{"id":7374,"date":"2012-01-18T17:30:35","date_gmt":"2012-01-18T16:30:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=7374"},"modified":"2020-09-01T13:33:05","modified_gmt":"2020-09-01T12:33:05","slug":"cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta","title":{"rendered":"Cudze listy"},"content":{"rendered":"

Pami\u0119tam, \u017ce w Peerelu na list z Ameryki czeka\u0142o si\u0119 trzy\u2013cztery tygodnie albo jeszcze d\u0142u\u017cej. Nikt temu specjalnie si\u0119 nie dziwi\u0142, bo to by\u0142a d\u0142uga droga, w dodatku przez ocean. Czasami tylko, gdy list przychodzi\u0142 opakowany w celofan z informacj\u0105, \u017ce koperta \u201enadesz\u0142a w stanie uszkodzonym\u201d, pojawia\u0142a si\u0119 refleksja, \u017ce pewnie kto\u015b szuka\u0142 dolar\u00f3w.<\/p>\n

\"Kadr<\/a>
Kadr z filmu Cudze listy. Fot. Vita Maria Drygas<\/figcaption><\/figure>\n

Wtedy nie przysz\u0142o mi do g\u0142owy, \u017ce list musia\u0142 odczeka\u0107 w kolejce do perlustratora. A ju\u017c na pewno nie podejrzewa\u0142em, \u017ce kto\u015b czyta m\u00f3j niewinny list do babci w Poznaniu. A jednak co roku kilkaset milion\u00f3w naszych list\u00f3w przechodzi\u0142o przez tzw. kontrol\u0119 dotykow\u0105, a kilkana\u015bcie milion\u00f3w by\u0142o otwieranych i czytanych albo \u2013 jak to nazywano w Biurze \u201eW\u201d \u2013 opracowywanych.<\/p>\n

Kontrola prywatnej korespondencji, jaka odbywa\u0142a si\u0119 przez okres ca\u0142ego Peerelu, jest dla mnie, po ludzku, czym\u015b obezw\u0142adniaj\u0105cym, czym\u015b najbardziej brutalnym \u2013 wtargni\u0119ciem w\u0142adzy w nasze g\u0142owy, w nasze my\u015bli, nasze dusze. Jest aktem swoistego duchowego barbarzy\u0144stwa. U\u017cywam mocnych s\u0142\u00f3w, ale pami\u0119tam, \u017ce kiedy po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z dokumentami s\u0142u\u017cb perlustracyjnych, usi\u0142owa\u0142em wyobrazi\u0107 sobie cenzora, kt\u00f3ry codziennie czyta czyje\u015b intymne listy albo t\u0142umaczy je z j\u0119zyk\u00f3w obcych na polski. Jak nale\u017ca\u0142o wy\u0142\u0105czy\u0107 elementarn\u0105 ludzk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ceby emocjonalnie nie p\u0119kn\u0105\u0107.<\/p>\n

W 2005 roku, po zako\u0144czeniu realizacji filmu Jeden dzie\u0144 w PRL<\/em>, postanowi\u0142em g\u0142\u0119biej przyjrze\u0107 si\u0119 funkcjonowaniu s\u0142u\u017cb perlustracyjnych. Kwerenda archiwalna nie by\u0142a prosta. Sp\u0119dzi\u0142em wiele miesi\u0119cy we wszystkich delegaturach IPN. Przedziera\u0142em si\u0119 przez tysi\u0105ce zakurzonych teczek. Szuka\u0142em prywatnych list\u00f3w oraz dokument\u00f3w i instrukcji opisuj\u0105cych struktur\u0119 organizacyjn\u0105 i sposoby dzia\u0142ania perlustrator\u00f3w. Moje poszukiwania obejmowa\u0142y okres od 1944 roku, kiedy powstawa\u0142y pierwsze kom\u00f3rki Cenzury Wojennej, do 1989, w kt\u00f3rym wydano rozporz\u0105dzenie o likwidacji Biura \u201eW\u201d.<\/p>\n

Praca nad filmem Cudze listy<\/em> trwa\u0142a oko\u0142o pi\u0119ciu lat. Kontrolowana przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne korespondencja sta\u0142a si\u0119 punktem wyj\u015bcia, \u017ceby opowiedzie\u0107 o czym\u015b, co tak bardzo nieuchwytne, dotkn\u0105\u0107 czego\u015b, co by\u0142o w nas w \u015brodku, zrozumie\u0107 nasze my\u015bli, ukryte pragnienia.<\/p>\n

\u015awiadomie gromadzi\u0142em materia\u0142 archiwalny z du\u017cym zapasem. Wiedzia\u0142em, \u017ce kiedy uko\u0144cz\u0119 film, podziel\u0119 si\u0119 ca\u0142o\u015bci\u0105 dokumentacji z czytelnikami \u201eKarty\u201d. W tym wyborze bardziej skupi\u0142em si\u0119 na technologii kontroli korespondencji. Usi\u0142owa\u0142em poprzez teksty odnalezionych dokument\u00f3w perlustracyjnych zrekonstruowa\u0107 ten jak\u017ce trudny do zrozumienia i przyj\u0119cia \u201eorwellowski\u201d \u015bwiat. W tym sensie traktuj\u0119 ten zapis jako swoiste postscriptum<\/em> do filmu Cudze listy<\/em>.<\/p>\n

Przez poj\u0119cie listu rozumie\u0107 nale\u017cy form\u0119 kontaktu osobistego autora z inn\u0105 osob\u0105 lub pewnym, z g\u00f3ry oznaczonym, kr\u0119giem os\u00f3b, w kt\u00f3rym wyra\u017ca on sw\u00f3j stosunek do okre\u015blonych kwestii za po\u015brednictwem w\u0142asnor\u0119cznie zastosowanej metody graficznej.<\/p>\n

(Z tajnej specjalnego znaczenia publikacji MSW: Praca operacyjna w zakresie zwalczania wrogiej anonimowej propagandy pisanej, Warszawa 1977)<\/p><\/blockquote>\n

