{"id":6375,"date":"2011-10-05T21:34:56","date_gmt":"2011-10-05T20:34:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=6375"},"modified":"2021-01-13T11:28:34","modified_gmt":"2021-01-13T10:28:34","slug":"wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia","title":{"rendered":"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu"},"content":{"rendered":"

W II RP wybory parlamentarne zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 odby\u0107 sze\u015bciokrotnie: w roku 1919, 1922, 1928, 1930, 1935 i 1938. Za pierwszym razem wybierano jednoizbowy Sejm, w pozosta\u0142ych \u2013 tak jak dzi\u015b \u2013 obie izby parlamentu, jednak na pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w g\u0142osowano w\u00f3wczas osobno, w odst\u0119pie tygodnia: najpierw do Sejmu, potem do Senatu.<\/p>\n

Kolejne elekcje znacznie si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0142y \u2013 zar\u00f3wno polityczn\u0105 sytuacj\u0105, jak i ramami prawnymi.<\/p>\n

Wybory 1919: b\u0142yskawicznie i na raty<\/strong><\/h3>\n

Pierwsz\u0105 ordynacj\u0119 wyborcz\u0105 przyj\u0119to ju\u017c 22 listopada 1918 r., a wi\u0119c tu\u017c po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Nasi przodkowie uznali przeprowadzenie wybor\u00f3w za jedn\u0105 z najpilniejszych spraw dla odradzaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa.<\/p>\n

Prawo wyborcze przyj\u0119to w szczeg\u00f3lnym, prowizorycznym trybie \u2013 koniecznym wobec braku parlamentu, kt\u00f3ry mia\u0142 przecie\u017c dopiero zosta\u0107 wybrany. Projekt stosownego dekretu uchwali\u0142 rz\u0105d, a zatwierdzi\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa. Wybierano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, czyli \u2013 jak by\u015bmy dzi\u015b powiedzieli \u2013 konstytucyjny. Wybory mia\u0142y by\u0107 pi\u0119cioprzymiotnikowe \u2013 powszechne (tak\u017ce z udzia\u0142em kobiet \u2013 w\u00f3wczas absolutna nowo\u015b\u0107!), r\u00f3wne, tajne, bezpo\u015brednie i proporcjonalne. G\u0142osowano na listy, kt\u00f3re zg\u0142osi\u0107 by\u0142o bardzo \u0142atwo.<\/p>\n

Przewidziano przeprowadzenie wybor\u00f3w nie tylko tam, gdzie si\u0119ga\u0142a realna polska w\u0142adza, ale wsz\u0119dzie, gdzie tylko istnia\u0142a nadzieja jej powstania \u2013 w ramach postulat\u00f3w Polski na konferencji wersalskiej. Wyznaczono wi\u0119c okr\u0119gi wyborcze np. na \u015al\u0105sku Opolskim, Pomorzu a\u017c po S\u0142upsk czy Warmii i Mazurach, a wi\u0119c terenach, kt\u00f3re nie wesz\u0142y w sk\u0142ad II RP. Wolne wybory do polskiego parlamentu przeprowadzono tam dopiero w 1991 roku…<\/p>\n

\"Plakat<\/a>
Plakat wyborczy, fot. archiwum MHP<\/figcaption><\/figure>\n

Wybory do Sejmu Ustawodawczego odby\u0142y si\u0119 26 stycznia 1919, zaledwie dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 tam, gdzie to by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe. Na spornym z Czechos\u0142owacj\u0105 \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim zg\u0142oszono tylko jedna list\u0119, wi\u0119c zgodnie z ordynacj\u0105 kandydaci weszli do Sejmu bez przeprowadzania wybor\u00f3w. Frekwencja by\u0142a taka, o jakiej dzi\u015b mo\u017cna tylko pomarzy\u0107 \u2013 70-90 prc., zale\u017cnie od okr\u0119gu. Najwi\u0119kszy sukces odni\u00f3s\u0142 ob\u00f3z narodowy, zdobywaj\u0105c 35 proc. g\u0142os\u00f3w. Lewicowe ch\u0142opskie PSL \u201eWyzwolenie\u201d uzyska\u0142o 16 proc., socjali\u015bci 11 proc., po 8 proc. prawicowe PSL \u201ePiast\u201d oraz ugrupowania \u017cydowskie.<\/p>\n

