{"id":7102,"date":"2011-12-21T20:33:05","date_gmt":"2011-12-21T19:33:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=7102"},"modified":"2013-03-08T17:35:45","modified_gmt":"2013-03-08T16:35:45","slug":"rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski","title":{"rendered":"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata"},"content":{"rendered":"<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>W\u0142a\u015bnie zastanawiamy si\u0119, dlaczego Pan, \u017cyj\u0105c w Kalifornii, w centrum nowoczesnej cywilizacji, szuka \u015blad\u00f3w miasta prowincjonalnego gdzie\u015b na peryferiach Europy?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Pochodz\u0119 z za\u015bcianka i utrzyma\u0142em przywi\u0105zanie do niego przez ca\u0142e \u017cycie. Mog\u0142em to zrobi\u0107 tylko dlatego, \u017ce &#8211; maj\u0105c lat pi\u0119tna\u015bcie &#8211; zbuntowa\u0142em si\u0119 przeciwko za\u015bciankowi. Moje powroty w wyobra\u017ani czy w nostalgicznej lekturze s\u0105 wi\u0119c perwersyjne.Poza tym, tamte miejsca, na przyk\u0142ad to gdzie si\u0119 urodzi\u0142em, maj\u0105 dla mnie znaczenie sakramentalne. Kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce z trzech braci w <em>Trzech braciach Karamazowych<\/em> Dostojewskiego, dwaj to znaczy Dymitrij i Alosza, mieli w dzieci\u0144stwie momenty sakramentalne, momenty takiego szcz\u0119\u015bcia i akceptacji \u015bwiata, a Iwan nie mia\u0142 i to jest ca\u0142a r\u00f3\u017cnica. Ja mia\u0142em chwile szcz\u0119\u015bcia w tym parku w Szetejniach, gdzie wychowywa\u0142em si\u0119 jako ma\u0142y ch\u0142opiec.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7139\" aria-describedby=\"caption-attachment-7139\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-7\/\" rel=\"attachment wp-att-7139\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7139\" title=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-007-540x405.jpg\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" width=\"540\" height=\"405\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7139\" class=\"wp-caption-text\">Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Piotr Mucharski: <strong>A co z lud\u017ami, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 miejsca, do kt\u00f3rego mog\u0105 wraca\u0107, nie maj\u0105 miejsca sakramentalnego w swojej przesz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tendencja do stwarzania sobie takiego miejsca jest w nas bardzo silna. Poza tym, ja nie jestem wyj\u0105tkiem w tym, \u017ce moje miejsce sakramentalne jest tak odleg\u0142e w czasie i w przestrzeni, bo na og\u00f3\u0142 wszyscy jeste\u015bmy dzisiaj emigrantami. Wszyscy przychodzimy z jakich\u015b wiosek, z jakiej\u015b przesz\u0142o\u015bci &#8211; rodziny nasze w ka\u017cdym razie, a mieszkamy w miastach i to w wielkich miastach, to jest g\u0142\u00f3wna cecha tego \u015bwiata. Tak samo w Ameryce, rodziny maj\u0105 gdzie\u015b korzenie, na jakiej\u015b farmie w \u015brodku Stan\u00f3w, ale emigruj\u0105, bo to jest zupe\u0142nie naturalny ruch ludno\u015bci.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale wracaj\u0105c jeszcze do tych \u015bwiat\u00f3w kreowanych, do tych utopii, o kt\u00f3rych Pan m\u00f3wi\u0142. Czy te utopie, kt\u00f3re sobie kreujemy, te utracone miejsca sakramentalne nie s\u0105 niebezpieczne, na przyk\u0142ad: w literaturze mo\u017ce by\u0107 cienka granica mi\u0119dzy tym, co rzeczywi\u015bcie \u0142\u0105czy si\u0119 z prawd\u0105, tym co mia\u0142o miejsce, a tym co pami\u0119\u0107 ludzka kreuje?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: No tak, to jest to jest zagadnienie, kt\u00f3re mnie bardzo zajmowa\u0142o. Na przyk\u0142ad <em>Wiadomo\u015bci literackie<\/em><em>,<\/em>\u00a0pismo wydawane w Londynie po wojnie, zawiera\u0142o mn\u00f3stwo rzewnych, sentymentalnych wspomink\u00f3w, upi\u0119kszaj\u0105cych przesz\u0142o\u015b\u0107 i tu granica jest bardzo cienka. Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce tylko kiedy kto\u015b przeszed\u0142 bunt, tak jak ja przeszed\u0142em przeciwko rzewno\u015bci za\u015bcianka, dworku babuni, wszystkich dobrych, szlachetnych uczu\u0107 pobo\u017cno\u015bci i patriotyzmu, tylko ten mo\u017ce uzyska\u0107 dystans. Aczkolwiek granica ta jest cienka. Nie zagl\u0105damy zanadto do prawdy\u00a0<em>Pana Tadeusza, <\/em>nie\u00a0zadajemy pytania: Jakim\u017ce j\u0119zykiem m\u00f3wili ci ch\u0142opi w Soplicowie?\u00a0Tak samo my\u015bl\u0105c o Polsce dwudziestolecia dzisiaj pope\u0142nia si\u0119 mn\u00f3stwo b\u0142\u0119d\u00f3w idealizuj\u0105cych.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-7102 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-20'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-020.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7152\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7152'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-19'><img width=\"321\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-019.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7151\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7151'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-18'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-018.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7150\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7150'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-17'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-017.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7149\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7149'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-16'><img width=\"319\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-016.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7148\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7148'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-15'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-015.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7147\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7147'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-14'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-014.