Kpt. Micha\u0142 Taboryski<\/strong> (zast\u0119pca kierownika Wydzia\u0142u Cenzury Wojennej Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego) w sprawozdaniu z pracy<\/strong> Sekcji II<\/strong> (Cenzury Cywilnej):<\/p>\n

Tajne […]\nRozpoczynaj\u0105c od pa\u017adziernika 1944, […] dzi\u0119ki nale\u017cytej kontroli i wsp\u00f3\u0142pracy z Ministerstwem i Urz\u0119dami Poczt i Telegraf\u00f3w, ogarn\u0119li\u015bmy cenzur\u0105 ca\u0142\u0105 korespondencj\u0119 pocztow\u0105 i telegraficzn\u0105 w kraju.
\nW miar\u0119 wyzwalania kraju przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i Wojsko Polskie, w \u015blad za armi\u0105 wysy\u0142ali\u015bmy grupy operacyjne Cenzury Cywilnej, kt\u00f3re organizowa\u0142y nowe wojew\u00f3dzkie i powiatowe oddzia\u0142y CW. Do 1 czerwca 1945 zorganizowali\u015bmy 11 wojew\u00f3dzkich i 17 powiatowych oddzia\u0142\u00f3w CW. W sumie 28 oddzia\u0142\u00f3w. W stanie organizacji jest ca\u0142y szereg nowych oddzia\u0142\u00f3w we wszystkich wojew\u00f3dztwach zachodnich. […] Za okres sprawozdawczy, do 11 maja 1945, opracowali\u015bmy 4.393.789 list\u00f3w i 178.939 telegram\u00f3w. […]\nWydajno\u015b\u0107 pracy cenzor\u00f3w ci\u0105gle wzrasta. Poniewa\u017c jednak najlepszych cenzor\u00f3w ci\u0105gle wysuwamy na kierownicze stanowiska i sk\u0142ad cenzorski bez przerwy si\u0119 odnawia, wydajno\u015b\u0107 wci\u0105\u017c jest stosunkowo nieznaczna. Jeden cenzor opracowywa\u0142 w ci\u0105gu o\u015bmiu godzin w kwietniu 1945 \u015brednio (w ca\u0142ym kraju) \u2013 276 dokument\u00f3w.
\nWarszawa, pa\u017adziernik 1944 \u2013 maj 1945<\/p>\n

Kier. Hanna Wierb\u0142owska w doniesieniu specjalnym do W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki:<\/strong><\/p>\n

\u015aci\u015ble tajne […]\nNasze oddzia\u0142y Cenzury Wojennej przy opracowaniu korespondencji w ostatnich dniach lutego natrafi\u0142y na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 wypowiedzi dotycz\u0105cych ZSRR, Armii Czerwonej i Marsza\u0142ka Stalina. Niekt\u00f3re charakterystyczne wyci\u0105gi z list\u00f3w podajemy.<\/p>\n[…] Adresat \u2013 P., maj[\u0105tek] Dobrzelin […]. Nadawca \u2013 P., Warszawa […]. 4 marca 1945: \u201eNie wierz w \u017cadn\u0105 odbudow\u0119 Warszawy. To bajka, kt\u00f3r\u0105 powtarzaj\u0105 ci, co jej nie widzieli. Ten, co zobaczy\u0142 jej nie dwie ani cztery, ale dziesi\u0105tki ulic, nie jedn\u0105 ani dwie dzielnice, ale prawie wszystkie, ten wie, \u017ce \u017cycie nawet w 1\/100 takie jak by\u0142o, nie powstanie. Ludzie \u017cyj\u0105 i teraz ju\u017c w tych gruzach, i teraz snuj\u0105 si\u0119 jak upiory mi\u0119dzy tym wielkim cmentarzyskiem dom\u00f3w, sami raczej podobni do duch\u00f3w tych zmar\u0142ych, kt\u00f3rzy tu polegli, ni\u017c do \u017cywych. Warszawa teraz to kto\u015b ci drogi bardzo \u2013 a konaj\u0105cy i to tak bez najmniejszej nadziei i zdrowia… \u017begnamy si\u0119 z \u017cyciem. \u017begnamy si\u0119 z Warszaw\u0105. Nawet gdy j\u0105 odbuduj\u0105, to ju\u017c nie b\u0119dzie nasza\u201d. […]\n

Adresat \u2013 W. Jan, Kosowo […]. Nadawca \u2013 N.N. 6 marca 1945: \u201eTatusiu kochany, nie rozpaczajcie po mamusi, bo mamusi raz, a my musimy \u017cy\u0107, trudno, sta\u0142o si\u0119, to nie wr\u00f3ci. Mamusi\u0119 zabili w polu. Tatusiu, jak mam\u0119 prowadzili bi\u0107 na cmentarz, to mamusia tak ich prosi\u0142a: panowie, nie bijcie mnie i nie r\u00f3bcie moich dzieci sierotami, oni nic nie zwa\u017cali na to, a jak dosz\u0142a mama na cmentarz, to upad\u0142a i modli\u0142a si\u0119, \u017ceby B\u00f3g darowa\u0142 jej grzechy, to oni mamusi\u0119 podnie\u015bli i poprowadzili na cmentarz, i trzy razy wystrzelili w lew\u0105 stron\u0119 g\u0142owy. […]\u201d<\/p>\n

