![\""Mapa](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/mapa-terytorium-365x600.jpg\" "\\"\"Mapa")
<\/a>Stylizowana miejscami na monografi\u0119 napisan\u0105 po \u015bmierci artysty (znamy to cho\u0107by z \u201eCz\u0105stek elementarnych\u201d opisuj\u0105cych genez\u0119 opus magnum<\/em> Michela Dzier\u017cy\u0144skiego), \u201eMapa i terytorium\u201d przypomina klasyczny K\u00fcnstlerroman<\/em>, a ze wzgl\u0119du na bardzo uczone i adekwatnie do tego interesuj\u0105ce dysputy o naturze sztuki, polityce i ekonomii budzi skojarzenia z solidn\u0105 jak Pan B\u00f3g przykaza\u0142 powie\u015bci\u0105 modernistyczn\u0105 (cho\u0107 z drugiej strony ascetyczny tryb \u017cycia Jeda Martina jest idealnym zaprzeczeniem wszystkich tych zwyrodnia\u0142ych sposob\u00f3w, w jakie z nadmiarem wolnego czasu radzi sobie na przyk\u0142ad r\u00f3wnie znudzony \u015bwiatem Des Esseintes z \u201eNa wspak\u201d Huysmansa). Pod koniec powie\u015b\u0107 zamienia si\u0119 w krymina\u0142 \u2013 a mimo to najwi\u0119ksz\u0105 zagadk\u0105 nie jest wcale pytanie, kto zabi\u0142. Mnie przynajmniej o wiele bardziej nie dawa\u0142a spokoju ciekawo\u015b\u0107, jak mog\u0142y tak naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0107 prace Jeda \u2013 a zw\u0142aszcza jego mapy.<\/p>\n Autor po\u015bwi\u0119ca sporo miejsca mapom \u2013 a dok\u0142adniej ich opisom, recenzjom, interpretacjom. W ten spos\u00f3b otrzymujemy wielopi\u0119trowe odzwierciedlenie \u015bwiata: rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013 mapa \u2013 fotografia \u2013 retusz \u2013 tekst recenzji\/interpretacji (ekfraza). W gruncie rzeczy Houellebecq daje nam wi\u0119c nie tylko pop\u0142uczyny po pracach Jeda, kt\u00f3re musimy sobie wyobra\u017ca\u0107 na podstawie natchnionych, pretensjonalnych (i zmy\u015blonych) recenzji krytyk\u00f3w z Le Monde \u2013 tak naprawd\u0119 dostajemy od autora \u201eMo\u017cliwo\u015bci wyspy\u201d zniekszta\u0142cony obraz \u015bwiata wynaturzonego przez seri\u0119 odbi\u0107 i transpozycji.<\/p>\n 2) O sztuce i sztuczno\u015bci<\/p>\n Krajobraz \u201ewidziany z perspektywy Boga\u201d (obserwatora patrz\u0105cego na \u015bwiat mechanicznym okiem aparatu) zast\u0119puje autentyczn\u0105 przestrze\u0144, podobnie jak hotele z katalogu Michelina dostosowuj\u0105 sw\u00f3j obraz regionalnej Francji do wyobra\u017ce\u0144 najbogatszych klient\u00f3w z Chin czy Rosji.<\/p>\n \u015awiat w najnowszej powie\u015bci Michela Houellebecq\u2019a opanowa\u0142a sztuczno\u015b\u0107. Zanim poniesie sztuczn\u0105 \u015bmier\u0107 w jednej ze szwajcarskich klinik, ojciec Jeda z powod\u00f3w zdrowotnych zostaje wyposa\u017cony w sztuczny odbyt. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, skoro p\u00f3\u0142 \u017cycia konsumowa\u0142 sztuczne wytwory przemys\u0142u i kultury.<\/p>\n Ojciec Jeda by\u0142 absolutnie oddanym pracy architektem. Powielaj\u0105c wci\u0105\u017c ten sam schemat, projektowa\u0142 idealne, wielokrotnie nagradzane nadmorskie sanatoria \u2013 kolejne kopie bezosobowych miejsc do mieszkania. Sztuczno\u015bci i powtarzalno\u015bci architektury zdominowanej przez zdehumanizowane koncepcje Le Corbusiera i Miesa van Der Rohe autor \u201eMapy i terytorium\u201d przeciwstawia sentymentaln\u0105 samotni\u0119 rodzinnego domu, do kt\u00f3rej udaj\u0105 si\u0119 na wygnanie ze \u015bwiata powie\u015bciowy Houellebecq, a potem Jed, kiedy ju\u017c osi\u0105gn\u0105 odpowiedni moment wewn\u0119trznego rozwoju. Izolacja jest jedynym ratunkiem przed \u015bwiatem, kt\u00f3ry zmierza do tego, aby zamieni\u0107 wszystko w symulakry.