{"id":7295,"date":"2012-01-12T14:46:46","date_gmt":"2012-01-12T13:46:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=7295"},"modified":"2020-09-01T13:33:50","modified_gmt":"2020-09-01T12:33:50","slug":"moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta","title":{"rendered":"Mo\u017ce Argentyna"},"content":{"rendered":"<p>Kilka lat po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Polska rozpocz\u0119\u0142a zabiegi dyplomatyczne, kt\u00f3rych efektem mia\u0142o by\u0107 uzyskanie kolonii. Sytuacja mi\u0119dzynarodowa \u2013 jak s\u0105dzili architekci polityki zagranicznej \u2013 sprzyja\u0142a nowemu podzia\u0142owi kolonialnej mapy \u015bwiata. Beneficjentem takiego podzia\u0142u chcia\u0142a sta\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Polska. Gdy okaza\u0142o si\u0119, co oczywiste, \u017ce \u017cadne pa\u0144stwo kolonialne nie kwapi si\u0119 do zrzekni\u0119cia si\u0119 swoich teren\u00f3w, niemo\u017cno\u015b\u0107 zdobycia i administrowania prawdziw\u0105 koloni\u0105 zmusi\u0142a polityk\u00f3w do szukania nowych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7302\" aria-describedby=\"caption-attachment-7302\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-03\/\" rel=\"attachment wp-att-7302\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7302\" title=\"Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03-540x344.jpg\" alt=\"Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" width=\"540\" height=\"344\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7302\" class=\"wp-caption-text\">Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce najwi\u0119ksze pot\u0119gi kolonialne budowa\u0142y swoje imperia dzi\u0119ki stosunkom gospodarczym, a na ko\u0144cu dopiero wprowadza\u0142y w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 \u2013 polscy politycy postanowili p\u00f3j\u015b\u0107 podobn\u0105 drog\u0105. Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozpocz\u0119\u0142o prac\u0119 nad planami, kt\u00f3re mia\u0142y pom\u00f3c w realizacji za\u0142o\u017ce\u0144 nowej polityki kolonizacyjno-osadniczej. Zamierzano za pa\u0144stwowe pieni\u0105dze stworzy\u0107 pr\u0119\u017cne pod wzgl\u0119dem gospodarczym i politycznym skupiska Polonii w Ameryce Po\u0142udniowej. Za najdogodniejsze miejsce do sfinalizowania akcji uznano pogranicze argenty\u0144sko-brazylijsko-paragwajskie, w tym m.in. Misiones (w tej p\u00f3\u0142nocnej prowincji Argentyny ju\u017c od ko\u0144ca XIX wieku mieszkali emigranci polskiego pochodzenia; na pocz\u0105tku lat 30. by\u0142o ich tam \u2013 wed\u0142ug szacunk\u00f3w kierownika Patronatu Polskiego w Posadas Paw\u0142a Nikodema \u2013 20 tysi\u0119cy). W 1936 roku powo\u0142ano do \u017cycia Mi\u0119dzynarodowe Towarzystwo Osadnicze, kt\u00f3re dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci sp\u00f3\u0142ki Compa\u00f1a Colonizadora del Norte realizowa\u0142o plany MSZ w Argentynie.<\/p>\n<p>W 1937 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa cz\u0119\u015b\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia \u2013 z Polski wyp\u0142yn\u0119li pierwsi emigranci. Zamieszkali w trzech koloniach: Polana, Wanda i Gobernador Lanusse. W sumie sprowadzono do Misiones 144 rodziny (stan z lutego 1939). Nap\u0142yw osadnik\u00f3w zosta\u0142 przerwany w 1939 roku przez wybuch wojny. Zmiana ustroju w Polsce po wojnie sprawi\u0142a, \u017ce zakupione w latach 30. terytoria wymkn\u0119\u0142y si\u0119 spod kontroli polskich w\u0142adz. Akcje sp\u00f3\u0142ki, a tym samym prawo do ziemi, znalaz\u0142y si\u0119 w prywatnych r\u0119kach. Bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 je odzyska\u0107 komunistyczny rz\u0105d PRL, a potem miejscowa Polonia.<\/p>\n<p><strong>Stefan Wi\u015bniewski<\/strong> (osadnik w Misiones):<\/p>\n<blockquote><p>Ojciec sk\u0105d\u015b si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Argentyny, \u017ce czeka tam du\u017co ziemi pod upraw\u0119 i \u017cycie jak w raju. Sprzeda\u0142 wi\u0119c n\u0119dzn\u0105 chudob\u0119, zebra\u0142 tysi\u0105c z\u0142otych i w biurze emigracyjnym w Warszawie kupi\u0142 w ciemno 20-hektarow\u0105 dzia\u0142k\u0119 w dalekiej Argentynie, nad jak\u0105\u015b rzek\u0105 Paran\u00e1. Mia\u0142em w\u00f3wczas 9 lat. Ojciec zabra\u0142 siekier\u0119, pi\u0142\u0119, kos\u0119, sierp, a matka w w\u0119ze\u0142ek garstk\u0119 rodzinnej ziemi. Z nami p\u0142yn\u0119\u0142o do Argentyny wielu takich n\u0119dzarzy. Dobili\u015bmy do Buenos Aires, stamt\u0105d poci\u0105giem do Posadas, stolicy prowincji Misiones, a nast\u0119pnie stateczek rzeczny powi\u00f3z\u0142 nas w g\u0142\u0105b d\u017cungli. Podr\u00f3\u017c wlok\u0142a si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Wreszcie stateczek zatrzyma\u0142 si\u0119 gdzie\u015b u brzegu wielkiej rzeki i poprowadzono nas do zat\u0142oczonego baraku. Potem pokazano nam nasz\u0105 dzia\u0142k\u0119, za kt\u00f3r\u0105 ojciec zap\u0142aci\u0142 w Polsce. Jaki\u015b Argenty\u0144czyk doprowadzi\u0142 nas do \u015bciany d\u017cungli, odmierzy\u0142 tyczk\u0105 dwadzie\u015bcia hektar\u00f3w i powiedzia\u0142, \u017ce to nasze \u2013 nasza ziemia obiecana&#8230; <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Z rezolucji Senatu RP:<\/strong><\/p>\n<p>Na posiedzeniu [&#8230;] uchwali\u0142 Senat [&#8230;] nast\u0119puj\u0105ce rezolucje:<\/p>\n<p>1. Senat wzywa Rz\u0105d, by roztoczy\u0142 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c dot\u0105d opiek\u0119 nad emigrantami do Po\u0142udniowej Ameryki i by zwr\u00f3ci\u0142 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c dot\u0105d uwag\u0119 na spraw\u0119 naszej emigracji w Argentynie.<br \/>\n[&#8230;]\n3. Senat wzywa Rz\u0105d, by poczyni\u0142 odpowiednie starania celem uzyskania kolonii dla Polski.