Jednak nie wsz\u0119dzie mo\u017cna by\u0142o g\u0142osowa\u0107. Sytuacja ziem by\u0142ego zaboru pruskiego by\u0142a wci\u0105\u017c niewyja\u015bniona Na terenach tzw. Ober-Ostu \u2013 ziem dawnego Cesarstwa Rosyjskiego okupowanych przez Niemcy \u2013 wci\u0105\u017c, mimo zako\u0144czenia wojny, stacjonowa\u0142y wojska Rzeszy. W Galicji Wschodniej trwa\u0142y walki polsko-ukrai\u0144skie. Dlatego do Sejmu niepodleg\u0142ej RP weszli polscy deputowani do przedwojennego parlamentu niemieckiego i austriackiego. Zast\u0119powali ich stopniowo pos\u0142owie wybierani w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci \u2013 w lutym z Suwalszczyzny, w marcu z Podlasia, w lipcu z Bia\u0142ostocczyzny, w czerwcu z Wielkopolski, a w maju 1920 z Pomorza. W 1922 do\u0142\u0105czyli polscy pos\u0142owie sejmu wile\u0144skiego \u2013 po tym, jak Wile\u0144szczyzna tak\u017ce znalaz\u0142a si\u0119 w granicach Polski. Jednak 35 pos\u0142\u00f3w z parlament\u00f3w pa\u0144stw zaborczych \u2013 z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i Galicji Wschodniej \u2013 dotrwa\u0142o a\u017c do ko\u0144ca kadencji. Sytuacja ustabilizowa\u0142a si\u0119 tam zbyt p\u00f3\u017ano, by zd\u0105\u017cy\u0107 z wyborami. Nie zd\u0105\u017cono ich przeprowadzi\u0107 te\u017c na Wo\u0142yniu i Polesiu, kt\u00f3re wesz\u0142y w sk\u0142ad Rzeczypospolitej w wyniku traktatu ryskiego z 1921 r., ko\u0144cz\u0105cego wojn\u0119 polsko-sowieck\u0105. Z tych wszystkich powod\u00f3w liczba pos\u0142\u00f3w by\u0142a zmienna \u2013 na pocz\u0105tku by\u0142o ich 335, na ko\u0144cu 442.<\/p>\n

Wybory 1922: pierwsze i ostatnie<\/strong><\/h3>\n

Gdy Sejm Ustawodawczy uchwali\u0142 ustaw\u0119 zasadnicz\u0105 \u2013 17 marca 1921 r. \u2013 jego misja by\u0142a spe\u0142niona. Konstytucja przewidywa\u0142a tym razem dwuizbowy parlament: Sejm i Senat, wybierane na pi\u0119cioletni\u0105 kadencj\u0119. Nowe ordynacje wyborcze zak\u0142ada\u0142y wyb\u00f3r 444 pos\u0142\u00f3w i 111 senator\u00f3w, tak\u017ce w wyborach pi\u0119cioprzymiotnikowych. Nowo\u015bci\u0105 by\u0142y listy pa\u0144stwowe, wzmacniaj\u0105ce reprezentacj\u0119 silniejszych ugrupowa\u0144.<\/p>\n

Wybory odby\u0142y si\u0119 5 listopada 1922 r. Stabilna sytuacja pa\u0144stwa pozwoli\u0142a na g\u0142osowanie w ca\u0142ym kraju. G\u0142osowa\u0142o 68 proc. wyborc\u00f3w \u2013 tak niski (jak w\u00f3wczas uwa\u017cano) wynik by\u0142 wynikiem bojkotu ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w z Galicji. Z wybor\u00f3w i tym razem zwyci\u0119sko wyszed\u0142 blok skupiony wok\u00f3\u0142 endecji (z udzia\u0142em chadecji) \u2013 Chrze\u015bcija\u0144ski Zwi\u0105zek Jedno\u015bci Narodu, kt\u00f3ry uzyska\u0142 39,1 proc. g\u0142os\u00f3w. Na Blok Mniejszo\u015bci Narodowych (Ukrai\u0144cy z Wo\u0142ynia, Niemcy, \u017bydzi, Bia\u0142orusini) g\u0142osowa\u0142o 16 proc., na PSL \u201ePiast\u201d 13,2 proc., na PSL \u201eWyzwolenie\u201d 11 proc., na PPS 10,3 proc.. Do Senatu g\u0142osowa\u0142o (tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej) nieco mniej ludno\u015bci \u2013 61,5 proc. Zwyci\u0119\u017cy\u0142 jeszcze wyra\u017aniej ChZJN (39,1 proc.), Blok Mniejszo\u015bci uzyska\u0142 16,5 proc., \u201ePiast\u201d te\u017c 16 proc., \u201eWyzwolenie\u201d i PPS mniej \u2013 odpowiednio 9,5 proc. i 8,4 proc. Wy\u017cszy cenzus wiekowy w wyborach do Senatu (czynne prawo wyborcze od 30 lat, bierne od 40 \u2013 do Sejmu odpowiednio 21 i 25) prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na bardziej konserwatywny sk\u0142ad izby wy\u017cszej.<\/p>\n

