{"id":8011,"date":"2012-03-07T20:00:58","date_gmt":"2012-03-07T19:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=8011"},"modified":"2020-09-01T13:33:01","modified_gmt":"2020-09-01T12:33:01","slug":"kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku","title":{"rendered":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku"},"content":{"rendered":"

Wy\u015bcig zbroje\u0144 i zmierzch imperium<\/strong><\/p>\n

To nie by\u0142 dobry rok dla literatury. Zn\u0119kani podatkiem VAT wydawcy przyczaili si\u0119 i z niepokojem wyczekuj\u0105 na rozw\u00f3j wydarze\u0144. Korzysta na tym gigant Empik, umacniaj\u0105c si\u0119 na kolejnych przycz\u00f3\u0142kach: w ostatnich dniach sierpnia og\u0142oszono przej\u0119cie przez sie\u0107 wydawnictwa W.A.B. Ta zemsta musia\u0142a by\u0107 s\u0142odka: nowym prezesem wydawnictwa zosta\u0142a Beata Stasi\u0144ska, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka W.A.B., kt\u00f3r\u0105 rok wcze\u015bniej usun\u0119li dwaj pozostali wsp\u00f3lnicy.<\/p>\n

\"Materia\u0142<\/a>
Materia\u0142 promuj\u0105cy akcj\u0119 \u201eNie czytasz? Nie id\u0119 z Tob\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka!\u201d \u2013 Kapela ze wsi Warszawa (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

Wykupienie dobrze prosperuj\u0105cego wydawnictwa to cz\u0119\u015b\u0107 przyj\u0119tej przez Empik strategii tworzenia w\u0142asnej grupy wydawniczej. W sierpniu firma kupi\u0142a za 7 mln z\u0142 pakiet 80 proc. akcji w wydawnictwie Wilga, specjalizuj\u0105cym si\u0119 w ksi\u0105\u017ckach dla dzieci. Pod koniec maja Empik kupi\u0142 te\u017c 70 proc. udzia\u0142\u00f3w w wydawnictwie Buchmann (wydaj\u0105cym albumy), r\u00f3wnie\u017c za kwot\u0119 7 mln z\u0142.<\/p>\n

Ale przej\u0119cie W.A.B. to tak\u017ce kolejny etap wielkiej ekspansji Empiku, kt\u00f3rej sztandarowym posuni\u0119ciem mia\u0142o by\u0107 przej\u0119cie za 130 mln z\u0142 sklepu internetowego Merlin, zablokowane ostatecznie przez Urz\u0105d Ochrony Konkurencji i Konsumenta. Na otarcie \u0142ez Empik za 17 mln wykupi\u0142 70% udzia\u0142\u00f3w w internetowej ksi\u0119garni Gandalf, kt\u00f3ra specjalizuje si\u0119 w sprzeda\u017cy podr\u0119cznik\u00f3w. To kolejny z serii zakup\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 ugruntowa\u0107 pozycj\u0119 na rynku \u2013 wcze\u015bniej Empik przej\u0105\u0142 pakiet kontrolny w Virtualo, sp\u00f3\u0142ce dystrybuj\u0105cej e-booki i audiobooki, a tak\u017ce wi\u0119kszo\u015bciowy pakiet w sp\u00f3\u0142ce e-Muzyka (dystrybucja muzyki cyfrowej w Polsce) oraz w sp\u00f3\u0142ce Gry-OnLine.<\/p>\n

W pierwszych dniach listopada grupa Empik Media & Fashion uruchomi\u0142a te\u017c portal Smyk.com, wchodz\u0105c na s\u0142abo dot\u0105d zagospodarowany (bo pozbawiony zdecydowanego lidera; funkcjonuje kilkuset detalist\u00f3w o ma\u0142o rozbudowanej sieci dostawc\u00f3w i do\u015b\u0107 ograniczonej ofercie) wirtualny rynek artyku\u0142\u00f3w dzieci\u0119cych. Ju\u017c na starcie w sklepie Smyk.com by\u0142o do wyboru prawie 20 tys. produkt\u00f3w. Maciej Szyma\u0144ski, prezes EM&F podaje dwa powody stworzenia Smyk.com: to po pierwsze ch\u0119\u0107 utrzymania istotnej pozycji na rynku internetowym, po drugie niski koszt ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia: wykorzystano do tego narz\u0119dzia i infrastruktur\u0119 IT, na bazie kt\u00f3rych dzia\u0142a od lat Empik.com.<\/p>\n

