{"id":6684,"date":"2011-11-29T19:00:46","date_gmt":"2011-11-29T18:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=6684"},"modified":"2021-01-13T11:27:04","modified_gmt":"2021-01-13T10:27:04","slug":"cienie-cieni-andrzej-kostolowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski","title":{"rendered":"Cienie Cieni"},"content":{"rendered":"<h4 id=\"cien-i-jego-brak\"><strong>Cie\u0144 i jego brak<\/strong><\/h4>\n<p>Jak opisuje to Victor I. Stoichita <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>, cie\u0144&nbsp;dla Grek\u00f3w by\u0142 jedn\u0105 z metafor duszy i cho\u0107&nbsp;w zwi\u0105zku z tym dusz\u0119 osoby zmar\u0142ej por\u00f3wnywano&nbsp;do cienia, a Hades jako ziemia cieni&nbsp;by\u0142 krain\u0105 \u015bmierci, to konotacje cienia nie by\u0142y&nbsp;w staro\u017cytno\u015bci szczeg\u00f3lnie z\u0142owrogie. W pozytywnym&nbsp;wr\u0119cz sensie, za rzymskim autorem&nbsp;Pliniuszem Starszym, wywodzono pochodzenie&nbsp;malarstwa od utrwalenia cienia poprzez&nbsp;wykonanie jego obrysu. I chocia\u017c w gruncie&nbsp;rzeczy chodzi\u0142o o form\u0119 rze\u017abiarsk\u0105 (reliefy&nbsp;powstawa\u0142y w wyniku oblepienia glin\u0105 profilu&nbsp;twarzy, wcze\u015bniej odwzorowanego przez&nbsp;cie\u0144 na \u015bcianie), w r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u017aniejszych interpretacjach&nbsp;t\u0119 realizacj\u0119<em> mimesis<\/em> wi\u0105zano&nbsp;w\u0142a\u015bnie z malarstwem, zmieniaj\u0105c pierwotn\u0105&nbsp;opowie\u015b\u0107. Wida\u0107 to np. u Giorgio Vasariego&nbsp;we fresku <em>Pocz\u0105tki malarstwa<\/em> w Casa Vasari we&nbsp;Florencji. Jeszcze jednemu dzia\u0142aniu z cieniem,&nbsp;tym razem w chrze\u015bcija\u0144stwie, nadano&nbsp;charakter czego\u015b prawdziwie dobrego. By\u0142o&nbsp;to mianowicie odnotowane w Dziejach Apostolskich&nbsp;cudowne uzdrawianie tych chorych,&nbsp;na kt\u00f3rych pada\u0142 cie\u0144 \u015bwi\u0119tego Piotra, co ukaza\u0142&nbsp;m.in. Masaccio we fresku Kaplicy Brancaccich&nbsp;w Santa Maria Carmine we Florencji. Inna&nbsp;rzecz, \u017ce na przestrzeni dziej\u00f3w troch\u0119 przyt\u0142umiono&nbsp;odwzorowywanie \u201edobrego\u201d cienia czy&nbsp;te\u017c pisanie o pozytywach tego \u201edrugiego ja\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6778\" aria-describedby=\"caption-attachment-6778\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/cienie-cieni-fot-joanna-klos-2009\/\" rel=\"attachment wp-att-6778\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6778\" title=\"cienie-cieni-fot-joanna-klos-2009\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/cienie-cieni-fot-joanna-klos-2009-540x413.jpg\" alt=\"\" width=\"540\" height=\"413\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6778\" class=\"wp-caption-text\">fot. Joanna K\u0142os, 2009<\/figcaption><\/figure>\n<p>Czasem dostrzegano w cieniach tylko to, co&nbsp;jest w nich ciemnym odrzutowaniem, kt\u00f3remu&nbsp;na zasadzie kontrastu wobec \u201eboskiego \u015bwiat\u0142a\u201d&nbsp;(b\u0119d\u0105cego jakim\u015b echem kult\u00f3w solarnych!)