<br \/>\nWarszawa, 23 marca 1929 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a><\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-7295 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-22'><img width=\"338\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-22.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Osadnicy przybyli do kolonii Wanda. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7304\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7304'>\n\t\t\t\tOsadnicy przybyli do kolonii Wanda. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-07'><img width=\"154\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-07.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kolonia Wanda. Widok na wycink\u0119 drzew na terenach wzd\u0142u\u017c rzeki Paran\u00e1. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7303\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7303'>\n\t\t\t\tKolonia Wanda. Widok na wycink\u0119 drzew na terenach wzd\u0142u\u017c rzeki Paran\u00e1. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-03'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7302\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7302'>\n\t\t\t\tKolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Z opracowania MSZ <em>Polska wobec zagadnienia kolonialnego<\/em>:<\/strong><\/p>\n<p>Jakkolwiek nikomu nie nale\u017cy pozostawia\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci na temat, \u017ce Polska znajduje si\u0119 w szeregu pa\u0144stw niezaspokojonych, i jako taka, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej z pretensjami wyst\u0105pi\u0107 musi, to jednak konsyderacje natury taktycznej nakazuj\u0105 daleko id\u0105c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107, do tego stopnia, \u017ce wydaje si\u0119 wskazane sprawy kolonii nie stawia\u0107 jeszcze jasno i wyra\u017anie jako windykacji kolonialnych, lecz w formie \u017c\u0105dania zrealizowania tych problem\u00f3w, kt\u00f3rych rozwi\u0105zania przez nabycie kolonii si\u0119 spodziewamy. [&#8230;]\n<p>Historia \u015bwiata uczy, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kolonii przesz\u0142a we w\u0142adanie swych dzisiejszych posiadaczy nie tyle w drodze zdobywczej, ile przez penetracj\u0119 handlow\u0105, kt\u00f3ra dopiero stworzy\u0142a realne warunki do ich opanowania. Je\u017celiby tedy chodzi\u0142o o nakre\u015blenie programu realnej pracy dla Polski w dziedzinie kolonialnej, to da\u0142by on si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w ramach, kt\u00f3re w skr\u00f3cie mo\u017cna by wyrazi\u0107: eksploracja, penetracja handlowa, dyplomacja. [&#8230;]\n<p>Cho\u0107 d\u0105\u017cenia kolonialne Polski znajduj\u0105 ju\u017c powszechne zrozumienie w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, jednak gdy m\u00f3wi si\u0119 o koloniach dla Polski, s\u0142yszy si\u0119 czasem jeszcze g\u0142osy, \u017ce to nie jest najpilniejsze zagadnienie, \u017ce przed tym jeszcze musi Polska dokona\u0107 wielu rzeczy: zlikwidowa\u0107 analfabetyzm, podnie\u015b\u0107 kultur\u0119 wsi, uprzemys\u0142owi\u0107 si\u0119 w nale\u017cytym stopniu, osuszy\u0107 Polesie itp. [&#8230;] Wszystkie te wa\u017cne i wielkie zadania, kt\u00f3re Polska ju\u017c rozpocz\u0119\u0142a i kt\u00f3re j\u0105 jeszcze czekaj\u0105, b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 dokonane pr\u0119dzej, \u0142atwiej i skuteczniej, gdy uzyskamy bezpo\u015bredni dost\u0119p do zamorskich surowc\u00f3w i teren\u00f3w osiedle\u0144czych, to znaczy: gdy posiada\u0107 b\u0119dziemy w\u0142asne kolonie. [&#8230;]\n<p>Idea kolonii dla Polski musi by\u0107 powszechn\u0105 ide\u0105 ca\u0142ego Narodu Polskiego, staj\u0105c si\u0119 nieust\u0119pliw\u0105 zbiorow\u0105 wol\u0105, kt\u00f3ra przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 musi w rzeczywisto\u015b\u0107. <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Boles\u0142aw Nakoniecznikoff<\/strong> (dyrektor Urz\u0119du Emigracyjnego) <strong>na I Zje\u017adzie Polonii<\/strong>:<\/p>\n<p>Musimy wyj\u015b\u0107 z dotychczasowego za\u015bcianka w dziedzinie polityki emigracyjnej i \u015bmia\u0142o wyp\u0142yn\u0105\u0107 na dalekie i g\u0142\u0119bokie wody ekspansji narodowej [&#8230;]. Dzisiaj Polska kroczy w grupie czo\u0142owej narod\u00f3w. Od naszych wsp\u00f3lnych wysi\u0142k\u00f3w, rodacy z zagranicy, zale\u017cy, aby w tej czo\u0142owej grupie nie da\u0107 si\u0119 zdystansowa\u0107 i osi\u0105gn\u0105\u0107 zamierzony cel, jakim jest mocarstwowa pozycja Polski w rodzinie narod\u00f3w.<\/p>\n<p>Warszawa, 14\u201321 lipca 1929 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Z raportu z pobytu w Argentynie wys\u0142annika MSZ<\/strong>:<\/p>\n<p>Wobec wysokich koszt\u00f3w osadnictwa i ma\u0142ej nadziei utrzymania narodowo\u015bci w nast\u0119pnym pokoleniu wskutek rozproszenia, stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce w obecnych warunkach, przy braku odpowiedniej organizacji, wyjazd rodzin na osadnictwo do Argentyny nie jest wskazany. Suma kilkunastu tysi\u0119cy z\u0142otych, potrzebna na koszta podr\u00f3\u017cy i osiedlenia w Argentynie, w Polsce wystarczy\u0107 mo\u017ce na stworzenie zno\u015bnego bytu. Jako przyk\u0142ad zacytuj\u0119 rodzin\u0119 Jasio\u0144czakow, Polak\u00f3w z Wo\u0142ynia, z\u0142o\u017con\u0105 z 4 doros\u0142ych i 3 m\u0142odocianych os\u00f3b. Suma uzyskana ze sprzeda\u017cy ojcowizny u\u017cyta zosta\u0142a na zakupienie bilet\u00f3w okr\u0119towych. Pozosta\u0142o im oko\u0142o 300 pez\u00f3w [pesos], co \u017cadn\u0105 miar\u0105 wystarczy\u0107 nie mog\u0142o na osiedlenie. Po paru tygodniach poszukiwania pracy zwr\u00f3cili si\u0119 do mnie z pro\u015bb\u0105 o umieszczenie dzieci w zak\u0142adach dobroczynno\u015bci dla