Zupe\u0142nie inaczej ma si\u0119 sytuacja innego kolosa (stoj\u0105cego chwiejnie ju\u017c nie na glinianych, a raczej na gumowych nogach) \u2013 Pa\u0144stwowego Instytutu Wydawniczego. Od pocz\u0105tku 2011 trwa\u0142y rozmowy o likwidacji koszmarnie zad\u0142u\u017conego wydawnictwa, koniecznej, by mog\u0142o zosta\u0107 przej\u0119te przez Ministerstwo Kultury od Ministerstwa Skarbu. Mniej wi\u0119cej od czerwca toczy\u0142y si\u0119 dyskusje mi\u0119dzy obydwoma departamentami, w jaki spos\u00f3b ocali\u0107 poka\u017any dorobek oficyny (a tak\u017ce prawa autorskie, w kt\u00f3rych posiadaniu jest obecnie PIW).<\/p>\n

Jak t\u0142umaczy\u0142 na pocz\u0105tku grudnia Zdzis\u0142aw Gawlik, podsekretarz stanu w Ministerstwie Skarbu Pa\u0144stwa, obecnie najwi\u0119kszy dylemat zwi\u0105zany z wydawnictwem polega na tym, czy zlikwidowa\u0107 je na podstawie ustawy o przedsi\u0119biorstwach pa\u0144stwowych czy na podstawie przepis\u00f3w prawa upad\u0142o\u015bciowego. Je\u015bli chodzi o prawa autorskie, mia\u0142yby one wej\u015b\u0107 w sk\u0142ad Kolekcji Pa\u0144stwowego Instytutu Wydawniczego \u2013 w przysz\u0142o\u015bci resort kultury rozdziela\u0142by prawa do publikacji poszczeg\u00f3lnych ksi\u0105\u017cek innym wydawcom. Gawlik przyzna\u0142, \u017ce wydawnictwo nie jest w stanie dostosowa\u0107 si\u0119 do obecnej sytuacji na rynku:<\/p>\n

\u201ePrzedsi\u0119biorstwo to zatrudnia obecnie 17 os\u00f3b. Przez ostatnie trzy lata\u00a0 przynosi\u0142o straty na dzia\u0142alno\u015bci podstawowej – w 2009 roku by\u0142o to prawie 1,5 mln z\u0142, w 2010 \u2013 prawie 800 tys z\u0142 strat. Przedsi\u0119biorstwo to charakteryzuje si\u0119 nisk\u0105 p\u0142ynno\u015bci\u0105 finansow\u0105, w\u0142a\u015bciwie wcale nie ma zdolno\u015bci do uregulowania bie\u017c\u0105cych zobowi\u0105za\u0144.\u201d<\/p>\n

Wracaj\u0105c do wykupienia W.A.B. przez Empik \u2013 eksperci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce sie\u0107 przej\u0119\u0142a nie tylko dobrze funkcjonuj\u0105ce wydawnictwo wraz z posiadanymi przez nie prawami autorskimi, ale przede wszystkim ludzi i know-how<\/em> \u2013 by\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie niedostatek tych ostatnich pogr\u0105\u017ca skostnia\u0142y PIW? Naczelny miesi\u0119cznika \u201eMagazyn Literacki Ksi\u0105\u017cki\u201d Piotr Dobro\u0142\u0119cki, m\u00f3wi\u0105c o ubieg\u0142orocznej likwidacji nale\u017c\u0105cych do Skarbu Pa\u0144stwa wydawnictw (Wydawnictwa Naukowo-Techniczne i Wiedza Powszechna), stawia spraw\u0119 jasno: \u201eUpadki spowodowane by\u0142y ewidentnie b\u0142\u0119dami w\u0142a\u015bciciela \u2013 czyli pa\u0144stwa. Urz\u0119dnicy nie maj\u0105 wiedzy o specyfice rynku ksi\u0105\u017cki.\u201d<\/p>\n