Adresat \u2013 G., P.P. 83833 R. Nadawca \u2013 W., \u0141\u00f3d\u017a: \u201eTy nie wiesz, co si\u0119 u nas dzieje teraz. Chodz\u0105 ruscy \u017co\u0142nierze z polskimi i kradn\u0105. U nas te\u017c byli wczorajszej nocy, o 3.00, okradli i ma\u0142o gwa\u0142tu nie u\u017cyli. My w tym domu same kobiety s\u0142abe. Okradli nas tak doszcz\u0119tnie, \u017ce nie mam w czym wyj\u015b\u0107 do miasta. Zapuka\u0142 najpierw polski \u017co\u0142nierz i m\u00f3wi\u0142 gospodyni, by otworzy\u0142a, gdy\u017c szukaj\u0105 broni i \u017co\u0142nierzy. Ona otworzy\u0142a i weszli sami ruscy i zacz\u0119li od razu wali\u0107 do nas. Ale m\u00f3wi\u0119 Ci, wiele nawet nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 odzywa\u0107, bo zaraz cicho, cicho, a je\u015bli nie chcia\u0142o si\u0119 co da\u0107, zaraz wymierzy\u0142 luf\u0119 w cz\u0142owieka. Odbezpieczy\u0142 rewolwer, trzyma\u0142 w jednej \u0142apie, drug\u0105 wszystko wyci\u0105ga\u0142. Najgorszy by\u0142 ten olbrzym, powiadam Ci, wielkolud, a bardzo m\u0142ody i niepodobny na Moskala. Przypuszczam, \u017ce to kto\u015b nas\u0142a\u0142, gdy\u017c pytali si\u0119 tu ludzi o nazwisko i adres. Jak tylko poszli, mamusia pobieg\u0142a do komisariatu i przyjechali milicjanci, ale c\u00f3\u017c. M\u00f3wimy im teraz, by zrobili ob\u0142aw\u0119, gdy\u017c przychodz\u0105 na nasz\u0105 ulic\u0119 co dzie\u0144 o 2.00 w nocy. Ale c\u00f3\u017c to, im si\u0119 nie chce\u201d.
\nWarszawa, 3 kwietnia 1945<\/p>\n

Z raportu kpt. Micha\u0142a Taboryskiego, skierowanego do kier. Hanny Wierb\u0142owskiej, dotycz\u0105cego specjalnych kurs\u00f3w cenzorskich przy Centralnej Szkole MBP w \u0141odzi:<\/strong><\/p>\n

\u015aci\u015ble tajne […]\n

Kursanci przes\u0142uchali w ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch tygodni wszystkie przewidziane planem tematy specjalne i polityczne. Natomiast niedostatecznie wydzielono czasu na zaj\u0119cia praktyczne i na pras\u00f3wki.<\/p>\n

Egzaminy trojakiego rodzaju: pi\u015bmienne, kwalifikacja dokument\u00f3w i ustne wykaza\u0142y, \u017ce kursanci w wi\u0119kszo\u015bci opanowali przes\u0142uchane tematy polityczne, niedostatecznie jednak przyswoili sobie tematy specjalne. […]\n

Stwierdzili\u015bmy, \u017ce znaczny procent kursant\u00f3w […] nie zna elementarnych rzeczy z techniki i metod pracy cenzora i starszego cenzora, nie poznali w dostatecznym stopniu ewidencji, nie umiej\u0105 usuwa\u0107 ujemnego tekstu, nie opanowali wzor\u00f3w wyci\u0105g\u00f3w i innych, nie rozumiej\u0105 swych zada\u0144 itd. Stwierdzili\u015bmy, \u017ce ten anormalny stan m\u00f3g\u0142 by\u0107 usuni\u0119ty, by\u0142y mo\u017cliwo\u015bci lepszego wykorzystania tak drogiego czasu kurs\u00f3w, gdyby kierownik kurs\u00f3w ob. Frankowski i jego zast\u0119pca ob. Rozenblum w pe\u0142ni docenili wy\u017cszo\u015b\u0107 przeprowadzonych zaj\u0119\u0107 praktycznych.<\/p>\n[…] Pracowano w przepe\u0142nionej sali, gdzie powinna panowa\u0107 bezwzgl\u0119dna cisza i gdzie nie spos\u00f3b by\u0142o przeprowadza\u0107 niezb\u0119dne konsultacje, nie wystarcza\u0142y narz\u0119dzia pracy, jak np. atrament, stal\u00f3wki, no\u017cyczki. […] Ob. Frankowski, jako kierownik kurs\u00f3w, nie wykorzysta\u0142 dostatecznie zdolno\u015bci i wiadomo\u015bci swego zast\u0119pcy, ob. Rozenbluma, do pomocy w zaj\u0119ciach praktycznych, zw\u0142aszcza do kwalifikacji dokument\u00f3w, do wyt\u0142umaczenia kursantom pope\u0142nionych przez nich defekt\u00f3w.<\/p>\n

Ob. Rozenblum odje\u017cd\u017ca\u0142 ze szko\u0142y bardzo cz\u0119sto jeszcze przed obiadem, w\u00f3wczas gdy nie by\u0142o dostatecznej kontroli nad zaj\u0119ciami praktycznymi, gdy ani razu nie skontrolowano konspekt\u00f3w kursant\u00f3w, nie naprawiono b\u0142\u0119d\u00f3w kursant\u00f3w. […]\n

Nasi kursanci otrzymali jedn\u0105 par\u0119 bielizny i ju\u017c trzeci tydzie\u0144 nie by\u0142o zmiany na czyst\u0105. Wobec przepe\u0142nienia i ciasnoty w pokojach mieszkalnych grozi to zawszeniem. […] Wielce krzywdz\u0105cym jest stan instruktora ob. Sawickiej, pracownika pracuj\u0105cego na stanowisku oficerskim w stopniu kapitana Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, pracownika nadzwyczaj sumiennego i oddanego pracy. Ob. Sawicka chodzi w podartych pantoflach, w poniszczonej sukience i ani razu nie mog\u0142a wyj\u015b\u0107 z kurs\u00f3w na miasto, mimo to, \u017ce b\u0119d\u0105c instruktorem, powinna by\u0107 odpowiednio umundurowana.<\/p>\n

W sprawie dalszej nauki postanowili\u015bmy wraz z kierownictwem kurs\u00f3w po\u0142o\u017cy\u0107 szczeg\u00f3lny nacisk w nast\u0119pnych dziesi\u0119ciu dniach na zaj\u0119cia praktyczne.<\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a, 5 maja 1945<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Katowice, 4 stycznia 1949<\/p>\n

