{"id":7388,"date":"2012-02-01T14:24:12","date_gmt":"2012-02-01T13:24:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=7388"},"modified":"2013-01-24T23:50:02","modified_gmt":"2013-01-24T22:50:02","slug":"laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito","title":{"rendered":"Laboratorium zmiany"},"content":{"rendered":"<p><strong>Joanna Sanetra-Szeliga: Panie profesorze, w projekt Europejskiej Stolicy Kultury (ESK) jest pan zaanga\u017cowany ju\u017c od ponad dwudziestu lat. Jak w tym czasie zmienia\u0142a si\u0119 ta inicjatywa Wsp\u00f3lnot Europejskich, pocz\u0105tkowo zwana Europejskim Miastem Kultury, a od roku 2005 Europejsk\u0105 Stolic\u0105 Kultury?<\/strong><\/p>\n<p>Prof. Jacek Purchla: ESK jest dzi\u015b niew\u0105tpliwie najwi\u0119kszym sukcesem politycznym i wizerunkowym Unii Europejskiej w obszarze kultury. Ta pi\u0119kna inicjatywa Meliny Mercouri z po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych rzeczywi\u015bcie przesz\u0142a przez ostatnie \u0107wier\u0107 wieku charakterystyczn\u0105 ewolucj\u0119. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od romantycznej wizji i intencji lepszego poznania si\u0119. Ju\u017c jednak od pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych projekt ESK (w\u00f3wczas jeszcze Europejskiego Miasta Kultury) stopniowo stawa\u0142 si\u0119 wa\u017cnym narz\u0119dziem integracji i rozwoju dzi\u0119ki wielkim przedsi\u0119wzi\u0119ciom kulturalnym. Tak wi\u0119c polityczna inicjatywa bez formu\u0142y, bez zaplecza, bez pog\u0142\u0119bionej filozofii, oparta przede wszystkim na swoistej improwizacji, przekszta\u0142ca\u0142a si\u0119 stopniowo w coraz lepiej zdefiniowany i sformatowany projekt. Dzisiaj ESK jest instytucj\u0105 sam\u0105 w sobie!<\/p>\n<figure id=\"attachment_7411\" aria-describedby=\"caption-attachment-7411\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-002\/\" rel=\"attachment wp-att-7411\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7411\" title=\"Rynek we Wroc\u0142awiu \u2013 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011) \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-002-540x360.jpg\" alt=\"Rynek we Wroc\u0142awiu \u2013 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7411\" class=\"wp-caption-text\">Rynek we Wroc\u0142awiu \u2013 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Gdyby chcie\u0107 kr\u00f3tko podsumowa\u0107 dotychczasow\u0105 histori\u0119 ESK, nale\u017ca\u0142oby wyr\u00f3\u017cni\u0107 kilka etap\u00f3w ewolucji. W pierwszym etapie do tytu\u0142u wybierano wielkie stolice, metropolie, symbole cywilizacji europejskiej, takie jak Ateny, Florencja, Amsterdam, Berlin, Pary\u017c. Wyboru dokonywali politycy ex cathedra. W tym sensie prze\u0142omem i kamieniem milowym tej ewolucji projektu nazwa\u0142bym nominacj\u0119 Glasgow 1991, miasta w por\u00f3wnaniu z poprzednimi zupe\u0142nie innego kalibru, innego znaczenia. By\u0142o to w dodatku miasto przechodz\u0105ce trudn\u0105 transformacj\u0119 spo\u0142eczno-ekonomiczn\u0105, kt\u00f3re z sukcesem wykorzysta\u0142o kultur\u0119 jako narz\u0119dzie zmiany. Takich miast w ci\u0105gu ostatnich dwudziestu lat by\u0142o wi\u0119cej, cho\u0107by Antwerpia w 1993 czy Lille w 2004 roku.<\/p>\n<p>Po sekwencji takich miast jak Glasgow, Antwerpia, Saloniki czy Bergen, gdzie kultura stawa\u0142a si\u0119 katalizatorem ich transformacji, sukces ESK by\u0142 ju\u017c na tyle niekwestionowany, a rozmach i ambicje miast na tyle szerokie, \u017ce Bruksela zosta\u0142a zmuszona do udoskonalenia tego projektu i jego precyzyjnego zdefiniowania. Ju\u017c przed rokiem 2000 ESK sta\u0142a si\u0119 tak mocn\u0105 mark\u0105, \u017ce wyzwoli\u0142a ostr\u0105 rywalizacj\u0119 miast na poziomie narodowym. \u015awietnym przyk\u0142adem jest tu casus niemiecki i przegrana Norymbergi z Weimarem w walce o tytu\u0142 ESK roku 1999. O wyborach w tamtym czasie wci\u0105\u017c decydowa\u0142y jednak kryteria polityczne, a nie oficjalne konkursy i otwarta rywalizacja miast. Tak te\u017c nale\u017cy odczyta\u0107 decyzj\u0119 Rady i Parlamentu Europejskiego ustanawiaj\u0105c\u0105 Krak\u00f3w i osiem innych miast Europejskimi Miastami Kultury w roku 2000. Warto\u015bci\u0105 tej decyzji by\u0142a niew\u0105tpliwie sie\u0107 tych dziewi\u0119ciu miast, od Rejkiawiku i Santiago de Compostela po Prag\u0119 i Krak\u00f3w, oraz polityczny gest dopuszczenia do gry kilku pa\u0144stw dopiero aspiruj\u0105cych do cz\u0142onkostwa w UE.