{"id":7384,"date":"2012-01-25T15:23:11","date_gmt":"2012-01-25T14:23:11","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=7384"},"modified":"2020-09-01T13:33:03","modified_gmt":"2020-09-01T12:33:03","slug":"szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito","title":{"rendered":"Szczecin z widokiem na mo\u017ce"},"content":{"rendered":"<p>Przeczyta\u0142em gdzie\u015b, \u017ce Stefan Kisielewski, zapraszany do Szczecina na spotkania autorskie, mawia\u0142: \u201eDo Niemiec nie je\u017cd\u017c\u0119\u201d. Kwestia to smaczna w anegdocie, ale do\u015b\u0107 paskudna, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 jej konotacje z rzeczywisto\u015bci\u0105. Jest w niej bowiem stygmat obco\u015bci (wiadomo, co niemieckie to obce) i dystansu, odpychaj\u0105cy, separuj\u0105cy to miasto \u2013 i tak najdalej wysuni\u0119te na zach\u00f3d ze wszystkich naszych du\u017cych miast \u2013 od reszty kraju. Jest tak\u017ce niezbyt skrywana niech\u0119\u0107, jak\u0105 darzy si\u0119 hybrydy i dziwad\u0142a o niesprecyzowanym kszta\u0142cie i podejrzanym charakterze.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7395\" aria-describedby=\"caption-attachment-7395\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-001\/\" rel=\"attachment wp-att-7395\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7395\" title=\"Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001-540x236.jpg\" alt=\"Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro\" width=\"540\" height=\"236\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7395\" class=\"wp-caption-text\">Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro<\/figcaption><\/figure>\n<p>Niech\u0119\u0107 do ich poznania \u2013 r\u00f3wnie\u017c&#8230; Szczecin? Gdzie to w\u0142a\u015bciwie jest? I co to jest tak naprawd\u0119? Cho\u0107, tak naprawd\u0119, kogo to obchodzi? Pozwol\u0119 tu sobie na wycieczk\u0119 osobist\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z zaproszeniem na \u0142amy \u201eHerito&#8221;. Redakcja poprosi\u0142a mnie bowiem o napisanie szkicu o Szczecinie \u2013 \u201etym mie\u015bcie-widmie\u201d. Oczywi\u015bcie wiem, \u017ce intencj\u0105 tego zaproszenia jest w\u0142a\u015bnie \u201eodwidmowienie\u201d Szczecina. Prosz\u0119 mi jednak darowa\u0107 to czepianie si\u0119 s\u0142\u00f3w. Czepiam si\u0119 ich, pr\u00f3buj\u0105c uchwyci\u0107 przyczyny owej nieuchwytnej \u2013 a cz\u0119sto nieu\u015bwiadamianej \u2013 rezerwy wobec Szczecina. Enigmatycznego, nieznanego. I jako\u015b nienaszego. Od lat s\u0142ysz\u0119 w stolicy pytanie: \u2013 A ile si\u0119 teraz jedzie ze Szczecina do Warszawy? \u2013 Odpowiadam, te\u017c tak samo od lat (bo niewiele si\u0119 w tej mierze zmienia), \u017ce InterCity pokonuje t\u0119 tras\u0119 w pi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 godziny.<\/p>\n<p>Na co pytaj\u0105cy unosz\u0105 brwi z pozornym uznaniem, ale te\u017c ze zdziwieniem i niedowierzaniem. Jakby to by\u0142a podr\u00f3\u017c z Kamczatki czy Magadanu. A ja, ze swoim \u201epi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 godziny\u201d, chcia\u0142bym im wm\u00f3wi\u0107 \u2013 niczym baron M\u00fcnchhaussen \u2013 \u017ce przeby\u0142em ten dystans, lec\u0105c na kuli armatniej. Zdumiewaj\u0105ce, a mo\u017ce tylko symptomatyczne, i\u017c wielu znanych mi ludzi \u2013 tw\u00f3rc\u00f3w, dziennikarzy \u2013 nigdy w Szczecinie nie by\u0142o (a je\u017celi byli, to dawno temu, jako dzieci, z okazji wakacji nad morzem, i na og\u00f3\u0142 przejazdem tylko). A i teraz nie wybieraj\u0105 si\u0119 do niego. Bo po co? Mit miasta na rubie\u017cach, jakby to by\u0142a granica Interioru, nie brama na Europ\u0119, dalekiego od Romy i cywilizowanych szlak\u00f3w, miasta kresowego, w kt\u00f3rym \u2013 w przeciwie\u0144stwie do \u201enaszych Kres\u00f3w\u201d, gdzie\u015bmy zostawili serce \u2013 nie ma nic, co warte by by\u0142o uwagi i fatygi podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n<p>Ten mit nie tylko nie umar\u0142 wraz z PRL-em, ale w Unii Europejskiej, kt\u00f3ra przynios\u0142a otwarcie na \u015bwiat \u2013 paradoksalnie \u2013 zyska\u0142 nowe \u017cycie. Widmowe w\u0142a\u015bnie, a raczej mgliste, amorficzne. Bo stare wyobra\u017cenia i dawne stereotypy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze swoim wsp\u00f3\u0142czesnym, blakn\u0105cym odbiciem. Dobrze wi\u0119c, wybierzmy si\u0119 na t\u0119 wycieczk\u0119. Ju\u017c nie osobist\u0105, lecz \u2013 \u017ce tak powiem \u2013 zbiorow\u0105 do Szczecina. Tak\u017ce po to, \u017ceby przyjrze\u0107 si\u0119 sobie nawzajem. Bo w tej podr\u00f3\u017cy \u2013 odwraca si\u0119 perspektywa. I wida\u0107, \u017ce nie jest wcale tak, i\u017c Szczecin stanowi dla Polski zagadk\u0119, dlatego tylko \u017ce Polska nie odrobi\u0142a lekcji z w\u0142asnej historii i geografii, a zagadek nie lubi. Problem jest g\u0142\u0119bszy. Szczecin przez lata by\u0142 zagadk\u0105 sam dla siebie. A i dzi\u015b \u2013 wci\u0105\u017c jeszcze \u2013 nie jest siebie pewny. Pewny swego. Miejsca na mapie kraju, w jego historii i planach. A ta niepewno\u015b\u0107 przekszta\u0142ca si\u0119 w kompleksy. Pog\u0142\u0119bia w nim \u2013 kszta\u0142towany latami \u2013 brak poczucia warto\u015bci, ko\u0142ysze to\u017csamo\u015bci\u0105&#8230; Ko\u0142ysze, gdy\u017c Szczecin \u2013 jak powszechnie wiadomo \u2013 \u201ele\u017cy nad morzem\u201d.