![\"\u201eSrda](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/jergovic-srda-spiewa-o-zmierzchu-2012-03-21-384x600.jpg\" "\\"\u201eSrda")
<\/a>Czy mo\u017cna opowiedzie\u0107 o wojnie, komu\u015b kto jej nie prze\u017cy\u0142? A mo\u017ce inaczej: czy mo\u017cna prze\u017cy\u0107 wojn\u0119 i o niej nie opowiedzie\u0107? Czy mo\u017cna prze\u017cy\u0107 obl\u0119\u017cenie Sarajewa (nawet, je\u015bli nie wytrwa si\u0119 do ko\u0144ca i skorzysta z pierwszej okazji wyjazdu), i po przyje\u017adzie do Zagrzebia zdusi\u0107 wszystko w sobie? Jergovi\u0107 tego nie zrobi\u0142, nie robi\u0105 tego te\u017c jego bohaterowie.<\/p>\n
\u201eSrda\u201d ma pi\u0119ciu bohater\u00f3w. M\u0119\u017cczyzn. To wa\u017cne, bo ofiar\u0105 jest kobieta, a w\u0142a\u015bciwie dziewczynka, \u017cebraczka pochodz\u0105ca najprawdopodobniej z Europy Wschodniej, o kt\u00f3rej czytelnik nie wie nic, i o kt\u00f3rej si\u0119 niczego nie dowie. Mo\u017ce opr\u00f3cz faktu, i\u017c codziennie na jednym z najbardziej ruchliwych skrzy\u017cowa\u0144 w stolicy Chorwacji, Zagrzebiu, \u015bpiewa\u0142a popularne piosenki, ta\u0144cz\u0105c i uciekaj\u0105c przed samochodami. Nie by\u0142y to przypadkowe piosenki. Tak\u00a0zwany \u201eturbofolk\u201d, ba\u0142ka\u0144ski pop, o w\u0105tpliwej warto\u015bci artystycznej i\u00a0orientalnej melodyce, symbol tego wszystkiego, czego si\u0119 Zagrzeb publicznie wstydzi i\u00a0potajemnie kocha. W ko\u0144cu to miasto, w przekonaniu jego mieszka\u0144c\u00f3w, znajduje si\u0119 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 w\u00a0Europie, i to Europie \u015arodkowej, a z Ba\u0142kanami nie ma nic wsp\u00f3lnego.\u00a0 Brudna \u017cebraczka \u015bpiewaj\u0105ca w\u0105tpliwe przeboje w samym centrum miasta uwa\u017caj\u0105cego si\u0119 za zachodnie by\u0142a niewygodnym \u201ezgrzytem\u201d na g\u0142adkiej powierzchni, ale mimo to \u2013 a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego \u2013 by\u0142a jednocze\u015bnie jego centrum, pewnym punktem spotkania, zespalaj\u0105cym wsch\u00f3d z\u00a0zachodem, przesz\u0142o\u015b\u0107 z przysz\u0142o\u015bci\u0105, przynale\u017cno\u015b\u0107 z wolno\u015bci\u0105.<\/p>\n
Srda by\u0142a cz\u0142owiekiem bez przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej, bez przesz\u0142o\u015bci, bez jakichkolwiek zwi\u0105zk\u00f3w z innymi lud\u017ami. W przeciwie\u0144stwie do pozosta\u0142ych bohater\u00f3w powie\u015bci, by\u0142a absolutnie wolna. Czy to ta dra\u017cni\u0105ca wolno\u015b\u0107 m\u00f3wienia (\u015bpiewania) czego chce i gdzie chce, bez strachu przed konsekwencjami, by\u0142a powodem, dla kt\u00f3rego w jej spraw\u0119 zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 tak wiele zupe\u0142nie ze sob\u0105 niezwi\u0105zanych os\u00f3b?<\/p>\n