<\/p>\n<p>Prawdziw\u0105 rewolucj\u0105 sta\u0142y si\u0119 jednak precyzyjne kryteria<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> wprowadzone od 1 stycznia 2007 roku, kt\u00f3re, jak s\u0105dz\u0119, dobrze zbieg\u0142y si\u0119 w czasie z innym spojrzeniem na rol\u0119 kultury we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Ta nowa perspektywa traktuje kultur\u0119 jako szans\u0119 na transformacj\u0119 miast \u015brednich, cz\u0119sto z postindustrialnym balastem. Tam w\u0142a\u015bnie kultura mo\u017ce zadzia\u0142a\u0107 jak katalizator pozytywnych zmian. W\u015br\u00f3d strategicznych po\u017cytk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z tak zdefiniowanego projektu ESK wymieni\u0142bym takie kwestie jak: poprawa wizerunku, lepsze pozycjonowanie miasta i wzmocnienie element\u00f3w jego przewagi konkurencyjnej, wprowadzenie nowych strategii zarz\u0105dzania kultur\u0105, wreszcie tworzenie nowej infrastruktury kulturalnej. \u015awietnym przyk\u0142adem tego ostatniego zjawiska jest cho\u0107by Graz ze swoj\u0105 now\u0105 ikon\u0105, Kunsthausem \u2013 owocem \u201eeuropejskiej sto\u0142eczno\u015bci\u201d roku 2003.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-7388 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-003'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7412\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7412'>\n\t\t\t\tWidok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011) \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-002'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rynek we Wroc\u0142awiu \u2013 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7411\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7411'>\n\t\t\t\tRynek we Wroc\u0142awiu \u2013 Europejskiej Stolicy Kultury 2016 Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011) \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-001'><img width=\"181\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-001.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury, jeden z juror\u00f3w mi\u0119dzynarodowego panelu oceniaj\u0105cego kandydatury polskich miast do tytu\u0142u ESK 2016. Fot. Pawe\u0142 Mazur\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-7410\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-7410'>\n\t\t\t\tDyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury, jeden z juror\u00f3w mi\u0119dzynarodowego panelu oceniaj\u0105cego kandydatury polskich miast do tytu\u0142u ESK 2016. Fot. Pawe\u0142 Mazur \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>W tym kontek\u015bcie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce festiwal krakowski z 2000 roku by\u0142 niew\u0105tpliwie wydarzeniem, kt\u00f3re pomog\u0142o miastu w budowaniu marki i w poprawie wizerunku, a przede wszystkim znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0142 na jego rozpoznawalno\u015b\u0107. Ale mo\u017cna te\u017c ju\u017c dzi\u015b powiedzie\u0107, \u017ce Krak\u00f3w 2000 by\u0142 \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych miast ESK \u2013 niewykorzystan\u0105 okazj\u0105. W \u017caden spos\u00f3b nie poprawi\u0142 przecie\u017c s\u0142abej infrastruktury kulturalnej w mie\u015bcie. By\u0142 tak\u017ce niewykorzystan\u0105 szans\u0105, je\u015bli chodzi o te cele, kt\u00f3re stawiali\u015bmy sobie jeszcze przed dwudziestu laty przy Europejskim Miesi\u0105cu Kultury, to jest now\u0105 filozofi\u0119 mecenatu wobec kultury i utrwalenie przemys\u0142u festiwalowego w Krakowie w wymiarze ponadlokalnym.<\/p>\n<p>Przemys\u0142 festiwalowy rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w Krakowie niejako obok ESK, czego przyk\u0142adem jest cho\u0107by sukces Festiwalu Kultury \u017bydowskiej, a tak\u017ce Festiwalu Beethovenowskiego\u2026 Projekt Krak\u00f3w 2000 wywo\u0142a\u0142 przede wszystkim wielkie emocje i polityczne podzia\u0142y. Polityczne bariery przes\u0105dzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c o odczytaniu tej szansy jako zaledwie kulturalnego fajerwerku, a nie katalizatora strategicznej zmiany. Dobrze wi\u0119c, \u017ce dorobek trudnego do\u015bwiadczenia Krakowa 2000 wykorzysta\u0142o w jakim\u015b sensie Krakowskie Biuro Festiwalowe \u2013 pogrobowe dziecko Krakowa 2000.<\/p>\n<p><strong>Polska swoj\u0105 przygod\u0119 z ESK zacz\u0119\u0142a zaraz po roku 1989.<\/strong><\/p>\n<p>Polska jest wyj\u0105tkowym laboratorium ESK na wsch\u00f3d od \u0141aby i ma w tym projekcie najd\u0142u\u017csze oraz najbardziej z\u0142o\u017cone do\u015bwiadczenie ze wszystkich kraj\u00f3w postkomunistycznych. A ma je dzi\u0119ki Krakowowi. Bo to w\u0142a\u015bnie Krak\u00f3w ju\u017c w grudniu 1990, a wi\u0119c rok po upadku muru berli\u0144skiego, zosta\u0142 nominowany przez Rad\u0119 Europejsk\u0105 do funkcji organizatora, gospodarza pierwszego Europejskiego Miesi\u0105ca Kultury (EMK)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Odby\u0142 si\u0119 on w czerwcu 1992 roku, kiedy tytu\u0142 Europejskiego Miasta Kultury nosi\u0142 Madryt. Dlatego z polskiej perspektywy szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie wida\u0107 zmiany w rozumieniu i postrzeganiu projektu ESK; by\u0107 mo\u017ce wyra\u017aniej ni\u017c w Europie Zachodniej. Wystarczy por\u00f3wna\u0107 t\u0119 romantyczn\u0105 kreacj\u0119 roku 1992 z rywalizacj\u0105 o tytu\u0142 ESK 2016, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105dali\u015bmy par\u0119 miesi\u0119cy temu. To nie tylko najlepsza ilustracja mentalnej zmiany zachodz\u0105cej w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie, ale te\u017c znak transformacji, kt\u00f3ra dokonuje si\u0119 w wielu polskich miastach. Dzi\u015b burmistrzowie \u201em\u00f3wi\u0105 Florid\u0105\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> , a zwykli ludzie zaczynaj\u0105 rozumie\u0107, \u017ce kultura jest wa\u017cnym elementem rozwoju.