{"id":8665,"date":"2012-05-23T19:45:51","date_gmt":"2012-05-23T18:45:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=8665"},"modified":"2020-09-01T13:31:27","modified_gmt":"2020-09-01T12:31:27","slug":"krzysztof-stanislawski-polskie-pisma-artystyczne-po-1945-artluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/krzysztof-stanislawski-polskie-pisma-artystyczne-po-1945-artluk","title":{"rendered":"Polskie pisma artystyczne po 1945 r. Pr\u00f3ba panoramy i por\u00f3wnania wybranych magazyn\u00f3w. Cz. 1."},"content":{"rendered":"

Cz\u0119\u015b\u0107 z om\u00f3wionych ni\u017cej pism artystycznych redagowa\u0142em, niekt\u00f3rymi kierowa\u0142em jako redaktor naczelny, prawie ze wszystkimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em lub wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 na przestrzeni blisko 30 lat. Dlatego nawet nie b\u0119d\u0119 si\u0119 sili\u0142 na podejmowanie ich obiektywnej prezentacji czy oceny, cho\u0107 czasami, zw\u0142aszcza w odniesieniu do lat 50., 60. i 70. XX w., staram si\u0119 podawa\u0107 obiektywne dane lub analizowa\u0107 profil danego tytu\u0142u pod k\u0105tem jego zawarto\u015bci, a nie na przyk\u0142ad okoliczno\u015bci powstania konkretnych wyda\u0144 czy artyku\u0142\u00f3w. B\u0119dzie to wi\u0119c subiektywny przegl\u0105d, na pewno nie zwalniaj\u0105cy z obowi\u0105zku systematycznego, naukowego opisu zjawiska, kt\u00f3re by\u0142o i jest wa\u017cnym elementem naszego \u017cycia kulturalnego.<\/p>\n

\"Sztuka<\/a>
Sztuka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

W pierwszej cz\u0119\u015bci przedstawi\u0119 pokr\u00f3tce tylko dwa pisma o sztuce, kt\u00f3re odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 kulturotw\u00f3rcz\u0105 w kraju, ale tak\u017ce i za granic\u0105, szczeg\u00f3lnie wschodni\u0105: \u201ePrzegl\u0105d Artystyczny\u201d i \u201eSztuk\u0119\u201d.<\/p>\n

W drugiej \u2013 i by\u0107 mo\u017ce nast\u0119pnych cz\u0119\u015bciach \u2013 b\u0119d\u0119 pisa\u0142 o \u201eProjekcie\u201d, prawdziwym pomniku kultury polskiej oraz pismach, kt\u00f3re rodzi\u0142y si\u0119 z buntu przeciwko magazynom typu \u201eSztuka\u201d i \u201eProjekt\u201d.<\/p>\n

Najstarsze z tych pism, \u201ePrzegl\u0105d Artystyczny\u201d, powsta\u0142o w 1945 r. w Krakowie jako miesi\u0119cznik i organ prasowy Okr\u0119gu Krakowskiego Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w. Mia\u0142o form\u0119 gazety. I w rzeczywisto\u015bci by\u0142o nieregularnikiem, jak mo\u017cna by to uj\u0105\u0107 dzi\u015b, w erze tego rodzaju zjawisk na rynku wydawniczym.<\/p>\n

Od 1950 r. \u201ePrzegl\u0105d\u201d ukazywa\u0142 si\u0119 ju\u017c w Warszawie, jako pismo Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego ZPAP. By\u0142 dwumiesi\u0119cznikiem i mia\u0142 charakter, jak to okre\u015blono, \u201eog\u00f3lnoartystyczny\u201d. W latach 1952-60 magazyn wydawany by\u0142o przez Pa\u0144stwowy Instytut Sztuki, dzi\u015b Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.<\/p>\n

To niezwyk\u0142e, zdawa\u0142oby si\u0119, przeniesienie przez w\u0142adze funkcji wydawcy ze zwi\u0105zku artyst\u00f3w na pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0119 naukow\u0105 (w latach 1952-57 nominalnie wsp\u00f3\u0142wydawc\u0105 by\u0142 te\u017c ZPAP) nie mia\u0142o zwi\u0105zku z rosn\u0105cym presti\u017cem pisma i polskiej sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, s\u0142u\u017cy\u0142o jedynie zwi\u0119kszeniu mo\u017cliwo\u015bci kontroli zar\u00f3wno nad \u201ePrzegl\u0105dem\u201d, jak i artystami.<\/p>\n

Paradoksalnie, okres przej\u0119cia \u201ePrzegl\u0105du Artystycznego\u201d przez Pa\u0144stwowy Instytut Sztuki by\u0142 bardzo korzystny. Pismem od 1952 r. kierowa\u0142 Mieczys\u0142aw Por\u0119bskie, a od 1957, kiedy PIS przemianowano na IS (Instytut Sztuki PAN) i zrezygnowano ze wsp\u00f3\u0142pracy z ZPAP, Aleksander Wojciechowski (do 1960). Du\u017co pisywa\u0142 w\u00f3wczas na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du\u201d Stefan Morawski.<\/p>\n

W okresie PIS-owskim i IS-owskim ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 model pisma artystycznego, kt\u00f3ry niewiele zmieni\u0142 si\u0119 a\u017c do ko\u0144ca lat 80. A odnosi si\u0119 to zar\u00f3wno do okre\u015blonego ju\u017c w tytule charakteru pisma, jak r\u00f3wnie\u017c do jego struktury. T\u0119 struktur\u0119, czyli uk\u0142ad materia\u0142\u00f3w, mo\u017cna by przedstawi\u0107 mniej wi\u0119cej tak: na pocz\u0105tku umieszczano teksty programowe i problemowe (im dalej od ery stalinizmu, tym cz\u0119\u015bciej teksty problemowe wypiera\u0142y programowe), p\u00f3\u017aniej tematyczne, np. sztuka kt\u00f3rego\u015b z kraj\u00f3w socjalistycznych jako motyw przewodni, nast\u0119pnie recenzje z wa\u017cnych (g\u0142\u00f3wnie pod wzgl\u0119dem politycznym, ale od 1956 r. tak\u017ce artystycznym) wystaw i festiwali, na ko\u0144cu recenzje ksi\u0105\u017cek, dyskusje, kr\u00f3tkie noty, czasem felietony i listy.<\/p>\n