umo\u017cliwienia doros\u0142ym znalezienia zaj\u0119cia. W podobnym po\u0142o\u017ceniu znajdowa\u0142o si\u0119 wiele rodzin polskich w Hotelu Imigracyjnym, co spowodowa\u0142o Urz\u0105d Imigracyjny do interwencji w Poselstwie, aby odes\u0142ano je do kraju lub wzi\u0119to na utrzymanie Rz\u0105du Polskiego. [&#8230;]\n<p>Znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 wychod\u017ac\u00f3w polskich wyje\u017cd\u017ca do Argentyny bez okre\u015blonych plan\u00f3w, na zasadzie tendencyjnych albo mglistych i niedok\u0142adnych informacji agent\u00f3w lub znajomych, kt\u00f3rzy poprzednio wyjechali. [&#8230;] Przymusowa bezczynno\u015b\u0107, niemo\u017cno\u015b\u0107 porozumienia z otoczeniem, brak \u015brodk\u00f3w, w\u0142\u00f3cz\u0119gowskie \u017cycie \u2013 wp\u0142ywaj\u0105 ujemnie na nastr\u00f3j psychiczny wychod\u017ac\u00f3w. Ulegaj\u0105 oni \u0142atwo rozgoryczeniu, zniech\u0119ceniu, apatii, sk\u0142onni s\u0105 przypisywa\u0107 win\u0119 swego ci\u0119\u017ckiego po\u0142o\u017cenia w\u0142adzom krajowym [&#8230;].<\/p>\n<p>29 stycznia \u2013 25 lutego 1930 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Z artyku\u0142u w \u201eNiezale\u017cnym Kurierze Polskim w Argentynie\u201d:<\/strong><\/p>\n<p>Niejeden powie, \u017ce przecie\u017c rolnik polski jest s\u0142ynny na ca\u0142y \u015bwiat, \u017ce w Argentynie daje si\u0119 ziemi\u0119, \u017ce nawet gazety o tym pisz\u0105. Prawd\u0105 jest, \u017ce si\u0119 m\u00f3wi du\u017co o tej ziemi, ale ci, co o niej pisz\u0105 i m\u00f3wi\u0105, przemilczaj\u0105, jakie tu s\u0105 warunki, jaki klimat, jakie robactwa \u2013 tam, gdzie ta ziemia mo\u017ce by\u0107 ta\u0144sza. Wreszcie owa ziemia musi by\u0107 zap\u0142acona, a przecie\u017c zabudowania jakie\u015b i inwentarz [jest] potrzebny, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o prze\u017cyciu przez okres, co najmniej, jednego roku przy sprzyjaj\u0105cym urodzaju.<\/p>\n<p>Tacy kolonizatorzy chc\u0105 ci\u0119 zwabi\u0107, by\u015b zap\u0142aci\u0142 co\u015b z g\u00f3ry, pracowa\u0142 rok i dwa na dzia\u0142ce ziemi, by j\u0105 kultywowa\u0107. Gdy za\u015b tego dopi\u0105\u0142e\u015b, nadludzkich potrzebuj\u0105c wysi\u0142k\u00f3w, z ziemi nie zebra\u0142e\u015b wiele, tylko musia\u0142e\u015b si\u0119 jeszcze zad\u0142u\u017cy\u0107, a warto\u015b\u0107 tej ziemi w\u0142a\u015bciciel podni\u00f3s\u0142 do sum bajecznych, by m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozbija\u0107 automobilem po ulicach miasta Buenos Aires. [&#8230;]\n<p>Ot\u00f3\u017c, radz\u0119 ci, rodaku, sied\u017a w Polsce, sied\u017a na tej ziemi, kt\u00f3r\u0105 twoi dziadowie i pradziadowie uprawiali i ciebie wychowali, jedz\u0105c chleb czarny, lecz smaczny.<\/p>\n<p>28 wrze\u015bnia 1930 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>W\u0142adys\u0142aw Mazurkiewicz<\/strong> (pose\u0142 RP w Buenos Aires) <strong>w li\u015bcie do MSZ<\/strong>:<\/p>\n<p>Zdaniem Poselstwa osadnikowi polskiemu, tak ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych, jak i og\u00f3lnych, odpowiada najbardziej osadnictwo o typie pionierskim, w kt\u00f3rym jest w stanie, zaczynaj\u0105c od podstaw, uzyskiwa\u0107 potrzebne w nowych warunkach do\u015bwiadczenie.<\/p>\n<p>W zwi\u0105zku z powy\u017cszym zwraca Poselstwo specjaln\u0105 uwag\u0119 na teren misione\u0144ski jako przez nasze osadnictwo wypr\u00f3bowany i najbardziej przez nie opanowany.<\/p>\n<p>Buenos Aires, 3 wrze\u015bnia 1933 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/p>\n<figure id=\"attachment_7304\" aria-describedby=\"caption-attachment-7304\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-22\/\" rel=\"attachment wp-att-7304\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7304\" title=\"Osadnicy przybyli do kolonii Wanda. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-22-540x383.jpg\" alt=\"Osadnicy przybyli do kolonii Wanda. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" width=\"540\" height=\"383\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7304\" class=\"wp-caption-text\">Osadnicy przybyli do kolonii Wanda. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Stefan Wi\u015bniewski<\/strong> (osadnik w Misiones):<\/p>\n<p>Ca\u0142a rodzina karczowa\u0142a d\u017cungl\u0119, a to nie laski w Polsce. To, co w dzie\u0144 wykarczowali\u015bmy \u2013 odrasta\u0142o noc\u0105. Do tego zab\u00f3jczy klimat, \u017car, wilgo\u0107, moskity, gady, zwierz\u0119ta atakuj\u0105ce ludzi. Je\u017celi istnieje piek\u0142o, to my go zaznali\u015bmy tutaj. Ludzie umierali, sporo rodzin wyjecha\u0142o z Wandy. Ale ojciec, uparty polski ch\u0142op, postanowi\u0142 wytrwa\u0107. Oto wreszcie mia\u0142 w\u0142asne dwadzie\u015bcia hektar\u00f3w, o kt\u00f3rych w Polsce nawet nie marzy\u0142. <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Pawe\u0142 Nikodem<\/strong> (kierownik Patronatu Polskiego w Posadas) <strong>w li\u015bcie do J\u00f3zefa Becka<\/strong> (ministra spraw zagranicznych RP):<\/p>\n<p>Wskrzeszona Rzeczpospolita znalaz\u0142a w Ameryce Po\u0142udniowej na dawnych ziemiach guara\u0144skich wcale silny stan posiadania osadniczego, maj\u0105cy za sob\u0105 p\u00f3\u0142 wieku istnienia. [&#8230;] Zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce je\u015bli ch\u0142op zdany na w\u0142asny instynkt gromadzki potrafi\u0142 tak \u015bwietnie przeprowadzi\u0107 dzie\u0142o skupienia \u2013 to w Odrodzonej Polsce znalaz\u0142 pe\u0142ne zrozumienie i pomoc bez zastrze\u017ce\u0144. [&#8230;] Pomyli\u0142 si\u0119 osadnik \u2013 i za to czuje on do Rzeczpospolitej b\u00f3l, jaki czuje niedocenione dziecko do swej kochanej matki.