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7146\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7146'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-13'><img width=\"319\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-013.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7145\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7145'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-12'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-012.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7144\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7144'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-11'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-011.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7143\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7143'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-10'><img width=\"321\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-010.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7142\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7142'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-9'><img width=\"318\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-009.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7141\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7141'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-8'><img width=\"317\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-008.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7140\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7140'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-7'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-007.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7139\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7139'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-6'><img width=\"321\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-006.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7138\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7138'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-5'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-005.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7137\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7137'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-4'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7136\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7136'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-3'><img width=\"320\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7135\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7135'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-2'><img width=\"322\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7134\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7134'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus'><img width=\"323\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-001.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7133\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7133'>\n\t\t\t\tKadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale czy te rzewne wspomnienia idealizuj\u0105ce s\u0105 gro\u017ane dla naszej pami\u0119ci?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Rzewne wspomnienia s\u0105 niebezpieczne dla prawdy. S\u0142u\u017c\u0105 naszej sk\u0142onno\u015bci do maskowania rzeczywisto\u015bci \u2013 bardzo cz\u0119sto przykrej, twardej, okrutnej.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>A jeszcze na koniec tego problemu: Po kt\u00f3rej stronie umie\u015bci\u0142by Pan<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><em><strong>Pana Tadeusza<\/strong><\/em><strong>\u00a0<\/strong><strong>w takim razie?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz:\u00a0<em>Pan Tadeusz<\/em>\u00a0jest dla mnie takim przyk\u0142adem w\u0142a\u015bnie. Nie chodzi o to, \u017ce by\u0142 pisany dwadzie\u015bcia lat po tych wydarzeniach, w Pary\u017cu, \u017ce to by\u0142a nostalgia wygna\u0144ca. To jest klasyczny przyk\u0142ad dystansu, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce na czyny sprawy, post\u0119pki patrzy si\u0119 z daleka, a gdyby\u015bmy brali w nich udzia\u0142 bardzo bole\u015bnie by nas \u00a0dotyka\u0142y, albo podnieca\u0142. Nasze tzw. uczucia \u017cyciowe czyli bebechowe, nasze nami\u0119tno\u015bci nie wchodz\u0105 w gr\u0119. St\u0105d ten spok\u00f3j w <em>Panu Tadeuszu<\/em> nawet kiedy opisuje okropne szwindle, bo tam ekonomicznie to si\u0119 dziej\u0105 bardzo podejrzane rzeczy. (\u015amiech)<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale, czy jako pi\u0119tnastolatek buntuj\u0105cy si\u0119 przeciwko za\u015bciankowi nie mia\u0142 Pan wra\u017cenia, \u017ce ten \u015bwiat dobiega ko\u0144ca, nie przeczuwa\u0142 Pan \u015bwiata tego ko\u0144ca?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Na pewno, tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o w moim \u017cyciu, \u017ce ca\u0142y czas \u017cy\u0142em w \u015bwiatach, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie si\u0119 ko\u0144czy\u0142y. Jako dziecko by\u0142em \u015bwiadkiem ko\u0144ca Rosji carskiej, p\u00f3\u017aniej mieszkaj\u0105c w Wilnie, mia\u0142em poczucie, \u017ce to zaraz musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107. Jeszcze p\u00f3\u017aniej mieszkaj\u0105c w Warszawie tu\u017c przed drug\u0105 wojn\u0105, mia\u0142em to samo uczucie. Nie opu\u015bci\u0142o mnie ono tak\u017ce na Zachodzie, cho\u0107 stara\u0142em si\u0119 z niego leczy\u0107, bo naoko\u0142o mnie \u017cyli ludzie, kt\u00f3rzy zupe\u0142nie nie mieli tego poczucia.