&nbsp;nadawano z\u0142e czy diabelskie konotacje. Dlatego&nbsp;te\u017c ikona nie zna cienia w og\u00f3le. Od cienia&nbsp;odcina si\u0119 te\u017c sztuka islamu. W ikonie nie ma&nbsp;cienia po prostu dlatego, \u017ce arty\u015bci tworz\u0105cy to&nbsp;\u201eniebia\u0144skie\u201d malarstwo ukazuj\u0105 jedynie \u015bwiat&nbsp;postaci i przedmiot\u00f3w w pe\u0142nym blasku. Wraz&nbsp;z cieniem mo\u017cna by\u0142oby zej\u015b\u0107 na grzeszn\u0105 ziemi\u0119&nbsp;i, co najgorsze, ulec demonom, zdaj\u0105 si\u0119&nbsp;przekonywa\u0107 tw\u00f3rcy sztuki chrze\u015bcija\u0144stwa&nbsp;wschodniego. W jednej z aria\u0144skich mozaik&nbsp;(jak w Sant\u2019Apollinare Nuovo w Rawennie) pojawiaj\u0105&nbsp;si\u0119 manifestacyjnie zaznaczone cienie&nbsp;przy postaciach Chrystusa i towarzysz\u0105cych&nbsp;mu os\u00f3b w scenie cudu nakarmienia tysi\u0119cy&nbsp;ludzi pi\u0119cioma chlebami i dwoma rybami. Jest&nbsp;to jednak wyj\u0105tek i herezja, aria\u0144skie potraktowanie&nbsp;Chrystusa jako postaci ziemskiej i wobec&nbsp;Boga Ojca drugoplanowej. A cie\u0144 podkre\u015bla&nbsp;tak\u0105 interpretacj\u0119, b\u0119d\u0105c form\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z nie-niebem, czyli z naszym grzesznym pado\u0142em.&nbsp;We wszelkich kanonicznych wyobra\u017ceniach&nbsp;w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim nie ma wi\u0119c&nbsp;miejsca na cienie. Tak wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zuj\u0105c&nbsp;np. do niebia\u0144skiego z\u0142ota w mozaikach czy&nbsp;na malowanych temper\u0105 deskach ikon, mniej&nbsp;lub bardziej widoczne \u015bwiat\u0142o wi\u0105zano z chwa\u0142\u0105&nbsp;i \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, a cienie i ciemno\u015b\u0107 z brakiem&nbsp;sacrum. Podobne my\u015blenie przebija si\u0119 raz po&nbsp;raz przez ca\u0142\u0105 niemal sztuk\u0119 Zachodu a\u017c po&nbsp;wiek XIX, a czasem nawet i do dzisiaj. (Nawet&nbsp;je\u015bli barokowi tenebry\u015bci tak mocno zmienili&nbsp;proporcje relacji roz\u015bwietlone\/zaciemnione).<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-6684 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/cienie-cieni-fot-joanna-klos-2009'><img width=\"313\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/cienie-cieni-fot-joanna-klos-2009.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6778\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6778'>\n\t\t\t\tfot. Joanna K\u0142os, 2009\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/lachowicz-zw-004'><img width=\"334\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/lachowicz-zw-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6690\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6690'>\n\t\t\t\t    Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/lachowicz-fot-zw'><img width=\"292\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/lachowicz-fot-zw.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6689\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6689'>\n\t\t\t\t Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/lachowicz-2-fot-zw'><img width=\"195\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/lachowicz-2-fot-zw.