<\/p>\n<p><strong>Jak pan powiedzia\u0142, Krak\u00f3w organizowa\u0142 pierwszy w historii Europejski Miesi\u0105c Kultury. Pan, jako koordynator tego projektu, stan\u0105\u0142 przed ogromnym zadaniem.<\/strong><\/p>\n<p>Rzeczywi\u015bcie, zadanie by\u0142o wielkie, a kontekst naszej pracy skomplikowany i nie\u0142atwy. Celami krakowskiego EMK, co dzisiaj brzmi do\u015b\u0107 egzotycznie, by\u0142o wyj\u015bcie z izolacji i potrzeba otwarcia. Marketing miejsca w\u00f3wczas nie do\u015b\u0107 dobrze rozpoznawalnego i niekojarzonego pozytywnie. Budowanie marki. Ale te\u017c odkrywanie s\u0105siad\u00f3w i swoisty europejski networking oraz prze\u0142amanie \u201eg\u0142odu\u201d wielkiej kreacji artystycznej. Nasz\u0105 intencj\u0105 by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zweryfikowanie w\u00f3wczas tylko hipotezy, a dzi\u015b ju\u017c prawdy oczywistej, \u017ce Krak\u00f3w jest naturaln\u0105 scenografi\u0105 dla przemys\u0142u festiwalowego. Chcieli\u015bmy wtedy udowodni\u0107, \u017ce budowanie przemys\u0142\u00f3w czasu wolnego, przemys\u0142\u00f3w kultury czy przemys\u0142u festiwalowego jest przysz\u0142o\u015bci\u0105 miasta, kt\u00f3re na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku wchodzi\u0142o dopiero w okres transformacji, a kt\u00f3rego pi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent PKB wytwarza\u0142a Huta im. Lenina.<\/p>\n<p>W roku 1992 niezwyk\u0142ym wyzwaniem okaza\u0142o si\u0119 samo konstruowanie bud\u017cetu EMK. Tworzony by\u0142 on przede wszystkim ze \u015brodk\u00f3w zewn\u0119trznych, a nie krakowskich, w wi\u0119kszo\u015bci zagranicznych. Jego kwota by\u0142a r\u00f3wna \u00f3wczesnemu bud\u017cetowi miasta Krakowa na kultur\u0119! Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Miesi\u0105c da\u0142 szans\u0119 na zdublowanie bud\u017cetu krakowskiej kultury. Sta\u0142 si\u0119 substytutem rodz\u0105cego si\u0119 dopiero samorz\u0105dowego mecenatu kulturalnego. W\u00f3wczas nie wypada\u0142o o tym m\u00f3wi\u0107, ale EMK oznacza\u0142 po prostu nadzwyczajne wsparcie naszych instytucji, prze\u017cywaj\u0105cych g\u0142\u0119bok\u0105 zapa\u015b\u0107, b\u0119d\u0105c\u0105 refleksem dramatycznej sytuacji polskiej gospodarki tamtych lat. Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce by\u0142 to krytyczny moment zmiany systemu, ju\u017c po wprowadzeniu reform Balcerowicza: z galopuj\u0105c\u0105 inflacj\u0105 i gigantycznym spadkiem wska\u017anik\u00f3w wzrostu gospodarczego. Pami\u0119tam wi\u0119c ogromny stres na miesi\u0105c przed rozpocz\u0119ciem EMK. Rok 1992 dochodzi\u0142 ju\u017c do po\u0142owy, a nie by\u0142o jeszcze bud\u017cetu pa\u0144stwa uchwalonego przez sejm! R\u00f3wnocze\u015bnie w maju og\u0142oszono, \u017ce by\u0107 mo\u017ce nie zostan\u0105 w terminie wyp\u0142acone pensje dla nauczycieli, dla pracownik\u00f3w uniwersytet\u00f3w. To by\u0142a prawdziwa zapa\u015b\u0107 bud\u017cetowa pa\u0144stwa. W tej sytuacji my, jako organizatorzy, zastanawiali\u015bmy si\u0119 nad odbiorem naszego festiwalu. By\u0142 on bowiem przede wszystkim zaadresowany do polskiej publiczno\u015bci. Pytali\u015bmy: \u201eprzyjd\u0105 czy nie przyjd\u0105\u201d, \u201ekupi\u0105 te bilety czy nie kupi\u0105\u201d. Kupili i przyszli<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. \u201eRynek producenta\u201d zderzy\u0142 si\u0119 po raz pierwszy na tak\u0105 skal\u0119 w historii kultury polskiej z \u201erynkiem konsumenta\u201d. Frekwencja na imprezach EMK do dzi\u015b nie zosta\u0142a pobita. My\u015bl\u0119, \u017ce w tym te\u017c tkwi najwi\u0119kszy sukces EMK. W czerwcu 1992 roku Krak\u00f3w \u017cy\u0142 \u017cyciem osobnym, zdominowanym przez wielkie kulturalne wydarzenia i nadzwyczajn\u0105 atmosfer\u0119, jak\u0105 uda\u0142o nam si\u0119 stworzy\u0107, wtedy, w krytycznym momencie polskiej transformacji. W czasie naszego Miesi\u0105ca Warszawa mia\u0142a trzech r\u00f3\u017cnych premier\u00f3w, a krajem wstrz\u0105sn\u0105\u0142 powa\u017cny kryzys polityczny. Tymczasem Krak\u00f3w nie tylko \u017cy\u0142 wielk\u0105 sztuk\u0105 i otwiera\u0142 si\u0119 znowu na \u015bwiat, ale zwykli ludzie mogli w\u00f3wczas zrozumie\u0107, \u017ce kultura nie jest tylko przys\u0142owiowym kwiatkiem do ko\u017cucha.