Dlaczego ksi\u0105\u017cka jest jak jogurt i co z tego wynika?<\/strong><\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 jednak zastanawia\u0107: Empik si\u0119 rozwija, czy raczej szuka ratunku w bran\u017cy zabawkarskiej? Z\u0142o\u015bliwi szepcz\u0105, \u017ce tylko dzi\u0119ki sprytnemu rozmieszczeniu towar\u00f3w udaje si\u0119 ukry\u0107 zmniejszaj\u0105c\u0105 si\u0119 gwa\u0142townie ilo\u015b\u0107 towar\u00f3w dost\u0119pnych w salonach sieci (wynika to m.in. z przyj\u0119tego przez Empik sposobu rozliczania si\u0119, kt\u00f3ry jest wyj\u0105tkowo niewygodny dla dostawc\u00f3w, stawianych przed wyborem: kompletnie znikn\u0105\u0107 z p\u00f3\u0142ek rynkowego potentata albo czeka\u0107 na pieni\u0105dze miesi\u0105cami \u2013 cz\u0119sto nawet do 200 dni od dostarczenia ksi\u0105\u017cki).<\/p>\n

Jedno jest pewne: rynek dopad\u0142a recesja (gard\u0142o metodycznie podrzyna mu wprowadzony rok temu VAT na ksi\u0105\u017cki do sp\u00f3\u0142ki z wyj\u0105tkow\u0105 posuch\u0105, je\u015bli idzie o bestsellery). Specjali\u015bci z Biblioteki Analiz m\u00f3wi\u0105 o 8-procentowym spadku przychod\u00f3w wydawc\u00f3w (\u015brednia cena ksi\u0105\u017cki wzros\u0142a o 12 proc. \u2013 do 38,40 z\u0142). Od trzech lat rynek trwa w stagnacji, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a okres wzrostu trwaj\u0105cy nieprzerwanie od lat 90. (w tym czasie warto\u015b\u0107 rynku wzros\u0142a dziesi\u0119ciokrotnie, do 2,5 mld z\u0142). Szczeg\u00f3lnie dramatyczny by\u0142 pierwszy kwarta\u0142 zesz\u0142ego roku (hurtownicy alarmowali, \u017ce sprzeda\u017c by\u0142 o 20 proc. ni\u017csza ni\u017c rok wcze\u015bniej, a wydawcy wstrzymali si\u0119 z drukiem wielu tytu\u0142\u00f3w), do czego przyczyni\u0142y si\u0119 wyj\u0105tkowo niejasne przepisy dotycz\u0105ce przej\u015bciowego zwolnienia z VAT-u.<\/p>\n

T\u0142umacz\u0105c swoj\u0105 ci\u0105gle pogarszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119, niekt\u00f3rzy wydawcy pomstuj\u0105 \u2013 a jak\u017ce \u2013 na Empik, kt\u00f3ry przez swoje strategie sprzeda\u017cy znacz\u0105co skraca \u017cycie ksi\u0105\u017cki, stawiaj\u0105c w trudnej sytuacji detalicznych sprzedawc\u00f3w. Jak t\u0142umaczy Piotr Dobro\u0142\u0119cki:<\/p>\n

\u201eEmpik to sie\u0107 nowo\u015bci. Rynek ksi\u0105\u017cki ma swoje prawa i specyfik\u0119. Rotacja towaru jest tutaj si\u0142\u0105 rzeczy do\u015b\u0107 powolna – \u017cycie ksi\u0105\u017cki trwa d\u0142ugo. Dlatego cz\u0119\u015b\u0107 wydawc\u00f3w ma za z\u0142e Emipikowi, \u017ce przenosi na rynek ksi\u0105\u017cki zwyczaje z handlu jogurtami, z rotacj\u0105 towaru rodem ze sklepu spo\u017cywczego, gdzie towar mo\u017ce si\u0119 popsu\u0107. Ksi\u0105\u017cka bardziej ambitna, naukowa na przyk\u0142ad, ma prawo by\u0107 na rynku d\u0142u\u017cej.\u201d<\/p>\n