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6688\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6688'>\n\t\t\t\t    Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-6687\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-6687'>\n\t\t\t\t Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Dialektyk\u0119 jasno\u015bci i ciemno\u015bci wida\u0107&nbsp;w czarno-bia\u0142ej sztuce, jak\u0105 u progu nowo\u017cytno\u015bci&nbsp;sta\u0142a si\u0119 grafika. Cho\u0107 w miedziorytach&nbsp;i drzeworytach Albrechta D\u00fcrera niejednokrotnie&nbsp;nie ma bezpo\u015bredniego wydobycia cienia,to jednak roz\u015bwietlone \u201eblaskiem dobra\u201d wn\u0119trze&nbsp;<em>Pracowni \u015bwi\u0119tego Hieronima<\/em> (1514) wyra\u017anie&nbsp;kontrastuje z teuto\u0144skim czarnym lasem&nbsp;w <em>Adamie i Ewie<\/em> (1507) czy te\u017c z ciemnymi&nbsp;si\u0142ami macek z\u0142a, otaczaj\u0105cymi dzielnego bojownika&nbsp;bo\u017cej sprawy w <em>Rycerzu, diable i \u015bmierci<\/em>&nbsp;z 1513\u20131514. Je\u015bli jezuita Athanasius Kircher&nbsp;w swoim projekcie<em> Machiny parastatycznej<\/em>&nbsp;w 1656 roku prezentowa\u0142 odrzutowanie cienia&nbsp;postaci, to nie omieszka\u0142 domalowa\u0107 u niej&nbsp;szata\u0144skich rog\u00f3w, dla podkre\u015blenia demonicznego&nbsp;charakteru samego cienia. Nawet racjonalny&nbsp;teoretyk i praktyk iluzjonizmu, Samuel&nbsp;van Hoogstraten, w swym eksperymencie&nbsp;<em>Taniec cieni<\/em> (1675), ciemnym i powi\u0119kszonym&nbsp;odbiciom postaci nada\u0142 demoniczny charakter<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6687\" aria-describedby=\"caption-attachment-6687\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006\/\" rel=\"attachment wp-att-6687\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6687\" title=\" Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006-540x361.jpg\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" width=\"540\" height=\"361\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6687\" class=\"wp-caption-text\">Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra<\/figcaption><\/figure>\n<p>Od XVIII wieku coraz wyra\u017aniej zaznacza&nbsp;si\u0119 odwr\u00f3t od wi\u0105zania cieni ze sfer\u0105 z\u0142a. Psychologiczne&nbsp;eksperymenty Johanna Caspera&nbsp;Lavatera z jego <em>id\u00e9e fixe<\/em> wi\u0105zania wygl\u0105du&nbsp;z charakterem opar\u0142y si\u0119 na cieniach profilowych,&nbsp;demonstruj\u0105cych rysy twarzy. W XX wieku&nbsp;cie\u0144 nie tylko zosta\u0142 uznany za godny uwagi&nbsp;motyw sztuki (patrz szczeg\u00f3lnie film ekspresjonistyczny);&nbsp;w niekt\u00f3rych wypadkach (Giorgio&nbsp;de Chirico) budowa\u0142 nastr\u00f3j dzie\u0142.<\/p>\n<h4 id=\"same-cienie\"><strong>Same cienie<\/strong><\/h4>\n<p>Fotografia w spos\u00f3b naturalny zaj\u0119\u0142a si\u0119&nbsp;dialektyk\u0105 \u015bwiate\u0142 i cieni. Tu rozwa\u017ca\u0107 mo\u017cna&nbsp;z jednej strony plato\u0144skie podej\u015bcie do cieni&nbsp;z jego ikonicznym przyj\u0119ciem pozornych wyobra\u017ce\u0144&nbsp;odbijanych jak w lustrze. A z drugiej,&nbsp;pliniuszowe ujmowanie indeks\u00f3w poprzez&nbsp;odwzorowanie cieni rzeczywistych postaci&nbsp;i obiekt\u00f3w. Wtedy widzimy, jak cienie staj\u0105&nbsp;si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi tematami uj\u0119\u0107, ale jednocze\u015bnie&nbsp;wybijaj\u0105 si\u0119 faktury powierzchni, kt\u00f3re cienie&nbsp;przyjmuj\u0105. Wystarczy przypomnie\u0107 tu takiego&nbsp;mistrza, jak Alfred Stieglitz, kt\u00f3ry swe<em> Cienie na&nbsp;jeziorze \u2013 Stieglitz i Walkowitz<\/em> (1916) uj\u0105\u0142 