<\/p>\n<p>Podsumowuj\u0105c wi\u0119c pocz\u0105tki do\u015bwiadczenia Polski z projektem ESK, trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce EMK by\u0142 pierwszym na tak\u0105 skal\u0119 w historii polityki kulturalnej naszego kraju po roku 1989 zderzeniem stagnacji z dynamik\u0105. Stagnacji \u00f3wczesnej infrastruktury kulturalnej oraz instytucji, kt\u00f3re prze\u017cywa\u0142y wyra\u017an\u0105 zapa\u015b\u0107, z dynamik\u0105 kreacji, na jak\u0105 pozwala\u0142a forma festiwalu. \u015awie\u017co odrodzony samorz\u0105d miejski nie by\u0142 jeszcze przygotowany do przyj\u0119cia bezpo\u015bredniej odpowiedzialno\u015bci za zorganizowanie i realizacj\u0119 tak wielkiego wydarzenia. Samorz\u0105d popiera\u0142, przyzwala\u0142, nie przeszkadza\u0142, ale i nie partycypowa\u0142 w eksperymencie, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 przede wszystkim na moim osobistym ryzyku i na ryzyku Fundacji Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury. Bo bez ryzyka nie ma kreacji. Patrz\u0105c dzi\u015b z perspektywy roku 2011, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w\u00f3wczas, w latach 1990 i 1991, byli\u015bmy w Polsce pionierami my\u015blenia o rozwoju miasta poprzez kultur\u0119. Stworzon\u0105 przez nas w roku 1992 formu\u0142\u0119 Europejskiego Miesi\u0105ca Kultury przej\u0119li gospodarze kolejnych EMK. Zostali\u015bmy te\u017c dostrze\u017ceni w Europie. Nie przypadkiem ju\u017c latem 1992 roku nadburmistrz Norymbergi Peter Schoenlein zaproponowa\u0142 Krakowowi partnerstwo w przygotowaniach Norymbergi do tytu\u0142u EMK 1999. Gdyby nie wewn\u0105trzniemieckie decyzje polityczne preferuj\u0105ce Weimar (miasto by\u0142ej NRD), Krak\u00f3w m\u00f3g\u0142by ju\u017c w roku 1999 by\u0107 uczestnikiem precedensowego projektu dw\u00f3ch miast z obu stron dawnej \u017celaznej kurtyny.<\/p>\n<p>Ko\u0144cz\u0105c ten w\u0105tek, dodam jeszcze, \u017ce polskie do\u015bwiadczenie z ESK to d\u0142ugie do\u015bwiadczenie dwudziestu lat. Pokazuje ono, jak idea Meliny Mercouri zadzia\u0142a\u0142a na wsch\u00f3d od \u017celaznej kurtyny. My\u015bl\u0119, \u017ce jest kilka dobrych przyk\u0142ad\u00f3w na to, jak ta inicjatywa by\u0142a nam potrzebna. I jak EMK, tak cz\u0119sto wymazywany z pami\u0119ci, sta\u0142 si\u0119 szans\u0105 nie tylko Krakowa, ale Grazu, Budapesztu, P\u0142owdiwu, Nikozji, Lublany. Miast nowej Europy. Miast z pa\u0144stw kandydat\u00f3w do Unii Europejskiej, bo obok postkomunistycznych mieli\u015bmy austriacki Graz i cypryjsk\u0105 Nikozj\u0119. Niew\u0105tpliwie o\u017cywia\u0142 i mobilizowa\u0142, pobudza\u0142 wyobra\u017ani\u0119 lokalnych polityk\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce to do\u015bwiadczenie podzia\u0142a\u0142o w jakim\u015b sensie na wyobra\u017ani\u0119 prezydent\u00f3w wielkich polskich miast w ostatnim konkursie o tytu\u0142 ESK 2016.<\/p>\n<p><strong>Z pewno\u015bci\u0105 do\u015bwiadczenie EMK i ESK musia\u0142o przem\u00f3wi\u0107 do wyobra\u017ani w\u0142odarzy polskich miast, skoro a\u017c jedena\u015bcie o\u015brodk\u00f3w<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> przyst\u0105pi\u0142o do konkursu. Jak pan s\u0105dzi, sk\u0105d takie zainteresowanie?<\/strong><\/p>\n<p>To owoc korzystnego zbiegu okoliczno\u015bci. Z jednej strony chcia\u0142bym podkre\u015bli\u0107 w\u0105tek d\u0142ugiego pozytywnego do\u015bwiadczenia \u2013 w tym sukces\u00f3w takich miast nowej Europy jak na przyk\u0142ad rumu\u0144ski Sybin, nosz\u0105cy tytu\u0142 w 2007 roku \u2013 z kt\u00f3rego z pewno\u015bci\u0105 mogli czerpa\u0107 polscy kandydaci do tytu\u0142u. Z drugiej strony polskie samorz\u0105dy wielkich miast dojrza\u0142y do tego, co dla wielu na Zachodzie jest ju\u017c od dawna oczywisto\u015bci\u0105. Mam tu na my\u015bli fakt, \u017ce kultura mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 szans\u0105 prorozwojow\u0105, \u017ce kultur\u0119 mo\u017cna wykorzysta\u0107 jako katalizator zmiany. Chcia\u0142bym tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce miasta le\u017c\u0105ce w pa\u0144stwach przechodz\u0105cych po roku 1989 transformacj\u0119 wyprzedzaj\u0105 w tym my\u015bleniu rz\u0105dy swych pa\u0144stw. W ci\u0105gu dwudziestu lat polskiej transformacji i sukcesu zmiany, kt\u00f3r\u0105 przechodzimy, Polska nie wybi\u0142a si\u0119 na co\u015b, co mo\u017cna by nazwa\u0107 reform\u0105 sektora kultury. Wi\u0119cej, kultura jest jedynym publicznym sektorem w Polsce, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 poddany g\u0142\u0119bszej reformie. W du\u017cej mierze pozostaje jakby, szczeg\u00f3lnie w warstwie instytucjonalnej, w fazie sprzed 1989 roku. Nasz sektor kultury, szczeg\u00f3lnie w jego publicznym wydaniu, nie nad\u0105\u017ca za szybko\u015bci\u0105 przemian w dzisiejszym \u015bwiecie. Lokomotywami tych zmian sta\u0142y si\u0119 \u2013 r\u00f3wnie\u017c w Polsce \u2013 wielkie miasta. To one dojrza\u0142y do traktowania kultury jako ko\u0142a zamachowego swego rozwoju. I to jest pi\u0119kne! To prawdziwy prze\u0142om.