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-7384 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-004'><img width=\"358\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Panorama Szczecina, fot. Jerzy Undro\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7398\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7398'>\n\t\t\t\tPanorama Szczecina, fot. Jerzy Undro \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-003'><img width=\"153\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pomnik Sediny, walka o powr\u00f3t utraconego podczas wojny symbolu Szczecina o\u017cywi\u0142a dyskusj\u0119 nad przywracaniem niemieckiego dziedzictwa miasta Fot. Kolekcja Romana Czejarka www.czejarek.pl\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7397\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7397'>\n\t\t\t\tPomnik Sediny, walka o powr\u00f3t utraconego podczas wojny symbolu Szczecina o\u017cywi\u0142a dyskusj\u0119 nad przywracaniem niemieckiego dziedzictwa miasta Fot. Kolekcja Romana Czejarka www.czejarek.pl \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-002'><img width=\"376\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Statki, nadbrze\u017cny targ i tawerny przez d\u0142ugi czas stanowi\u0142y o klimacie miasta. Fot. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci portalu sedina.pl\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7396\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7396'>\n\t\t\t\tStatki, nadbrze\u017cny targ i tawerny przez d\u0142ugi czas stanowi\u0142y o klimacie miasta. Fot. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci portalu sedina.pl \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7395\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7395'>\n\t\t\t\tNabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>I nie Koszalin na przyk\u0142ad (Koszalin? Gdzie\u017cby!), a Szczecin w\u0142a\u015bnie (kt\u00f3ry od morza dzieli oko\u0142o stu kilometr\u00f3w) kojarzy si\u0119 w kraju z morsk\u0105 bryz\u0105 i pla\u017c\u0105. I jest to skojarzenie tak silne, i\u017c walka z nim wydaje si\u0119 ja\u0142owa&#8230; Jaki\u015b czas temu ceniona dziennikarka radiowej Tr\u00f3jki zdziwi\u0142a si\u0119 szczerze, gdy zaproszony do jej warszawskiej audycji kpi\u0142em w szczeci\u0144skim studio z \u201emorsko\u015bci Szczecina\u201d, przekonany, \u017ce mnie rozumie, tymczasem ona \u2013 bez za\u017cenowania \u2013 przyzna\u0142a, \u017ce o tym, i\u017c Szczecin nad morzem nie le\u017cy, dowiaduje si\u0119 w\u0142a\u015bnie teraz, ode mnie. Ale drwiny z tych, co ze szczeci\u0144skiego hotelu w centrum chc\u0105 biec w klapkach na pla\u017c\u0119, przejad\u0142y si\u0119 ju\u017c szczecinianom.<\/p>\n<p>Straci\u0142y te\u017c rang\u0119 argumentu w debatach o to\u017csamo\u015bci miasta. Swoistym zatrza\u015bni\u0119ciem wieka nad t\u0105 pla\u017cow\u0105 metafor\u0105 sta\u0142a si\u0119 sztuka \u2013 komedia, oczywi\u015bcie \u2013 tutejszej to\u017csamo\u015bci po\u015bwi\u0119cona, a zatytu\u0142owana <em>Kt\u00f3r\u0119dy do morza?<\/em>, kt\u00f3r\u0105 par\u0119 lat temu wystawi\u0142 Teatr Polski w Szczecinie. Bez wielkiego sukcesu zreszt\u0105. Bo tam, gdzie ko\u0144czy si\u0119 \u017cart, powinna si\u0119 pojawi\u0107 refleksja. A Szczecin jest w\u0142a\u015bnie \u2013 \u017ce nawi\u0105\u017c\u0119 do idei tego numeru \u201eHerito&#8221; \u2013 najmniej chyba \u201eprzemy\u015blanym\u201d, czy te\u017c najbardziej \u201eniedomy\u015blanym\u201d z du\u017cych polskich miast. Owszem, w samym Szczecinie kwestie jego to\u017csamo\u015bci by\u0142y ju\u017c przedmiotem setek prac naukowych i artyku\u0142\u00f3w, konferencji i debat; i s\u0142owo \u201eto\u017csamo\u015b\u0107\u201d sta\u0142o si\u0119 w efekcie publicystycznym bana\u0142em. A \u017ce tr\u0105ci te\u017c ono emocjonalnym kiczem \u2013 zaczyna si\u0119 je omija\u0107 w powa\u017cnych dyskusjach. Czy znaczy to jednak, i\u017c szczeci\u0144ska to\u017csamo\u015b\u0107 nie wymaga ju\u017c dzi\u015b definicji? Bynajmniej. Znaczy to raczej, \u017ce przydatne dot\u0105d s\u0142owa klucze zardzewia\u0142y, wi\u0119c trzeba znale\u017a\u0107 inne, a rozpoznawanie miasta \u2013 i rozpoznanie si\u0119 w mie\u015bcie \u2013 powinno stanowi\u0107 d\u0142ugi, otwieraj\u0105cy si\u0119 wci\u0105\u017c na nowe zagadnienia proces. Jeszcze gorzej ma si\u0119 sytuacja, gdy mowa o Szczecinie z perspektywy og\u00f3lnopolskiej. Bo tu tak\u0105 refleksj\u0119 powinno si\u0119 budowa\u0107 na jakiej\u015b wiedzy.