na pofalowanej&nbsp;wodzie, nadaj\u0105cej owym frontalnie&nbsp;pokazanym, monumentalnym cieniom rozedrganie&nbsp;i zamazanie. Wielk\u0105 rol\u0119 w eksplorowaniu&nbsp;portret\u00f3w cieniowych odegra\u0142 Andr\u00e9&nbsp;Kert\u00e9sz, kt\u00f3ry od lat 20. do 50. wykona\u0142 ca\u0142y&nbsp;szereg niezwykle pi\u0119knych sylwetowych konterfekt\u00f3w&nbsp;z profilu. W arcydziele fotograficznej&nbsp;hermeneutyki Ugo Mulasa (<em>Verifica 2. Proces&nbsp;fotograficzny. Autoportret dla Lee Friedlandera<\/em>,&nbsp;1970) poprzez \u015bwiat\u0142o i cie\u0144 dostajemy wizualn\u0105&nbsp;definicj\u0119 fotografii. Jest w tej odbitce tak\u017ce&nbsp;i lustrzane (plato\u0144skie) pokazanie samego&nbsp;aparatu fotograficznego, trzymanego przez&nbsp;autora i w\u0142a\u015bnie wykonuj\u0105cego ogl\u0105dane zdj\u0119cie<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>.&nbsp;To zamanifestowanie aparatu (<em>obcego cia\u0142a,&nbsp;kt\u00f3re zaciemnia i blokuje samego fotografa<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>)&nbsp;towarzyszy mocnemu, ale i plazmowatemu,&nbsp;frontalnemu uj\u0119ciu autora zdj\u0119cia. Wielka fotoreporterka&nbsp;Susan Meiselas w pracy<em> \u017bo\u0142nierze&nbsp;rewiduj\u0105 pasa\u017cer\u00f3w autobusu na autostradzie&nbsp;p\u00f3\u0142nocnej w Salwadorze<\/em> (1983) pokaza\u0142a nie&nbsp;same postacie, a tylko ich \u201ebezbronne\u201d cienie&nbsp;na tle chropowatej \u015bciany. Skoro mowa o cieniach,&nbsp;mo\u017cna te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wa\u017cnych&nbsp;dla naszej fotografii Jerzego Lewczy\u0144skiego&nbsp;i Janusza Le\u015bniaka. Lewczy\u0144ski parokrotnie&nbsp;eksplorowa\u0142 cie\u0144 w ramach swego wielopi\u0119trowego&nbsp;systemu \u201e\u015bwiadectw czasu\u201d. O Le\u015bniaku&nbsp;pisa\u0142 Krzysztof Jurecki, \u017ce <em>po kilkunastu&nbsp;latach bardzo wyrafinowanej fotografii czarno-&nbsp;-bia\u0142ej, a potem kolorowej, dotar\u0142 do sakralizacji&nbsp;w\u0142asnego cienia<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Jego fotograficzne mandale&nbsp;z cieniem autora w centrum uzna\u0142a El\u017cbieta&nbsp;\u0141ubowicz za doj\u015bcie do punktu, w kt\u00f3rym <em>fotograficzny&nbsp;obraz staje si\u0119 ju\u017c narz\u0119dziem mistycznego&nbsp;ogl\u0105du \u015bwiata, a jego fizyczno\u015b\u0107 przekracza&nbsp;swoje granice, wchodz\u0105c w metafizyk\u0119<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Szczeg\u00f3lne miejsce w\u015br\u00f3d badaj\u0105cych cie\u0144&nbsp;zajmuje Andrzej Lachowicz \u2013 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca si\u0119&nbsp;posta\u0107 naszej sztuki, a przy tym fotograf licz\u0105cy&nbsp;si\u0119 w skali nie tylko polskiej. W 1964 artysta wykona\u0142&nbsp;sw\u00f3j <em>Cie\u0144<\/em>. W 1966 zas\u0142yn\u0105\u0142 zdj\u0119ciem pod&nbsp;znamiennym tytu\u0142em <em>Cie\u0144, ja sam<\/em>. W 1970 pokaza\u0142&nbsp;tryptyki zdj\u0119\u0107 z cieniami <em>Ja, ty, on<\/em>. Wa\u017cny&nbsp;sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce pokazuj\u0105cy cienie samego tw\u00f3rcy&nbsp;nowojorski cykl <em>Fotografii konkretnej<\/em> (1972).&nbsp;P\u00f3\u017aniej artysta prezentowa\u0142 jeszcze \u201ecieniowe\u201d&nbsp;zdj\u0119cia: <em>Ja sam w 1973<\/em>,<em> Cienie<\/em> w 1968, 1971,&nbsp;1973 i 1977 i w latach 90. Do<em> Cieni<\/em> wraca do dzi\u015b.