<\/p>\n<p>Przy tym jest niezwykle istotne, \u017ce nasze wej\u015bcie 1 maja 2004 roku do Unii Europejskiej, a teraz konkurs o tytu\u0142 ESK 2016 wymusi\u0142y zmiany w my\u015bleniu i zarz\u0105dzaniu kultur\u0105 na poziomie lokalnym, na jakie nie odwa\u017cy\u0142y si\u0119 kolejne ekipy rz\u0105dz\u0105ce Polsk\u0105. A pami\u0119tajmy, \u017ce kultura bynajmniej nie jest g\u0142\u00f3wnym elementem polityki unijnej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7410\" aria-describedby=\"caption-attachment-7410\" style=\"width: 452px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-001\/\" rel=\"attachment wp-att-7410\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7410\" title=\"Dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury, jeden z juror\u00f3w mi\u0119dzynarodowego panelu oceniaj\u0105cego kandydatury polskich miast do tytu\u0142u ESK 2016. Fot. Pawe\u0142 Mazur \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-001-452x600.jpg\" alt=\"Dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury, jeden z juror\u00f3w mi\u0119dzynarodowego panelu oceniaj\u0105cego kandydatury polskich miast do tytu\u0142u ESK 2016. Fot. Pawe\u0142 Mazur\" width=\"452\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7410\" class=\"wp-caption-text\">Dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury, jeden z juror\u00f3w mi\u0119dzynarodowego panelu oceniaj\u0105cego kandydatury polskich miast do tytu\u0142u ESK 2016. Fot. Pawe\u0142 Mazur<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>By\u0142 pan jurorem w kilku konkursach o tytu\u0142 ESK. Czy polski konkurs czym\u015b pana zaskoczy\u0142?<\/strong><\/p>\n<p>Ten konkurs zaskoczy\u0142 nas wszystkich, i to w kilku aspektach. Nie spodziewali\u015bmy si\u0119 takiej popularno\u015bci idei ESK w Polsce. Nie s\u0105dzili\u015bmy, \u017ce do konkursu przest\u0105pi tak du\u017ca liczba tak r\u00f3\u017cnorodnych miast, cz\u0119sto niekojarzonych z wa\u017cnymi centrami kultury. Ostatecznie do konkursu zg\u0142osi\u0142o si\u0119 a\u017c jedena\u015bcie miast i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich dobrze si\u0119 do tego przygotowa\u0142a. To po pierwsze. Po drugie, gdybym mia\u0142 ten konkurs jako\u015b skomentowa\u0107, to powiedzia\u0142bym, i\u017c bardzo istotne jest to, \u017ce odbywa\u0142 si\u0119 wed\u0142ug nowych kryteri\u00f3w i standard\u00f3w, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej. Bez w\u0105tpienia wpisa\u0142 si\u0119 wi\u0119c w proces nowego my\u015blenia Komisji Europejskiej. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce jej przewodnicz\u0105cy, Jos\u00e9 Manuel Barroso, powiedzia\u0142 jeszcze w 2004 roku, czyli po najwi\u0119kszej akcesji dziesi\u0119ciu pa\u0144stw, w tym Polski, \u017ce UE osi\u0105gn\u0119\u0142a ten etap w swojej historii, gdy jej wymiar kulturowy d\u0142u\u017cej nie mo\u017ce by\u0107 ignorowany<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><strong>Jak poradzi\u0142y sobie polskie miasta w tym konkursie?<\/strong><\/p>\n<p>Pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce ju\u017c w pierwszym etapie konkursu wszystkie miasta-kandydaci pokaza\u0142y, i\u017c rozumiej\u0105, \u017ce kultura jest im potrzebna do rozwoju strategicznego. Chcia\u0142bym zw\u0142aszcza wyr\u00f3\u017cni\u0107 Toru\u0144, najmniejszego kandydata z tych jedenastu, kt\u00f3ry zreszt\u0105 najwcze\u015bniej zacz\u0105\u0142 przygotowywa\u0107 si\u0119 do startu w konkursie. Toru\u0144 przygotowa\u0142 ambitny, przemy\u015blany projekt i na pewno prze\u017cy\u0142 g\u0142\u0119bokie rozczarowanie, nie znajduj\u0105c si\u0119 w pi\u0105tce finalist\u00f3w. W moim osobistym przekonaniu nie znalaz\u0142 si\u0119 tam mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce by\u0142 miastem najmniejszym w swoim potencjale, najs\u0142abszym w infrastrukturze, a tak\u017ce stosunkowo s\u0142abo rozpoznawalnym, szczeg\u00f3lnie z perspektywy zagranicznych juror\u00f3w. Miastem, kt\u00f3re by\u0142o najbardziej zaskoczone werdyktem pierwszego etapu, by\u0142 jednak Pozna\u0144. Tak przynajmniej odczytuj\u0119 gniewne wypowiedzi prezydenta tego miasta po og\u0142oszeniu werdyktu. Stolica Wielkopolski by\u0142a bowiem jednym z faworyt\u00f3w konkursu, bior\u0105c pod uwag\u0119 jej niezwyk\u0142y potencja\u0142 kulturalny. Tylko jednak do momentu otwarcia wniosk\u00f3w aplikacyjnych, kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce aplikacja Poznania rozmija si\u0119 wyra\u017anie z kryteriami ESK. Pokazuje to, \u017ce samorz\u0105dy w niekt\u00f3rych miastach nie dostrzeg\u0142y, i\u017c konkurs opiera si\u0119 na bardzo precyzyjnych regu\u0142ach i nie wystarczy tylko stan\u0105\u0107 do rywalizacji w swoistym konkursie pi\u0119kno\u015bci.