Skr\u00f3cenie \u017cywotno\u015bci ksi\u0105\u017cki w po\u0142\u0105czeniu z inn\u0105 praktyk\u0105, do kt\u00f3rej cz\u0119sto ucieka si\u0119 sie\u0107 \u2013 wymuszeniem na wydawcach wy\u0142\u0105czno\u015bci na sprzeda\u017c w trakcie pierwszego tygodnia dystrybucji, pozwala Empikowi wcale skutecznie neutralizowa\u0107 konkurencj\u0119. Co z tego, \u017ce po siedmiu dniach ksi\u0105\u017cka trafi do ksi\u0119gar\u0144 w ca\u0142ym kraju, skoro zmieniaj\u0105ce si\u0119 z tygodnia na tydzie\u0144 rankingi i top-listy zast\u0105pi\u0105 j\u0105 nowym produktem, zn\u00f3w dost\u0119pnym wy\u0142\u0105cznie w Empiku.<\/p>\n

Fakt wykupienia W.A.B., kt\u00f3re cieszy si\u0119 opini\u0105 wydawnictwa \u015bwietnie wy\u0142awiaj\u0105cego nowe talenty, mo\u017ce te\u017c niepokoi\u0107 z innego powodu. Nietrudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce gigant mo\u017ce zechcie\u0107 przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nie tylko nad procesem dystrybucji, ale i samej \u201eprodukcji\u201d, a p\u00f3\u0142ki w jego salonach b\u0119d\u0105 si\u0119 wkr\u00f3tce ugina\u0142y pod wytworami literatury centralnie sterowanej \u2013 tym razem nie przez polityk\u00f3w, a przez specjalist\u00f3w od marketingu.<\/p>\n

Ale mo\u017ce nie ma powodu rozpacza\u0107? Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dobry marketing jest tym, czego w tym momencie ksi\u0105\u017cka potrzebuje najbardziej? Skoro czytanie nie jest do\u015b\u0107 atrakcyjne, mo\u017ce konieczne s\u0105 dzia\u0142ania, kt\u00f3re wypromuj\u0105 bardziej poci\u0105gaj\u0105cy wizerunek literatury? Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 sporo dobrego mog\u0105 zdzia\u0142a\u0107 takie projekty, jak kampania wizualna \u201eNie czytasz? Nie id\u0119 z Tob\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka!\u201d \u2013 akcja zainspirowana cytatem z re\u017cysera Johna Watersa: \u201eWe need to make books cool again. If you go home with somebody and they don\u2019t have books, don\u2019t fuck them.\u201d<\/p>\n

Wobec nieustannego wzrostu cen wcale rozs\u0105dnym sposobem na reanimacj\u0119 czytelnictwa, kt\u00f3re niemal ju\u017c wyzion\u0119\u0142o u nas ducha, wydaje si\u0119 poza tym modernizacja bibliotek oraz uaktualnianie ich oferty. Jak istotn\u0105 rol\u0119 (tak\u017ce w \u017cyciu publicznym) mog\u0105 odgrywa\u0107 biblioteki, pokazuje przyk\u0142ad z Toronto: kiedy w po\u0142owie ubieg\u0142ego roku burmistrz Rob Ford zapowiedzia\u0142, \u017ce w ramach ci\u0119\u0107 wydatk\u00f3w rozwa\u017ca zamkni\u0119cie cz\u0119\u015bci z nich, bibliotekarze otrzymali ponad 35 tysi\u0119cy list\u00f3w z poparciem, a w spraw\u0119 zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 najbardziej znana kanadyjska pisarka, Margaret Atwood. Rzecz w tym, \u017ce ka\u017cdy mieszkaniec 2,5-milionowego Toronto korzysta z biblioteki \u015brednio prawie 34 razy rocznie, a roczny bud\u017cet instytucji wynosi ponad 183 mln dolar\u00f3w (dla por\u00f3wnania: na program Biblioteka+, maj\u0105cy na celu modernizacj\u0119 bibliotek w ca\u0142ym kraju, polski rz\u0105d przewidzia\u0142 w latach 2011-2015 wyda\u0107 516 mln z\u0142 \u2013 mniej, ni\u017c wynosi roczny bud\u017cet bibliotek publicznych w samym Toronto).<\/p>\n