&nbsp;Jego autoportretowe fotografie z cieniami pokazuj\u0105&nbsp;znamienny proces. S\u0105 przede wszystkim&nbsp;frontalne i poza euforycznymi zdj\u0119ciami z Ameryki&nbsp;o kolistych formatach z cieniami autora na&nbsp;tle nowojorskiej ulicy, za t\u0142o maj\u0105 na og\u00f3\u0142 trawnik&nbsp;lub faktur\u0119 ziemi czy kamyki. Czasem mog\u0105&nbsp;to by\u0107 meble, \u015bciany, elementy \u201ema\u0142ej krz\u0105taniny\u201d.&nbsp;Je\u015bli naturalne akcenty t\u0142a s\u0105 mocne i nieulegaj\u0105 formom cieni, to elementy architektury&nbsp;bywaj\u0105 jakby przez cienie poch\u0142aniane. Cienie&nbsp;Lachowicza s\u0105 \u201eobserwowane\u201d przez nas wraz&nbsp;z obiektywem aparatu: nast\u0119puje wyd\u0142u\u017cenie&nbsp;postaci odbitej na poziomej p\u0142aszczy\u017anie, powi\u0119kszaj\u0105&nbsp;si\u0119 stopy, a zmniejszaj\u0105 tors i g\u0142owa.&nbsp;Spogl\u0105damy na dziwne twory, nadaj\u0105ce nieostry&nbsp;obrys ciemnej postaci-fantomowi, bez&nbsp;wype\u0142nie\u0144 szczeg\u00f3\u0142ami i z faktur\u0105 ziemi potraktowan\u0105 jak palimpsest. Autor, powracaj\u0105c tak&nbsp;uparcie do motywu cienia, \u015bwiadom jest jego&nbsp;dziwno\u015bci, ale jednocze\u015bnie zafascynowany&nbsp;konkretno\u015bci\u0105 jego pojawienia si\u0119 i mo\u017cliwo\u015bci\u0105&nbsp;zanotowania chwili, w przypadku cienia jakby&nbsp;bardziej momentalnej ni\u017c w innych zdj\u0119ciowych&nbsp;notacjach. Barbara Baworowska dostrzeg\u0142a&nbsp;w cieniowych pracach artysty pos\u0142u\u017cenie&nbsp;si\u0119 symbolem o nieograniczonej pojemno\u015bci&nbsp;dla ukazania \u201ewewn\u0119trznej struktury \u015bwiata\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>.&nbsp;Natomiast z punktu widzenia samego autora,<em>&nbsp;Cienie<\/em> zawieraj\u0105 element \u201eciemnej strony cz\u0142owieka\u201d,&nbsp;kt\u00f3ra, jak przyznaje artysta, tkwi w nim:&nbsp;<em>U \u017byd\u00f3w to jest na przyk\u0142ad taki Dybuk&#8230; taki niby&nbsp;diabe\u0142, (&#8230;) on potrafi cz\u0142owieka opanowa\u0107<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>. Ten&nbsp;element demonicznego ow\u0142adni\u0119cia w spos\u00f3b&nbsp;kapitalny odnosi Lachowicz do samej sztuki.&nbsp;Kazimierz Piotrowski tak to komentuje: <em>sztuka&nbsp;wsp\u00f3\u0142czesna \u2013 jak implicite sugeruje Lachowicz&nbsp;\u2013 jest dojmuj\u0105co manipulatorska, a wi\u0119c&#8230; jest&nbsp;ukierunkowana na cie\u0144, czyli na powierzchowny,&nbsp;jakby na\u015bladuj\u0105cy prze\u015bmiewczo rzeczywisto\u015b\u0107,&nbsp;dora\u017any efekt taumaturgiczny, kt\u00f3ry nie pozwala&nbsp;na poznanie jej \u017ar\u00f3d\u0142a<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. Cho\u0107 cienie Lachowicza&nbsp;s\u0105 enigmatyczne (nie \u201em\u00f3wi\u0105\u201d w szczeg\u00f3\u0142ach&nbsp;o aktualnej kondycji fotografuj\u0105cego), to&nbsp;gdy si\u0119 w nie wpatrze\u0107, daj\u0105 wiele do my\u015blenia&nbsp;o autorze. Poniewa\u017c artysta uleg\u0142 w 2000 roku&nbsp;wypadkowi i w du\u017cej mierze przywi\u0105zany jest&nbsp;od tego czasu do w\u00f3zka inwalidzkiego, cie\u0144&nbsp;odwzorowuje now\u0105 sytuacj\u0119 i informuje nas&nbsp;o tej zmianie, cho\u0107 czyni to dyskretnie i bez patosu.