Kochani,<\/p>\n

Donosz\u0119 Wam, \u017ce prze\u017cywamy tu bardzo bolesne chwile. Prze\u015bladowanie nasila si\u0119 coraz bardziej. Nikt nie jest pewny jutra. Swego czasu donosi\u0142am ju\u017c Wam, jak to starali si\u0119 u nas ze szk\u00f3\u0142 usuwa\u0107 krzy\u017ce, lecz dziatwa szkolna r\u00f3\u017cnymi sposobami stara\u0142a si\u0119 je przywr\u00f3ci\u0107 na dawne miejsca lub te\u017c wykuwali sobie w \u015bcianie krzy\u017ce albo obracali \u0142awk\u0119 w stron\u0119 krzy\u017ca. W zwi\u0105zku z tym zosta\u0142o uwi\u0119zionych nawet kilku uczni\u00f3w. […]\n

Natomiast zaraz w poniedzia\u0142ek, oko\u0142o godziny dziewi\u0105tej wiecz\u00f3r, zosta\u0142 nasz klasztor obstawiony przez o\u015bmiu ch\u0142op\u00f3w. […] Nasz ukochany Ojciec pad\u0142 ich ofiar\u0105. Po dzi\u015b dzie\u0144 nie wiemy nic o nim, jak mu si\u0119 powodzi, a on biedny, chorowity, pewnie go ju\u017c nie zobaczymy. Jeszcze tej nocy zosta\u0142a przeprowadzona \u015bcis\u0142a rewizja u nas. My, dziewczyny, sp\u0119dzi\u0142y\u015bmy ca\u0142y ten czas u st\u00f3p tabernakulum, b\u0142agaj\u0105c Boga o lito\u015b\u0107 i o mi\u0142osierdzie nad nami. […]\n

Stale nasze my\u015bli goni\u0105 za naszym proboszczem, jak mu si\u0119 powodzi, mo\u017ce jest chory, g\u0142odny, cierpi zimno. \u017badnej wiadomo\u015bci o nim nie mamy, nikogo nie dopuszcz\u0105. M\u00f3dlcie si\u0119 za niego. Mo\u017ce niezad\u0142ugo, a z nami wszystkimi tak zrobi\u0105. […] Zosta\u0144cie z Bogiem, Wasza Hela<\/p>\n

( Na kopii listu dopisano odr\u0119cznie: \u201eOdpis dok[umentu] skierowano do Wydz[ia\u0142u] V oraz do Szefa WUBP w Katowicach\u201d; na pierwszej stronie: \u201e\u015aci\u015ble tajne\u201d oraz stempel: \u201eW \u017cadnym wypadku wobec os\u00f3b trzecich nie ujawni\u0107 pochodzenia tej informacji\u201d)<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Krynica, 12 lipca 1951<\/p>\n

Kochany Tato!<\/p>\n

Powinienem Ci zreferowa\u0107, dlaczego matka nie zostaje w Krynicy. Ot\u00f3\u017c je\u015bli chodzi o warunki mieszkaniowe, to s\u0105 one zno\u015bne, natomiast towarzystwo jest okropne. Wszyscy s\u0105 tu bardzo pobo\u017cni, ko\u015bci\u00f3\u0142 w niedziel\u0119 jest przepe\u0142niony i ludzie dobrowolnie, nawet przy pi\u0119knej pogodzie, sp\u0119dzaj\u0105 po dwie, trzy godziny, stoj\u0105c i wys\u0142uchuj\u0105c kazania. Zagadnienie plan\u00f3w gospodarczych, ich wykonania i norm to s\u0105 jeszcze rzeczy niezrozumia\u0142e dla tych ludzi.<\/p>\n

Matka, jak mi o\u015bwiadczy\u0142a, nie ma z kim rozmawia\u0107, s\u0105siadki s\u0105 matce nieprzychylne i s\u0105dz\u0119, \u017ce jest jej bardzo nieprzyjemnie. Nawet kosz matki na pla\u017cy stoi oddzielony, nie w grupie jak inne. Z tej przyczyny nie dziwi\u0119 si\u0119, \u017ce chce wr\u00f3ci\u0107. Z wypowiedzi pa\u0144, tych s\u0105siadek, wynika, \u017ce s\u0105 ustosunkowane wrogo do tego, co nazywamy socjalizmem i mama nie mo\u017ce z nimi rozmawia\u0107.<\/p>\n

Nie neguj\u0105c potrzeby dalszego odpoczynku mamy, s\u0105dz\u0119, \u017ce powinna kontynuowa\u0107 wakacje gdzie indziej, mo\u017ce w kt\u00f3rym\u015b z dom\u00f3w wypoczynkowych Komitetu Centralnego, na przyk\u0142ad w Zakopanem czy Wi\u015ble.<\/p>\n

Ja pojad\u0119 chyba do \u015awinouj\u015bcia. Czuj\u0119 si\u0119 dobrze. Jem na czas i si\u0119 poprawiam. Ca\u0142uj\u0119 mocno, Tadziu<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Dzier\u017coni\u00f3w, 15 stycznia 1954<\/p>\n

Obywatelu Prezydencie!<\/p>\n

Jeste\u015bmy sierotami, poniewa\u017c ojciec nasz w imi\u0119 sprawiedliwo\u015bci zosta\u0142 skazany na 10 lat wi\u0119zienia. Przest\u0119pstwo jego by\u0142o wielkie, poniewa\u017c godzi\u0142 w oblicze Polski Ludowej, naszej ukochanej Ojczyzny, lecz mamusia nasza o tym nie wiedzia\u0142a. Ojciec nasz poszed\u0142 do partyzantki, pozostawiaj\u0105c nas bez jakichkolwiek \u015brodk\u00f3w do \u017cycia.<\/p>\n

Obywatelu Prezydencie, my, dzieci wyrodnego syna Ojczyzny, zwracamy si\u0119 do Was o pomoc, poniewa\u017c Wy jeste\u015bcie Ojcem wszystkich syn\u00f3w Ojczyzny, r\u00f3wnie\u017c tych wyrodnych. Wi\u0119c prosimy Ci\u0119, Obywatelu Prezydencie, o zwolnienie naszego ojca, bo nie on, lecz my cierpimy. Ojciec ma jedzenie i ciep\u0142o, a my, dzieci, cierpimy g\u0142\u00f3d i zimno.<\/p>\n