<\/p>\n<p>Tymczasem wiedza o nim jest w Polsce nik\u0142a \u2013 oparta zreszt\u0105 na stereotypach: port (wi\u0119c portowe noce \u017cycie; cisza Szczecina by night budzi zdziwienie przybysza), stocznia (teraz: problemy z by\u0142\u0105 stoczni\u0105), granica z Niemcami (co z tego, \u017ce dzi\u015b niezauwa\u017calna? s\u0105 s\u0105siedzi, to jest i miedza). Znamienne, \u017ce jedyne tematy, kt\u00f3re si\u0119 przedostaj\u0105 st\u0105d \u2013 poprzez media, a i kultur\u0119 popularn\u0105 \u2013 do og\u00f3lnopolskiej \u015bwiadomo\u015bci to w\u0142a\u015bnie przemys\u0142 morski (czy raczej jego brak), przemyt (jak\u017ce romantycznie wygl\u0105daj\u0105cy w filmie <em>M\u0142ode wilki<\/em>) i \u2013 og\u00f3lnie \u2013 walka z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 (wiadomo, Dziki Zach\u00f3d). No i \u2013 oczywi\u015bcie \u2013 wspomniane wcze\u015bniej uroki lata&#8230; Szczecin w aspekcie politycznym, kulturalnym, historycznym z perspektywy Warszawy \u2013 by uj\u0105\u0107 rzec centralnie, ale i symbolicznie \u2013 w zasadzie nie istnieje. W dyskusjach o to\u017csamo\u015bci \u2013 miast i region\u00f3w \u2013 zast\u0119puj\u0105 go przyk\u0142ady Gda\u0144ska, Wroc\u0142awia, \u015al\u0105ska, a nawet Suwa\u0142k czy Lublina&#8230; Jego \u017cycie artystyczne i w og\u00f3le osi\u0105gni\u0119cia humanistyki \u2013 mimo paru og\u00f3lnopolskich festiwali teatralnych, plastycznych czy muzycznych, mimo presti\u017cu Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego, kierowanego od wielu lat przez Ann\u0119 Augustynowicz, powstania Akademii Sztuki, sukcesu Formy \u2013 wydawnictwa, w kt\u00f3rym pragn\u0105 dzi\u015b wydawa\u0107 autorzy z ca\u0142ej Polski, czy rangi genderowego o\u015brodka na Uniwersytecie Szczeci\u0144skim \u2013 jawi si\u0119 z centrali \u2013 oraz z innych miast, nie wi\u0119kszych ni\u017c Szczecin \u2013 jako przejawy tajemnych praktyk mi\u0142uj\u0105cych sztuk\u0119 tubylc\u00f3w. A wi\u0119c przedmiot zainteresowania dla etnograf\u00f3w raczej ni\u017c krytyk\u00f3w sztuki czy socjolog\u00f3w. Charakterystyczne, \u017ce gdy odbywa\u0142 si\u0119 tu wielki zlot \u017caglowc\u00f3w, Tall Ship Races, prezydent miasta wej\u015b\u0107 musia\u0142 na rej\u0119, by pochwali\u0107 si\u0119 Polsce sukcesem organizacyjnym. Inaczej by go \u201ew og\u00f3lnopolskiej telewizji\u201d nie pokazali (a tak, owszem).<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Bo nawet \u201ekultura morska\u201d \u2013 w latach PRL-u mocno wi\u0105zana ze Szczecinem i stanowi\u0105ca jeden z rys\u00f3w jego to\u017csamo\u015bci \u2013 nie kojarzy si\u0119 dzi\u015b ze stolic\u0105 Pomorza Zachodniego&#8230; Sk\u0105din\u0105d \u2013 nie bez kozery. Gdy\u017c to, co by\u0142o w niej prawdziwe i cenne \u2013 marynistyka, propagowanie kultury i sztuki na statkach \u2013 nale\u017cy ju\u017c w\u0142a\u015bciwie do przesz\u0142o\u015bci. Mo\u017cna wi\u0119c rzec z cierpkim u\u015bmiechem, \u017ce \u2013 co jest tu kolejnym paradoksem \u2013 op\u0119dzaj\u0105cy si\u0119 od morza Szczecin wi\u0119cej w sumie straci\u0142 na wyzwalaniu si\u0119 od niego, ni\u017c zyska\u0142. Kiedy\u015b m\u00f3g\u0142 przynajmniej udawa\u0107 miasto kapitan\u00f3w i wilk\u00f3w morskich (no, dobrze, r\u00f3wnie\u017c panienek lekkich obyczaj\u00f3w, kt\u00f3rych pe\u0142no w ka\u017cdym porcie \u015bwiata), dzi\u015b udawa\u0107 i nie chce, i nie mo\u017ce, a nie umie jeszcze powiedzie\u0107, kim jest \u2013 bez udawania. Mo\u017ce zreszt\u0105, kto wie, projektowane od lat jako wizyt\u00f3wka miasta, a zmierzaj\u0105ce ju\u017c ku realizacji Muzeum Morskie przywr\u00f3ci mu co\u015b z dawnego splendoru \u201eokna na \u015bwiat\u201d (kiedy\u015b by\u0142o to jego g\u0142\u00f3wne has\u0142o promocyjne) i roli \u2013 pierwszoplanowej, efektownej \u2013 za kt\u00f3r\u0105 t\u0119skni? Ostatnie lata to r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3ba o\u017cywienia morskiego mitu na innych p\u0142aszczyznach.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7398\" aria-describedby=\"caption-attachment-7398\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-004\/\" rel=\"attachment wp-att-7398\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7398\" title=\"Panorama Szczecina, fot. Jerzy Undro \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-004-540x362.jpg\" alt=\"Panorama Szczecina, fot. Jerzy Undro\" width=\"540\" height=\"362\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7398\" class=\"wp-caption-text\">Panorama Szczecina, fot. Jerzy Undro<\/figcaption><\/figure>\n<p>Cho\u0107by architektonicznej. Niemiecki Stettin by\u0142 miastem nad sam\u0105 rzek\u0105, a \u017ce blisko st\u0105d do morza, jej nabrze\u017ce, pe\u0142ne \u017cagli i cumuj\u0105cych kutr\u00f3w, beczek \u015bledzi, stragan\u00f3w z ryb\u0105 i tawern, stanowi\u0142o o obliczu, klimacie, a m\u00f3wi\u0105c wprost, chocia\u017c i metaforycznie \u2013 tak\u017ce o zapachu tamtego miasta. Po wojnie pierwszy prezydent polskiego Szczecina, pozna\u0144ski architekt Piotr Zaremba odsun\u0105\u0142 miasto od rzeki. Miejsce po ruinie, kt\u00f3ra zosta\u0142a z nadbrze\u017cnego Stettina po alianckich nalotach, zamieni\u0142 w bulwar, a raczej w tras\u0119 szybkiego ruchu dla aut i tramwaj\u00f3w. Szczecin na dziesi\u0119ciolecia odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 od wody plecami, co by\u0142o p\u00f3\u017aniej w\u0105tkiem wielu dyskusji i rozwa\u017ca\u0144. Niby nie wynika\u0142o z nich nic, ale w III RP temat wr\u00f3ci\u0142. W praktyce. Nabrze\u017ce o\u017cy\u0142o, bo zn\u00f3w jest Podzamczem \u2013 Star\u00f3wk\u0105 nad rzek\u0105. I cho\u0107 wznoszone przy nim, w do\u015b\u0107 lu\u017anym zwi\u0105zku z historycznym kszta\u0142tem, kamieniczki, w kt\u00f3rych znalaz\u0142y dla siebie miejsce kafejki, restauracje i puby, ra\u017c\u0105 wielu sw\u0105 nachaln\u0105 dekoracyjno\u015bci\u0105, m\u00f3wi si\u0119, \u017ce i sztuczno\u015bci\u0105 \u2013 proces zwracania si\u0119 miasta z powrotem ku wodzie \u2013 rzece i morzu w efekcie \u2013 niew\u0105tpliwie si\u0119 rozpocz\u0105\u0142. Ju\u017c nied\u0142ugo i nadrzeczny trakt dla samochod\u00f3w zmieni si\u0119 w prawdziwy spacerowy bulwar. Ale czy nie b\u0119dzie to aby \u2013 wzdychaj\u0105 niekt\u00f3rzy \u2013 fasada, jak ca\u0142e to \u201enowe\u201d Stare Miasto, kryj\u0105ca w istocie pustk\u0119 i brak wiary w siebie, we w\u0142asn\u0105 oryginalno\u015b\u0107, odmienno\u015b\u0107?