Jednym z nich by\u0142 Lazar, str\u00f3\u017c, kt\u00f3ry pilnowa\u0142 jej zw\u0142ok w miejskiej kostnicy, a kt\u00f3rego opowie\u015b\u0107 jest pierwsz\u0105 z pi\u0119ciu cz\u0119\u015bci \u201eSrdy\u201d. M\u0119\u017cczyzna, pochodz\u0105cy z serbskiej rodziny, by\u0142y policjant, zwolniony z powodu przynale\u017cno\u015bci etnicznej. Cz\u0142owiek zamkni\u0119ty w sobie, zrezygnowany, z\u0142amany. Strach, kt\u00f3ry odczuwa\u0142 w czasie wojny, strach przed byciem zidentyfikowanym jako \u201eobcy\u201d, \u201einny\u201d, przed problemami, jakie mog\u0105 spotka\u0107 jego rodzin\u0119 z\u00a0jego powodu, przed mo\u017cliwo\u015bci\u0105 konieczno\u015bci opuszczenia miasta, kt\u00f3re go przygarn\u0119\u0142o\u00a0 \u2013\u00a0 zostawi\u0142 w jego psychice g\u0142\u0119bokie \u015blady. Nie ma jednak w jego opowie\u015bci \u017calu, ani pretensji do \u017cycia, jest za to du\u017co goryczy i brak jakichkolwiek nadziei na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Nieco inaczej prezentuje si\u0119 kondycja psychiczna Lovro Babicia \u2013 policyjnego inspektora, jedynego z bohater\u00f3w, kt\u00f3ry pr\u00f3buje w jakikolwiek spos\u00f3b rozwi\u0105za\u0107 gordyjski w\u0119ze\u0142, jakim jest \u015bmier\u0107 Srdy, co nie oznacza, \u017ce stosuje analogiczne kryteria wzgl\u0119dem swojego \u017cycia. Wr\u0119cz przeciwnie, fanatyczne niemal zaanga\u017cowanie w \u015bledztwo wydaje si\u0119 by\u0107 jedynie sposobem na ucieczk\u0119 od w\u0142asnego \u017cycia, od matki, kt\u00f3ra go zostawi\u0142a, od babki, kt\u00f3ra by\u0142a podczas wojny zwi\u0105zana z faszystowskim ruchem ustaszy, od siostrze\u0144ca, kt\u00f3ry zmar\u0142 na nieznan\u0105 chorob\u0119\u2026 G\u0142os Babicia jest zdecydowany, jego opowie\u015b\u0107 wyra\u017anie wskazuje na jego spos\u00f3b my\u015blenia. Przejmuje on kontrol\u0119 nad spokojn\u0105 dotychczas, pozornie niezaanga\u017cowan\u0105 narracj\u0105.<\/p>\n
Narracja zmienia si\u0119 i jeszcze bardziej subiektywizuje w opowie\u015bci kolejnego z bohater\u00f3w, Ilego, g\u0142\u00f3wnego oskar\u017conego, na co dzie\u0144 dostawcy pizzy. Drobny przest\u0119pca, uciekinier z\u00a0Bo\u015bni, geniusz matematyczny, kt\u00f3rego ojciec zmar\u0142 wcze\u015bnie, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry od czasu wojny, opuszczenia przez matk\u0119 a nast\u0119pnie przybycia do Zagrzebia musi troszczy\u0107 si\u0119 nie tylko o\u00a0siebie, ale i o \u201eprzygarni\u0119te\u201d przez siebie ma\u0142\u017ce\u0144stwo \u2013 kobiet\u0119 i kar\u0142a. Pe\u0142en goryczy, ale i\u00a0ch\u0119ci do dzia\u0142ania, nie przygl\u0105da si\u0119 \u017cyciu jak Lazar. Chce pokaza\u0107, \u017ce ma moc, \u017ce ma w\u0142adz\u0119. Tylko jemu udaje si\u0119 nawi\u0105za\u0107 kontakt z Srd\u0105, ale o szczeg\u00f3\u0142ach niewiele si\u0119 mo\u017cna dowiedzie\u0107, gdy\u017c Ile wci\u0105\u017c zmienia zeznania, zas\u0142ania si\u0119 niepami\u0119ci\u0105, zmienia temat. Opowie\u015b\u0107 Ilego jest dialogiem z inspektorem Babiciem, form\u0105 ci\u0105g\u0142ej obrony przed spodziewanym atakiem, przy czym trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce to nie Babicia Ile boi si\u0119 najbardziej.<\/p>\n