Mam 10 lat i chodz\u0119 do czwartej klasy, brat m\u00f3j ma 5 lat, a siostrzyczka 2 lata. Mama nasza zarabia 300 z\u0142 na miesi\u0105c i jak my mo\u017cemy \u017cy\u0107? Nie mamy chleba i jest nam zimno. A je\u017celi Wy, Obywatelu Prezydencie, zlitujecie si\u0119 nad nami sierotami, to ojciec nasz wr\u00f3ci i b\u0119dzie ju\u017c teraz dobrym synem naszej kochanej Polski Ludowej, a my b\u0119dziemy mieli chleb i ciep\u0142o. Dlatego te\u017c prosimy Ci\u0119, Obywatelu Prezydencie \u2013 pozw\u00f3l, by nam zwr\u00f3cili ojca, by\u015bmy i my mieli tatusia, kt\u00f3ry nam zapracuje na chleb i do\u0142o\u017cy stara\u0144, aby wykona\u0107 plan 6-letni.<\/p>\n

Mama to o naszym li\u015bcie nic nie wie. Przepraszamy Was, najukocha\u0144szy Ojcze, za zak\u0142\u00f3canie spokoju naszym listem. My, dzieci zwyrodnia\u0142ego ojca, z wielk\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105 czekamy pociechy od Was, Kochany Ojcze Naszej Ojczyzny Polski Ludowej i Ojcze wszystkich polskich dzieci. Adam, Bogu\u015b i Zosia<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Miko\u0142\u00f3w, 26 lutego 1960<\/p>\n

Kochany Ojcze!<\/p>\n

Jako\u015b, dzi\u0119ki Bogu, wszystko ostatnio mi idzie. Z mniejszym lub wi\u0119kszym powodzeniem, ale idzie. A to grunt. Nareszcie wydosta\u0142em si\u0119 z tego straszliwego duchowego marazmu, w jakim tkwi\u0142em do niedawna. Dochodz\u0119 do wielu ciekawych wniosk\u00f3w i uog\u00f3lnie\u0144 na marginesie moich codziennych kontakt\u00f3w z komunistami. Czyni\u0119 to na tej zasadzie, \u017ce wszyscy jeste\u015bmy lud\u017ami. I jako\u015b to wychodzi. Trzeba po prostu tylko ustawicznej modlitwy, by nie zatraci\u0107 w\u0142a\u015bciwej czujno\u015bci moralnej i nie pope\u0142ni\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w. Natomiast dobra wola musi by\u0107 wykazana do maksimum. Nawet je\u015bli po tym wszystkim, po ludzku rzecz bior\u0105c, mieliby\u015bmy by\u0107 \u201ewystrychni\u0119ci na dudka\u201d. Oczywi\u015bcie, nie chodzi o to, by z siebie robi\u0107 jakiego\u015b nowego Don Kichota. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym g\u0142\u0119biej, mo\u017cna doj\u015b\u0107 do rewelacyjnych wniosk\u00f3w. Ale przecie\u017c nie jest to bezpieczne zbytnio, wi\u0119c na ten temat koniec.<\/p>\n

Najserdeczniej Ojca pozdrawiam, jak zwykle polecaj\u0105c si\u0119 modlitwie. Zawsze oddany, Jurek<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Ozork\u00f3w, 12 maja 1960<\/p>\n

Drogi Jurku!<\/p>\n

Serdecznie Ci dzi\u0119kuj\u0119 za mi\u0142\u0105 niespodziank\u0119. Po tak d\u0142ugim czasie, nic o sobie nie wiedzieli\u015bmy, aczkolwiek w kraju bardzo cz\u0119sto jeste\u015b wspominany. Rzeczywi\u015bcie wiele czasu up\u0142yn\u0119\u0142o od tej chwili na dworcu. Stali\u015bmy si\u0119 nie tylko starsi, ale i bogatsi w prze\u017cycia i do\u015bwiadczenie. Przewaga prze\u017cy\u0107 i emocji jest po Twojej stronie.<\/p>\n

Moje urozmaicenie \u017cyciowe to czteromiesi\u0119czny pobyt w wi\u0119zieniu w \u0141\u0119czycy. Zosta\u0142em skazany na jeden rok z mocy artyku\u0142u 133 kodeksu karnego. Dyspozycja tego przepisu brzmi lakonicznie, mniej wi\u0119cej tak: \u201eKto dopuszcza si\u0119 czynnej napa\u015bci na w\u0142adz\u0119\u201d. […] By\u0142o to na zabawie, b\u0119d\u0105c troch\u0119 pod much\u0105, zrywa\u0142em plakaty szkaluj\u0105ce m\u0119\u017c\u00f3w stanu Ameryki i Niemiec i wznosi\u0142em okrzyki na cze\u015b\u0107 ich pokojowej polityki. W mi\u0119dzyczasie nie pozwoli\u0142em zabra\u0107 z sali kolegi i w\u00f3wczas zosta\u0142em pobity i aresztowany. Wyobra\u017a sobie, na spraw\u0119 prowadzony by\u0142em pod siln\u0105 eskort\u0105 w kajdankach.<\/p>\n

Gdy siedzia\u0142em w wi\u0119zieniu, przywie\u017ali ze wschodu, konkretnie z wi\u0119zie\u0144 sowieckich, naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali skazani przez s\u0105dy sowieckie za takie przest\u0119pstwa jak kradzie\u017c 5 kilogram\u00f3w pszenicy z ko\u0142chozu na 12 lat wi\u0119zienia, za zegarek \u201ePobieda\u201d warto\u015bci 250 z\u0142 \u2013 15 lat wi\u0119zienia. Tak przedstawia si\u0119 wymiar sprawiedliwo\u015bci sowieckiej. […]\n

Jurku! Na pewno Twoje \u017cycie jest zno\u015bniejsze pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. Tu cz\u0142owiek, jego warto\u015bci oceniane s\u0105 wed\u0142ug kryteri\u00f3w ustalanych przez KC PZPR i cho\u0107 by\u0142by\u015b Kopernikiem w sprawach spo\u0142ecznych, a nie szed\u0142 po linii i na bazie, to zawsze zostaniesz na dnie tego spo\u0142ecze\u0144stwa. […]\n