<\/p>\n<p>Wniosek aplikacyjny Poznania by\u0142 chyba najs\u0142abszy spo\u015br\u00f3d nades\u0142anych na konkurs. Propozycje Bydgoszczy, Szczecina, Bia\u0142egostoku i \u0141odzi tak\u017ce nie uzyska\u0142y poparcia juror\u00f3w. Dlaczego? Czy chodzi\u0142o o \u017ale wype\u0142nione wnioski aplikacyjne, czy raczej o nieprzemy\u015blane koncepcje ESK w tych miastach?<\/p>\n<p>Dwuetapowo\u015b\u0107 konkursu oznacza\u0142a odsiew wi\u0119kszo\u015bci kandydat\u00f3w ju\u017c w pierwszym etapie. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107 najkr\u00f3cej, \u017ce po prostu byli w tej stawce lepsi. Dodam jednak, \u017ce w bezpo\u015bredniej rozmowie jury z delegacjami poszczeg\u00f3lnych miast ogromn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a nie tylko forma i tre\u015b\u0107 prezentacji, ale i wiarygodno\u015b\u0107 projektu. Innymi s\u0142owy, jego wykonalno\u015b\u0107, kt\u00f3rej gwarantami s\u0105 prezydenci miast. Ciesz\u0119 si\u0119 te\u017c z naszej decyzji o dopuszczeniu a\u017c pi\u0119ciu (a nie tylko dw\u00f3ch ewidentnych) faworyt\u00f3w do drugiego etapu konkursu.<\/p>\n<p><strong>Do fina\u0142u konkursu wybrano Gda\u0144sk, Katowice, Lublin, Warszaw\u0119 i Wroc\u0142aw. Jak wygl\u0105da\u0142 ostatni etap tej wielkiej rywalizacji o tytu\u0142 ESK 2016?<\/strong><\/p>\n<p>Wielk\u0105 satysfakcj\u0119 sprawi\u0142o nam to, \u017ce w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 roku od og\u0142oszenia pierwszego werdyktu ca\u0142a pi\u0105tka miast finalist\u00f3w wykona\u0142a ogromn\u0105 prac\u0119 i ogromny skok jako\u015bciowy. Skok zwi\u0105zany nie tylko z ch\u0119ci\u0105 wygrania konkursu, ale te\u017c strategicznego my\u015blenia o kulturze i organicznego wpisania jej w plany rozwojowe. Fakt ten potwierdzi\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 naszej decyzji o \u201eszerokim\u201d finale. To warto\u015b\u0107 dodana konkursu, w kt\u00f3rym nie by\u0142o podium i m\u00f3g\u0142 wygra\u0107 tylko jeden z pi\u0119ciu kandydat\u00f3w. Dodam jeszcze, \u017ce programy wi\u0119kszo\u015bci miast, zw\u0142aszcza miast finalist\u00f3w (zaczynaj\u0105c od zwyci\u0119zcy Wroc\u0142awia, kt\u00f3rego aplikacja by\u0142a zatytu\u0142owana Przestrzenie dla pi\u0119kna), odczyta\u0107 trzeba raczej jako pr\u00f3b\u0119 zarz\u0105dzania przestrzeni\u0105, a nie tylko pr\u00f3b\u0119 sprzeda\u017cy produktu. Do przygotowania wniosk\u00f3w zaproszono tak\u017ce obywateli. I to jest kolejny wielki sukces ESK w Polsce, polegaj\u0105cy nie tylko na zmianie mentalnej klasy politycznej w samorz\u0105dach naszych najwi\u0119kszych miast, ale tak\u017ce na wyzwoleniu ogromnego potencja\u0142u energii, kreatywno\u015bci, entuzjazmu w sektorze pozarz\u0105dowym i wielu wspania\u0142ych obywatelskich inicjatyw. W tej kwestii chcia\u0142bym zw\u0142aszcza wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwu finalist\u00f3w, Katowice \u2013 miasto, kt\u00f3re wydawa\u0142o si\u0119 kopciuszkiem i outsiderem w gronie jedenastu, a kt\u00f3re przygotowa\u0142o intryguj\u0105cy, niebanalny, niekonwencjonalny projekt miasta-ogrodu. Do wsp\u00f3\u0142pracy zaprosi\u0142o inne o\u015brodki aglomeracji g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej, przechodz\u0105cej dzi\u015b najg\u0142\u0119bsz\u0105 transformacj\u0119 systemow\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na zamianie tradycyjnego dziewi\u0119tnastowiecznego przemys\u0142u (g\u00f3rniczego i hutniczego) w przemys\u0142 kreatywny. Drugim miastem, o kt\u00f3rym nale\u017cy tu wspomnie\u0107, jest Lublin, gdzie wielki entuzjazm lokalny po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z w\u0142a\u015bciwym odczytaniem szans rozwojowych miasta jako kulturalnej bramy UE na wsch\u00f3d i bramy na drodze Ukrainy i Bia\u0142orusi do UE.<\/p>\n<p><strong>A czym Wroc\u0142aw przekona\u0142 ostatecznie juror\u00f3w?<\/strong><\/p>\n<p>Gdyby bardziej szczeg\u00f3\u0142owo analizowa\u0107 fina\u0142, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 jeden niekwestionowany lider, czyli Wroc\u0142aw. W\u0142a\u015bciwie by\u0142 organicznie przygotowany ju\u017c wcze\u015bniej, ca\u0142\u0105 swoj\u0105 dwudziestoletni\u0105 transformacj\u0105, do tego konkursu. To miasto, w kt\u00f3rym kultura i dziedzictwo odegra\u0142y tak ogromn\u0105 rol\u0119 dla fundamentalnej zmiany jego pozycji po upadku komunizmu, pozycji w Polsce i w Europie.<\/p>\n<p><strong>Czy by\u0142 w takim razie jaki\u015b wyra\u017any kontrkandydat dla Wroc\u0142awia?<\/strong><\/p>\n<p>Kontrkandydatem do pierwszego miejsca w konkursie i r\u00f3wnorz\u0119dnym rywalem, kt\u00f3ry wzorowo przygotowa\u0142 swoje dossier, by\u0142 Gda\u0144sk. B\u0119d\u0105c ju\u017c na miejscu, zauwa\u017cyli\u015bmy jednak pewn\u0105 luk\u0119, pewn\u0105 pustk\u0119, je\u015bli chodzi o nienad\u0105\u017canie miasta za pi\u0119kn\u0105 ide\u0105, jak\u0105 sta\u0142a si\u0119 idea Solidarno\u015bci w jego programie. Sam los Stoczni im. Lenina i historycznej sto\u0142\u00f3wki, w kt\u00f3rej podpisano Porozumienia Sierpniowe, jest niezwykle pouczaj\u0105cy. Proporcje pomi\u0119dzy id\u0119 a tre\u015bci\u0105 zosta\u0142y wyra\u017anie zachwiane.