Embargo na polskie ksi\u0105\u017cki<\/strong><\/p>\n

Aby jednak nie pomstowa\u0107 ponad miar\u0119 na gnu\u015bnego czytelnika, mo\u017cna z brutaln\u0105 szczero\u015bci\u0105 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wydawcy s\u0105 troch\u0119 sobie winni, sami skazuj\u0105c polsk\u0105 literatur\u0119 na prowincjonalno\u015b\u0107 i obarczaj\u0105c j\u0105 stygmatem za\u015bciankowej.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce wstrzymali oddech (i prasy drukarskie), czekaj\u0105c niecierpliwie na pierwsze doniesienia z frontu i raporty sprzeda\u017cy. \u201ePrze\u017cyjemy starcie z VAT-em czy wykrwawimy si\u0119 jak Francuzi pod Verdun?\u201d St\u0105d mo\u017ce ta nieufno\u015b\u0107 wobec rodzimych autor\u00f3w i poleganie na zagranicznych, \u201edu\u017cych\u201d nazwiskach, jak Umberto Eco (opinie na temat \u201eCmentarza w Pradze\u201d by\u0142y rozmaite \u2013 moim zdaniem rozczarowuje), Michel Houellebecq (\u015bwietna \u201eMapa i terytorium\u201d), Mario Vargas Llosa (\u201eMarzenie Celta\u201d) czy Thomas Pynchon (\u201eWada ukryta\u201d).<\/p>\n

Trudno oczekiwa\u0107 od czytelnika zainteresowania, je\u015bli tak naprawd\u0119 nie ma mu si\u0119 do zaoferowania zbyt wiele \u2013 lub je\u015bli to, co mu si\u0119 podsuwa, wyra\u017anie odstaje od zagranicznych standard\u00f3w. Przyznajmy to otwarcie: ostatnimi czasy \u015bwiata nie podbijamy. To raczej \u015bwiat kolonizuje nas, wyznaczaj\u0105c wzorce i trendy, kt\u00f3re albo \u015blepy na\u015bladujemy, albo do kt\u00f3rych obra\u017ceni odwracamy si\u0119 plecami. Nikt raczej nie czeka z zapartym tchem, co zrodzi si\u0119 z natchnienia i pe\u0142nej mozo\u0142u pracy nadwi\u015bla\u0144skich tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 i chyba pr\u00f3\u017cno si\u0119 spodziewa\u0107 w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci pi\u00f3r siej\u0105cych ferment na miar\u0119 Gombrowicza, Mro\u017cka czy Lema.<\/p>\n

\"Fotografia<\/a>
Fotografia ze spektaklu \u201ePlaneta Lem\u201d, prezentowanego w europejskich stolicach w ramach Polskiej Prezydencji w Unii Europejskiej (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

<\/strong>Je\u015bli chodzi o \u201edobra eksportowe\u201d, nie mo\u017cna jednak nie wspomnie\u0107 o sukcesie Anny Bikont: 7 grudnia francuskie wydanie jej ksi\u0105\u017cki \u201eMy z Jedwabnego\u201d zosta\u0142o uhonorowane nagrod\u0105 literack\u0105 European Book Prize, przyznawan\u0105 pod patronatem europejskich socjalist\u00f3w w Parlamencie Europejskim. Ksi\u0105\u017cka, wydana we Francji w 2010 r. pod tytu\u0142em \u201eLe Crime et le Silence: Jedwabne 1941, la memoire d’un pogrom dans la Pologne d’aujourd’hui\u201d, zosta\u0142a nagrodzona w kategorii esej przez jury pod przewodnictwem brytyjskiego pisarza Juliana Barnesa (kt\u00f3ry, nadmie\u0144my, zgarn\u0105\u0142 w tym roku Bookera, wyr\u00f3\u017cnienie dla autora najlepszej powie\u015bci w j\u0119zyku angielskim, za ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eThe Sense of Ending\u201d. To ju\u017c czwarta nominacja do Bookera dla Barnesa\u2013 wcze\u015bniej, gdy go nie dostawa\u0142, dawa\u0142 wyraz swojemu niezadowoleniu w spos\u00f3b na tyle dosadny, \u017ce jurorzy musieli mu wreszcie przyzna\u0107 nagrod\u0119 cho\u0107by tylko dla \u015bwi\u0119tego spokoju. Jak wida\u0107 up\u00f3r pop\u0142aca).<\/p>\n