<\/p>\n[&#8230;] \u201eKonsulat nasz to urz\u0105d policyjny, do paszport\u00f3w, a nie konsul do pomocy\u201d \u2013 oto s\u0142owa, Panie Ministrze, kt\u00f3re s\u0142ysza\u0142by Pan na ka\u017cdym kroku, przybywszy do nas incognito. [&#8230;]\n<p>Warszawskich \u201efachowc\u00f3w od emigracji i Ameryki Po\u0142udniowej\u201d, kt\u00f3rzy tworz\u0105 chi\u0144ski mur miedzy Rz\u0105dem Rzeczpospolitej a emigracj\u0105 i osadnictwem, scharakteryzuj\u0119 kr\u00f3tko, \u017ce mo\u017ce maj\u0105 pewne studia teoretyczne, lecz brak im praktyki, znajomo\u015bci \u017cycia i terenu, kt\u00f3rym za po\u015brednictwem plac\u00f3wek konsularno-dyplomatycznych rz\u0105dz\u0105.<\/p>\n<p>Buenos Aires, 22 lutego 1934 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Biskup Teodor Kubina we wspomnieniach<\/strong>:<\/p>\n<p>Odwiedzi\u0142em w towarzystwie naszego konsula w Posadas rodaka, kt\u00f3ry za\u0142ama\u0142 si\u0119 fizycznie. W lichej chatce siedzia\u0142 na \u0142\u00f3\u017cku cz\u0142owiek, podobny ju\u017c do ko\u015bciotrupa, a by\u0142 to niegdy\u015b zamo\u017cny kolonista. Nieroztropnie sprzeda\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 zdobyt\u0105 ziemi\u0119, by w mie\u015bcie szuka\u0107 wi\u0119kszego szcz\u0119\u015bcia. Oszukali go, \u017cona ze zgryzoty mu zmar\u0142a. On sam z przepracowania nabawi\u0142 si\u0119 zapalenia p\u0142uc. Dzi\u015b ju\u017c ruszy\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce, skazany na powoln\u0105 \u015bmier\u0107 w najskrajniejszej biedzie.<\/p>\n<p>Ch\u0119tnie by umar\u0142, gdyby mia\u0142 tylko nadziej\u0119, \u017ce pi\u0119cioro jego dzieci, jeszcze niedoros\u0142ych, znajdzie odpowiedni\u0105 opiek\u0119 po jego \u015bmierci. Ale tej nadziei, niestety, nie ma. Bo krewni, kt\u00f3rzy mogliby zaj\u0105\u0107 si\u0119 nimi, mieszkaj\u0105 daleko za oceanem, pod Krakowem, a \u201ePolonia\u201d w Misiones, jak w og\u00f3le w Argentynie, jeszcze nie zdoby\u0142a si\u0119 na w\u0142asny polski, katolicki sierociniec. Podobnych tragedii du\u017co si\u0119 tu spotyka. Na og\u00f3\u0142 przetrwaj\u0105, tu na wychod\u017astwie, tylko jednostki najzdrowsze i najdzielniejsze, ludzie silnej woli i g\u0142\u0119bokiej wiary. Inni \u0142atwo tu gin\u0105.<\/p>\n<p>1934 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>\u00a0Z raportu MSZ o mo\u017cliwo\u015bciach osadnictwa polskiego w Argentynie<\/strong>:<\/p>\n<p>Podkre\u015bli\u0107 wypada jeszcze konieczno\u015b\u0107 starannej selekcji kandydat\u00f3w do emigracji osadniczej, eliminuj\u0105cej bezwzgl\u0119dnie osobniki nieprzygotowane do pracy na roli. Wysoce po\u017c\u0105dan\u0105, nieraz nieodzown\u0105 okoliczno\u015bci\u0105 jest posiadanie przez osadnika do\u015b\u0107 licznej rodziny, z\u0142o\u017conej \u2013 o ile mo\u017cno\u015bci \u2013 z os\u00f3b zdolnych ju\u017c do pracy. [&#8230;]\n<p>Koniecznie baczn\u0105 uwag\u0119 nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 na niedopuszczanie kandydat\u00f3w \u0142atwo zniech\u0119caj\u0105cych si\u0119 lub o charakterze \u201eprowodyr\u00f3w\u201d i agitator\u00f3w. [&#8230;] Do psychiki kolonisty r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy dostosowa\u0107 warunki umowy, kt\u00f3r\u0105 z nim podpisuje przedsi\u0119biorstwo kolonizacyjne [&#8230;].<\/p>\n<p>Buenos Aires, 8 lutego 1935 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Apoloniusz Zarychta<\/strong> (naczelnik Wydzia\u0142u Polityki Emigracyjnej MSZ) <strong>na konferencji MSZ<\/strong>:<\/p>\n<p>M\u0142odo\u015b\u0107 szczepowa. Pragniemy t\u0119 m\u0142odo\u015b\u0107 zachowa\u0107 i chcemy, by j\u0105 inni zachowali. Nie mo\u017cemy rezygnowa\u0107 z naszej m\u0142odo\u015bci kosztem innych, tylko dlatego, \u017ce nie posiadamy dostatecznych teren\u00f3w dla naszej ekspansji. Rasa bia\u0142a, wyszed\u0142szy znad Tygrysu i Eufratu, zajmowa\u0142a tereny na p\u00f3\u0142noc od kolebki bia\u0142ej rasy po\u0142o\u017cone. Obserwujemy dzi\u015b nawr\u00f3t rasy bia\u0142ej ku po\u0142udniu. W tym pochodzie ku r\u00f3wnikowi jedno z pierwszych miejsc zajmuje ch\u0142op polski z Parany. Nauczyli\u015bmy si\u0119 chroni\u0107 przed ujemnymi fizjologicznie skutkami ch\u0142odu i zimna, nauczymy si\u0119 chroni\u0107 przed ujemnymi fizjologicznymi skutkami upa\u0142\u00f3w po\u0142udnia.<\/p>\n<p>22 czerwca 1936 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-12\" id=\"refmark-12\"><sup>[12]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Z pisma Mi\u0119dzynarodowego Towarzystwa Osadniczego do Ministerstwa Opieki Spo\u0142ecznej<\/strong>:<\/p>\n<p>1. Dlaczego koncentrujemy emigracj\u0119 nad Iguassu [w Misiones]?<br \/>\na. Dostateczna ilo\u015b\u0107 wolnej i taniej ziemi;<br \/>\nb. Warunki klimatyczne i glebowe dodatnie dla emigracji z Polski;<br \/>\nc. Emigranci z Polski tworz\u0105 ju\u017c w tym rejonie powa\u017cne o\u015brodki;<br \/>\nd. Tereny le\u017c\u0105 w krajach organizacyjnie s\u0142abych, a zatem daj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 odr\u0119bno\u015bci, do pewnego stopnia administracyjnej, a w znacznym stopniu utrzymania odr\u0119bno\u015bci narodowej i kulturalnej;<br \/>\ne. Komunikacja rzek\u0105 umi\u0119dzynarodowion\u0105 \u2013 Paran\u0105;<br \/>\nf. Po\u0142o\u017cenie w centrum wodospad\u00f3w Iguassu, maj\u0105ce du\u017c\u0105 energi\u0119 \u2013 kto zaw\u0142adnie nimi \u2013 panuje nad znacznym terenem w rozwoju przemys\u0142owym.<\/p>\n<p>1936 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-13\" id=\"refmark-13\"><sup>[13]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Z opracowania Compan\u00f1a Colonizadora del Norte<\/strong>:<\/p>\n<p>W kolonii Wanda Administracja za\u0142o\u017cy\u0142a w\u0142asne gospodarstwo rolne, posiada stacj\u0119 do\u015bwiadczaln\u0105 i prowadzi sklep, w kt\u00f3rym mo\u017cna potrzebne towary nabywa\u0107 po cenach rynkowych. Przy pracach takich jak mierzenie nowych dzia\u0142ek, budowa dr\u00f3g i most\u00f3w, przy robotach w gospodarstwie Administracji, osadnicy maj\u0105 pierwsze\u0144stwo przed robotnikami obcymi. Na stacji do\u015bwiadczalnej ka\u017cdy osadnik otrzyma informacje i wskaz\u00f3wki, jak najlepiej gospodarowa\u0107 na swojej dzia\u0142ce.