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7412\" aria-describedby=\"caption-attachment-7412\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\/purchla-herito-003\/\" rel=\"attachment wp-att-7412\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-7412\" title=\"Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011) \" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003-540x382.jpg\" alt=\"Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)\" width=\"540\" height=\"382\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-7412\" class=\"wp-caption-text\">Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Jaka wi\u0119c b\u0119dzie Europejska Stolica Kultury 2016 w Polsce?<\/strong><\/p>\n<p>Zwyci\u0119stwo Wroc\u0142awia jest przede wszystkim zwyci\u0119stwem Polski. Bo, po pierwsze, mamy szans\u0119 pokaza\u0107 Europie, \u017ce potrafili\u015bmy we Wroc\u0142awiu i poprzez Wroc\u0142aw pokona\u0107 w ostatnim czasie nasze kompleksy, mi\u0119dzy innymi przezwyci\u0119\u017cy\u0107 problem niemieckiego Wroc\u0142awia, kt\u00f3ry dzisiaj dla mieszka\u0144c\u00f3w i dla w\u0142adz tego miasta nie jest balastem, lecz zasobem i potencja\u0142em tw\u00f3rczo i kreatywnie wykorzystywanym w jego rozwoju. Po drugie, Wroc\u0142aw pokaza\u0142, \u017ce to samorz\u0105d miejski oraz lider, prezydent miasta, maj\u0105cy wizj\u0119 i charyzm\u0119 s\u0105 cz\u0119sto decyduj\u0105cym elementem, czynnikiem przes\u0105dzaj\u0105cym o sukcesie miasta. No i po trzecie, my\u015bl\u0119, \u017ce Wroc\u0142aw to nie tylko intryguj\u0105ca przestrze\u0144 najwi\u0119kszego miasta europejskiego, kt\u00f3re w wyniku tragedii II wojny \u015bwiatowej w stu procentach wymieni\u0142o ludno\u015b\u0107 (650 000 niemieckiej ludno\u015bci przedwojennego Wroc\u0142awia zast\u0105pi\u0142a por\u00f3wnywalna liczba polskich mieszka\u0144c\u00f3w dzisiaj). Jego obywatele coraz g\u0142\u0119biej identyfikuj\u0105 si\u0119 z t\u0105 przestrzeni\u0105. Mieszka\u0144cy Wroc\u0142awia i w czasach komunizmu, i po jego upadku stworzyli niezwykle tw\u00f3rcz\u0105 i kreatywn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 przekraczaj\u0105c\u0105 granice lokalno\u015bci. Czy to b\u0119dzie teatr Grotowskiego czy Teatr Pantomimy Wroc\u0142awskiej, czy Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, czy aktualne, wsp\u00f3\u0142czesne wroc\u0142awskie inicjatywy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Wroc\u0142aw b\u0119dzie dobrze reprezentowa\u0142 w 2016 roku nie tylko Polsk\u0119, ale nasz region. Bo Europa \u015arodkowa to dzisiaj nie tylko symbol wielokulturowo\u015bci i dialogu, ale r\u00f3wnie\u017c konieczno\u015b\u0107 trafnego odczytania kultury dla przysz\u0142ego rozwoju.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">\u00a0Zgodnie z Decyzj\u0105 1622\/2006\/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 X 2006 r., ustanawiaj\u0105c\u0105 dzia\u0142anie Wsp\u00f3lnoty na rzecz obchod\u00f3w Europejskiej Stolicy Kultury w latach 2007\u20132019, podstawowym kryterium wyboru miasta na ESK jest wymiar europejski proponowanych dzia\u0142a\u0144 oraz kryterium \u201emiasto i mieszka\u0144cy\u201d, w ramach kt\u00f3rego do przygotowania i realizacji projekt\u00f3w zaanga\u017cowani zostaj\u0105 obywatele. Istotne sta\u0142o si\u0119 tak\u017ce wpisanie kultury w strategie rozwojowe miast kandydat\u00f3w.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">\u00a0EMK by\u0142 inicjatyw\u0105 wsp\u00f3lnotow\u0105, zbli\u017con\u0105 w celach i formule do Europejskich Miast Stolic Kultury. Jego idea powsta\u0142a w wyniku entuzjazmu i wzmo\u017conego pragnienia integracji po upadku muru berli\u0144skiego. EMK by\u0142 swoistym gestem Zachodu wobec Wschodu Europy \u2013 do jego organizacji zapraszano miasta z pa\u0144stw niele\u017c\u0105cych w granicach Wsp\u00f3lnot Europejskich.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">\u00a0Mowa o Richardzie Floridzie, autorze g\u0142o\u015bnej pracy <em>Narodziny klasy kreatywne<\/em>j, t\u0142um. Tomasz Krzy\u017canowski, Micha\u0142 Penkala, Warszawa 2010.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">\u00a0Szacuje si\u0119, \u017ce we wszystkich imprezach EMK wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ponad trzysta tysi\u0119cy widz\u00f3w. Zob. Jacek Purchla, <em>Europejski Miesi\u0105c Kultury w Krakowie. Czerwiec 1992<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 43.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">\u00a0Bia\u0142ystok, Bydgoszcz, Gda\u0144sk, Katowice, Lublin, \u0141\u00f3d\u017a, Pozna\u0144, Szczecin, Toru\u0144, Warszawa, Wroc\u0142aw.