&nbsp;Fotograficzne odrzutowania cieni u Lachowicza&nbsp;nawet jako obsesja artysty (a mo\u017ce&nbsp;i dlatego) nabieraj\u0105 wci\u0105\u017c od nowa odczytywanych&nbsp;znacze\u0144.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6690\" aria-describedby=\"caption-attachment-6690\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\/lachowicz-zw-004\/\" rel=\"attachment wp-att-6690\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-6690\" title=\" Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/lachowicz-zw-004-540x387.jpg\" alt=\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\" width=\"540\" height=\"387\"\/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6690\" class=\"wp-caption-text\">Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra<\/figcaption><\/figure>\n<p>Od po\u0142owy lat 80. znacz\u0105cy \u015bwiatowi arty\u015bci&nbsp;niejednokrotnie si\u0119gaj\u0105 po ide\u0119 cienia.&nbsp;Czyni\u0105 to zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy uruchamiaj\u0105c&nbsp;ciemne sylwetki, koncentruj\u0105 si\u0119 na fantomatyczno\u015bci&nbsp;przedstawie\u0144. Widmowo\u015b\u0107 i brak&nbsp;cielesno\u015bci to jakby zaznaczenie osobowej&nbsp;obecno\u015bci poprzez pami\u0119\u0107 sentymentaln\u0105&nbsp;i nostalgi\u0119<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>. G\u0142\u0119boko prze\u017cywaj\u0105cy histori\u0119,&nbsp;a zw\u0142aszcza jej wydarzenia w odniesieniu do&nbsp;Holokaustu, Christian Boltanski za w\u0142a\u015bciwe&nbsp;uzna\u0142 w 1991 roku uruchomienie na swej wystawie&nbsp;w Hamburgu ca\u0142ego spektaklu ma\u0142ych&nbsp;figurek, pokazuj\u0105cych w panoramicznym odrzutowaniu&nbsp;na \u015bcianach wok\u00f3\u0142 olbrzymie cienie.&nbsp;\u015awiadomie pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 \u201eoszustwem\u201d zmonumentalizowania&nbsp;mikroteatrzyku w\u0142asnych&nbsp;prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych, a tak\u017ce odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do&nbsp;wspomnie\u0144 o pomordowanych dzieciach, zapewne&nbsp;fascynuj\u0105cych si\u0119 takimi teatrzykami.&nbsp;W 1999 roku powsta\u0142o kilka wersji animacji&nbsp;cieni w <em>Procesji<\/em> Williama Kentridge\u2019a, wielkiej&nbsp;postaci sztuki po\u0142udniowoafryka\u0144skiej. W formie&nbsp;filmu animowanego z przejmuj\u0105c\u0105 pie\u015bni\u0105&nbsp;z Bantustanu przez ekran przesuwaj\u0105 si\u0119&nbsp;sylwetki ludzi reprezentuj\u0105cych losy mieszka\u0144c\u00f3w&nbsp;Afryki Po\u0142udniowej. Bardzo zaanga\u017cowany&nbsp;w walk\u0119 z apartheidem William Kentridge,&nbsp;jako syn prawnika \u2013 obro\u0144cy oskar\u017canych&nbsp;czarnych dzia\u0142aczy wolno\u015bciowych,&nbsp;w\u0142a\u015bnie swymi z\u0142udnymi cieniami pokaza\u0142&nbsp;cz\u0119\u015b\u0107 historycznej prawdy. Cienie sylwetek&nbsp;(a wi\u0119c cienie cieni) pos\u0142u\u017cy\u0142y dramatycznemu&nbsp;ujawnieniu zniszcze\u0144 i ludzkich cierpie\u0144.