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>A, opr\u00f3cz prywatnych, nostalgicznych utopii, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce si\u0119 zwracamy w przesz\u0142o\u015b\u0107, jest w nas w og\u00f3le taka nami\u0119tno\u015b\u0107 w ludziach do kreowania utopii w przesz\u0142o\u015bci , \u015bwietlanej przesz\u0142o\u015bci i ogl\u0105dania si\u0119 nieustannie wstecz, i szukania z\u0142otego wieku za nami, czasu, kt\u00f3ry min\u0105\u0142, kt\u00f3ry by\u0142 harmonijny, a potem to wszystko p\u0119k\u0142o i&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tutaj dotykamy zasadniczego tematu: czasu pojmowanego jako linia. To jest dziedzictwo Biblii: \u00a0jest wiek z\u0142oty, czyli ogr\u00f3d Edenu, potem upadek, pozostaje jednak nadzieja, d\u0105\u017cenie do ko\u0144ca, do rozwi\u0105zania. To wyobra\u017cenie si\u0119 sekularyzowa\u0142o, w ko\u0144cu XVIII wieku, przysz\u0142a teoria ewolucji, kt\u00f3ra te\u017c nies\u0142ychanie podbija b\u0119benka tej tendencji &#8211; albo ogl\u0105damy si\u0119 wstecz, albo patrzymy w przysz\u0142o\u015b\u0107, oczekuj\u0105c spe\u0142nie\u0144. Musz\u0119 tutaj powiedzie\u0107, \u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 jako raj bardzo silnie odzywa si\u0119 w cywilizacji europejskiej. Na przyk\u0142ad w \u015bredniowieczu, wtedy, kiedy husyci dzia\u0142ali w Czechach, mieli bardzo du\u017co k\u0142opot\u00f3w z sekt\u0105 adamit\u00f3w, bo si\u0119 chodzili goli, g\u0142osz\u0105c powr\u00f3t do raju,a r\u00f3wnocze\u015bnie Hieronim Bosh malowa\u0142 sw\u00f3j cykl\u00a0<em>Ogr\u00f3d ziemskich rozkoszy<\/em>.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Te dos\u0142owne powroty do raju si\u0119 powtarzaj\u0105, bo w 1968 rok w Ameryce jest dok\u0142adnie to samo<\/strong>.<\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Ja widzia\u0142em 68 rok w Berkeley, oczywi\u015bcie.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>Te powroty do raju si\u0119 powtarzaj\u0105, bo w 1968 roku w Ameryce hipisi wo\u0142ali <em>Paradise Now<\/em>!<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: To by\u0142o bardzo zabawne w pewnym sensie. Przyjecha\u0142 kiedy\u015b profesor z Bu\u0142garii, oczy mu si\u0119 otwieraj\u0105, m\u00f3wi: Ale\u017c to jest bezustanny karnawa\u0142. Widzia\u0142em wtedy wsp\u00f3\u0142czesnych adamit\u00f3w, np. na wyborach do bratniej pomocy uczelnianej raptem zjawia si\u0119 kompletnie go\u0142y kandydat.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale czy szokowa\u0142, czy przyjmowano go naturalnie, nie widz\u0105c jego nago\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Przyjmowano to zupe\u0142nie naturalnie, mo\u017cna by\u0142o chodzi\u0107 go\u0142emu. Do mojej klasy przychodzili boso, to elementarne.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Czy d\u0142ugo trwa\u0142 ten rajski stan, pami\u0119ta Pan jak z niego wyszli?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Ten rajski stan by\u0142 chwilowy. Ale bywa\u0142y i dramatyczne momenty. Kiedy\u015b sta\u0142em w oknie z Niemk\u0105, kt\u00f3ra pami\u0119ta\u0142a jeszcze czasy hitleryzmu i patrzy\u0142a, jak palili ksi\u0105\u017cki. Powiedzia\u0142a: <em>To mi co\u015b przypomina<\/em>. Zreszt\u0105 \u015bredniowieczny ruch adamit\u00f3w by\u0142 tak\u017ce skierowany przeciwko wiedzy, przeciwko ksi\u0105\u017ckom.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Ale ta nostalgia za przesz\u0142o\u015bci\u0105, ogl\u0105danie si\u0119 za siebie wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, to nie jest tylko powr\u00f3t do raju, ale r\u00f3wnie\u017c widz\u0105c siebie w przesz\u0142o\u015bci widzimy ma\u0142poluda. Kiedy Pan wspomina o ewolucji to jednak cz\u0142owiek, postrzegaj\u0105c siebie w tym ewolucyjnym ci\u0105gu, widzi siebie jako zwierz\u0119.<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tak, na pewno. Ukazanie si\u0119 dzie\u0142a Darwina w 1859 roku by\u0142o wielkim przewrotem. Sam Darwin og\u0142osi\u0142 to zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce to jest szata\u0144ska teologia, i \u017cona pr\u00f3bowa\u0142a go powstrzyma\u0107, ale on uwa\u017ca\u0142, \u017ce to jest odkrycie naukowe i musi to opublikowa\u0107, cho\u0107 sam by\u0142 nim wstrz\u0105\u015bni\u0119ty. Wp\u0142ywy teorii ewolucji na nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119 s\u0105 tak ogromne, \u017ce mamy sk\u0142onno\u015b\u0107 do uwa\u017cania historii ludzko\u015bci za wycinek ewolucji w naturze&#8230; Pisa\u0142em o tym na przyk\u0142ad w <em>Traktacie poetyckim<\/em>: czy duch dziej\u00f3w, to jest zmieniony duch natury? Jak si\u0119 z jego w\u0142\u0105dzy oswobodzi\u0107? Mnie si\u0119 zdaje, \u017ce stoimy wobec bardzo wa\u017cnego zadania, w jaki spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 tego ci\u0105g\u0142ego przyspieszenia naszej wyobra\u017ani, przyspieszenia czasu ewolucyjnego, poniewa\u017c teoria ewolucji, ca\u0142e nasze my\u015blenie ewolucyjne, jest tak skonstruowane, \u017ce coraz mniej uwagi zwracamy na teraz, a coraz bardziej na przesz\u0142o\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107. To przybiera oczywi\u015bcie rozmaite formy, cho\u0107by w postaci heglowskich etap\u00f3w historii, co w umy\u015ble naiwnym bardzo cz\u0119sto zabawnie si\u0119 przekszta\u0142ca &#8211; gdzie\u015b pisa\u0142em o Dziuni, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142em, i kt\u00f3ra zapyta\u0142a mnie: &#8211; Ten Mickiewicz i S\u0142owacki to musieli by\u0107 bardzo zwierz\u0119cy? &#8211; A dlaczego Dziuniu ? &#8211; Dlatego, \u017ce cz\u0142owiek od ma\u0142py pochodzi, a oni \u017cyli tak dawno. (\u015amiech) To jest przyk\u0142ad skr\u00f3tu, gonienia my\u015bl\u0105 wstecz i w prz\u00f3d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7136\" aria-describedby=\"caption-attachment-7136\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-4\/\" rel=\"attachment wp-att-7136\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7136\" title=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004-540x405.jpg\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" width=\"540\" height=\"405\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7136\" class=\"wp-caption-text\">Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>No w\u0142a\u015bnie, czy jest szansa na to, \u017ceby si\u0119 uwolni\u0107 od darwinist\u00f3w i od teorii Darwina?