Parlament by\u0142 bardziej spolaryzowany ni\u017c poprzedni, z silniejszymi skrzyd\u0142ami i s\u0142abszym centrum. Inaczej ni\u017c w Sejmie Ustawodawczym, sk\u0142ad wybranych w 1922 r. izb nie ulega\u0142 zmianom, natomiast podobnie jak ich poprzednik, zw\u0142aszcza Sejm by\u0142 widowni\u0105 licznych roz\u0142am\u00f3w, secesji, \u0142\u0105czenia klub\u00f3w.<\/p>\n

By\u0142 to pierwszy parlament II RP wybrany w normalnych warunkach: wed\u0142ug przepis\u00f3w z za\u0142o\u017cenia sta\u0142ych, a nie tymczasowych, jako \u201enormalna\u201d w\u0142adza ustawodawcza, a nie konstytuanta, w z g\u00f3ry okre\u015blonym sk\u0142adzie, na okre\u015blon\u0105 kadencj\u0119. Jak si\u0119 okaza\u0142o, sta\u0142o\u015b\u0107 zar\u00f3wno podstaw prawnych, jak i sytuacji politycznej okaza\u0142a si\u0119 z\u0142udna. Wybory z roku 1922 okaza\u0142y si\u0119 ostatnimi w okresie mi\u0119dzywojennej spe\u0142niaj\u0105cymi wszelkie standardy demokratyczne.<\/p>\n

Wybory 1928: przez most, nie przez drzwi<\/strong><\/h3>\n

12 maja 1926 r. marsza\u0142ek Pi\u0142sudski dokona\u0142 przewrotu, zdobywaj\u0105c zbrojnie w\u0142adz\u0119 dla swego obozu. Nie spowodowa\u0142o to jednak skr\u00f3cenia kadencji parlamentu \u2013 nast\u0119pne wybory odby\u0142y si\u0119 dopiero 8 (do Sejmu) i 15 (do Senatu) marca 1928 r. W mi\u0119dzyczasie zmieni\u0142o si\u0119 bardzo wiele. Rz\u0105dzi\u0142 ob\u00f3z sanacyjny, kt\u00f3ry pozostawi\u0142 demokratyczne instytucje, ale u\u017cywa\u0142 ich do legitymizowania swej \u2013 zdobytej poza parlamentem \u2013 w\u0142adzy. Trudno by\u0142o si\u0119 \u0142udzi\u0107, \u017ce kartka wyborcza zdo\u0142a zmieni\u0107 ekip\u0119 u w\u0142adzy w Polsce. Jak to uj\u0105\u0142 pose\u0142 Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego (klubu skupionego wok\u00f3\u0142 endecji) Jerzy Zdziechowski: \u201eRz\u0105d, kt\u00f3ry doszed\u0142 do w\u0142adzy na skutek pr\u00f3by si\u0142 przez most, nie upada na skutek pr\u00f3by si\u0142 przez drzwi\u201d. Jest to aluzja z jednej strony do walk na warszawskich mostach w maju 1926, z drugiej \u2013 do \u00f3wczesnego sposobu g\u0142osowania poprzez przechodzenie przez osobne drzwi pos\u0142\u00f3w g\u0142osuj\u0105cych \u201etak\u201d i \u201enie\u201d. Rz\u0105dz\u0105cy ob\u00f3z zmieni\u0142 Konstytucj\u0119, zwi\u0119kszaj\u0105c uprawnienia egzekutywy kosztem legislatywy, m.in. daj\u0105c prezydentowi prawo do wydawania rozporz\u0105dze\u0144 z moc\u0105 ustawy, z czego ch\u0119tnie korzystano.<\/p>\n