<\/p>\n<p>W\u0105tpliwo\u015bci to zasadne, zw\u0142aszcza \u017ce \u201emorsko\u015b\u0107\u201d Szczecina zale\u017cy nie tyle od dekoracji, w kt\u00f3rych by chcia\u0142 on gra\u0107 t\u0119 rol\u0119, ile od reali\u00f3w gospodarczych, a tak\u017ce \u2013 i po prostu \u2013 od kana\u0142u, kt\u00f3rym wp\u0142ywaj\u0105 do Szczecina statki. Jako \u017ce jest to kana\u0142 tak dzi\u015b p\u0142ytki, i\u017c wiele z nich, zw\u0142aszcza du\u017cych jednostek, do szczeci\u0144skiego nabrze\u017ca przybi\u0107 nie mo\u017ce. A pog\u0142\u0119bienie go to zadanie bardzo powa\u017cne. Ale nie tylko od wody odwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 przed laty miasto. R\u00f3wnie\u017c od swojej historii. Zastanawiaj\u0105ca jest sk\u0105din\u0105d droga, jak\u0105 przeby\u0142 dot\u0105d Szczecin w poszukiwaniu samego siebie. Szczecin polski, nast\u0119pca niemieckiego Stettina i dziedzic jego powik\u0142anych los\u00f3w z odleglejszej przesz\u0142o\u015bci. Szczecin wielokulturowy przez wieki. Bo w jego histori\u0119 wpisali si\u0119 S\u0142owianie, Niemcy, Du\u0144czycy i Szwedzi, a nawet Francuzi, kt\u00f3rzy nim przez pewien czas, w dobie napoleo\u0144skiej, w\u0142adali; ba, w jakiej\u015b mierze i Rosja, wszak tu w\u0142a\u015bnie \u2013 o czym wiedza poza Szczecinem jest znikoma \u2013 urodzi\u0142a si\u0119 Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst, czyli przysz\u0142a caryca Katarzyna Wielka. Szczecin pomorski i naprawd\u0119 oryginalny w tej tradycji, a konia z rz\u0119dem \u2013 co tam konia, fiata pand\u0119 \u2013 temu Polakowi, kt\u00f3ry potrafi\u0142by \u2013 nieuczony \u2013 wymieni\u0107 imi\u0119 cho\u0107 jednego z panuj\u0105cych w nim ksi\u0105\u017c\u0105t.<\/p>\n<p>No i Szczecin po wojnie \u2013 zn\u00f3w, cho\u0107 zupe\u0142nie inaczej \u2013 posk\u0142adany z wielu r\u00f3\u017cnych element\u00f3w \u2013 kulturowych, etnicznych, politycznych&#8230; I jeszcze: Szczecin poga\u0144ski, zdobyty dla Piast\u00f3w, na kr\u00f3tko, przez Krzywoustego, Szczecin stolica Pomorza Zachodniego, kt\u00f3rym w\u0142ada\u0142a s\u0142owia\u0144ska, ale wros\u0142a w niemieck\u0105 kultur\u0119 dynastia Gryfit\u00f3w \u2013 d\u0142ugo lawiruj\u0105ca mi\u0119dzy Marchiami a Polsk\u0105 \u2013 ten Szczecin, kt\u00f3ry straci\u0142 sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 w XVII wieku i z ka\u017cdym kolejnym wiekiem stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej niemiecki. Rzeczy kolej\u0105, kt\u00f3rej tory wytycza cz\u0119sto w historii tak zwana ironia dziej\u00f3w \u2013 Szczecin w XX wieku, po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, sta\u0142 si\u0119 dla tej wolnej Polski \u2013 przez kt\u00f3r\u0105 straci\u0142 gospodarczo \u2013 wielkim wrogiem. Nic dziwnego, \u017ce w 1932 roku Hitler zwyci\u0119\u017cy\u0142 tu bezapelacyjnie. A \u017ce w III Rzeszy zacz\u0105\u0142 \u00f3w Stettin \u2013 dzi\u0119ki militarystycznym planom nazist\u00f3w \u2013 odzyskiwa\u0107 pozycj\u0119 ekonomiczn\u0105, ta wrogo\u015b\u0107 do Polski sta\u0142a si\u0119 jego \u017ar\u00f3d\u0142em istnienia. I takie w\u0142a\u015bnie miasto przysz\u0142o odzyska\u0107 dla polsko\u015bci. Warto o tym pami\u0119ta\u0107, gdy snuje si\u0119 analogie mi\u0119dzy Szczecinem a Wroc\u0142awiem czy Gda\u0144skiem. Tamte miasta \u2013 od wiek\u00f3w niew\u0105tpliwie niemieckie \u2013 mia\u0142y jednak sw\u0105 bli\u017csz\u0105 naszym czasom i bogat\u0105 tradycj\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w z Polsk\u0105. By\u0142o si\u0119 do czego odwo\u0142a\u0107. W Szczecinie \u2013 kt\u00f3ry jeszcze po wojnie stanowi\u0142 obiekt politycznych przetarg\u00f3w, a jego losy wa\u017cy\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 d\u0142ugo i wcale nie by\u0142y jednoznacznie okre\u015blone (co sprawi\u0142o, i\u017c w 1945 roku \u017cy\u0142y w nim dziesi\u0105tki tysi\u0119cy Niemc\u00f3w, a i do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych mieszka\u0142o ich tu wielu) \u2013 takiej tradycji nie by\u0142o.