Drogi Przyjacielu, na tym ko\u0144cz\u0119. Zbli\u017ca si\u0119 p\u00f3\u0142noc, u Ciebie mo\u017ce jeszcze jest dzie\u0144. Z my\u015bl\u0105 o Tobie pozostaje \u2013 Leszek<\/p>\n

Z postanowienia Prokuratury Wojew\u00f3dzkiej w \u0141odzi w sprawie korespondencji mi\u0119dzy Jerzym K. a Leszkiem W.:<\/strong><\/p>\n

Wiceprokurator wojew\u00f3dzki w \u0141odzi, po otwarciu korespondencji adresowanej do Jerzego K., zam[ieszka\u0142ego] w USA, na kt\u00f3rej jako nadawca figuruje Leszek W., zam[ieszka\u0142y] w Ozorkowie, […] maj\u0105c na uwadze, \u017ce tre\u015b\u0107 listu zawiera cechy przest\u0119pstwa […] postanowi\u0142 dokona\u0107 zaj\u0119cia wymienionego listu i uzna\u0107 go za dow\u00f3d rzeczowy w sprawie niniejszej.\u00a0Odpis postanowienia dor\u0119czy\u0107 Leszkowi W.<\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a, 30 maja 1960<\/p>\n

P\u0142k Henryk Palka<\/strong> (dyrektor Biura \u201eW\u201d) w sprawozdaniu z pracy Biura \u201eW\u201d w pierwszym kwartale 1961 roku<\/strong>:<\/p>\n

Tajne […]\n

\u2013 \u0141od\u017a: Na podstawie dw\u00f3ch przechwyconych dokument\u00f3w, na polecenie Prokuratora Wojskowego zosta\u0142 aresztowany i osadzony w wi\u0119zieniu szeregowiec F.W. za przekazywanie drog\u0105 korespondencji wiadomo\u015bci stanowi\u0105cych tajemnic\u0119 pa\u0144stwow\u0105.<\/p>\n

\u2013 Krak\u00f3w: Przekazane dokumenty \u201eW\u201d pozwoli\u0142y Wydzia\u0142owi III poczyni\u0107 odpowiednie przedsi\u0119wzi\u0119cia po linii administracyjnej, kt\u00f3re przyczyni\u0142y si\u0119 do udaremnienia zamierze\u0144 kleru dot[ycz\u0105cych] zorganizowania r\u00f3\u017cnego rodzaju uroczysto\u015bci lub zbi\u00f3rek na cele ko\u015bcielne.<\/p>\n

\u2013 Rzesz\u00f3w: Na podstawie wy\u0142owionej wrogiej ulotki, nawo\u0142uj\u0105cej do bojkotu nadchodz\u0105cych wybor\u00f3w, ustalony zosta\u0142 jej nadawca (wyznawca sekty \u015bwiadk\u00f3w Jehowy), kt\u00f3ry na mocy postanowienia prokuratora zosta\u0142 aresztowany. […]\n

\u2013 Jeden z przechwyconych dokument\u00f3w pozwoli\u0142 jednostce operacyjnej oraz instancjom partyjnym na zorientowanie si\u0119 w niezdrowej sytuacji panuj\u0105cej w\u015br\u00f3d wybitnych fachowc\u00f3w w jednym z zak\u0142ad\u00f3w pracy we Wroc\u0142awiu. Umo\u017cliwi\u0142o to przedsi\u0119wzi\u0119cie odpowiednich \u015brodk\u00f3w w celu niedopuszczenia do masowych zwolnie\u0144 oraz do roz\u0142adowania napi\u0119tej sytuacji.<\/p>\n

Warszawa, 3 maja 1961<\/p>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Warszawa, 9 kwietnia 1968<\/p>\n

Moi Kochani!<\/p>\n

Pisz\u0119 do was ju\u017c z nowego mieszkania. Nareszcie, po tylu latach oczekiwania. Mo\u017cna by wiele pisa\u0107 w sprawie wykonawstwa. Tandeta okropna \u2013 wszystko trzeba poprawia\u0107. Na przyk\u0142ad w kuchni i \u0142azience s\u0105 gniazdka z bolcem uziemiaj\u0105cym, ale wtyczek nie dostaniesz nigdzie. Sprawa dla mnie prosta \u2013 koszt wyprodukowania wtyczki jest wy\u017cszy od kosztu gniazdka, cena za\u015b jest odwrotna, po prostu wytw\u00f3rcom si\u0119 nie op\u0142aca \u2013 jeden pot\u0119\u017cny bubel.<\/p>\n

W Warszawie zabronili wystawia\u0107 w teatrach Dziad\u00f3w Mickiewicza. By\u0142a z tego t\u0119ga rozr\u00f3ba, akurat si\u0119 wtedy przeprowadza\u0142em i nie mog\u0142em dojecha\u0107 z meblami, o ma\u0142o co nie oberwa\u0142em bananem, ale si\u0119 wszystko uspokoi\u0142o.<\/p>\n

Czy uwierzycie, \u017ce po wojnie nie byli\u015bmy z \u017con\u0105 ani razu w kinie, ani razu w kawiarni czy teatrze, na rozrywki tego rodzaju nie mamy czasu. Wracamy z pracy o wp\u00f3\u0142 do sz\u00f3stej, obiad \u0142\u0105cznie z kolacj\u0105, oko\u0142o si\u00f3dmej dziennik i jeszcze film z telewizji i spa\u0107.<\/p>\n

Ja tam jeszcze od czasu do czasu mog\u0119 prysn\u0105\u0107 na jakie\u015b rybki czy karty, ale \u017cona to ju\u017c doprawdy skaranie Bo\u017ce. Pra\u0107, gotowa\u0107, prasowa\u0107, zakupy, sprz\u0105tanie, dopilnowanie dziecka, szycie, ca\u0142a robota w domu i jeszcze osiem godzin w biurze, to ju\u017c doprawdy heroiczna walka o byt. Gdybym ja cho\u0107 w cz\u0119\u015bci mia\u0142 taki \u017cywot, wybra\u0142bym chyba krymina\u0142. Tego nie mo\u017cna nazwa\u0107 \u017cyciem, to istna i smutna wegetacja z nadziej\u0105, \u017ce mo\u017ce naszym dzieciom b\u0119dzie l\u017cej.<\/p>\n