<\/p>\n Ten sam proces mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 na poziomie stylistyki na przyk\u0142adzie j\u0119zyk\u00f3w i bran\u017cowych \u017cargon\u00f3w (gorszy pieni\u0105dz wypiera z obiegu lepszy). Houellebecq\u2019owi zarzucano plagiat, m.in. skopiowanie kilku notek z Wikipedii (pewnie st\u0105d ironiczne podzi\u0119kowania dla jej tw\u00f3rc\u00f3w), ale to rzecz jasna zupe\u0142nie bzdurne oskar\u017cenia. Pisarz pastiszuje te\u017c bez lito\u015bci cho\u0107by pretensjonalny j\u0119zyk krytyk\u00f3w sztuki czy g\u0142upawe kalki j\u0119zykowe z broszur i przewodnik\u00f3w turystycznych \u2013 sztuczne twory, brutalnie deformuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 powinny w miar\u0119 wiernie opisywa\u0107.<\/p>\n Je\u015bli mowa o brutalnej deformacji, Houellebecq nie oszcz\u0119dza te\u017c samego siebie \u2013 a przynajmniej swojego symulakrum na kartach ksi\u0105\u017cki. Psychopata, kt\u00f3ry porcjuje zw\u0142oki francuskiego pisarza, a potem rekonfiguruje elementy, tworz\u0105c z nich w\u0142asn\u0105 uk\u0142adank\u0119 (\u201emarna imitacja prac Jacksona Pollocka\u201d), uosabia najpewniej \u201eprzetw\u00f3rcze\u201d stadium kultury (albo mo\u017ce to, jak bezmy\u015blni krytycy obchodz\u0105 si\u0119 z jego ksi\u0105\u017ckami?).<\/p>\n Poj\u0119cia utraci\u0142y znaczenia, a j\u0119zyki \u2013 kontakt z rzeczywisto\u015bci\u0105 (dlatego powie\u015bciowy Houellebecq popada w depresj\u0119 godn\u0105 Lorda Chandosa). Cia\u0142o (a szerzej \u2013 cz\u0142owiek) zosta\u0142o zdegradowane (uwznio\u015blone?) do rangi tworzywa, zupe\u0142nie jak w szalonych pracach Australijczyka Stelarca (albo Buffalo Billa, psychopatycznego krawca z \u201eMilczenia Owiec\u201d, kt\u00f3ry obdziera\u0142 ofiary ze sk\u00f3ry, aby potem uszy\u0107 z niej \u201estr\u00f3j kobiety\u201d).<\/p>\n Nie jest to zreszt\u0105 koncepcja taka \u015bwie\u017ca \u2013 realizowa\u0142 j\u0105 ju\u017c, cho\u0107 bardziej w przestrzeni nauki ni\u017c sztuki, opisany m.in. w \u201eBiegunach\u201d Olgi Tokarczuk XVII-wieczny niderlandzki anatom Fryderyk Ruysch. Opr\u00f3cz bogatej kolekcji preparat\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie zdeformowanych organizm\u00f3w i narz\u0105d\u00f3w) i przeprowadzania publicznych sekcji zw\u0142ok (tak zwane \u201elekcje anatomii\u201d by\u0142y w jego czasach bardzo popularne, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne przedstawienia malarskie, z \u201eLekcj\u0105 anatomii doktora Tulpa\u201d Rembrandta na czele), Ruysch stworzy\u0142 cykl dioram, przedstawiaj\u0105cych alegoryczne scenki rodzajowe. Za tworzywo do nich pos\u0142u\u017cy\u0142y mu m.in. dzieci\u0119ce szkieleciki i ludzkie tkanki. Ruysch tworzy\u0142 krajobrazy, wykorzystuj\u0105c np. kamienie nerkowe \u2013 drzewa sporz\u0105dza\u0142 ze specjalnie spreparowanych \u017cy\u0142, a do wykonania trawy i krzew\u00f3w u\u017cywa\u0142 mniejszych naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Op\u0142akuj\u0105ce sw\u00f3j los czaszki ociera\u0142y \u0142zy przy pomocy chusteczek misternie wykonanych z tkanek p\u0142ucnych i m\u00f3zgowych, szkielet ma\u0142ego dziecka gra\u0142 na skrzypcach smyczkiem zrobionym z utwardzonej t\u0119tnicy.