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce obecnie nosimy wszyscy bakcyl apokalipsy, powszechne prawie jest my\u015blenie w kategoriach ko\u0144ca, broni\u0107 si\u0119 przeciwko temu jest bardzo trudno. Mo\u017cna by\u0142oby zabroni\u0107 teorii ewolucji, powiedzie\u0107: \u015bwiat zosta\u0142 stworzony sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy lat temu, a wszystkich, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 wierzyli w ewolucj\u0119 aresztowa\u0107, zamyka\u0107 w obozach. By\u0107 mo\u017ce wtedy intelektuali\u015bci skonstruowaliby jakie\u015b teoretyczne usprawiedliwienie. (\u015amiech)<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale z drugiej strony ta teoria ewolucji jednak ci\u0105gle nas otacza chocia\u017cby przez programy przyrodnicze, kt\u00f3rymi jeste\u015bmy zarzucani, i kt\u00f3re z lubo\u015bci\u0105 ogl\u0105damy, a kt\u00f3re jednak s\u0105 przed\u0142u\u017ceniem tego pomys\u0142u na histori\u0119 ludzko\u015bci. Prawda?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce Pani o tym m\u00f3wi. Ja zajmowa\u0142em si\u0119 tym i patrzy\u0142em na te programy w Ameryce, my\u015bl\u0119, \u017ce te same programy s\u0105 ogl\u0105dane w Polsce. Natura jest w nich przedstawiona jako wzajemne po\u017ceranie si\u0119 bez ustanku. I dla mnie te filmy by\u0142y do\u015b\u0107 przera\u017caj\u0105ce, bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce dzieci, kt\u00f3re je ogl\u0105daj\u0105, ucz\u0105 si\u0119 tak traktowa\u0107 \u015bwiat. Przyzwyczajaj\u0105 si\u0119 do tego, jako do czego\u015b, co jest naturalne, \u017ce wszyscy si\u0119 wzajemnie po\u017ceraj\u0105. Natura nie zna dobra, ani z\u0142a, nie zna warto\u015bci, ale my ludzie znamy, i tutaj jest granica pomi\u0119dzy nami i natur\u0105.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Wr\u00f3\u0107my do tych utopii i do XX wieku, kt\u00f3ry do\u015bwiadczy\u0142 paru utopii wcielonych i zrealizowanych. Dlaczego te utopie mia\u0142y tak zniewalaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0119, \u017ce ludzie przystawali na to, \u017ceby w imi\u0119 utopii wyrzyna\u0107 ca\u0142e narody, albo ca\u0142e klasy ludzi, dla kt\u00f3rych nie by\u0142o miejsca w tych utopiach, nie by\u0142o miejsca w przysz\u0142o\u015bci dla nich, dlaczego ze spokojem sumienia w imi\u0119 \u015bwietlanej przysz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: To jest dobre pytanie, dlatego, \u017ce to nie jest wcale tak, \u017ce jakie\u015b okrutne masy g\u0142upc\u00f3w id\u0105 za wodzem, czy za ide\u0105 i pope\u0142niaj\u0105 okrucie\u0144stwa. Nie zapominajmy o tym, \u017ce w XX wieku zbrodnie mia\u0142y usprawiedliwienie ze strony najlepszych umys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wysila\u0142y si\u0119, \u017ceby stworzy\u0107 do nich intelektualne konstrukcje. Za ma\u0142o si\u0119 my\u015bli i m\u00f3wi o tzw. salonie SS w Niemczech hitlerowskich, o tych intelektualistach nale\u017c\u0105cych cz\u0119sto do SS do Gestapo, kt\u00f3rzy bardzo wyrafinowane mieli teorie. Nasz pisarz Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz w czasie swoich podr\u00f3\u017cy przyja\u017ani\u0142 si\u0119 w Niemczech z takim intelektualist\u0105, kt\u00f3ry w roku 1942 odwiedzi\u0142 go Na Stawisku w mundurze Gestapo, wysokiego oficera gestapo.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale sk\u0105d si\u0119 to bra\u0142o, z ze strachu, z ch\u0119ci korzy\u015bci, jak by to po ludzku mo\u017cna by\u0142o wyja\u015bni\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Je\u015bli chodzi o marksizm, to nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o marksizmie stwarzanym w Zwi\u0105zku Sowieckim &#8211; bo jest to osobny rozdzia\u0142 &#8211; ale we\u017amy filozof\u00f3w nad Sekwan\u0105. Sartre i ci wszyscy, kt\u00f3rzy tworzyli tomy, pisali o dialektyce marksistowskiej, i do kt\u00f3rych mo\u017cna zastosowa\u0107 to, co to Gombrowicz m\u00f3wi\u0142: <em>Im m\u0105drzej, tym g\u0142upiej<\/em>.\u00a0Moja ksi\u0105\u017cka<em>\u00a0<\/em><em>Zniewolony umys\u0142<\/em>\u00a0by\u0142a bestselerem w Jugos\u0142awii, jeszcze przed jej rozpadem, i sam widzia\u0142em jak intelektuali\u015bci serbscy od marksizmu przeskoczyli od razu do nacjonalizmu. Moim zdaniem odpowiedzialno\u015b\u0107 za okrucie\u0144stwa pope\u0142niane przez Serb\u00f3w, spada r\u00f3wnie\u017c na intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy wymy\u015blili ide\u0119 wielkiej Serbii.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>A co trzeba mie\u0107 w sobie, \u017ceby si\u0119 przeciwstawi\u0107 takim miazmatom?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Trzeba lubi\u0107 rzeczy zdrowe.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>To znaczy?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Jak gdzie\u015b napisa\u0142em o pewnym doktorze: <em>gdy szarlata\u0144stwa mu dopiek\u0105 zaleca befsztyk, ros\u00f3\u0142, mleko\u2026<\/em><\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Ale to zdrowie duchowe i umys\u0142owe na czym by mia\u0142o polega\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Bardzo trudno na to poda\u0107 jedn\u0105 recept\u0119. Ja szuka\u0142em instynktownie &#8211; bardziej instynktownie ni\u017c teoretycznie &#8211; zdrowych ludzi, zdrowych my\u015bli. Jednym z takich ludzi by\u0142 Stanis\u0142aw Vincenz, kt\u00f3rego przyja\u017a\u0144 bardzo du\u017co mi da\u0142a i nawet napisa\u0142em taki wiersz, kt\u00f3ry podobno jest jak streszczenie jego filozofii&#8230; Nie jest to filozofia bardzo skomplikowana, w sensie jakich\u015b konstrukcji umys\u0142owych, ale dosy\u0107 trudna do wy\u0142o\u017cenia w kilku s\u0142owach. To jest filozofia przyja\u017ani wobec \u017cycia.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>A z czego Pan czerpa\u0142 swoje zdrowie?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Trudno na to pytanie odpowiedzie\u0107, bo przecie\u017c nie rozumie si\u0119 swojego \u017cycia, a ja wcale nie chc\u0119 udawa\u0107, \u017ce je rozumiem.