<\/p>\n<p>Trudno si\u0119 tedy dziwi\u0107, \u017ce w mie\u015bcie przyznanym Polsce przez aliant\u00f3w \u2013 jako rekompensata za Kresy wschodnie \u2013 zacz\u0119to j\u0105 tworzy\u0107 nieco sztucznie, mocno akcentuj\u0105c rol\u0119 S\u0142owian w jego dziejach. I konstruuj\u0105c w ideologicznej przestrzeni \u00f3w dziwny most mi\u0119dzy X\u2013XI a XX wiekiem; most, nad kt\u00f3rym powiewa\u0142 transparent: \u201eSzczecin zawsze polski\u201d. Gryfici \u2013 w pracach naukowych i literaturze, w gazetach i na forach politycznych \u2013 jako zdeklarowani Polacy wspierali wi\u0119c Pionier\u00f3w \u2013 przyby\u0142ych tu z Wielkopolski, Wilna i Lwowa, z ruin Warszawy&#8230; Nawet religia nadba\u0142tyckich S\u0142owian \u2013 wr\u00f3\u017cebny ko\u0144 z wyspy Rugia, Swar\u00f3g i Swaro\u017cyc, Tryg\u0142aw, czyli pseudo-\u015awiatowid \u2013 sta\u0142a si\u0119 sprzymierze\u0144cem Polski Ludowej w walce o polsko\u015b\u0107 Szczecina i ziem zachodnich. Ten poga\u0144sko-s\u0142owia\u0144ski nurt kultury \u2013 mimo \u017ce mia\u0142 w sobie wiele z cepeliady \u2013 by\u0142 jednak potrzebny szczecinianom. Kt\u00f3rzy odbudowywali i tworzyli swe miasto w zasadzie od zera, na nowo, a na dodatek w czasach niespokojnych i przez wiele lat nieunormowanych politycznie. Nic dziwnego, \u017ce \u017cyli tu z uczuciem niepewno\u015bci, tymczasowo\u015bci. My\u015bl, \u017ce Niemcy zechc\u0105 wr\u00f3ci\u0107 do Szczecina \u2013 podsycana przez przyw\u00f3dc\u00f3w \u2013 hamowa\u0142a wiele inicjatyw, nie pozwala\u0142a te\u017c na jego histori\u0119 patrze\u0107 inaczej ni\u017c przez pryzmat wojennych praw do miasta, ugruntowanych w\u0142a\u015bnie na jego pras\u0142owia\u0144sko\u015bci.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Ale gdy w wolnej Polsce \u2013 Polsce w Europie \u2013 mo\u017cna si\u0119 ju\u017c by\u0142o zwr\u00f3ci\u0107 ku przesz\u0142o\u015bci nie obarczonej ideologi\u0105 i Szczecin zacz\u0105\u0142 sw\u0105 niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 odzyskiwa\u0107, proces ten sta\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowo dynamiczny. Ju\u017c w po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku m\u00f3wiono i pisano o Stettinie z empati\u0105, a nawet sympati\u0105. Przywracano pami\u0119\u0107 o ludziach i miejscach. Uczono si\u0119 szacunku do niemieckich grob\u00f3w, a raczej ich pozosta\u0142o\u015bci na cmentarzu Centralnym \u2013 jednym z najpi\u0119kniejszych i najwi\u0119kszych cmentarzy w Europie \u2013 do napis\u00f3w i inskrypcji na murach wydobywaj\u0105cych si\u0119 spod polskiego tynku&#8230; Z czasem jednak w tym zauroczeniu przesz\u0142o\u015bci\u0105 proporcje zacz\u0119\u0142y si\u0119 niebezpiecznie chwia\u0107. Bo m\u0142odzi szczecinianie odkryli w Stettinie swoje miasto. Tak dalece swoje, \u017ce sprawia\u0107 to zacz\u0119\u0142o wra\u017cenie utraty poczucia rzeczywisto\u015bci. Miasto na poczt\u00f3wkach w kolorze sepii, niemieckie miasto o paryskim uk\u0142adzie plac\u00f3w i ulic, miasto neosecesyjnych kamienic wypiera\u0142o z pami\u0119ci \u2013 z wolna, ale coraz szybciej \u2013 i ten Szczecin dawny, sprzed wiek\u00f3w (dziedzictwo Gryfit\u00f3w to dzi\u015b ma\u0142o popularny w\u0105tek w zainteresowaniach Szczecina sw\u0105 histori\u0105), i ten wielokulturowy przez wieki, i ten powojenny, budowany przez ich dziad\u00f3w i ojc\u00f3w. A nawet ten zanurzony w nurtach historii najnowszej. Oto bowiem szczeci\u0144skie Grudzie\u0144 \u038470 i Sierpie\u0144 \u038480 (porozumienie podpisano tu dzie\u0144 wcze\u015bniej ni\u017c w Gda\u0144sku) nie doczeka\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwie no\u015bnego spo\u0142ecznie, trwa\u0142ego mitu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7396\" aria-describedby=\"caption-attachment-7396\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/liskowacki-herito-002\/\" rel=\"attachment wp-att-7396\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7396\" title=\"Statki, nadbrze\u017cny targ i tawerny przez d\u0142ugi czas stanowi\u0142y o klimacie miasta. Fot. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci portalu sedina.pl \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-002-540x344.jpg\" alt=\"Statki, nadbrze\u017cny targ i tawerny przez d\u0142ugi czas stanowi\u0142y o klimacie miasta. Fot. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci portalu sedina.pl\" width=\"540\" height=\"344\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7396\" class=\"wp-caption-text\">Statki, nadbrze\u017cny targ i tawerny przez d\u0142ugi czas stanowi\u0142y o klimacie miasta. Fot. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci portalu sedina.pl<\/figcaption><\/figure>\n<p>I cho\u0107 mi\u0119dzy innymi ma go przywr\u00f3ci\u0107 planowane Muzeum Prze\u0142om\u00f3w \u2013 a jego istniej\u0105cym materialnie \u015bladem jest od paru lat pomnik Anio\u0142a Wolno\u015bci przy placu (a jak\u017ce) Solidarno\u015bci \u2013 s\u0105 to raczej przejawy pami\u0119ci oficjalnej ni\u017c jej obecno\u015bci codziennej. Inna rzecz, \u017ce Anio\u0142 Wolno\u015bci to pomnik wyj\u0105tkowo brzydki, kiczowaty, jakby i swoim kszta\u0142tem kalekim podkre\u015blaj\u0105cy brak jasnej, mocnej \u015bwiadomo\u015bci, kim s\u0105 \u2013 i jacy chc\u0105 by\u0107 \u2013 szczecinianie. Wyrazistym przyk\u0142adem tego galimatiasu \u2013 ale i g\u0142odu to\u017csamo\u015bci \u2013 by\u0142y zreszt\u0105 kolejne walki o szczeci\u0144skie pomniki. Kolejne, bo o Anio\u0142a te\u017c walczono. Tak \u017ce Anio\u0142 sfrun\u0105\u0142 na Szczecin dopiero wtedy, gdy upad\u0142y wcze\u015bniej przyj\u0119te \u2013 ciekawsze artystycznie, \u015bmielsze my\u015blowo \u2013 projekty. Ale najpierw \u2013 z rado\u015bci\u0105 i