Tymczasem zar\u00f3wno Svjetlan Andrassy, jak i Tomo Wacha zdaj\u0105 si\u0119 nie ba\u0107 nikogo. Pierwszy z nich, cz\u0142owiek sukcesu, urodzony w Belgradzie, mieszkaj\u0105cy w Zagrzebiu, przystojny i\u00a0bogaty. Drugi \u2013 pochodz\u0105cy z Bo\u015bni, w\u0142a\u015bciciel zagrzebskiej restauracji, kt\u00f3remu za pomoc\u0105 w\u0142asnego sprytu i umiej\u0119tno\u015bci podejmowania trafnych, cho\u0107 na poz\u00f3r niezwykle ryzykownych decyzji uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 wysok\u0105 pozycj\u0119 towarzysk\u0105. Ich opowie\u015bci nie maj\u0105 ju\u017c tego rytmu, charakterystycznego dla Jergovicia \u2013 powolnego, jakby rozko\u0142ysanego, zataczaj\u0105cego coraz szersze kr\u0119gi, niezmieniaj\u0105cego tempa niezale\u017cnie od tego, czy opisywany jest zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca czy \u015bmier\u0107 cz\u0142owieka. Ci bohaterowie, podobnie, jak i\u00a0pozostali, w Zagrzebiu s\u0105 przybyszami, ale nie tylko w sensie geograficznej migracji. S\u0105 oni przybyszami z innego \u015bwiata, nieprzystaj\u0105cego tak do Zagrzebia, jak i do ca\u0142ej ba\u0142ka\u0144skiej rzeczywisto\u015bci, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodz\u0105. I w \u017cadnym z tych \u015bwiat\u00f3w \u2013 tak naprawd\u0119 \u2013 nie potrafi\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107, mimo bogactwa, powszechnego szacunku i wszelkich zewn\u0119trznych oznak sukcesu. Ich opowie\u015bci s\u0105 pe\u0142ne negatywnych odczu\u0107 wzgl\u0119dem zewn\u0119trznego \u015bwiata, ale i poczucia rozpadu, bezsensu, przeczucia nadci\u0105gaj\u0105cej katastrofy\u2026<\/p>\n
Wszyscy bohaterowie s\u0105 w Zagrzebiu przybyszami. To wa\u017cne, bo w oczach mieszka\u0144c\u00f3w Zagrzebia s\u0105 niechcianymi \u201eobcymi\u201d, kt\u00f3rzy, ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j j\u0119zyk \u2013 ten sam, a jednak inny \u2013 zawsze b\u0119d\u0105 rozpoznani. Mog\u0105 w tym pom\u00f3c te\u017c ich niechorwackie b\u0105d\u017a niekatolickie imiona (Svjetlan, zanim zmieni\u0142 miejsce zamieszkania, imi\u0119 i nazwisko, nazywa\u0142 si\u0119 Lucifero Andra\u0161i\u0107). Od imion ju\u017c tylko krok do rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy je nadali, a szerzej \u2013 do historii ich rodzin. W rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej na niewielkim terenie r\u00f3\u017cne ustroje polityczne zmieniaj\u0105 si\u0119 z zawrotn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105,\u00a0 a ci sami ludzie, kt\u00f3rzy wczoraj byli bra\u0107mi, dzi\u015b s\u0105 wrogami (by pojutrze sta\u0107 si\u0119 najlepszymi przyjaci\u00f3\u0142mi) nie ma osoby, kt\u00f3ra w swojej rodzinie nie mia\u0142aby kogo\u015b, czyje pogl\u0105dy nie by\u0142yby sprzeczne z akurat panuj\u0105c\u0105 orientacj\u0105 polityczn\u0105. Historia, kt\u00f3ra przemoc\u0105 wdar\u0142a si\u0119 do ich \u017cycia, szybko zros\u0142a si\u0119 z nim, zostawiaj\u0105c po sobie nie tylko pi\u0119tno czy poczucie wstydu, ale i chroniczn\u0105 niepewno\u015b\u0107 jutra i strach przed zdemaskowaniem jako \u201eobcy\u201d, \u201einny\u201d, \u201eniepasuj\u0105cy\u201d. Ten w\u0142a\u015bnie strach jest motorem dzia\u0142a\u0144 wszystkich bohater\u00f3w \u2013 nie tylko tych g\u0142\u00f3wnych, ale i mn\u00f3stwa innych postaci, kt\u00f3re zmie\u015bci\u0142y si\u0119 na ponad 550 stronach powie\u015bci, a te\u017c by\u0107 mo\u017ce i samego autora, kt\u00f3rego autobiografia (w Polsce uka\u017ce si\u0119 w pa\u017adzierniku) zawiera wiele element\u00f3w zaskakuj\u0105co podobnych do obecnych w \u201eSrdzie\u201d.<\/p>\n