<\/p>\n<p>Istnieje te\u017c w kolonii apteczka i do\u015bwiadczony sanitariusz, a w s\u0105siednim miasteczku Puerto Bamberg \u2013 lekarz. W miar\u0119 nap\u0142ywu osadnik\u00f3w w kolonii zaanga\u017cuje si\u0119 i lekarza. [&#8230;] Osadnik otrzymuje na w\u0142asno\u015b\u0107:<\/p>\n<p>1. Dzia\u0142k\u0119 ziemi o 20\u201325 ha powierzchni.<br \/>\n2. 1,5 ha wyrosowanej (oczyszczonej z zaro\u015bci i przygotowanej do siewu) ziemi, w czym p\u00f3\u0142 ha obsianej.<br \/>\n3. Gotowy materia\u0142 na dom, kt\u00f3ry mo\u017cna wystawi\u0107 w ci\u0105gu kilku dni.<br \/>\n4. Narz\u0119dzia warto\u015bci 20 pez\u00f3w.<br \/>\n5. Nasiona i sadzeniaki warto\u015bci 30 pez\u00f3w.<br \/>\n6. Troje prosi\u0105t i 5 kur.<br \/>\n[&#8230;]\n12. Mo\u017ce si\u0119 zabra\u0107 od razu do pracy, g\u0142\u00f3wnego warunku powodzenia wsz\u0119dzie, a w Ameryce w szczeg\u00f3lno\u015bci [&#8230;].<br \/>\nKto pracy si\u0119 nie boi, ten w Misiones wypracuje lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 dla siebie i swoich dzieci.<br \/>\nczerwiec 1937 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-14\" id=\"refmark-14\"><sup>[14]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Apoloniusz Zarychta<\/strong> (naczelnik Wydzia\u0142u Polityki Emigracyjnej MSZ) <strong>w notatce<\/strong>:<\/p>\n<p>Ministerstwo przenios\u0142o punkt ci\u0119\u017cko\u015bci pracy emigracyjnej na tereny osadnicze z wyeliminowaniem niepotrzebnych po\u015brednik\u00f3w w kraju. [&#8230;] Ministerstwo Spraw Zagranicznych, opieraj\u0105c akcj\u0119 w terenie na w\u0142asnych o\u015brodkach osadniczych przeznaczonych przede wszystkim dla emigrant\u00f3w narodowo\u015bci polskiej, mia\u0142o zamiar stworzy\u0107 m.in. dobrze zorganizowane o\u015brodki, ko\u0142o kt\u00f3rych skupia\u0142aby si\u0119 celowa emigracja polska. O\u015brodki te, utworzone na terenach politycznie definitywnie nieustabilizowanych (Misiones, zachodnia Paran\u00e1, wschodnio-po\u0142udniowy Paragwaj), mog\u0105 zapewni\u0107 emigracji polskiej w przysz\u0142o\u015bci pewien wp\u0142yw polityczny na losy tych obszar\u00f3w [&#8230;].<\/p>\n<p>Kierownictwo akcji osadniczej tego typu, kt\u00f3ra ma spe\u0142ni\u0107 pewne zadania natury politycznej, nie mog\u0142o ze zrozumia\u0142ych przyczyn spoczywa\u0107 bezpo\u015brednio w r\u0119kach Ministerstwa, dlatego te\u017c Ministerstwo przyst\u0105pi\u0142o w porozumieniu z Pa\u0144stwowym Bankiem Rolnym do zorganizowania specjalnej sp\u00f3\u0142ki akcyjnej \u2013 Mi\u0119dzynarodowego Towarzystwa Osadniczego SA w Warszawie \u2013 kt\u00f3rej powierzono pro foro externo kierownictwo dzia\u0142alno\u015bci sp\u00f3\u0142ek terenowych oraz techniczn\u0105 stron\u0119 organizacji emigracji osadniczej w kraju.<\/p>\n<p>Mi\u0119dzynarodowe Towarzystwo Osadnicze zosta\u0142o za\u0142o\u017cone dnia 30 kwietnia 1936. [&#8230;] Sp\u00f3\u0142ka Argenty\u0144ska [Compan\u00f1a Colonizadora del Norte] jest w\u0142a\u015bcicielem teren\u00f3w osadniczych w prowincji Misiones o \u0142\u0105cznym obszarze 48 491 ha podzielonym na oddzielne okr\u0119gi administracyjne i eksploatacyjne, nazwane Puerto Wanda (nazwanym tak na cze\u015b\u0107 starszej c\u00f3rki I Marsza\u0142ka Polski), Gobernador Lanusse i Polana. Po pracach wst\u0119pnych, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y stworzenie administracji teren\u00f3w, pomiary dzia\u0142ek, budow\u0119 dr\u00f3g, karczowanie lasu, za\u0142o\u017cenie gospodarstwa do\u015bwiadczalnego itp., MTO poleci\u0142o sp\u00f3\u0142ce argenty\u0144skiej przyst\u0105pienie do w\u0142a\u015bciwej akcji osadniczej elementem pochodz\u0105cym wy\u0142\u0105cznie z Polski dopiero w czerwcu 1937.<\/p>\n<p>19 sierpnia 1938 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-15\" id=\"refmark-15\"><sup>[15]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Ze sprawozdania dla MSZ instruktora-wyk\u0142adowcy z podr\u00f3\u017cy z emigrantami do Ameryki Po\u0142udniowej<\/strong>:<\/p>\n<p>Rejs [na \u201ePu\u0142askim\u201d] trwa\u0142 26 dni. W ci\u0105gu rejsu mia\u0142em z emigrantami godzin wyk\u0142adowych \u2013 31, godzin dyskusyjnych \u2013 54.15, \u015brednio na wyk\u0142adach \u2013 158 ludzi. W ci\u0105gu trwania wyk\u0142ad\u00f3w przerobi\u0142em nast\u0119puj\u0105ce tematy: og\u00f3lna charakterystyka Ameryki Po\u0142udniowej. [&#8230;] Warunki \u017cycia w mie\u015bcie i na koloniach. [&#8230;] Pierwsze kroki emigranta przy wyszukiwaniu ziemi do osiedlenia si\u0119. [&#8230;] Poj\u0119cie \u2013 co to jest las podzwrotnikowy. [&#8230;] Dok\u0142adny opis uprawy manioku, trzciny cukrowej, [&#8230;] batat\u00f3w, ry\u017cu, tytoniu, kukurydzy, bawe\u0142ny, orzecha ziemnego, sadzenie kawy, pomara\u0144cz [&#8230;]. Zwierz\u0119ta dzikie, p\u0142azy, gady i owady w Ameryce Po\u0142udniowej [&#8230;].<\/p>\n<p>Pod wzgl\u0119dem zdrowotnym transport ten okaza\u0142 si\u0119 w stosunku do poprzednich najgorszym. W ci\u0105gu rejsu zmar\u0142o na okr\u0119cie 5 os\u00f3b.