dum\u0105 \u2013 uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 Colleoniego. Odzyska\u0107 \u2013 od Warszawy, gdzie ta pochodz\u0105ca z muzeum Stettina renesansowa statua konnego kondotiera \u2013 a dok\u0142adniej: jej kopia \u2013 trafi\u0142a po wojnie. Apelowano w mediach, zbierano spo\u0142eczne pieni\u0105dze, by wr\u00f3ci\u0142a do Szczecina. I wr\u00f3ci\u0142a \u2013 tyle \u017ce nie do muzeum, a na jeden z miejskich plac\u00f3w \u2013 staj\u0105c si\u0119 do\u015b\u0107 dziwnym substytutem materialnego i emocjonalnego dziedzictwa. C\u00f3\u017c bowiem robi wenecki rycerz w polskim mie\u015bcie maj\u0105cym niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107? Na dodatek \u2013 nie tyle rycerz, ile kondotier w\u0142a\u015bnie! Tak jakby w tym jego kondotierstwie odbija\u0142 si\u0119 \u2013 niechc\u0105cy, a przez to te\u017c troch\u0119 groteskowo \u2013 spos\u00f3b, w jaki Polska Szczecin odzyska\u0142a (m\u00f3wi\u0142o si\u0119 przecie\u017c: Ziemie Odzyskane). Walk\u0119 o Sedin\u0119 \u2013 jeden z najbardziej znanych pomnik\u00f3w Stettina, kreowany w III Rzeszy na jego symbol nieomal \u2013 rozpocz\u0119to p\u00f3\u017aniej, i do dzi\u015b si\u0119 nie zako\u0144czy\u0142a. R\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tymczasem zmieni\u0142y si\u0119 jej fronty. A co za tym idzie \u2013 stosunek do ca\u0142ej inicjatywy. Sedina \u2013 kobieta z \u017caglem, otoczona gromad\u0105 alegorycznych postaci \u2013 symbolizowa\u0142a wprawdzie kupieck\u0105, hanzeatyck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 Stettina, lecz i germa\u0144ski eskpansjonizm by\u0142 w jej spi\u017cowe kszta\u0142ty wpisany. W czasie wojny pomnik znikn\u0105\u0142. S\u0105dzi si\u0119, \u017ce Niemcy przetopili go na cele militarne. Wyznawcy Indiany Jonesa wierz\u0105 jednak, \u017ce zosta\u0142 ukryty. Gdzie? Nie wiadomo. Trzeba szuka\u0107, i wierzy\u0107, \u017ce warto. O Sedinie \u2013 kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by przywr\u00f3ci\u0107 na cok\u00f3\u0142, w ramach rekonstrukcji \u2013 pomy\u015blano realnie par\u0119 lat temu. I zn\u00f3w media wspiera\u0142y spo\u0142eczny zapa\u0142, a kupcy deklarowali gotowo\u015b\u0107 sfinansowania przedsi\u0119wzi\u0119cia. Tym razem jednak sprawy potoczy\u0142y si\u0119 inaczej ni\u017c w przypadku Colleoniego. Sp\u00f3r mi\u0119dzy kupcami a Urz\u0119dem Miasta (o finanse, rzecz jasna) zmieni\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 nagle w dyskusj\u0119 nad sensem powrotu Sediny. Jego zdeterminowani zwolennicy \u2013 po wycofaniu si\u0119 Rady Miasta z projektu \u2013 zapalili lampki na placu, gdzie Sedina niegdy\u015b sta\u0142a. Ale p\u0142omyki zniczy podgrza\u0142y tylko atmosfer\u0119. Kult niemieckiego monumentu wywo\u0142a\u0142 oburzenie wielu szczecinian. Po raz pierwszy od lat \u2013 w mediach, w debacie publicznej \u2013 odezwa\u0142y si\u0119 tony niech\u0119tne niemieckiej tradycji Szczecina, a w wersji \u0142agodniejszej \u2013 fetyszyzowaniu niekt\u00f3rych jej, tych najbardziej dyskusyjnych, przejaw\u00f3w. I nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Szczecin nie jest w swoim widzeniu przesz\u0142o\u015bci tak jednomy\u015blny, jak by si\u0119 wydawa\u0142o.<\/p>\n<p>Ten Szczecin, kt\u00f3ry \u2013 s\u0105dzi\u0107 by mo\u017cna \u2013 oswoi\u0142 ju\u017c niemieckie wczoraj w dzie\u0142ach historyk\u00f3w, w polityce, literaturze (\u017ce pozwol\u0119 tu sobie wspomnie\u0107 swoje ksi\u0105\u017cki i ksi\u0105\u017cki innych autor\u00f3w, cho\u0107by powie\u015bci Ingi Iwasi\u00f3w), a zw\u0142aszcza w setkach popularnych wydawnictw \u2013 od album\u00f3w pocz\u0105wszy, po liczne monografie dzielnic, fabryk i broszurowe edycje po\u015bwi\u0119cone miejscom i ludziom. Czy\u017cby ta wydawniczo-naukowa pasja w odkrywaniu Stettina w Szczecinie by\u0142a tylko przejawem <em>political correctness<\/em>? Ale przecie\u017c i w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci szczeci\u0144skie Wczoraj sta\u0142o si\u0119 Dzi\u015b. Nie tak dawno w ko\u0144cu w plebiscycie szczeci\u0144skiej \u201eGazety Wyborczej\u201d na szczecinianina tysi\u0105clecia zwyci\u0119\u017cy\u0142 Piotr Zaremba, ale tu\u017c za nim by\u0142 niemiecki nadburmistrz Herman Haken, kt\u00f3remu miasto zawdzi\u0119cza urbanistyczny rozw\u00f3j i architektoniczny kszta\u0142t \u2013 z jego widok\u00f3wkowym symbolem: Wa\u0142ami Chrobrego, niegdy\u015b \u2013 Hakenterrase. Czy\u017cby wi\u0119c przegrza\u0142a si\u0119 koniunktura na przesz\u0142o\u015b\u0107? A moda na Stettin okaza\u0142a si\u0119 bardziej mod\u0105 ni\u017c trwa\u0142\u0105, autentyczn\u0105 tendencj\u0105? Nie wiem. Nad dzisiejsz\u0105 debat\u0105 o Szczecinie zn\u00f3w unosi si\u0119 duch polityki. Przez og\u00f3lnopolskie nastroje wzbudzony. Nie bez kozery z du\u017c\u0105 si\u0142\u0105 wraz z dyskusj\u0105 o Sedinie wr\u00f3ci\u0142 te\u017c sp\u00f3r o usytuowany w centrum miasta pomnik Wdzi\u0119czno\u015bci. Wdzi\u0119czno\u015bci dla kogo? C\u00f3\u017c, dla wyzwolicieli. Czyli Armii Czerwonej. Pomnik jest toporny, latami obt\u0142ukiwano z niego wszystkie \u017ale kojarz\u0105ce si\u0119 symbole (z gwiazd\u0105 na czele, a raczej na szczycie), przypomina dzi\u015b