Przypadek Anny Bikont jest symptomatyczny: trwa u nas w najlepsze zauwa\u017calny odwr\u00f3t od fikcji \u2013 czy raczej w stron\u0119 non-fiction<\/em>. \u015awiadczy o tym nie tylko lista nominowanych do Nike (Czarne nieodwo\u0142alnie zast\u0105pi\u0142o Znak na czele peletonu, a literatura faktu zepchn\u0119\u0142a na pozycje defensywne poezj\u0119, kt\u00f3ra jeszcze kilka lat temu kr\u00f3lowa\u0142a na li\u015bcie nominowanych), ale te\u017c tegoroczne hity wydawnicze (\u201eMarzenia i tajemnice<\/em>\u201d Danuty Wa\u0142\u0119sy, kt\u00f3re niespodziewanie wykosi\u0142y ca\u0142\u0105 konkurencj\u0119) czy w og\u00f3le pozycje wzbudzaj\u0105ce najwi\u0119ksz\u0105 ekscytacj\u0119 (soczysta korespondencja Stanis\u0142awa Lema i S\u0142awomira Mro\u017cka, a tak\u017ce opas\u0142a biografia Czes\u0142awa Mi\u0142osza autorstwa Andrzeja Franaszka). Zreszt\u0105 to by\u0142 w og\u00f3le rok biografii, bo ukaza\u0142y si\u0119 te\u017c interesuj\u0105ce ksi\u0105\u017cki o Na\u0142kowskiej, Broniewskim, Korczaku czy Nowosielskim. I wreszcie \u201eMiedzianka. Historia znikania\u201d Filipa Springera \u2013 biografia miasteczka o siedmiowiekowej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re nagle w po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia kompletnie si\u0119 wyludni\u0142o i zupe\u0142nie wymar\u0142o.<\/p>\n

Si\u0119gamy po reporta\u017ce, dzienniki, listy, wspomnienia, biografie \u2013 ale od paru lat czytamy coraz mniej fikcji czy poezji. Najwi\u0119ksi zestarzeli si\u0119, zbieraj\u0105 si\u0142y tw\u00f3rcze, albo z godno\u015bci\u0105 wycofali si\u0119 na zas\u0142u\u017cenie ich oczekuj\u0105ce miejsca na Parnasie. Odesz\u0142a kr\u00f3lowa \u2013 Wis\u0142awa Szymborska, niech \u017cyje kr\u00f3lowa \u2013 Danuta Wa\u0142\u0119sa?<\/p>\n

Kto steruje na mielizny?<\/strong><\/p>\n

Trudno zreszt\u0105 marzy\u0107 o zerwaniu z wizerunkiem ksi\u0105\u017cki nudnej, kt\u00f3ra niezbyt ekscytuje i definitywnie nie jest sexy (p\u00f3ki co bardziej przystaje do rzeczywisto\u015bci has\u0142o: \u201eCzytasz? Absolutnie nie id\u0119 z tob\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka!\u201d), gdy jury najwa\u017cniejszej i najbardziej rozpoznawalnej nagrody literackiej w kraju promuje taki w\u0142a\u015bnie jej obraz. Nike za \u201ePi\u00f3ropusz\u201d zgarn\u0105\u0142 siedemdziesi\u0119ciopi\u0119cioletni Marian Pilot, o kt\u00f3rym wielu us\u0142ysza\u0142o przy tej okazji po raz pierwszy. Nagroda sta\u0142a si\u0119 pretekstem do obowi\u0105zkowego odkurzania i nadrabiania zaleg\u0142o\u015bci. Pilot debiutowa\u0142 w 1962 \u201ePannami szczerbatymi\u201d \u2013 od tego czasu jest konsekwentnie wpisywany w poczet reprezentant\u00f3w nurtu ch\u0142opskiego (o ile przypomni o sobie krytykom \u2013 jak sam m\u00f3wi, jest do\u015b\u0107 leniwym pisarzem: wydaje ksi\u0105\u017ck\u0119 mniej wi\u0119cej raz na dziesi\u0119\u0107 lat). W pi\u0119tnastoletnich dziejach nagrody to ju\u017c trzecia Nike dla reprezentanta nurtu ch\u0142opskiego: wcze\u015bniej statuetk\u0119 dwukrotnie (1997 i 2007) odbiera\u0142 jego sztandarowy autor \u2013 Wies\u0142aw My\u015bliwski.<\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 tylko zastanawia\u0107, jaka jest tak w\u0142a\u015bciwie w tym momencie funkcja tej nagrody. Ma przypomina\u0107 o tw\u00f3rcach nies\u0142usznie zapomnianych, kt\u00f3rym, zdaniem kapitu\u0142y, nale\u017ca\u0142oby si\u0119 nieco uznania i uwagi? Wytycza\u0107 nowe nurty? Chwilami trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce jurorzy postawili sobie za punkt honoru, \u017ceby co roku zaskakiwa\u0107 werdyktem, daj\u0105c solidny pretekst do rozwa\u017ca\u0144, o co im u diab\u0142a chodzi\u0142o.<\/p>\n