&nbsp;Kara Walker jest zwracaj\u0105c\u0105 uwag\u0119 artystk\u0105&nbsp;afroameryka\u0144sk\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 swe sylwetowo&nbsp;ukazane postacie w scenach, kt\u00f3re odwzorowuj\u0105&nbsp;przestrze\u0144 wok\u00f3\u0142 jak w dioramie i ogarniaj\u0105 widz\u00f3w ze wszystkich stron. Nawi\u0105zanie&nbsp;do XVIII-wiecznego teatru sylwetek wraz z rekwizytami&nbsp;tamtej epoki ma swe uzupe\u0142nienie&nbsp;w formach drastycznych wydarze\u0144 z kr\u0119gu rasizmu,&nbsp;dyskryminacji i spychania na margines&nbsp;reprezentant\u00f3w czarnej rasy. Dodatkowym&nbsp;akcentem u Walker jest ironiczna wymowa&nbsp;ciemnych postaci jej post-cinematycznego&nbsp;teatru cieni, w kt\u00f3rych okropno\u015bciom towarzyszy&nbsp;elegancja, a s\u0142owo \u201enegatyw\u201d nabiera&nbsp;szczeg\u00f3lnej wymowy, skoro do dzi\u015b w \u015brodowiskach&nbsp;ksenofob\u00f3w okre\u015bla ono przedstawiciela&nbsp;rasy czarnej. Robert Storr pyta\u0142: <em>w tradycji&nbsp;eurocentryzmu czer\u0144 by\u0142a historycznie cieniem&nbsp;odrzutowywanym przez biel. Co jest cieniem&nbsp;czerni? [Czy nie jest ni\u0105] czarna dziura w rdzeniu&nbsp;kultury Zachodu?<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Je\u015bli w naszej \u201ejaskini Platona\u201d, w kt\u00f3rej \u017cyjemy,&nbsp;cienie s\u0105 ogl\u0105dan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, sprowadzenieich do funkcji cieni drugiego stopnia&nbsp;(tak jak pokazuj\u0105 to wymienieni arty\u015bci) pozwala&nbsp;na uchwycenie czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c otaczaj\u0105ca&nbsp;nas zwyk\u0142a iluzja.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">V.I. Stoichita, <em>Kr\u00f3tka historia cienia<\/em>, Krak\u00f3w 2001.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Ibidem, s. 124-125.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Zob. <em>Photography as Art \u2013 Art as Photography<\/em> [katalog],&nbsp;opr. H. Burkert, F. Neus\u00fcss, Gesamthochschule&nbsp;Kassel, Kassel 1977, s. 8-9.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">R. Heyne, <em>Photography as Art&#8230;<\/em>, op. cit., s. 8.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">K. Jurecki, <em>Upadki Andrzeja Lachowicza<\/em>, http:\/\/www.obieg.pl\/cal2007\/08111301.php<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">E. \u0141ubowicz,<em> Cie\u0144 w mandali<\/em>, \u201eFormat\u201d 2011, nr 59,&nbsp;s. 95.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">B. Baworowska, <em>Cie\u0144<\/em>, \u201ePermafo. Interpretacje\u201d 1981,&nbsp;nr 2, s. 5.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Wypowied\u017a A. Lachowicza cytowana w: K. Piotrowski,&nbsp;<em>Sztuka upadku. Lachowicz i jego cie\u0144<\/em>,&nbsp;\u201eSztuka.pl\u201d 2009, nr 4.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">K. Piotrowski,<em> Sztuka upadku&#8230;<\/em>, op. cit.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">H.K. Bhabha, The Other Question: Stereotype, Discrimination&nbsp;and the Discussion of Colonialism,&nbsp;[w:] H. Bhabha, The Location of Culture, New York&nbsp;1994.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\">R. Storr, Spoked, [w:] P. Vergne, Kara Walker: <em>My&nbsp;Complement, My Enemy, My Oppressor, My Love&nbsp;<\/em>[katalog], Walker Art Center, Minneapolis 2007,&nbsp;s. 65.