Inaczej ni\u017c poprzednio, w\u0142adze nie tylko powo\u0142a\u0142y do \u017cycia w\u0142asne ugrupowanie polityczne \u2013 Bezpartyjny Blok Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem (BBWR) \u2013 ale te\u017c czynnie wykorzystywa\u0142y swe wp\u0142ywy do os\u0142abienia politycznej konkurencji, zw\u0142aszcza najsilniejszej i nieprzejednanie opozycyjnej narodowej demokracji.<\/p>\n

G\u0142osowa\u0142o 78,3 proc. (do Sejmu) i 63,9 proc. (do Senatu) uprawnionych \u2013 z dzisiejszej perspektywy nie spos\u00f3b nie zaduma\u0107 si\u0119 nad t\u0105 niewyobra\u017calna dzi\u015b frekwencj\u0105, pokazuj\u0105c\u0105 stopie\u0144 uto\u017csamienia si\u0119 obywateli z pa\u0144stwem. W wyborach do Sejmu BBWR uzyska\u0142 25 proc. g\u0142os\u00f3w. Kl\u0119sk\u0119 ponios\u0142y endecja (9 proc.) i PSL \u201ePiast\u201d z chadecj\u0105 (6 proc.), nieco wzros\u0142o poparcie dla PPS (12 proc.), straci\u0142y PSL \u201eWyzwolenie\u201d oraz Blok Mniejszo\u015bci Narodowych (13 proc.). Wyniki wybor\u00f3w do Senatu by\u0142y zbli\u017cone \u2013 BBWR 31 proc., Mniejszo\u015bci 16,6 proc., PPS 11,2 proc., endecja.<\/p>\n

Radykalna zmiana by\u0142a wynikiem wielu czynnik\u00f3w. Popularno\u015b\u0107 marsza\u0142ka by\u0142a ogromna i wielu zaufa\u0142o jemu, a nie \u201esejmokracji\u201d. Propa\u0144stwowe has\u0142a sanacji te\u017c nie pozosta\u0142y bez echa. Nie bez wp\u0142ywu pozosta\u0142o poczucie beznadziejno\u015bci oporu i sprzyjaj\u0105ce konformizmowi poczucie, \u017ce w\u0142adza nie zamierza ust\u0105pi\u0107. I wreszcie rozmaite, nieraz brutalne naciski aparatu pa\u0144stwowego sk\u0142ania\u0142y wielu do wsparcia silniejszych tak\u017ce w wyborach. Mimo to wi\u0119kszo\u015b\u0107 sanacyjna nie by\u0142a bynajmniej mia\u017cd\u017c\u0105ca.<\/p>\n

Wybory 1930: pod znakiem Brze\u015bcia<\/strong><\/h3>\n

30 sierpnia 1930 r. prezydent, korzystaj\u0105c z uprawnie\u0144 nadanych mu w noweli konstytucyjnej, rozwi\u0105za\u0142 parlament ze wzgl\u0119du na jego niezdolno\u015b\u0107 do uchwalenia nowej ustawy zasadniczej. 10 wrze\u015bnia 18 pos\u0142\u00f3w opozycyjnych (najwi\u0119cej z PPS) aresztowano i umieszczono w twierdzy w Brze\u015bciu, insynuuj\u0105c im rozmaite przest\u0119pstwa i poddaj\u0105c wymy\u015blnym szykanom. W \u015blad za tym posz\u0142y dalsze aresztowania i inne naciski ze strony w\u0142adzy, uniewa\u017cniano listy opozycyjne. Pos\u0142\u00f3w brutalnie zaatakowa\u0142 sam marsza\u0142ek Pi\u0142sudski.<\/p>\n