<\/p>\n<p>11 lipca 1938 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-16\" id=\"refmark-16\"><sup>[16]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Ze sprawozdania Agencji Konsularnej w Posadas do Poselstwa Polskiego w Buenos Aires<\/strong>:<\/p>\n<p>W kolonii Wanda na og\u00f3\u0142 stwierdzi\u0142em nastr\u00f3j pomy\u015blny i znaczny post\u0119p w wyrosowanych, zasianych i zagospodarowanych dzia\u0142kach z kilkoma tylko wyj\u0105tkami 3\u20134 dzia\u0142ek osobnik\u00f3w z natury leniwych czy te\u017c z przyrodzenia nieporadnych. [&#8230;] Pod adresem Kompanii s\u0142ysza\u0142em narzekania na ceny w sklepach, jak r\u00f3wnie\u017c na informacje udzielane wyje\u017cd\u017caj\u0105cym w biurze MTO w Warszawie, o ksi\u0119dzu, szkole argenty\u0144skiej i lekarzu \u201ena miejscu\u201d. Szczeg\u00f3lnie na brak ksi\u0119dza wielu narzeka. [&#8230;]\n<p>Traktowanie kolonist\u00f3w w administracji Gobernator Lanusse (p. Sta\u015bkiewicz) nale\u017ca\u0142oby ujmowa\u0107 z uprzejmo\u015bci\u0105 bardziej kupieck\u0105, gdy\u017c taka jest osnowa ca\u0142ej organizacji Kompanii, a z ludzkiego punktu widzenia \u2013 tak\u017ce i dlatego, \u017ce tego r\u00f3wnie\u017c wymaga poczucie obowi\u0105zku spo\u0142ecznego w stosunku do ludzi borykaj\u0105cych si\u0119 naprawd\u0119 ci\u0119\u017cko z losem na obczy\u017anie. [&#8230;]\n<p>Stan zdrowotny nowo przyby\u0142ych, specjalnie cierpi\u0105cych na dotkliwe owrzodzenia od uk\u0105sze\u0144 r\u00f3\u017cnych z\u0142o\u015bliwych owad\u00f3w, przedstawia wiele do \u017cyczenia. [&#8230;] Nale\u017ca\u0142oby, zdaniem moim, wymaga\u0107 s\u0142u\u017cbowo, od personelu, by przy okazji objazd\u00f3w, jak te\u017c i przy zg\u0142aszaniu si\u0119 kolonist\u00f3w, \u017con ich czy te\u017c dzieci, je\u017celi nie z ludzkich pobudek \u2013 to ze s\u0142u\u017cbowego obowi\u0105zku, zdoby\u0142 si\u0119 na wysi\u0142ek zdezynfekowania, zasmarowania odpowiedni\u0105 ma\u015bci\u0105 i przewi\u0105zania ran tego rodzaju, kt\u00f3rych podczas mojego objazdu zademonstrowano mi dostateczn\u0105 ilo\u015b\u0107. Zbywanie tego jedynie dobr\u0105 rad\u0105 zakupienia sobie \u015brodk\u00f3w dezynfekuj\u0105cych w sklepie administracji, odleg\u0142ym przypu\u015b\u0107my dla niekt\u00f3rych o 5\u20137 kilometr\u00f3w \u2013 nie jest wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n<p>18 listopada 1938 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-17\" id=\"refmark-17\"><sup>[17]<\/sup><\/a><\/p>\n<figure id=\"attachment_7303\" aria-describedby=\"caption-attachment-7303\" style=\"width: 384px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\/moze-argentyna-07\/\" rel=\"attachment wp-att-7303\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7303\" title=\"Kolonia Wanda. Widok na wycink\u0119 drzew na terenach wzd\u0142u\u017c rzeki Paran\u00e1. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-07-384x600.jpg\" alt=\"Kolonia Wanda. Widok na wycink\u0119 drzew na terenach wzd\u0142u\u017c rzeki Paran\u00e1. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\" width=\"384\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7303\" class=\"wp-caption-text\">Kolonia Wanda. Widok na wycink\u0119 drzew na terenach wzd\u0142u\u017c rzeki Paran\u00e1. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Casimira Kotur<\/strong> (c\u00f3rka osadnik\u00f3w w kolonii Wanda):<\/p>\n<p>Wie\u015bci o nadchodz\u0105cej kolejnej wojnie przera\u017ca\u0142y tych, kt\u00f3rzy tyle przecierpieli podczas poprzedniej. Dlatego m\u00f3j ojciec, jego brat Jan z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi, po wys\u0142uchaniu propagandowej pogadanki przeprowadzonej w Polsce przez Colonizadora del Norte, podj\u0119li decyzj\u0119 o wyje\u017adzie do rajskiej Ameryki, kraju, gdzie kr\u00f3lowa\u0142 spok\u00f3j i dobrobyt.<\/p>\n<p>Rodzina mojej matki, Pastuczakowie, przyby\u0142a z Polski do kolonii w Wandzie w 1938 roku. Babcia bardzo si\u0119 martwi\u0142a, bo chmary komar\u00f3w obsiada\u0142y cia\u0142ka jej dzieci, gdy przeprawiali si\u0119 przez zbocze g\u00f3ruj\u0105ce nad brzegiem rzeki Paran\u00e1. Dziadek d\u017awiga\u0142 na plecach ci\u0119\u017ckie paki i kufry z ubraniami, bo na miejscu nie by\u0142o \u017cadnych sprz\u0119t\u00f3w&#8230;<\/p>\n<p>Dziadkowie z rodzin\u0105 osiedlili si\u0119 w kolonii Gobernador Lanusse na ranczo w okolicy El Susto. Miejsce to by\u0142o poro\u015bni\u0119te lasem, kt\u00f3ry musieli karczowa\u0107, \u017ceby przygotowa\u0107 sw\u00f3j ob\u00f3z. Na dole by\u0142a kuchnia, na g\u00f3rze izba zadaszona palmowymi li\u015b\u0107mi.<\/p>\n<p>Dziadkowie p\u0142akali jak dzieci, nie mieli pieni\u0119dzy na powr\u00f3t do Polski i sytuacja, z kt\u00f3r\u0105 musieli si\u0119 zmierzy\u0107, by\u0142a bardzo niepewna. D\u017cungla by\u0142a g\u0119sta, pe\u0142na pokrzyw i innych zaro\u015bli, przer\u00f3\u017cnego robactwa, moskit\u00f3w. Trzeba by\u0142o nak\u0142ada\u0107 na siebie kilka warstw odzie\u017cy, \u017ceby si\u0119 chroni\u0107, ale ugryzienia moskit\u00f3w i tak rani\u0142y.<\/p>\n<p>Dzieci pracowa\u0142y razem z rodzicami, pi\u0142owa\u0142y drewno, robi\u0142y deski. Domy budowano r\u0119cznie i prymitywnymi narz\u0119dziami. \u017bywno\u015b\u0107 by\u0142a uboga w mi\u0119so i pierwszych zbior\u00f3w by\u0142o ma\u0142o, tylko \u017ceby prze\u017cy\u0107. Kaw\u0119 pi\u0142o si\u0119 bez cukru, robiono j\u0105 z pra\u017conych i mielonych r\u0119cznie ziaren soi. Dziadkowie czasami my\u015bleli na g\u0142os po polsku, \u017ce uciekali przed jedn\u0105 wojn\u0105, a dopad\u0142a ich druga. <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-18\" id=\"refmark-18\"><sup>[18]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>\u00a0Apoloniusz Zarychta w tajnym sprawozdaniu<\/strong>:<\/p>\n<p>Na kolonii Lanusse wymierzono 233 dzia\u0142ki, z czego sprzedano 99; ziemia w tej kolonii jest na og\u00f3\u0142 bardzo dobra, dzi\u0119ki czemu sprzeda\u017c dzia\u0142ek idzie pomy\u015blnie. \u0141\u0105cznie z koloni\u0105 Wanda sprzedano 154 dzia\u0142ki, o powierzchni 3575 ha, osadzaj\u0105c 144 rodziny, z czego 88 rodzin z Polski, a 56 z kolonizacji wt\u00f3rnej. Wp\u0142ywy z tytu\u0142u zadatk\u00f3w za ziemi\u0119 i wp\u0142at za przewidziane \u015bwiadczenia wynosz\u0105 \u0142\u0105cznie oko\u0142o 130.000 z\u0142 \u2013 z czego oko\u0142o 100.000 z\u0142 \u2013 pobrano w Polsce.