W wy\u015bcigu po Nike Pilot wyprzedzi\u0142 na finiszu m.in. Justyn\u0119 Bargielsk\u0105 (\u201eObsoletki\u201d), Joann\u0119 Bator (\u201eChmurlandia\u201d), Andrzeja Stasiuka (\u201eDziennik pisany p\u00f3\u017aniej\u201d) i S\u0142awomira Mro\u017cka (pierwszy tom \u201eDziennika\u201d). Ten ostatni zdoby\u0142 zreszt\u0105 honorow\u0105 Nike w plebiscycie czytelnik\u00f3w Gazety Wyborczej \u2013 a dwa dni p\u00f3\u017aniej odebra\u0142 Nagrod\u0119 Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego, przyznawan\u0105 za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Mro\u017cek si\u0119 na kapitu\u0142\u0119 o brak lauru raczej nie obrazi \u2013 pytanie tylko, czy to dobrze, \u017ce jej werdykty tak si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od sympatii czytelnik\u00f3w. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce literackie nagrody s\u0105 jednym ze sposob\u00f3w kreowania wizerunku literatury: przyznaj\u0105cy je mog\u0105 wynosi\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w na piedesta\u0142, innych skazuj\u0105c na zapomnienie i publiczny niebyt. Opr\u00f3cz warto\u015bciuj\u0105cej, nagrody maj\u0105 te\u017c funkcj\u0119 sprawcz\u0105: pokazuj\u0105 literack\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 nie tyle tak\u0105, jaka jest, ale jak\u0105 chcieliby j\u0105 widzie\u0107 przyznaj\u0105cy nagrody, zainteresowani, mo\u017cna by rzec, raczej kre\u015bleniem w\u0142asnej mapy, ni\u017c poznawaniem jakiego\u015b rzeczywistego terytorium.<\/p>\n

Pewnie w\u0142a\u015bnie dlatego 8 pa\u017adziernika w Mi\u0142os\u0142awiu tegoroczn\u0105 Nagrod\u0119 Ko\u015bcielskich wr\u0119czono Andrzejowi Franaszkowi, autorowi opas\u0142ej biografii Czes\u0142awa Mi\u0142osza. Cz\u0142onkowie kapitu\u0142y podkre\u015blali solidny warsztat historyczny, chwalili eseistyczny styl Franaszka i to, \u017ce nie cofn\u0105\u0142 si\u0119 przed tematami niewygodnymi i wzbudzaj\u0105cymi kontrowersje. Ksi\u0105\u017cka, do kt\u00f3rej materia\u0142y autor zbiera\u0142 przez przesz\u0142o 10 lat (m.in. w Polsce, na Litwie, we Francji, w Ameryce), mia\u0142a premier\u0119 podczas majowego Festiwalu Mi\u0142osza w Krakowie. I trudno nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce to Mi\u0142osz by\u0142 prawdziwym powodem przyznania nagrody Franaszkowi, kt\u00f3rego dzie\u0142o podsyca wiar\u0119, \u017ce gwiazda noblisty \u015bwieci wci\u0105\u017c jasno, przyci\u0105gaj\u0105c nasz ma\u0142y, nieco zapomniany glob z peryferi\u00f3w w stron\u0119 centrum Galaktyki Gutenberga.<\/p>\n

\"Google<\/a>
Google Doodle z okazji rocznicy urodzin Czes\u0142awa Mi\u0142osza (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Google)<\/figcaption><\/figure>\n