wi\u0119c obelisk na cze\u015b\u0107 nieznanej i wyzbytej gustu cywilizacji i bardziej szpeci, ni\u017c zdobi. Ale wielu mieszka\u0144c\u00f3w miasta stawia przy tej okazji \u2013 zasadne sk\u0105din\u0105d \u2013 pytanie, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 polski Szczecin, je\u015bli nie z krwi jego zdobywc\u00f3w? Trzeba tu doda\u0107, \u017ce cich\u0105 ofiar\u0105 bitwy o szczeci\u0144sk\u0105 pami\u0119\u0107 stali si\u0119 te\u017c polscy \u017co\u0142nierze. Jedn\u0105 z najkrwawszych bitew I Armii Wojska Polskiego by\u0142o forsowanie Odry pod Siekierkami. To niedaleko od Szczecina. Ale usytuowany tam wielki cmentarz z pi\u0119knym pomnikiem Rzeki Matki nie jest dzi\u015b miejscem szczeg\u00f3lnego kultu. Popada w zapomnienie. Mo\u017cna by gorzko rzec, \u017ce bli\u017cej szczeci\u0144skim patriotycznym emocjom do czci dla powstania warszawskiego ni\u017c do szacunku dla tysi\u0119cy, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y pod Szczecinem.<\/p>\n<p>Wr\u00f3\u0107my jednak do ducha polityki, kt\u00f3ry zn\u00f3w uczyni\u0142 miasto polem bitwy o wynurzaj\u0105c\u0105 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci tera\u017aniejszo\u015b\u0107. S\u0105dz\u0119, mimo wszystko, \u017ce duch to ulotny. Szczecinianie nauczyli si\u0119 przez lata \u017cy\u0107 tu, gdzie \u017cyj\u0105. Patriotyzm lokalny jest bardzo silny. Cho\u0107 sporo w nim krytycyzmu do miejscowych w\u0142adz i goryczy, tak\u017ce kompleks prowincji odzywa si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto. Za to do Niemiec blisko \u2013 po zakupy, ale i kultur\u0119 (Berlin \u2013 jej prawdziwa stolica \u2013 tu\u017c tu\u017c), a Niemcom do Szczecina blisko tak\u017ce; niestety, w tym wypadku g\u0142\u00f3wnie po zakupy i czasem dla wycieczek sentymentalnych. Natomiast spory o przesz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 cho\u0107 chwytliwe medialnie \u2013 nie s\u0105 dzi\u015b raczej masow\u0105 rozrywk\u0105. Miasto upora\u0142o si\u0119 jako\u015b z traum\u0105 pora\u017cki w wy\u015bcigu o tytu\u0142 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 \u2013 cho\u0107 ta pora\u017cka by\u0142a w\u0142a\u015bnie dowodem, jak wiele rzeczy w Szczecinie (w tym: model tutejszej kultury) nie zosta\u0142o jeszcze przemy\u015blanych. Tote\u017c \u017cyje si\u0119 tu, mimo wszystko, w zawieszeniu troszk\u0119. W p\u00f3\u0142 kroku, w p\u00f3\u0142 s\u0142owa. Mi\u0119dzy cudz\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 a niedookre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105&#8230; Owszem, \u017cyje si\u0119 tak\u017ce w poczuciu dumy z szeleszcz\u0105cego Szczecina. Co pozwala wy\u015bmiewa\u0107 urz\u0119dowo-promocyjn\u0105, niby fonetyczn\u0105, a w istocie sztuczn\u0105 i popl\u0105tan\u0105 pisowni\u0119 nazwy miasta. Brzmi ona mniej wi\u0119cej jak&#8230; Stsetsin. A propaguje si\u0119 j\u0105, wypisuj\u0105c na banerach, tramwajach, plakatach po to, by \u2013 jak m\u00f3wi\u0105 pomys\u0142odawcy owej formy \u2013 \u0142atwiej by\u0142o s\u0142owo Szczecin wymawia\u0107 zagranicznym turystom. Tyle \u017ce efektem jest na og\u00f3\u0142 zdumienie owych turyst\u00f3w, no i drwiny szczecinian.<\/p>\n<p>Ale \u017cyje si\u0119 te\u017c inaczej: nie troszcz\u0105c si\u0119 w og\u00f3le o trudn\u0105 do wyartyku\u0142owania \u2013 rzeczywistego, ale te\u017c symbolicznego \u2013 specyfik\u0119 miasta. I organizuj\u0105c sobie codzienno\u015b\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry przed wst\u0105pieniem Polski do Unii Europejskiej wydawa\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 fantasmagori\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad kupuj\u0105c domy i mieszkania za miedz\u0105, w Niemczech. Bo \u017cycie tam spokojne, domy ta\u0144sze, a z takiego na przyk\u0142ad Loeknitz czy \u2013 o, tempora! \u2013 Bismarck bli\u017cej do centrum Szczecina ni\u017c z jego wielu nowych dzielnic. Gdzie\u017c te obawy, \u017ce \u201eNiemcy nas wykupi\u0105\u201d&#8230; Tyle \u017ce kiedy zn\u00f3w odezw\u0105 si\u0119 spory \u2013 wyzwolone polityk\u0105, gospodark\u0105 (Europa prze\u017cywa przecie\u017c dni niespokojne) \u2013 o to, jaki jest i jaki ma by\u0107 Szczecin, w\u00f3wczas historia \u2013 ten nudny i przetrawiony ju\u017c w Szczecinie sto razy temat \u2013 upomni si\u0119 pewnie o swoje. I ka\u017ce od nowa zdefiniowa\u0107 szczeci\u0144sko\u015b\u0107. Tak, by sta\u0142a si\u0119 ona nie balastem, ale warto\u015bci\u0105. W swym bogactwie w\u0105tk\u00f3w, uniwersalno\u015bci pyta\u0144 i potrzebie odpowiedzi na nie. Dzisiejszy Szczecin wydaje si\u0119 miastem z widokiem na mo\u017ce. Mo\u017ce b\u0119dzie pi\u0119kny i bogaty (projekt Floating Garden \u2013 Szczecin 2050), mo\u017ce po\u0142\u0105czy go wreszcie z Berlinem bezpo\u015bredni poci\u0105g, mo\u017ce rozmawiaj\u0105c o jego historii, nie b\u0119dziemy ju\u017c straszy\u0107 si\u0119 Niemcem ani podpiera\u0107 ksi\u0119ciem Bogus\u0142awem X, kt\u00f3ry chcia\u0142 dobrze (dla Polski), bo wzi\u0105\u0142 sobie za \u017con\u0119 Ann\u0119 Jagiellonk\u0119. Zabawne, ale te\u017c warte namys\u0142u, \u017ce w niemieckiej historii ksi\u0105\u017c\u0119 \u00f3w ma r\u00f3wnie\u017c \u015bwietn\u0105 