<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak opisuje to Victor I. Stoichita, cie\u0144 dla Grek\u00f3w by\u0142 jedn\u0105 z metafor duszy i cho\u0107 w zwi\u0105zku z tym dusz\u0119 osoby zmar\u0142ej por\u00f3wnywano do cienia, a Hades jako ziemia cieni by\u0142 krain\u0105 \u015bmierci, to konotacje cienia nie by\u0142y w staro\u017cytno\u015bci szczeg\u00f3lnie z\u0142owrogie. <\/p>\n","protected":false},"author":62,"featured_media":6687,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[348,319,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14084],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Cienie Cieni<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"We wszelkich kanonicznych wyobra\u017ceniach w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim nie ma wi\u0119c miejsca na cienie\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006.jpg\",\"width\":1000,\"height\":669,\"caption\":\"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\",\"name\":\"Cienie Cieni\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-11-29T18:00:46+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-13T10:27:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/06f0cf4e0bc8dd9eb9e634fd4cbfd47f\"},\"description\":\"We wszelkich kanonicznych wyobra\u017ceniach w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim nie ma wi\u0119c miejsca na cienie\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cienie Cieni\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/06f0cf4e0bc8dd9eb9e634fd4cbfd47f\",\"name\":\"Andrzej Kosto\u0142owski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-kostolowski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cienie Cieni","description":"We wszelkich kanonicznych wyobra\u017ceniach w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim nie ma wi\u0119c miejsca na cienie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/wernisaz-andrzej-lachowicz-2009-02-26-184921-006.jpg","width":1000,"height":669,"caption":"Wernisa\u017c wystawy Andrzeja Lachowicza \u201eVegetation\u201d, w galerii Foto-Medium-Art, 2009. Andrzej Lachowicz, w tle prace \u201eSi\u0119\u201d, 1972 oraz \u201eWyj\u0105tkowy punkt widzenia\u201d, 2005, fot. Z. Walig\u00f3ra"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski","name":"Cienie Cieni","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#primaryimage"},"datePublished":"2011-11-29T18:00:46+00:00","dateModified":"2021-01-13T10:27:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/06f0cf4e0bc8dd9eb9e634fd4cbfd47f"},"description":"We wszelkich kanonicznych wyobra\u017ceniach w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim nie ma wi\u0119c miejsca na cienie","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/cienie-cieni-andrzej-kostolowski#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cienie Cieni"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/06f0cf4e0bc8dd9eb9e634fd4cbfd47f","name":"Andrzej Kosto\u0142owski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-kostolowski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/62"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6684"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6684\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49481,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6684\/revisions\/49481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6684"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=6684"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}