<\/strong>Jak fa\u0142szywe (lub te\u017c naiwne) s\u0105 te nadzieje, u\u015bwiadomili nam bole\u015bnie dwaj przedstawiciele absolutnego literackiego topu. Wiosn\u0105 noblista Derek Walcott by\u0142 \u0142askaw w ostatniej chwili odwo\u0142a\u0107 przyjazd na Festiwal Mi\u0142osza (to ju\u017c trzeci raz, gdy jego planowana wizyta w Krakowie nie dosz\u0142a do skutku \u2013 podobno z powod\u00f3w zdrowotnych), jesieni\u0105 Michel Houellebcq nie trudzi\u0142 si\u0119 nawet, by zawiadomi\u0107, \u017ce nie pojawi si\u0119 na Festiwalu Conrada. Jak podali rozczarowani organizatorzy \u2013 pisarz \u201enie wysiad\u0142 z samolotu\u201d. Trudno powiedzie\u0107, czy w og\u00f3le znajdowa\u0142 si\u0119 na jego pok\u0142adzie, bo na nic zda\u0142y si\u0119 ponawiane przez d\u0142ugi czas pr\u00f3by nawi\u0105zania z nim kontaktu. Zaraz oczywi\u015bcie pojawi\u0142a si\u0119 hipoteza, \u017ce nieobecno\u015b\u0107 na festiwalu to sprytnie zaplanowany zabieg marketingowy maj\u0105cy podbi\u0107 sprzeda\u017c \u201eMapy i terytorium\u201d (skuteczny \u2013 wszystkie media zawiadamia\u0142y o \u201enieprzylocie\u201d). Jakiekolwiek by nie by\u0142y rzeczywiste przyczyny, jedno jest pewne \u2013 w taki spos\u00f3b traktuje si\u0119 co najwy\u017cej ubogiego, nielubianego krewnego. Albo brzydk\u0105, nieco zbyt nachalnie nagabuj\u0105c\u0105 pann\u0119 na wydaniu, kt\u00f3ra na p\u00f3\u0142ce w sypialni ma tylko drugi tom \u201eCh\u0142op\u00f3w\u201d, zdekompletowan\u0105 encyklopedi\u0119 PWN z 1970 i dzie\u0142a zebrane Orzeszkowej (ewentualnie biografi\u0119 Danuty Wa\u0142\u0119sy) \u2013 m\u00f3wi\u0105c jej wprost: \u201enie id\u0119 z tob\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To nie by\u0142 dobry rok dla literatury. Zn\u0119kani podatkiem VAT wydawcy przyczaili si\u0119 i z niepokojem wyczekuj\u0105 na rozw\u00f3j wydarze\u0144. Korzysta na tym gigant Empik, umacniaj\u0105c si\u0119 na kolejnych przycz\u00f3\u0142kach: w ostatnich dniach sierpnia og\u0142oszono przej\u0119cie przez sie\u0107 wydawnictwa W.A.B. <\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":8012,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7257],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[712],"yoast_head":"\nCzekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku, Kuba Kulasa\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/kuba-kulasa-podsumowanie-zima-2011-google-doodle-milosz.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/kuba-kulasa-podsumowanie-zima-2011-google-doodle-milosz.jpg\",\"width\":421,\"height\":163,\"caption\":\"Google Doodle z okazji rocznicy urodzin Czes\u0142awa Mi\u0142osza (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Google)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku\",\"name\":\"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-03-07T19:00:58+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:33:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\"},\"description\":\"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku, Kuba Kulasa\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98\",\"name\":\"Kuba Kulasa\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku","description":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku, Kuba Kulasa","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/kuba-kulasa-podsumowanie-zima-2011-google-doodle-milosz.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/kuba-kulasa-podsumowanie-zima-2011-google-doodle-milosz.jpg","width":421,"height":163,"caption":"Google Doodle z okazji rocznicy urodzin Czes\u0142awa Mi\u0142osza (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Google)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku","name":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#primaryimage"},"datePublished":"2012-03-07T19:00:58+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:33:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98"},"description":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku, Kuba Kulasa","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/kuba-kulasa-czekajac-na-houellebecqa-w-stygnacym-lozku#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Czekaj\u0105c na Houellebecqa w stygn\u0105cym \u0142\u00f3\u017cku"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/d0077ed4465bfb53f263b5a3bad62f98","name":"Kuba Kulasa","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuba-kulasa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8011"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8011\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8011"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=8011"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=8011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}