<\/p>\n Ruysch oczywi\u015bcie nie musia\u0142 mordowa\u0107, aby wej\u015b\u0107 w posiadanie sk\u0142adnik\u00f3w do swoich projekt\u00f3w, jak czyni\u0142 to psychopatyczny chirurg z \u201eMapy i terytorium\u201d, w kt\u00f3rego piwnicy policjanci znale\u017ali instalacje zbudowane z wynaturzonych organ\u00f3w. Trudno jednak poza tym znale\u017a\u0107 znacz\u0105ce r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy ich postawami: dlaczego Ruyscha nazywamy \u201enaukowcem\u201d, a chirurga-morderc\u0119 \u2013 \u201epsychopat\u0105\u201d? Co odr\u00f3\u017cnia artyst\u0119 od szale\u0144ca? Czy w ci\u0105gu trzystu lat tak zmieni\u0142 si\u0119 \u015bwiat (albo ludzko\u015b\u0107 i jej stosunek do cia\u0142a i duszy?), \u017ce podobna tw\u00f3rcza ciekawo\u015b\u0107 kompletnie straci\u0142a uzasadnienie? Chirurg powtarza gest Ruyscha w zmienionych warunkach, na\u015bladuje jego sztuk\u0119 ow\u0142adni\u0119t\u0105 obsesj\u0105 \u015bmierci, symuluje makabryczne prace znane dzi\u015b wy\u0142\u0105cznie z rycin \u2013 ci\u0119\u017cko jednak przypuszcza\u0107, by Houellebecq\u2019owi chodzi\u0142o jedynie o proste spostrze\u017cenie, \u017ce to kontekst nadaje dzia\u0142aniu znaczenie.<\/p>\n 3) Panie Houellebecq, \u017carty Pan sobie stroisz?<\/p>\n \u201eMapa i terytorium\u201d. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce trudno o bardziej pretensjonalny tytu\u0142. Oczywi\u015bcie, od razu przychodzi na my\u015bl Baudrillard i \u201eO \u015bcis\u0142o\u015bci w nauce\u201d Borgesa \u2013 a w dalszej kolejno\u015bci, pod wp\u0142ywem dysputy o istocie architektury, cho\u0107by Jencks i jego koncepcja \u201edouble coding\u201d. W ksi\u0105\u017cce roi si\u0119 od uczonych dyskusji o ekonomii i przenikliwych antropologicznych obserwacji. Odnajdujemy ca\u0142e mn\u00f3stwo odniesie\u0144 i cytat\u00f3w, a tak\u017ce to b\u0142yskotliwe balansowanie na kraw\u0119dzi fikcji i rzeczywisto\u015bci. S\u0105 tam te\u017c oczywi\u015bcie ulubione tematy Houellebecq\u2019a (\u015bmier\u0107, depresja, niezdolno\u015b\u0107 prze\u017cywania uczu\u0107, samotno\u015b\u0107) i motywy znane doskonale z jego poprzednich ksi\u0105\u017cek (geniusz odludek z \u201eCz\u0105stek elementarnych\u201d, sp\u0119dzane w samotno\u015bci \u015bwi\u0119ta i g\u0142upawy \u017cargon pracownik\u00f3w biur podr\u00f3\u017cy z \u201eLanzarote\u201d). Pisarz reprodukuje i przetwarza swoje pomys\u0142y (oraz samego siebie) nie z lenistwa czy wyrachowania (fikcyjny Houellebecq celnie zauwa\u017ca, \u017ce artyst\u0119, kt\u00f3ry zbyt cz\u0119sto zmienia temat i technik\u0119, odbiorcy pos\u0105dzaj\u0105 zwykle o miotanie si\u0119), a chyba po to tylko, by jeszcze mocniej zaakcentowa\u0107 zjawisko, kt\u00f3re portretuje w swojej powie\u015bci.<\/p>\n Autor prowadzi nas za r\u0105czk\u0119 \u2013 czy rzeczywi\u015bcie chce mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce dobrze zrozumiemy wszystkie erudycyjne aluzje? A mo\u017ce to tylko przyn\u0119ta na przem\u0105drza\u0142ych recenzent\u00f3w, kt\u00f3rzy ochoczo rzucaj\u0105 si\u0119 na okruszki dryfuj\u0105ce na powierzchni? Wszystko to jest przecie\u017c tak oczywiste, \u017ce nie spos\u00f3b nie zapyta\u0107, jakie terytorium kryje si\u0119 pod map\u0105, kt\u00f3r\u0105 z ironicznym u\u015bmiechem kre\u015bli Houellebecq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jed Martin, g\u0142\u00f3wny bohater \u201eMapy i terytorium\u201d Houellebecq\u2019a, zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 (a p\u00f3\u017aniej bogactwo), przetwarzaj\u0105c w Photoshopie fotografie map Francji Michelina. <\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":7090,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7257,484,7258,1131],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[712],"yoast_head":"\n