutaj port rzeczny, s\u0142u\u017c\u0105cy do sp\u0142awiania soli wydobywanej w Wieliczce. <\/p>\n","protected":false},"author":170,"featured_media":6318,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,529,73,7260,1143],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1145],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1707,\"caption\":\"Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\",\"name\":\"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-09-29T16:00:38+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-24T16:20:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d5af8b95cea74821c2e97ff729ed1d09\"},\"description\":\"Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d5af8b95cea74821c2e97ff729ed1d09\",\"name\":\"Micha\u0142 Wi\u015bniewski\",\"description\":\"Micha\u0142 Wi\u015bniewski \u2013 architekt, historyk sztuki, doktor nauk humanistycznych. Interesuje si\u0119 architektur\u0105 mi\u0119dzywojenn\u0105 i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, prowadzi badania na temat sztuki tworzonej na potrzeby pa\u0144stwa. Jest autorem monografii Ludwika Wojtyczki, krakowskiego architekta i konserwatora zabytk\u00f3w pierwszej po\u0142owy XX wieku.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-wisniewski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?","description":"Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/09\/wisniewski-herito-scaled.jpg","width":2560,"height":1707,"caption":"Fabryka Korngolda i Rosnera, fot. Rafa\u0142 Sosin, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci MOCAK-u"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze","name":"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#primaryimage"},"datePublished":"2011-09-29T16:00:38+00:00","dateModified":"2013-01-24T16:20:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d5af8b95cea74821c2e97ff729ed1d09"},"description":"Za b\u0142otem \u2013 od takiego okre\u015blenia pochodzi nazwa Zab\u0142ocie, cz\u0119\u015bci Podg\u00f3rza, prawobrze\u017cnej dzielnicy Krakowa. Historia tego miejsca si\u0119ga...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/zablocie-rewitalizacja-historia-krakow-podgorze#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Zab\u0142ocie \u2013 czy modelowa rewitalizacja?"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d5af8b95cea74821c2e97ff729ed1d09","name":"Micha\u0142 Wi\u015bniewski","description":"Micha\u0142 Wi\u015bniewski \u2013 architekt, historyk sztuki, doktor nauk humanistycznych. Interesuje si\u0119 architektur\u0105 mi\u0119dzywojenn\u0105 i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, prowadzi badania na temat sztuki tworzonej na potrzeby pa\u0144stwa. Jest autorem monografii Ludwika Wojtyczki, krakowskiego architekta i konserwatora zabytk\u00f3w pierwszej po\u0142owy XX wieku.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-wisniewski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/170"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49483,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6317\/revisions\/49483"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6318"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6317"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=6317"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}