Nie mam dzi\u015b specjalnie natchnienia do pisania. Ko\u0144cz\u0119, \u015bciskam i ca\u0142uj\u0119 wszystkich. Wasz Erwin<\/p>\n

\"Kadr<\/a>
Kadr z filmu Cudze listy Macieja J. Drygasa<\/figcaption><\/figure>\n

List skontrolowany przez s\u0142u\u017cby perlustracyjne:<\/strong><\/p>\n

Katowice, kwiecie\u0144 1974<\/p>\n

Kochani Rodzice!<\/p>\n

Pisz\u0119 Wam smutn\u0105 nowin\u0119. Pawe\u0142 pozna\u0142 inn\u0105 kobiet\u0119 i bierze ze mn\u0105 rozw\u00f3d, jestem strasznie zrozpaczona, pom\u00f3\u017ccie mi jako\u015b. Jestem zupe\u0142nie sama, nie mam \u017cadnej kole\u017canki ani nikogo bliskiego z rodziny, do pracy z rozpaczy nie chodz\u0119, posz\u0142am do lekarza po zwolnienie, je\u015b\u0107 nie mog\u0119 ani spa\u0107 i tylko p\u0142acz\u0119. Nie wiem, co b\u0119dzie dalej ze mn\u0105, najlepiej bym z sob\u0105 sko\u0144czy\u0142a. Mam do Was pro\u015bb\u0119, o ile przyjad\u0119 do Was na odwiedziny [do RFN], to czy b\u0119d\u0119 mog\u0142a zosta\u0107 na sta\u0142e, o ile mi si\u0119 b\u0119dzie podoba\u0107. Odpiszcie mi zaraz, b\u0119d\u0119 bardzo czeka\u0107 na Wasz list, jednak Matka to najbli\u017csza osoba. Prosz\u0119 nic do nikogo nie pisa\u0107, bo o niczym nie wiedz\u0105. W pracy te\u017c nie wiedz\u0105, nie wiem, jak si\u0119 mam w pracy pokaza\u0107, bo zawsze my\u015bleli, \u017ce jeste\u015bmy dobrym ma\u0142\u017ce\u0144stwem. Prosz\u0119 Was bardzo, odpiszcie mi zaraz. Moc pozdrowie\u0144 i ca\u0142us\u00f3w, Wasza Janka [Joanna M.]\n

Kpt. St. Sajna<\/strong> (starszy inspektor SB) w notatce s\u0142u\u017cbowej z rozmowy przeprowadzonej z Joann\u0105 M.<\/strong>:<\/p>\n

Tajne […]\n

Przeprowadzono rozmow\u0119 z obyw[atelk\u0105] M. Joann\u0105. Celem rozmowy by\u0142o wyja\u015bnienie tre\u015bci otrzymanego dokumentu \u201eW\u201d dot[ycz\u0105cego] jej osoby i zamiar\u00f3w ucieczki do NRF przy sk\u0142adaniu dokument\u00f3w na czasowy pobyt w odwiedziny. […]\n

Ob. M. Joanna w rozmowie o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce ze wzgl\u0119du na niedobre stosunki wsp\u00f3\u0142\u017cycia z jej m\u0119\u017cem Paw\u0142em (czasowo odszed\u0142 od niej, ma kochank\u0119, […] pracownic\u0119 Huty \u201eBaildon\u201d) planuje prosi\u0107 rodzic\u00f3w o przys\u0142anie jej zaproszenia, by pojecha\u0107 na odwiedziny do NRF. Przy wywodach tych wymieniona stwierdza\u0142a, \u017ce jak pojedzie, to do kraju powr\u00f3ci. W przedstawieniu jej pyta\u0144 i sytuacji, \u017ce sama pozostaje w Polsce, a wszystkich z rodziny uciekinier\u00f3w ma w NRF, zamilk\u0142a i nic nie umia\u0142a powiedzie\u0107. […]\n

W przeprowadzonej rozmowie z ob. M. Joann\u0105 ustalono i potwierdzono, co zreszt\u0105 dokumentuje tre\u015b\u0107 posiadanego dokumentu \u201eW\u201d, \u017ce wymieniona jest potencjaln\u0105 osob\u0105 przy wyje\u017adzie czasowym na uciekiniera z naszego kraju.<\/p>\n

Wnioskuj\u0119 w tej sytuacji wnie\u015b\u0107 do tut[ejszego] punktu paszportowego zastrze\u017cenie wyjazdu wymienionej poza granice kraju.<\/p>\n

Katowice, 10 kwietnia 1974<\/p>\n

Jan Szczepa\u0144ski<\/strong> (socjolog, pose\u0142 na Sejm PRL, cz\u0142onek Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Towarzystwa Przyja\u017ani Polsko-Radzieckiej) w li\u015bcie do Stanis\u0142awa Kowalczyka<\/strong> (ministra spraw wewn\u0119trznych):<\/p>\n

Wielce Szanowny Panie Ministrze,<\/p>\n

Sporo moich list\u00f3w przychodz\u0105cych do mnie z zagranicy nadchodzi albo w folii, albo z napisem: \u201eprzesy\u0142ka nadesz\u0142a z zagranicy w stanie uszkodzonym\u201d.<\/p>\n