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Ale czy pami\u0119\u0107 mo\u017ce broni\u0107 przed indoktrynacj\u0105, bo kiedy Pan pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 otrz\u0105sn\u0105\u0107 z miazmat\u00f3w komunizmu, najpierw Pan napisa\u0142<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><em><strong>Zniewolony umys\u0142<\/strong><\/em><strong>, a potem, \u017ceby si\u0119 wyzwoli\u0107 zupe\u0142nie napisa\u0142 Pan<\/strong><strong> <\/strong><em><strong>Dolin\u0119 Issy<\/strong><\/em><strong>, czyli co\u015b co by\u0142o powrotem do ogrodu dzieci\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: By\u0142em przez pewien czas zatruty fatalizmem historycznym, i nie tyle chodzi\u0142o tu o Hegla, ile o Stanis\u0142awa Igancego Witkiewicza, o jego fatalizm g\u0142\u0119boki fatalizm ca\u0142ej wizji Europy, dekadencji tego \u015bwiata. Zako\u0144czenie dw\u00f3ch jego powie\u015bci <em>Po\u017cegnanie jesieni<\/em> i <em>Nienasyceni<\/em><em>a<\/em> bardzo na moje pokolenie podzia\u0142a\u0142o. Wi\u0119c ja staraj\u0105c si\u0119 z tego oswobodzi\u0107, napisa\u0142em\u00a0<em>Zniewolony umys\u0142<\/em>, ale ci\u0105gle to nie by\u0142o to i dopiero jak wr\u00f3ci\u0142em do mojego powiatu, zacz\u0105\u0142em pisa\u0107 o Litwie\u00a0<em>Dolin\u0119 Issy,<\/em>\u00a0to mnie uleczy\u0142o. \u00a0Zapachy kolory, pami\u0119\u0107 szczeg\u00f3\u0142u\u00a0jest najwi\u0119kszym lekarstwem przeciwko uog\u00f3lnianiu i wielkim liniom rozwoju. Bo, co to s\u0105 wielkie linie rozwoju? Potem pisze kto\u015b histori\u0119 Chin i stwierdza: od VIII wieku do XIII trwa\u0142y w Chinach zamieszki. Koniec, kropka. Oto wielkie linie rozwoju. A uwaga zwr\u00f3cona na szczeg\u00f3\u0142 pozwala wype\u0142ni\u0107 te wszystkie, puste rzekomo wieki, mn\u00f3stwem spraw ludzkich. Tak\u017ce dlatego zajmuj\u0119 si\u0119 teraz tym, czytaj\u0105c\u00a0<em>Przegl\u0105d Wile\u0144ski\u00a0<\/em>z roku 1912&#8230;<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:<strong>\u00a0<\/strong><strong>Szuka Pan szczeg\u00f3\u0142u?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tak, to jest potrzeba szczeg\u00f3\u0142u.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Zaraz po napisaniu<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><em><strong>Doliny Issy\u00a0<\/strong><\/em><strong>wyl\u0105dowa\u0142 Pan w kraju, kt\u00f3ry jest krajem bez pami\u0119ci, bo takim krajem jest Ameryka. Amerykanie je\u017celi czym\u015b si\u0119 charakteryzuj\u0105, to tym , \u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 ich nie obchodzi, a wy\u0142\u0105cznie patrz\u0105 w przysz\u0142o\u015b\u0107, to mo\u017ce jest cecha nie tylko Ameryki, ale wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji. Od czego to uwalnia, taka postawa, a na co nara\u017ca?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Na pewno tak jest. Nie mo\u017cna tego pochwala\u0107 ca\u0142kowicie albo pot\u0119pia\u0107. By\u0142 taki fotograf w czasie wojny secesyjnej, najkrwawszej z wojen XIX wieku, krwawszej ni\u017c wojny napoleo\u0144skie, kt\u00f3ry fotografowa\u0142 pole bitwy, ale tak\u017ce \u017co\u0142nierzy wyruszaj\u0105cych do boju. Te fotografie mia\u0142y ogromne powodzenie w Ameryce, jak tylko wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, splajtowa\u0142. Nikt nie chcia\u0142 na to patrze\u0107 i w tym jest jaka\u015b cecha moim zdaniem dodatnia: koniec, przekre\u015blone, nie chcemy o tym my\u015ble\u0107. A to by\u0142o na p\u00f3\u0142nocy, s\u0142usznie powiedzia\u0142a moja \u017cona, kt\u00f3ra pochodzi z po\u0142udnia, z Atlanty: <em>to by\u0142 fotograf p\u00f3\u0142nocy<\/em>. (\u015amiech)<\/p>\n<figure id=\"attachment_7149\" aria-describedby=\"caption-attachment-7149\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-17\/\" rel=\"attachment wp-att-7149\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7149\" title=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-017-540x405.jpg\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" width=\"540\" height=\"405\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7149\" class=\"wp-caption-text\">Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>M\u00f3wili\u015bmy o wielkich utopiach spo\u0142ecznych, sk\u0105d ich si\u0142a, sk\u0105d one si\u0119 bra\u0142y?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Je\u017celi przypomnimy sobie\u00a0<em>Zaczarowany<\/em> <em>flet<\/em> Mozarta i lo\u017ce tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 zbawi\u0107 lud, to st\u0105d wiedzie prosta droga do socjalizmu utopijnego, i potem do socjalizmu naukowego. Bra\u0142o si\u0119 to st\u0105d, \u017ce wiek XIX by\u0142 wiekiem nies\u0142ychanie okrutnym, cz\u0119sto zapominamy o tym co wtedy si\u0119 dzia\u0142o. To by\u0142o potworne, przecie\u017c Londyn roku 1862 kiedy Dostojewski go odwiedzi\u0142, przypomina\u0142 okrutnego Baala, kt\u00f3remu klasy wy\u017csze sk\u0142adaj\u0105 klasy ni\u017csze w ofierze. O tym XIX wieku zapominamy. A Warszawa w\u00a0<em>Lalce\u00a0<\/em>Prusa nie by\u0142a taka jak j\u0105 opisano, chocia\u017c ksi\u0105\u017cka uchodzi za powie\u015b\u0107 realistyczn\u0105. Przecie\u017c to by\u0142 dom publiczny dla garnizonu rosyjskiego. To by\u0142o miasto n\u0119dzy i prostytucji nies\u0142ychanej. Utopie naukowego socjalizmu karmi\u0142y si\u0119 tym doskonale, Marks pisa\u0142 w tym Londynie najokropniejszym Babilonie tamtych czas\u00f3w. Te utopie przybiera\u0142y troch\u0119 wcze\u015bniej np. u furieryst\u00f3w, czy saintsimonist\u00f3w, bardzo zabawne formy- wynaleziono specjaln\u0105 kamizelk\u0119, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 zapinana na guziki tylko przez kogo\u015b innego, przez towarzysza, \u017ceby w ten spos\u00f3b gruntowa\u0107 uczucia prawdziwie spo\u0142eczne &#8211; rozmaite tego rodzaju pomys\u0142y rozwija\u0142y si\u0119 w XIX wieku, a w XX widzieli\u015bmy ich realizacje.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Paradoks polega na tym, \u017ce te realizacje utopii XX-wiecznych, ich obrazy, przynajmniej przypominaj\u0105 obrazy apokaliptyczne i apokalipsa okaza\u0142a si\u0119 jakby rewersem utopii w XX wieku. Teraz kiedy ju\u017c nie my\u015blimy o utopiach ci\u0105gle jednak wydaje si\u0119, \u017ce pozosta\u0142o w nas obsesja apokalipsy. Nikt nie my\u015bli co prawda o ko\u0144cu \u015bwiata, ale obrazy, kt\u00f3re ogl\u0105damy w telewizji, kt\u00f3re ogl\u0105damy w gazetach, s\u0105 w\u0142a\u015bciwie obrazem permanentnej katastrofy. Czy w tym si\u0119 odbijaj\u0105 jakie\u015b nasze l\u0119ki?