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">\u00a0Przem\u00f3wienie Jos\u00e9 Manuela Barrosy <em>Europe and Culture<\/em>, wyg\u0142oszone w Berlinie 26 XI 2004 r. podczas konferencji <em>A Soul for Europe<\/em>.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Panie profesorze, w projekt Europejskiej Stolicy Kultury (ESK) jest pan zaanga\u017cowany ju\u017c od ponad dwudziestu lat. Jak w tym czasie zmienia\u0142a si\u0119 ta inicjatywa Wsp\u00f3lnot Europejskich, pocz\u0105tkowo zwana Europejskim Miastem Kultury, a od roku 2005 Europejsk\u0105 Stolic\u0105 Kultury?<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":7412,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[1141,377,7311,7261,7260,484,56,849,659],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[721,1197],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Laboratorium zmiany<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Prof. Jacek Purchla: ESK jest dzi\u015b niew\u0105tpliwie najwi\u0119kszym sukcesem politycznym i wizerunkowym Unii Europejskiej w obszarze kultury.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003.jpg\",\"width\":800,\"height\":566,\"caption\":\"Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\",\"name\":\"Laboratorium zmiany\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-02-01T13:24:12+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-24T22:50:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0aaf821b079936469498132f18b8327d\"},\"description\":\"Prof. Jacek Purchla: ESK jest dzi\u015b niew\u0105tpliwie najwi\u0119kszym sukcesem politycznym i wizerunkowym Unii Europejskiej w obszarze kultury.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Laboratorium zmiany\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0aaf821b079936469498132f18b8327d\",\"name\":\"Joanna Sanetra-Szeliga\",\"description\":\"Joanna Sanetra\u2011Szeliga \u2013 absolwentka studi\u00f3w europejskich Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Pracowa\u0142a w Punkcie Kontaktowym ds. Kultury w Ministerstwie Kultury, koordynowa\u0142a program Kultura 2000 w Polsce, by\u0142a naczelnikiem Wydzia\u0142u Spraw Europejskich w Departamencie Strategii Kultury i Spraw Europejskich Ministerstwa Kultury. Obecnie jest koordynatork\u0105 Euro\u015br\u00f3dziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh w Mi\u0119dzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie. Autorka publikacji nt. polityki kulturalnej UE oraz finansowania kultury ze \u015brodk\u00f3w unijnych. Wyk\u0142adowca akademicki.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-sanetra-szeliga\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Laboratorium zmiany","description":"Prof. Jacek Purchla: ESK jest dzi\u015b niew\u0105tpliwie najwi\u0119kszym sukcesem politycznym i wizerunkowym Unii Europejskiej w obszarze kultury.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/purchla-herito-003.jpg","width":800,"height":566,"caption":"Widok na lubelsk\u0105 star\u00f3wk\u0119 od strony placu zamkowego Fot. www.wikipedia.org (8 XII 2011)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito","name":"Laboratorium zmiany","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#primaryimage"},"datePublished":"2012-02-01T13:24:12+00:00","dateModified":"2013-01-24T22:50:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0aaf821b079936469498132f18b8327d"},"description":"Prof. Jacek Purchla: ESK jest dzi\u015b niew\u0105tpliwie najwi\u0119kszym sukcesem politycznym i wizerunkowym Unii Europejskiej w obszarze kultury.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/laboratorium-zmiany-jacek-purchla-joanna-sanetra-szeliga-esk-herito#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Laboratorium zmiany"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/0aaf821b079936469498132f18b8327d","name":"Joanna Sanetra-Szeliga","description":"Joanna Sanetra\u2011Szeliga \u2013 absolwentka studi\u00f3w europejskich Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Pracowa\u0142a w Punkcie Kontaktowym ds. Kultury w Ministerstwie Kultury, koordynowa\u0142a program Kultura 2000 w Polsce, by\u0142a naczelnikiem Wydzia\u0142u Spraw Europejskich w Departamencie Strategii Kultury i Spraw Europejskich Ministerstwa Kultury. Obecnie jest koordynatork\u0105 Euro\u015br\u00f3dziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh w Mi\u0119dzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie. Autorka publikacji nt. polityki kulturalnej UE oraz finansowania kultury ze \u015brodk\u00f3w unijnych. Wyk\u0142adowca akademicki.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/joanna-sanetra-szeliga"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7388"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7388"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7388\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7388"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=7388"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}