W tej atmosferze odby\u0142y si\u0119 wybory 16 (do Sejmu) i 23 (do Senatu) listopada 1930 r., zwane brzeskimi. Nie m\u00f3g\u0142 w nich nie zwyci\u0119\u017cy\u0107 BBWR \u2013 i tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o: zdoby\u0142 46,8 proc. g\u0142os\u00f3w, co da\u0142o mu ponad po\u0142ow\u0119 mandat\u00f3w, ale nie da\u0142o wi\u0119kszo\u015bci konstytucyjnej. W por\u00f3wnaniu do poprzednich wybor\u00f3w zyska\u0142a endecja \u2013 Stronnictwo Narodowe (12,7 proc.), straci\u0142y: Centrolew, czyli blok PPS, obu PSL-\u00f3w, centrowych Stronnictwa Ch\u0142opskiego i Narodowej Partii Robotniczej (17,7 proc.) oraz \u2013 nieco \u2013 mniejszo\u015bci narodowe (14,3 proc.), chadecja osobno uzyska\u0142a 3,8 proc. W wyborach do Senatu sukces BBWR by\u0142 jeszcze wi\u0119kszy (54,7 proc.), na SN g\u0142osowa\u0142o 12,9 proc. wyborc\u00f3w, na Centrolew 13 proc., na mniejszo\u015bci 15,5 proc., na chadecj\u0119 2,4 proc.<\/p>\n

\"By\u0142y<\/a>
By\u0142y prezydent Stanis\u0142aw Wojciechowski w kolejce do lokalu wyborczego w Warszawie 23 listopada 1930 r., fot. Andrzej Ajnenkiel, Historia Sejmu Polskiego<\/figcaption><\/figure>\n

Tendencja wzrostu popularno\u015bci rz\u0105dz\u0105cej sanacji uleg\u0142a wzmocnieniu \u2013 jak poprzednio, z wielu powod\u00f3w: od urz\u0119dowych szykan po wci\u0105\u017c ogromny kredyt zaufania do marsza\u0142ka. I tym razem, mimo przemo\u017cnej przewagi obozu rz\u0105dz\u0105cego, nie zdoby\u0142 on (w wyborach do Sejmu) bezwzgl\u0119dnej wi\u0119kszo\u015bci g\u0142os\u00f3w, co pokazuje szczeg\u00f3lny charakter w\u0142adzy w Polsce po 1926 roku \u2013 ani demokratycznej, ani w pe\u0142ni dyktatorskiej.<\/p>\n

Oskar\u017ceni z Brze\u015bcia stan\u0119li przed s\u0105dem, kt\u00f3ry skaza\u0142 ich na wi\u0119zienie. Cz\u0119\u015b\u0107 potem u\u0142askawiono, cz\u0119\u015b\u0107 wyemigrowa\u0142a. Brze\u015b\u0107 sta\u0142 si\u0119 symbolem niespotykanej wcze\u015bniej w Polsce brutalno\u015bci w\u0142adzy.<\/p>\n

Wybory 1935: z now\u0105 Konstytucj\u0105, bez marsza\u0142ka<\/strong><\/h3>\n

23 kwietnia 1935 r. prezydent podpisa\u0142 now\u0105 Konstytucj\u0119 \u2013 upragniony cel obozu sanacyjnego. Zmienia\u0142a ona zupe\u0142nie zasady organizacji pa\u0144stwa, odchodz\u0105c od klasycznej parlamentarnej demokracji ku swoistej formie autorytaryzmu, jednak z zachowaniem wielu dotychczasowych instytucji, acz w formie pozbawionej znacznej cz\u0119\u015bci dotychczasowej, demokratycznej tre\u015bci. Wybory mia\u0142y by\u0107 odt\u0105d czteroprzymiotnikowe \u2013 ju\u017c nie proporcjonalne, co samo w sobie oczywi\u015bcie nie oznacza braku demokracji. Wyra\u017aniejszym (cho\u0107 te\u017c nie decyduj\u0105cym) odst\u0119pstwem od jej zasad by\u0142a instytucja senator\u00f3w w jednej trzeciej mianowanych przez prezydenta. Istotniejsze by\u0142o zasadnicze ograniczenie kompetencji parlamentu \u2013 do materii wymienionych w ustawie zasadniczej.<\/p>\n