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Oczywi\u015bcie, to jest dok\u0142adnie to samo tylko negatyw pozytywu, czyli albo utopia dobra czyli pozytywna, albo utopia zag\u0142ady, zniszczenia, S\u0105du Ostatecznego, jeste\u015bmy dzisiaj bardzo w tym wprawieni w tego rodzaju my\u015bleniu przysz\u0142o\u015bciowym. Tak\u017ce patrz\u0105c na dzisiejszy \u015bwiat, na to co si\u0119 dzieje, mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce zbli\u017camy si\u0119 do\u00a0ko\u0144ca \u015bwiata, bo rzeczy dziej\u0105 si\u0119 okropne, ale r\u00f3wnocze\u015bnie co\u015b nam podszeptuje, \u017ce to tak szybko nie nadejdzie.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Pan jest przepraszam, zaprawiony, w rozpoznawaniu zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 apokalipsy, bo powiedzia\u0142 Pan, \u017ce wychowa\u0142 si\u0119 w \u015bwiatach, kt\u00f3re si\u0119 ko\u0144czy\u0142y, czy teraz w zwi\u0105zku z tym, z pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 mo\u017ce nam Pan wieszczy\u0107 koniec \u015bwiata?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: By\u0142 moment, kiedy tego si\u0119 zawstydzi\u0142em i teraz jestem katastrofist\u0105 na emeryturze. Pyta Pan jak to jest z tym naszym bakcylem, instynktem apokalipsy. Dla wielu ludzi to jest rozwi\u0105zanie ich osobistych trudno\u015bci, dlatego, \u017ce my\u015bl o tym, \u017ce \u015bwiat si\u0119 sko\u0144czy, przynosi du\u017c\u0105 ulg\u0119, w sytuacji gdy nie mo\u017cemy rozwi\u0105za\u0107 naszych osobistych problem\u00f3w, nie s\u0105dzi Pan?<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>S\u0105dz\u0119, \u017ce tak bywa. Czapski si\u0119 kiedy\u015b strasznie gniewa\u0142 na swoj\u0105 gospodyni\u0119 parysk\u0105, kt\u00f3ra wieszczy\u0142a apokalips\u0119, poniewa\u017c dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce bagietka podro\u017ca\u0142a o p\u00f3\u0142 franka, i uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u015bwiat osi\u0105gn\u0105\u0142 w ten spos\u00f3b szczyt bana\u0142u. Ale co\u015b jest r\u00f3wnie\u017c w tym, \u017ce apokalipsa si\u0119 tak zbanalizowa\u0142a, sam Pan zarzuca sztuce, \u017ce tak \u0142atwa przechodzi na pozycj\u0119 rezygnacji, to tak mo\u017cna powiedzie\u0107<\/strong>.<\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tak, ja osobi\u015bcie tocz\u0119 rodzaj wojny przeciwko tego rodzaju sztuce. Jestem na to bardzo wra\u017cliwy i s\u0105dz\u0119, \u017ce dzi\u015b ze sztuk\u0105 jest troch\u0119 jak w tej bia\u0142oruskiej anegdocie o ch\u0142opie, kt\u00f3ry przechodzi przez most i patrzy, a tam kobieta si\u0119 topi. Wynurza si\u0119 na powierzchni\u0119 wody, chwyta powietrze i znowu opada\u2026 A ch\u0142op stoi, patrzy i my\u015bli w ko\u0144cu: no nic nie zrobisz kuma, opuskajsja na dno! Do znacznej cz\u0119\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki mo\u017cna t\u0119 anegdot\u0119 zastosowa\u0107. Niestety.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski <strong>Rozumiem, \u017ce Pan uwa\u017ca, \u017ce w takiej postawie jest co\u015b po prostu nieprzyzwoitego? Nie m\u00f3wi\u0119 o ch\u0142opie bia\u0142oruskim, tylko o artystach<\/strong>.<\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Tak, by\u0142 taki poeta angielski &#8211; Filip Larkin &#8211; kt\u00f3ry napisa\u0142 taki wiersz o \u015bmierci, ca\u0142kowicie pesymistyczny, rozpaczliwy, ale w dosy\u0107 skocznym tempie, \u017ce tak sobie wszyscy umieramy itd. Strasznie mnie ten wiersz rozgniewa\u0142, wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce artysta powinien walczy\u0107 przeciwko \u015bmierci w swojej sztuce.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska:\u00a0<strong>Czy Pan walczy ze \u015bmierci\u0105 w swojej sztuce?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Zdaj\u0119 mi si\u0119, \u017ce tak.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Na pewno jest w tym co Pan pisze taka&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Nie mog\u0119 wygra\u0107 jako cz\u0142owiek, ale mog\u0119 przynajmniej jako artysta.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Ale to mo\u017ce jest nawet walka z apokalips\u0105, bo to obsesja jakby Pana tw\u00f3rczo\u015bci, jedna z nich jest taka , \u017ce nawet je\u017celi przychodzi apokalipsa, to jest to tylko oczyszczaj\u0105cy ogie\u0144 i wszyscy spotykamy si\u0119, ci, kt\u00f3rzy dawno umarli, i kt\u00f3rzy jeszcze dawniej umarli, po drugiej stronie na zielonych pastwiskach i wszystko jest ocalone&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Jest u mnie bardzo silny element <em>apokatastasis<\/em> tzn. powrotu wszystkiego do swej oczyszczonej formy, po tym jak sko\u0144czy si\u0119 \u015bwiat. Ale gdybym naprawd\u0119 w to wierzy\u0142 w spos\u00f3b dogmatyczny, to by\u0142bym heretykiem, trzeba by by\u0142o mnie spali\u0107 na stosie. By\u0142bym takim heretykiem jak Orygenes, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce i diabe\u0142 zostanie zbawiony, bo jak powr\u00f3t, to wszystkiego. Ale ja nie jestem takim znowu dogmatycznym zwolennikiem <em>apokatastasis<\/em>, jest to raczej wizja artystyczna, kt\u00f3ra jest mi potrzebna. Teraz jeste\u015bmy momencie zatrzymania i dzisiejsze tendencje bardzo sprzyjaj\u0105ce idei ko\u0144ca \u015bwiata, \u015bwiadcz\u0105 o tym wielkim zwrocie. Musimy na nowo ustanowi\u0107 nasze \u017cycie bardziej w tera\u017aniejszo\u015bci, a mniej w ruchu wyobra\u017ani w prz\u00f3d, w sensie negatywnym, albo w sensie pozytywnym. Bardziej zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na szczeg\u00f3\u0142, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142em, na \u017cycie teraz.