<\/p>\n<p>Kolonie rozwijaj\u0105 si\u0119 pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem dobrze, na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje wprowadzenie przez 22 osadnik\u00f3w uprawy tytoniu, zapewniaj\u0105cego rentowno\u015b\u0107 gospodarstw. O pomy\u015blnym rozwoju o\u015brodk\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 m.in. obroty obydwu sklep\u00f3w, kt\u00f3re w 1938 roku zamiast przewidywanych 6000 pesos da\u0142y 15.000 pesos dochodu. Zaprowadzono komunikacj\u0119 samochodow\u0105 pomi\u0119dzy koloniami Wanda i Lanusse, przy czym osadnicy z kolonii Lanusse korzystaj\u0105 z komunikacji tej bezp\u0142atnie. Z uwagi na du\u017ce zapotrzebowanie materia\u0142u drzewnego tartego, jeden z osadnik\u00f3w uruchomi\u0142 tartak. Utworzono komitet szkolny i uruchomiono szko\u0142\u0119 op\u0142acan\u0105 z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w przez osadnik\u00f3w.<\/p>\n<p>Powa\u017cne przeszkody w dalszym rozwoju o\u015brodk\u00f3w stanowi chwilowy brak dop\u0142ywu osadnik\u00f3w z Polski. MTO jeszcze w pa\u017adzierniku 1938 rozpocz\u0119\u0142o przesy\u0142anie do Buenos Aires wykaz\u00f3w z personaliami emigrant\u00f3w pragn\u0105cych osiedli\u0107 si\u0119 na terenach towarzystwa. \u0141\u0105cznie przes\u0142ano wykazy odno\u015bnie przesz\u0142o 100 rodzin, \u017cadna jednak z nich nie otrzyma\u0142a dotychczas zezwolenia na wjazd. [&#8230;]\n<p>Dzi\u0119ki wzorowej organizacji oraz oszcz\u0119dnej i ostro\u017cnej gospodarce osi\u0105gni\u0119to samowystarczalno\u015b\u0107 finansow\u0105 Colonizadory. Dalszy prawid\u0142owy rozw\u00f3j tej sp\u00f3\u0142ki zale\u017cy obecnie ju\u017c tylko od dop\u0142ywu nowych osadnik\u00f3w. Tote\u017c wysi\u0142ki MTO zmierzaj\u0105 do usuni\u0119cia trudno\u015bci, kt\u00f3re hamuj\u0105 przybywanie nowych emigrant\u00f3w z Polski.<\/p>\n<p>25 lutego 1939 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-19\" id=\"refmark-19\"><sup>[19]<\/sup><\/a><\/p>\n<p><strong>Z listu osadnik\u00f3w z kolonii Gobernador Lanusse do Ministerstwa Opieki Spo\u0142ecznej<\/strong>:<\/p>\n<p>Co nam w kraju obiecywano, pod \u017cadnym wzgl\u0119dem nie spe\u0142nia si\u0119, wprost rabuj\u0105 nas odno\u015bne czynniki. [&#8230;] Bank Rolny zarzuca swoje sieci w kraju jako paj\u0105k na muchy i biada ci osadniku, gdy dostaniesz si\u0119 w te sieci.<\/p>\n<p>Pan Pose\u0142 [Micha\u0142] Pankiewicz w Warszawie m\u00f3wi \u0142adnie, obiecuje, \u017ce jest opieka, nie mo\u017ce si\u0119 dzia\u0107 \u017cadna krzywda. On sam tu by\u0142, ale o tym nie m\u00f3wi, \u017ce jedn\u0105 noc przenocowa\u0142 i ucieka\u0142 pr\u0119dko, a\u017ceby muchy go nie zjad\u0142y \u2013 to zapomnia\u0142. Podaje kontrakt do podpisu, w kt\u00f3rym to kontrakcie wszelkie zastrze\u017cenia, tylko nie dla osadnika. Dla osadnika to, \u017ce do 30 dni mo\u017ce sobie w innym miejscu dzia\u0142k\u0119 wybra\u0107, ta sama ska\u0142a na skale i te same muchy. [&#8230;]\n<p>Zrobili bramy i zamkn\u0119li nas w borach, postawili str\u00f3\u017ca, kazano str\u00f3\u017cowi \u0142a\u0144cuchy otwiera\u0107, gdy jedzie auto administracyjne. Byliby\u015bmy mo\u017ce zamkni\u0119ci jako skaza\u0144cy na diabelskiej wyspie i do tego czasu, ale zawiadomienie przysz\u0142o, \u017ce ma przyjecha\u0107 do nas pan Konsul [Tadeusz] Roman z Posadas \u2013 pr\u0119dko wszystko usuni\u0119to [&#8230;].<\/p>\n<p>Zap\u0142acili\u015bmy 170 z\u0142 w kraju za wyczyszczenie i zasianie 1,5 ha, po przyje\u017adzie okazuje si\u0119, \u017ce wsz\u0119dzie ten sam srogi las, wcale nie ma nic zrobionego [&#8230;].<\/p>\n<p>Przyjechali\u015bmy jako pierwsi pionierzy, by zbudowa\u0107 za granic\u0105 koloni\u0119 polsk\u0105, by zosta\u0142a kiedy chlub\u0105 kraju, to nie wolno z tego pioniera sk\u00f3ry zedrze\u0107, bo potrafi si\u0119 upomina\u0107 o swoje prawa i w kraju [&#8230;]. Sprawa nagl\u0105ca, gdy w kr\u00f3tkim czasie nie otrzymamy pomocy, zmuszeni jeste\u015bmy szuka\u0107 tej\u017ce u gubernatora prowincji, czy te\u017c w Ministerstwie Rolnictwa w Argentynie. Czy nie by\u0142oby to ha\u0144b\u0105 kolonii?<\/p>\n<p>Gobernador Lanusse, 24 kwietnia 1939 <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-20\" id=\"refmark-20\"><sup>[20]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Aleksander Omiljanowicz, <em>Argenty\u0144ska mozaika<\/em>, Warszawa 1984. \u00a0<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">List wicemarsza\u0142ka Senatu Hipolita Gliwica do Prezesa Rady Ministr\u00f3w, AAN, MSZ, sygn. 9579.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\"><em>Polska wobec zagadnienia kolonialnego<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 9583.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\"><em>Pami\u0119tniki I Zjazdu Polak\u00f3w z Zagranicy<\/em>, cyt. za: Anna Kicinger, <em>Polityka emigracyjna II Rzeczpospolitej<\/em>, \u201eCEFMR Working Paper\u201d nr 4\/2004.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\"><em> Raport z pobytu w Argentynie<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 10373.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Julian B\u0142aszczyk, Dola emigranta w Argentynie, \u201eNiezale\u017cny Kurier Polski w Argentynie\u201d, 1930.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Poufny list Pos\u0142a RP w Buenos Aires W\u0142adys\u0142awa Mazurkiewicza do Ministerstwa Spraw Zagranicznych, AAN, MSZ, sygn. 9793.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Aleksander Omiljanowicz, <em>Argenty\u0144ska mozaika<\/em>, Warszawa 1984.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">List Paw\u0142a Nikodema do ministra spraw zagranicznych J\u00f3zefa Becka, AAN, MSZ, sygn. 9793.