Bardziej ni\u017c postanowienia Konstytucji odleg\u0142e od zasad demokratycznych by\u0142y przepisy nowych ordynacji wyborczych. Zgodnie z sanacyjn\u0105 niech\u0119ci\u0105 do \u201epartyjniactwa\u201d, znika\u0142y partyjne listy w wyborach. Lista do Sejmu mia\u0142a by\u0107 tylko jedna, ustalana przez specjalne Zgromadzenia Okr\u0119gowe pod kuratel\u0105 w\u0142adzy. Wyborca m\u00f3g\u0142 jedynie wybra\u0107 dw\u00f3ch z czterech figuruj\u0105cych na li\u015bcie kandydat\u00f3w. Dwie trzecie senator\u00f3w wybierano w g\u0142osowaniu po\u015brednim \u2013 pozosta\u0142ych, jako si\u0119 rzek\u0142o, mianowa\u0142 prezydent. System cenzus\u00f3w w tych wyborach (wykszta\u0142cenia, posiadanych odznacze\u0144 i stopni oficerskich, pe\u0142nienia okre\u015blonych funkcji z wyboru) sprawia\u0142, \u017ce czynne prawo wyborcze przys\u0142ugiwa\u0142o ok. 2 proc. uprzedniego elektoratu. Cenzus wieku w tych wyborach pozostawa\u0142 bez zmian, natomiast r\u00f3s\u0142 w wyborach do Sejmu: do lat 24 (prawo czynne) i 30 (bierne). Obie izby mia\u0142y si\u0119 te\u017c skurczy\u0107 \u2013 Sejm ponad dwukrotnie (z 444 do 208 pos\u0142\u00f3w), Senat w znacznie mniejszym stopniu (ze 111 do 96 senator\u00f3w).<\/p>\n

\"Wyborcy<\/a>
Wyborcy oczekuj\u0105cy w poczekalni sejmowej na rozmow\u0119 z pos\u0142ami swych okr\u0119g\u00f3w, fot. Andrzej Ajnenkiel, Historia Sejmu Polskiego<\/figcaption><\/figure>\n

Przedostatnie w II RP wybory do Sejmu odby\u0142y si\u0119 8 wrze\u015bnia 1935 r. \u2013 ju\u017c po \u015bmierci Marsza\u0142ka. Frekwencja spad\u0142a drastycznie \u2013 do 46,6 proc. Niemal p\u00f3\u0142 miliona by\u0142o g\u0142os\u00f3w niewa\u017cnych, z kt\u00f3rych przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 oddali ci, kt\u00f3rzy nie odwa\u017cyli si\u0119 na otwarty bojkot. Pierwszy etap wybor\u00f3w do Senatu nast\u0105pi\u0142 tym razem wcze\u015bniej \u2013 25 sierpnia. G\u0142osowa\u0142 wi\u0119kszy procent ni\u017c do Sejmu \u2013 62,4, cho\u0107 wyniki te trudno por\u00f3wnywa\u0107, skoro uprawnionych do udzia\u0142u by\u0142 tylko u\u0142amek ludno\u015bci. Wy\u0142onione wtedy kolegia wojew\u00f3dzkie \u2013 cia\u0142a elektorskie \u2013 dokona\u0142y wyboru senator\u00f3w 15 wrze\u015bnia. Por\u00f3wnywanie wynik\u00f3w do Sejmu i Senatu z poprzednimi nie ma sensu, skoro tym razem kandydat\u00f3w wystawia\u0142 wy\u0142\u0105cznie ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy oraz zaproszone przeze\u0144 ugrupowania ukrai\u0144skie. Je\u015bli w parlamencie pojawi\u0142o si\u0119 jakie\u015b zr\u00f3\u017cnicowanie, to jedynie odzwierciedlaj\u0105ce podzia\u0142y narastaj\u0105ce w osieroconym przez swego za\u0142o\u017cyciela obozie.
\nTo one sta\u0142y si\u0119 powodem rozwi\u0105zania parlamentu przez prezydenta 18 wrze\u015bnia 1938 r.<\/p>\n