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Czyli na powr\u00f3t uwierzy\u0107 w rzeczywisto\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: W jaki\u015b spos\u00f3b tak, powr\u00f3t do rzeczywisto\u015bci, do <em>esse<\/em>, do tego, co jest . Jednym z najbardziej cenionych przeze mnie wierszy, jest wiersz <em>ESSE,<\/em> o mojej mi\u0142o\u015bci do wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerki w metrze paryskim, taki romans, kt\u00f3ry trwa\u0142 p\u00f3\u0142torej minuty, siedzia\u0142em naprzeciwko niej i rzeczywi\u015bcie wtedy naprawd\u0119 j\u0105 widzia\u0142em. Zreszt\u0105 kto\u015b powiedzia\u0142, chyba Simon Weil, \u017ce uwierzy\u0107 w rzeczywiste istnienie, to znaczy kocha\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7141\" aria-describedby=\"caption-attachment-7141\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/kadr-z-filmu-rozmowy-na-koniec-wieku-czesaw-miosz-%c2%a9-o-plmodulus-9\/\" rel=\"attachment wp-att-7141\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7141\" title=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-009-540x407.jpg\" alt=\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\" width=\"540\" height=\"407\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7141\" class=\"wp-caption-text\">Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Czy pomy\u015bla\u0142 Pan kiedy\u015b, \u017ce racja istnienia \u015bwiata zosta\u0142a mu odebrana, albo, \u017ce ten \u015bwiat sam sobie odebra\u0142 swoj\u0105 racj\u0119 istnienia, podstaw\u0119?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: M\u00f3wimy o bakcylu apokaliptycznym, ale wszyscy jeste\u015bmy zara\u017ceni, ja te\u017c, i nawet sp\u0142aci\u0142em nale\u017cny ho\u0142d temu duchowi pisz\u0105c wiersze takie jak <em>Oeconomia Divina. <\/em>To wiersz, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 postawiony razem z niekt\u00f3rymi utworami sztuki beznadziejno\u015bci, to jest bardzo pesymistyczny utw\u00f3r.<\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz &#8211; czyta wiersz:<\/p>\n<p><em>Oeconomia Divina<br \/>\n<\/em><br \/>\nNie my\u015bla\u0142em, \u017ce \u017cy\u0107 b\u0119d\u0119 w tak osobliwej chwili,<br \/>\nKiedy b\u00f3g skalnych wy\u017cyn i grom\u00f3w,<br \/>\nPan zast\u0119p\u00f3w, Deus Sabaoth najdotkliwiej upokorzy ludzi,<br \/>\npozwoliwszy im dzia\u0142a\u0107 jak tylko zapragn\u0105,<br \/>\nIm zostawiaj\u0105c wnioski i nie m\u00f3wi\u0105c nic.<br \/>\nBy\u0142o to widowisko niepodobne zaiste<br \/>\ndo wiekowego cyklu kr\u00f3lewskich tragedii.<br \/>\nDrogom na betonowych s\u0142upach, miastem, ze szk\u0142a i \u017celiwa,<br \/>\nlotniskom rozleglejszym ni\u017c plemienne pa\u0144stwa<br \/>\nnagle zabrak\u0142o zasady i rozpad\u0142y si\u0119 nie we \u015bnie,<br \/>\nale na jawie, bo sobie odj\u0119te trwa\u0142y,<br \/>\njak trwa to tylko, co trwa\u0107 nie powinno,<br \/>\nz drzew, polnych kamieni, nawet z cytryn na stole<br \/>\nuciek\u0142a materialno\u015b\u0107 i widmo ich okazywa\u0142o si\u0119 pustk\u0105, dymem na kliszy.<br \/>\nWydziedziczona z przedmiot\u00f3w mrowi\u0142a si\u0119 przestrze\u0144,<br \/>\nwsz\u0119dzie by\u0142o nigdzie i nigdzie wsz\u0119dzie,<br \/>\nlitery ksi\u0105g srebrnia\u0142y, chwia\u0142y si\u0119 i nik\u0142y.<br \/>\nR\u0119ka nie mog\u0142a nakre\u015bli\u0107 znaku palmy,<br \/>\nznaku rzeki, ni znaku ibisa.<br \/>\nWrzaw\u0105 wielu j\u0119zyk\u00f3w og\u0142oszono \u015bmiertelno\u015b\u0107 mowy.<br \/>\nWzbroniona by\u0142a skarga, bo skar\u017cy\u0142a si\u0119 samej sobie.<br \/>\nLudzie dotkni\u0119ci niezrozumia\u0142a udr\u0119k\u0105<br \/>\nrzucali suknie na placach, \u017ceby s\u0105du wzywa\u0142a ich nago\u015b\u0107.<br \/>\nAle na pr\u00f3\u017cno t\u0119sknili do grozy, lito\u015bci i gniewu.<br \/>\nZa ma\u0142o uzasadnione by\u0142y praca i odpoczynek<br \/>\ni twarz i w\u0142osy i biodra i jakiekolwiek istnienie.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>Ale prosz\u0119 nam podpowiedzie\u0107, czy w tym \u015bwiecie ogarni\u0119tym apokalips\u0105 jest szansa na nadziej\u0119?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Nadziej\u0119 ka\u017cdy musi tworzy\u0107 dla siebie, nie ma \u017cadnej recepty, wydaje mi si\u0119, \u017ce tu si\u0119gamy do spraw bardzo trudnych do sformu\u0142owania w jak\u0105kolwiek doktryn\u0119 czy teori\u0119. Dzisiaj wierz\u0105cy i niewierz\u0105cy s\u0105 w tym samym koszyku, i s\u0105 dotkni\u0119ci tak\u0105 sam\u0105 erozj\u0105, takie same maj\u0105 trudno\u015bci, jedni rozwi\u0105zuj\u0105 tak, inni inaczej. Ale jest zasadnicze podobie\u0144stwo. Ja chcia\u0142bym, \u017ceby to co pisz\u0119 by\u0142o wa\u017cne dla jednych i dla drugich.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski: <strong>Jedni ludzie maj\u0105 swoje miejsca sakramentalne, do kt\u00f3rych mog\u0105 powraca\u0107, ale s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy nie posiadaj\u0105 tego raju utraconego<\/strong>.<\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: No w\u0142a\u015bnie, np. w <em>Braciach Karamozowych<\/em> Iwan to jest ten cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie mia\u0142 tego w przesz\u0142o\u015bci. Alosza mia\u0142 pobo\u017cn\u0105 matk\u0119, kt\u00f3ra podnosi\u0142a go na r\u0119kach do ikony &#8211; by\u0142o to wielkie prze\u017cycie w dzieci\u0144stwie. Jak wiadomo Alosza reprezentowa\u0142 \u015bwi\u0119to\u015bc i czysto\u015b\u0107 u Dostojewskiego. Dymitrij by\u0142 strasznie grzeszny, okropnie rozrabia\u0142, ale poniewa\u017c mia\u0142 ten moment, kiedy jak by\u0142 ma\u0142y pewien doktor kupi\u0142 mu funt orzech\u00f3w, to by\u0142o jego wielkie szcz\u0119\u015bcie i to by\u0142 ten moment sakramentalny, kt\u00f3ry w decyduj\u0105cym momencie go uratowa\u0142. Iwan by\u0142 skazany na ateizm i konszachty z diab\u0142em &#8211; to jest taka przypowie\u015b\u0107 o znaczeniu tych sakramentalnych moment\u00f3w.<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>Rozmawiali\u015bmy o miejscach utraconych, kt\u00f3re s\u0105 ci\u0105gle \u017cywe, te ziemie utracone w polskiej literaturze s\u0105 obecne mimo \u017ce utracili\u015bmy je dawno i wielu, kt\u00f3rzy do nich t\u0119skni\u0105, tak naprawd\u0119 nigdy ich nie widzia\u0142o. Dlaczego tak jest?