\u201eSrda\u201d jest powie\u015bci\u0105 nader rozbudowan\u0105, wielow\u0105tkow\u0105, bogat\u0105, nieprzewidywaln\u0105, rozbiegaj\u0105c\u0105 si\u0119 we wszystkich kierunkach, tak, \u017ce z jednej opowie\u015bci wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 nast\u0119pne, najcz\u0119\u015bciej w og\u00f3le ze sob\u0105 nie powi\u0105zane. Z jednej strony stanowi to \u015bwietn\u0105 ilustracj\u0119 opisywanej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3rej nie da si\u0119 ogarn\u0105\u0107 i zamkn\u0105\u0107 nawet w najbardziej opas\u0142ym tomie, nie tylko literackim. Z drugiej za\u015b \u2013 utrudnia odbi\u00f3r, przyt\u0142acza, i zostawia nieodparte wra\u017cenie, \u017ce najlepsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cki nie s\u0105 bardzo lu\u017ano zwi\u0105zane ze sob\u0105 opowie\u015bci g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, lecz ma\u0142e pere\u0142ki, historie os\u00f3b, z kt\u00f3rymi g\u0142\u00f3wni bohaterowie zetkn\u0119li si\u0119 w ci\u0105gu swojego \u017cycia. Niewa\u017cne, czy jest to w\u0142a\u015bciciel sieci pizzerii, karze\u0142, genialny krawiec, umieraj\u0105cy na bia\u0142aczk\u0119 ch\u0142opiec czy rzemie\u015blnik uk\u0142adaj\u0105cy kafelki w toalecie na lotnisku \u2013 ka\u017cda z tych historii jest oddzielnym \u015bwiatem, kwintesencj\u0105 sposobu narracji Jergovicia. Jednym zdaniem zbywa on rzeczy wa\u017cne, by nast\u0119pnie drobiazgowo opisa\u0107 najbardziej b\u0142ahe, a wszystko to tym samym, pozornie niezaanga\u017cowanym tonem, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce narracja zawsze toczy si\u0119 g\u0142adko, bez przeszk\u00f3d skacze z tematu na temat i\u00a0zatacza coraz szersze kr\u0119gi. Za\u015b bohaterowie, zapl\u0105tani w histori\u0119, z kt\u00f3rej nie potrafi\u0105 si\u0119 uwolni\u0107, nagle odkrywaj\u0105, \u017ce historia jest narracj\u0105 i \u017ce tak\u017ce z tego zakl\u0119tego kr\u0119gu nikt nie potrafi ich uwolni\u0107. I nie jest wa\u017cne, kto by\u0142 zab\u00f3jc\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czy mo\u017cna opowiedzie\u0107 o wojnie, komu\u015b kto jej nie prze\u017cy\u0142? A mo\u017ce inaczej: czy mo\u017cna prze\u017cy\u0107 wojn\u0119 i o niej nie opowiedzie\u0107? Czy mo\u017cna prze\u017cy\u0107 obl\u0119\u017cenie Sarajewa (nawet, je\u015bli nie wytrwa si\u0119 do ko\u0144ca i skorzysta z pierwszej okazji wyjazdu), i po przyje\u017adzie do Zagrzebia zdusi\u0107 wszystko w sobie? Jergovi\u0107 tego nie zrobi\u0142, nie robi\u0105 tego te\u017c jego bohaterowie.<\/p>\n","protected":false},"author":167,"featured_media":8103,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1130,1244],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1129],"yoast_head":"\n