Wybory 1938: zapami\u0119taj cztery s\u0142owa…<\/strong><\/h3>\n

Prezydent, rozwi\u0105zuj\u0105c parlament, zapowiedzia\u0142 enigmatycznie, \u017ce w nowej kadencji zajmie on stanowisko w sprawie ordynacji wyborczej, by zmiana sk\u0142adu izb mog\u0142a \u201eda\u0107 pe\u0142niejszy wyraz nurtuj\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie pr\u0105d\u00f3w\u201d. St\u0105d wyborcze has\u0142o nowego \u2013 po rozwi\u0105zaniu BBWR \u2013 ugrupowania sanacyjnego, Obozu Zjednoczenia Narodowego, brzmia\u0142o: \u201eZapami\u0119taj cztery s\u0142owa\/ Sejm to ordynacja nowa\u201d.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 ono zapewne jednym z powod\u00f3w, kt\u00f3re przyczyni\u0142y si\u0119 do znacz\u0105cego wzrostu frekwencji. Innymi przyczyn zapewne szuka\u0107 mo\u017cna w zmierzaj\u0105cej ku wojnie sytuacji mi\u0119dzynarodowej, sprzyjaj\u0105cej skupieniu si\u0119 narodu wok\u00f3\u0142 w\u0142adzy. 6 listopada 1938 r. przy urnach zjawi\u0142o si\u0119 67,1 proc. wyborc\u00f3w. Rz\u0105dz\u0105cym nie uda\u0142o si\u0119 natomiast, mimo stara\u0144, pozyska\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy opozycji. Na listach znale\u017ali si\u0119 \u2013 pr\u00f3cz sanator\u00f3w \u2013 przedstawiciele cz\u0119\u015bci ugrupowa\u0144 ukrai\u0144skich i \u017cydowskich. Wzros\u0142a te\u017c, cho\u0107 znacznie mniej, frekwencja w wyborach do Senatu \u2013 do 70 proc.<\/p>\n

Nowej ordynacji nie uchwalono… Nie by\u0142oby zreszt\u0105 okazji jej wykorzystania \u2013 ju\u017c kilka miesi\u0119cy po wyborach wybuch\u0142a wojna. 3 wrze\u015bnia, ju\u017c w huku dzia\u0142 i bomb, prezydent zamkn\u0105\u0142 ostatni\u0105 sesj\u0119 parlamentu II RP.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W II RP wybory parlamentarne zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 odby\u0107 sze\u015bciokrotnie: w roku 1919, 1922, 1928, 1930, 1935 i 1938. Za pierwszym razem wybierano jednoizbowy Sejm, w pozosta\u0142ych \u2013 tak jak dzi\u015b \u2013 obie izby parlamentu, jednak na pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w g\u0142osowano w\u00f3wczas osobno, w odst\u0119pie tygodnia: najpierw do Sejmu, potem do Senatu.<\/p>\n","protected":false},"author":49,"featured_media":6378,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[529,368,528,375,727,1148],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14367],"yoast_head":"\nWybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wybory do Sejmu Ustawodawczego odby\u0142y si\u0119 26 stycznia 1919, zaledwie dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 tam, gdzie to by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/10\/zgodna-mysl-obywateli-plakat-wyborczy-mhp.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/10\/zgodna-mysl-obywateli-plakat-wyborczy-mhp.jpg\",\"width\":576,\"height\":818,\"caption\":\"Plakat wyborczy, fot. archiwum MHP\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia\",\"name\":\"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-10-05T20:34:56+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-13T10:28:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/69994edbedd05497b58af246a756fa1d\"},\"description\":\"Wybory do Sejmu Ustawodawczego odby\u0142y si\u0119 26 stycznia 1919, zaledwie dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 tam, gdzie to by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/69994edbedd05497b58af246a756fa1d\",\"name\":\"Tomasz Wi\u015bcicki\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-wiscicki\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu","description":"Wybory do Sejmu Ustawodawczego odby\u0142y si\u0119 26 stycznia 1919, zaledwie dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 tam, gdzie to by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/10\/zgodna-mysl-obywateli-plakat-wyborczy-mhp.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/10\/zgodna-mysl-obywateli-plakat-wyborczy-mhp.jpg","width":576,"height":818,"caption":"Plakat wyborczy, fot. archiwum MHP"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia","name":"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#primaryimage"},"datePublished":"2011-10-05T20:34:56+00:00","dateModified":"2021-01-13T10:28:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/69994edbedd05497b58af246a756fa1d"},"description":"Wybory do Sejmu Ustawodawczego odby\u0142y si\u0119 26 stycznia 1919, zaledwie dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 tam, gdzie to by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wybory-parlamentarne-w-miedzywojennym-dwudziestoleciu-historia#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Wybory w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/69994edbedd05497b58af246a756fa1d","name":"Tomasz Wi\u015bcicki","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-wiscicki"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6375"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/49"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6375"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6375\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49482,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6375\/revisions\/49482"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6375"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=6375"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}