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: \u00a0Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest jeden z najwi\u0119kszych temat\u00f3w literatury polskiej dzisiaj, i b\u0119dzie przez d\u0142ugi czas. Bo prawie ka\u017cda rodzina dzisiaj w Polsce jest w jakich\u015b spos\u00f3b po\u0142\u0105czona z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Widzimy t\u0119 rol\u0119 przesz\u0142o\u015bci w pisarstwie tych ludzi, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w Gda\u0144sku, czy we Wroc\u0142awiu. Proces integracji z przesz\u0142o\u015bci\u0105 jest bardzo d\u0142ugi, i aktualna jest tutaj sprawa kszta\u0142towania poprawnego stosunku do przesz\u0142o\u015bci tzn. na ile ludzie d\u0105\u017c\u0105 do prawdy, a na ile idealizuj\u0105, bo istnieje przecie\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju mity np: dworku, gdzie\u015b tam na wschodzie.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski: <strong>Opr\u00f3cz pami\u0119ci indywidualnej jest jeszcze nasza pami\u0119\u0107 zbiorowa, historia i ona r\u00f3wnie\u017c podlega manipulacjom, ona r\u00f3wnie\u017c czasami bywa indoktrynowana. Czy mo\u017cemy si\u0119 przed tym jako\u015b broni\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Bardzo trudno. Za naszych czas\u00f3w widzieli\u015bmy jak historia wzgl\u0119dnie niedawna jest przekszta\u0142cana, stosownie do wymaga\u0144 politycznych. Ale je\u017celi pomy\u015blimy sobie o minionych wiekach ludzko\u015bci, to przecie\u017c \u015bwiadectwa by\u0142y zostawiane tylko przez zwyci\u0119zc\u00f3w. Dla przyk\u0142adu nie wiemy prawie nic o architekturze drewnianej w Galii przedrzymskiej, i nie wiemy, czy to co zosta\u0142o jako \u015bwiadectwo Rzymian, odpowiada prawdzie.<\/p>\n<p>Piotr Mucharski:\u00a0<strong>Po\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych koncept\u00f3w apokaliptycznych jest i taki, mo\u017ce najbardziej dramatyczny, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce koniec \u015bwiata mia\u0142 ju\u017c miejsce, a to czego jeste\u015bmy \u015bwiadkami jest wynikiem tylko takiej inercji, jak u trupa od kt\u00f3rego ju\u017c dusza odlecia\u0142a, rosn\u0105 mu jeszcze paznokcie i w\u0142osy i ten \u015bwiat jeszcze si\u0119 tak toczy\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Nie wiadomo, mo\u017ce \u017cyjemy po \u015bmierci, mo\u017ce to jest nasze piek\u0142o, ja nie wiem&#8230;<\/p>\n<p>Katarzyna Janowska: <strong>Czyli pa\u0144ska teza, \u017ce innego ko\u0144ca \u015bwiata nie b\u0119dzie, jest stale aktualna?<\/strong><\/p>\n<p>Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Prawdopodobnie do pewnego stopnia&#8230; No tak nie by\u0142bym pewien na \u017cadn\u0105 stron\u0119.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>(Copyright \/ Wszelkie prawa zastrze\u017cone: O.pl polski Portal Kultury\/Wydawnictwo Modulus Sp. z o.o.)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozmowa z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem przeprowadzona przez Katarzyn\u0119 Janowsk\u0105 i Piotra Mucharskiego, w ramach cyklu <em>Rozmowy na koniec wieku<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":7136,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[667,7279,484,7280,1182],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[982,983],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata rozmawiaj\u0105 Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Pochodz\u0119 z za\u015bcianka i utrzyma\u0142em przywi\u0105zanie do niego przez ca\u0142e \u017cycie. Mog\u0142em to zrobi\u0107 tylko dlatego, \u017ce - maj\u0105c...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004.jpg\",\"width\":1000,\"height\":750,\"caption\":\"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\",\"name\":\"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata rozmawiaj\u0105 Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-12-21T19:33:05+00:00\",\"dateModified\":\"2013-03-08T16:35:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/13e31c150f22cfd7508be21dc11ec019\"},\"description\":\"Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Pochodz\u0119 z za\u015bcianka i utrzyma\u0142em przywi\u0105zanie do niego przez ca\u0142e \u017cycie. Mog\u0142em to zrobi\u0107 tylko dlatego, \u017ce - maj\u0105c...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/13e31c150f22cfd7508be21dc11ec019\",\"name\":\"Katarzyna Janowska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-janowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata rozmawiaj\u0105 Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski","description":"Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Pochodz\u0119 z za\u015bcianka i utrzyma\u0142em przywi\u0105zanie do niego przez ca\u0142e \u017cycie. Mog\u0142em to zrobi\u0107 tylko dlatego, \u017ce - maj\u0105c...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-c-opl-004.jpg","width":1000,"height":750,"caption":"Kadr z filmu \u201eRozmowy na koniec wieku\u201d, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, \u00a9 O.pl\/Modulus"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski","name":"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata rozmawiaj\u0105 Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#primaryimage"},"datePublished":"2011-12-21T19:33:05+00:00","dateModified":"2013-03-08T16:35:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/13e31c150f22cfd7508be21dc11ec019"},"description":"Czes\u0142aw Mi\u0142osz: Pochodz\u0119 z za\u015bcianka i utrzyma\u0142em przywi\u0105zanie do niego przez ca\u0142e \u017cycie. Mog\u0142em to zrobi\u0107 tylko dlatego, \u017ce - maj\u0105c...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/rozmowy-na-koniec-wieku-czeslaw-milosz-katarzyna-janowska-piotr-mucharski#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem o utraconych rajach i ko\u0144cu \u015bwiata"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/13e31c150f22cfd7508be21dc11ec019","name":"Katarzyna Janowska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-janowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7102"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/139"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7102"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7102\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7102"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=7102"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}