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">Teodor Kubina, <em>W\u015br\u00f3d polskiego wychod\u017astwa w Ameryce Po\u0142udniowej<\/em>, Potulice 1938.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\"><em>Raport o mo\u017cliwo\u015bciach osadnictwa polskiego w Argentynie<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 9793.<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-12\" class=\"fn-text\"><em>Tajny protok\u00f3\u0142 z konferencji w sprawach kolonialnych<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 9586.<a href=\"#refmark-12\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-13\" class=\"fn-text\">Pismo Mi\u0119dzynarodowego Towarzystwa Osadniczego do Ministerstwa Opieki Spo\u0142ecznej, AAN, MSZ, sygn. 9837.<a href=\"#refmark-13\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-14\" class=\"fn-text\"><em>Wolna droga dla 200 rodzin rolniczych do Argentyny<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 9586.<a href=\"#refmark-14\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-15\" class=\"fn-text\"><em> Notatka naczelnika Wydzia\u0142u Polityki Emigracyjnej MSZ<\/em>, AAN, MSZ, sygn. 9840.<a href=\"#refmark-15\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-16\" class=\"fn-text\">Sprawozdanie dla MSZ z podr\u00f3\u017cy instruktora-wyk\u0142adowcy z emigrantami do Ameryki Po\u0142udniowej, AAN, MSZ, sygn. 9597.<a href=\"#refmark-16\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-17\" class=\"fn-text\">Sprawozdanie Agencji Konsularnej w Posadas dla Poselstwa Polskiego w Buenos Aires, AAN, MSZ, sygn. 9797.<a href=\"#refmark-17\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-18\" class=\"fn-text\">Casimira Kotur, relacja ze zbior\u00f3w Katarzyny Wydry na stronie www.lospasospolacos.com.<a href=\"#refmark-18\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-19\" class=\"fn-text\">Tajne sprawozdanie o stanie i perspektywach emigracji w Polsce, AAN, MSZ, sygn. 9897.<a href=\"#refmark-19\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-20\" class=\"fn-text\">List osadnik\u00f3w z kolonii Gobernador Lanusse do Ministerstwa Opieki Spo\u0142ecznej, AAN, MSZ, sygn. 9797.<a href=\"#refmark-20\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kilka lat po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Polska rozpocz\u0119\u0142a zabiegi dyplomatyczne, kt\u00f3rych efektem mia\u0142o by\u0107 uzyskanie kolonii. <\/p>\n","protected":false},"author":178,"featured_media":7302,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1193,529,1192,589],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1194],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Mo\u017ce Argentyna<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ojciec sk\u0105d\u015b si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Argentyny, \u017ce czeka tam du\u017co ziemi pod upraw\u0119 i \u017cycie jak w raju.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03.jpg\",\"width\":750,\"height\":478,\"caption\":\"Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\",\"name\":\"Mo\u017ce Argentyna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-01-12T13:46:46+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:33:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0a896e170b315108c17877a6015891c8\"},\"description\":\"Ojciec sk\u0105d\u015b si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Argentyny, \u017ce czeka tam du\u017co ziemi pod upraw\u0119 i \u017cycie jak w raju.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Mo\u017ce Argentyna\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0a896e170b315108c17877a6015891c8\",\"name\":\"Joanna \u0141uba-Wr\u00f3blewska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-luba-wroblewska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mo\u017ce Argentyna","description":"Ojciec sk\u0105d\u015b si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Argentyny, \u017ce czeka tam du\u017co ziemi pod upraw\u0119 i \u017cycie jak w raju.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/moze-argentyna-03.jpg","width":750,"height":478,"caption":"Kolonia Wanda, 1938. Spotkanie polskich emigrant\u00f3w. Na zdj\u0119ciu Anna Pender i jej m\u0105\u017c Jos\u00e9 Jele\u0144 razem z c\u00f3rk\u0105 Mari\u0105, Kazimierz Bzowski, geodeta dw\u00f3ch kolonii Wanda i Gobernador Lanusse z \u017con\u0105 i szwagierk\u0105 oraz ich s\u0105siad Boles\u0142aw Jejer. Fot. Stowarzyszenie Argenty\u0144sko-Polskie w Wandzie"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta","name":"Mo\u017ce Argentyna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#primaryimage"},"datePublished":"2012-01-12T13:46:46+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:33:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0a896e170b315108c17877a6015891c8"},"description":"Ojciec sk\u0105d\u015b si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Argentyny, \u017ce czeka tam du\u017co ziemi pod upraw\u0119 i \u017cycie jak w raju.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/moze-argentyna-joanna-luba-wroblewska-karta#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Mo\u017ce Argentyna"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0a896e170b315108c17877a6015891c8","name":"Joanna \u0141uba-Wr\u00f3blewska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-luba-wroblewska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7295"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/178"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7295\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7295"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=7295"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}