mark\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przeczyta\u0142em gdzie\u015b, \u017ce Stefan Kisielewski, zapraszany do Szczecina na spotkania autorskie, mawia\u0142: \u201eDo Niemiec nie je\u017cd\u017c\u0119\u201d. Kwestia to smaczna w anegdocie, ale do\u015b\u0107 paskudna, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 jej konotacje z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":7395,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,7310,7260,475],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1196],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Szczecin z widokiem na mo\u017ce<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Niech\u0119\u0107 do ich poznania \u2013 r\u00f3wnie\u017c... Szczecin? Gdzie to w\u0142a\u015bciwie jest? I co to jest tak naprawd\u0119? Cho\u0107, tak naprawd\u0119, kogo to obchodzi?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001.jpg\",\"width\":1904,\"height\":833,\"caption\":\"Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\",\"name\":\"Szczecin z widokiem na mo\u017ce\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-01-25T14:23:11+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:33:03+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/43332add8c92b92c8cdc0b801896378b\"},\"description\":\"Niech\u0119\u0107 do ich poznania \u2013 r\u00f3wnie\u017c... Szczecin? Gdzie to w\u0142a\u015bciwie jest? I co to jest tak naprawd\u0119? Cho\u0107, tak naprawd\u0119, kogo to obchodzi?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Szczecin z widokiem na mo\u017ce\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/43332add8c92b92c8cdc0b801896378b\",\"name\":\"Artur D. Liskowacki\",\"description\":\"Artur D. Liskowacki \u2013 prozaik, poeta, eseista, autor s\u0142uchowisk i ksi\u0105\u017cek dla dzieci, publicysta i krytyk teatralny. Mieszka w Szczecinie. Pracuje w &bdquo;Kurierze Szczeci\u0144skim&rdquo;, wsp\u00f3\u0142pracuje z czasopismami &bdquo;Teatr&rdquo;, &bdquo;Pogranicza&rdquo; i &bdquo;Tw\u00f3rczo\u015b\u0107&rdquo;. Jego powie\u015b\u0107 Eine kleine (2000) znalaz\u0142a si\u0119 w finale nagrody literackiej Nike i otrzyma\u0142a I nagrod\u0119 w Konkursie Literackim PTWK, tom opowiada\u0144 Capcarap (2008) by\u0142 nominowany do Nike, a powie\u015b\u0107 Mariasz (2007) \u2013 do Europejskiej Nagrody Literackiej. Ostatnio wyda\u0142 tom ma\u0142ych pr\u00f3z Skerco (2011) i powie\u015b\u0107 Murzynek B. (2011).\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/artur-d-liskowacki\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Szczecin z widokiem na mo\u017ce","description":"Niech\u0119\u0107 do ich poznania \u2013 r\u00f3wnie\u017c... Szczecin? Gdzie to w\u0142a\u015bciwie jest? I co to jest tak naprawd\u0119? Cho\u0107, tak naprawd\u0119, kogo to obchodzi?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/liskowacki-herito-001.jpg","width":1904,"height":833,"caption":"Nabrze\u017ce Odry, fot. Jerzy Undro"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito","name":"Szczecin z widokiem na mo\u017ce","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#primaryimage"},"datePublished":"2012-01-25T14:23:11+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:33:03+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/43332add8c92b92c8cdc0b801896378b"},"description":"Niech\u0119\u0107 do ich poznania \u2013 r\u00f3wnie\u017c... Szczecin? Gdzie to w\u0142a\u015bciwie jest? I co to jest tak naprawd\u0119? Cho\u0107, tak naprawd\u0119, kogo to obchodzi?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/szczecin-z-widokiem-na-moze-artur-liskowacki-kwartalnik-herito#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Szczecin z widokiem na mo\u017ce"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/43332add8c92b92c8cdc0b801896378b","name":"Artur D. Liskowacki","description":"Artur D. Liskowacki \u2013 prozaik, poeta, eseista, autor s\u0142uchowisk i ksi\u0105\u017cek dla dzieci, publicysta i krytyk teatralny. Mieszka w Szczecinie. Pracuje w &bdquo;Kurierze Szczeci\u0144skim&rdquo;, wsp\u00f3\u0142pracuje z czasopismami &bdquo;Teatr&rdquo;, &bdquo;Pogranicza&rdquo; i &bdquo;Tw\u00f3rczo\u015b\u0107&rdquo;. Jego powie\u015b\u0107 Eine kleine (2000) znalaz\u0142a si\u0119 w finale nagrody literackiej Nike i otrzyma\u0142a I nagrod\u0119 w Konkursie Literackim PTWK, tom opowiada\u0144 Capcarap (2008) by\u0142 nominowany do Nike, a powie\u015b\u0107 Mariasz (2007) \u2013 do Europejskiej Nagrody Literackiej. Ostatnio wyda\u0142 tom ma\u0142ych pr\u00f3z Skerco (2011) i powie\u015b\u0107 Murzynek B. (2011).","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/artur-d-liskowacki"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7384"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/180"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7384"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7384\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7384"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7384"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7384"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=7384"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7384"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}