Jestem oczywi\u015bcie bardzo wdzi\u0119czny za tak\u0105 trosk\u0119 o moj\u0105 korespondencj\u0119, ale uwa\u017cam j\u0105 jednak za zbyteczn\u0105. O wszystkich moich kontaktach z zagranic\u0105 i o wszystkich sprawach przeze mnie za granic\u0105 za\u0142atwianych czy prowadzonych systematycznie informuj\u0119 w\u0142a\u015bciwe w\u0142adze w kraju i bez zezwolenia w\u0142a\u015bciwych w\u0142adz nie prowadz\u0119 \u017cadnej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce po trzydziestu kilku latach mojej s\u0142u\u017cby publicznej w\u0142adze mog\u0142y wyrobi\u0107 sobie pogl\u0105d na charakter mojej dzia\u0142alno\u015bci. Oczywi\u015bcie rozumiem, \u017ce kto\u015b musi otrzymywa\u0107 pensj\u0119 za trosk\u0119 o korespondencj\u0119 zagraniczn\u0105 obywateli PRL \u2013 ale mo\u017cna by dokona\u0107 pewnej oszcz\u0119dno\u015bci, wy\u0142\u0105czaj\u0105c moj\u0105 korespondencj\u0119 z zakresu tej troski.<\/p>\n

Warszawa, 26 listopada 1976<\/p>\n

Z wytycznych dotycz\u0105cych kontroli operacyjnej korespondencji mi\u0119dzynarodowej i krajowej:<\/strong><\/p>\n

Tajne specjalnego znaczenia […]\n

W zwi\u0105zku z Zarz\u0105dzeniem nr 0116 ministra spraw wewn\u0119trznych z dnia 10 maja 1989, dotycz\u0105cym reorganizacji dzia\u0142a\u0144 resortu spraw wewn\u0119trznych w zakresie obrotu pocztowego w komunikacji mi\u0119dzynarodowej i krajowej pion kontrwywiadu przejmuje w ograniczonym zakresie dotychczasowe zadania realizowane dot\u0105d przez pion \u201eW\u201d. […]\n

W zwi\u0105zku z powy\u017cszym nale\u017cy wykona\u0107, co nast\u0119puje:<\/p>\n

Z dniem otrzymania niniejszych wytycznych Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Spraw Wewn\u0119trznych zaprzestaje jakiejkolwiek pracy dotycz\u0105cej dokument\u00f3w \u201eW\u201d.<\/p>\n

Zlikwidowa\u0107 wydzia\u0142 i sekcj\u0119 \u201eW\u201d, a tak\u017ce referaty i grupy pracuj\u0105ce poza obszarem miasta wojew\u00f3dzkiego.<\/p>\n

Zabezpieczy\u0107 w spos\u00f3b sta\u0142y, na przyk\u0142ad zamurowa\u0107 punkt wymiany korespondencji w pomieszczeniach obiektowych oraz zlikwidowa\u0107 system sygnalizacji d\u017awi\u0119kowej lub \u015bwietlnej. […]\n

Przeprowadzi\u0107 przegl\u0105d pozosta\u0142ej dokumentacji pod k\u0105tem zniszczenia lub z\u0142o\u017cenia w archiwum.<\/p>\n

Przej\u0105\u0107 przez Wydzia\u0142 II osobowe \u017ar\u00f3d\u0142a informacji i lokale w obiektach specjalnych oraz mieszkania i lokale konspiracyjne wraz z ca\u0142o\u015bci\u0105 dokumentacji. Powy\u017csze podyktowane jest konieczno\u015bci\u0105 utrzymania warunk\u00f3w do ewentualnego reaktywowania tam pracy.<\/p>\n

Protokolarnie przej\u0105\u0107 przez Wydzia\u0142 II ca\u0142o\u015b\u0107 sprz\u0119tu specjalistycznego, \u015brodki transportu i \u0142\u0105czno\u015bci oraz finansowe przewidziane na rok 1989, pozostaj\u0105ce w dyspozycji by\u0142ych kom\u00f3rek \u201eW\u201d, a tak\u017ce pomieszczenia s\u0142u\u017cbowe wraz z wyposa\u017ceniem. […]\n

Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, aby wszystkie czynno\u015bci zwi\u0105zane z reorganizacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 w zakresie operacyjnej kontroli obrotu pocztowego zosta\u0142y przeprowadzone przy zachowaniu szczeg\u00f3lnych zasad konspiracji.<\/p>\n

Warszawa, 6 czerwca 1989<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142u zosta\u0142a zamieszczona w kwartalniku \u201eKarta\u201d nr 68, 2011.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pami\u0119tam, \u017ce w Peerelu na list z Ameryki czeka\u0142o si\u0119 trzy\u2013cztery tygodnie albo jeszcze d\u0142u\u017cej. Nikt temu specjalnie si\u0119 nie dziwi\u0142, bo to by\u0142a d\u0142uga droga, w dodatku przez ocean.<\/p>\n","protected":false},"author":179,"featured_media":7375,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[529,589,7309],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1195],"yoast_head":"\nCudze listy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W tym sensie traktuj\u0119 ten zapis jako swoiste postscriptum do filmu Cudze listy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/cudze-listy-karta-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/cudze-listy-karta-1.jpg\",\"width\":750,\"height\":512,\"caption\":\"Kadr z filmu Cudze listy. Fot. Vita Maria Drygas\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta\",\"name\":\"Cudze listy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-01-18T16:30:35+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:33:05+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/376670c3dbdde6106caca70c4242b1c5\"},\"description\":\"W tym sensie traktuj\u0119 ten zapis jako swoiste postscriptum do filmu Cudze listy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cudze listy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/376670c3dbdde6106caca70c4242b1c5\",\"name\":\"Maciej J. Drygas\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-j-drygas\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cudze listy","description":"W tym sensie traktuj\u0119 ten zapis jako swoiste postscriptum do filmu Cudze listy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/cudze-listy-karta-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/cudze-listy-karta-1.jpg","width":750,"height":512,"caption":"Kadr z filmu Cudze listy. Fot. Vita Maria Drygas"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta","name":"Cudze listy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#primaryimage"},"datePublished":"2012-01-18T16:30:35+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:33:05+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/376670c3dbdde6106caca70c4242b1c5"},"description":"W tym sensie traktuj\u0119 ten zapis jako swoiste postscriptum do filmu Cudze listy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/cudze-listy-maciej-drygas-kwartalnik-karta#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cudze listy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/376670c3dbdde6106caca70c4242b1c5","name":"Maciej J. Drygas","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-j-drygas"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7374"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/179"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7374"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7374\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7374"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=7374"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}