{"id":8669,"date":"2012-05-22T20:00:01","date_gmt":"2012-05-22T19:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=8669"},"modified":"2020-09-01T13:31:31","modified_gmt":"2020-09-01T12:31:31","slug":"jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito","title":{"rendered":"Sztuka protestu"},"content":{"rendered":"<p align=\"JUSTIFY\">Kiedy w ONZ g\u0142osowano nad rezolucj\u0105 o wprowadzeniu sankcji wojskowych wobec Iraku, odpowiednie s\u0142u\u017cby Stan\u00f3w Zjednoczonych nakaza\u0142y zas\u0142oni\u0107 <em>Guernic\u0119<\/em> Picassa. Dzie\u0142o sztuki jako protest przeciwko przemocy mo\u017ce mie\u0107 si\u0142\u0119 oryginalnego historycznego \u015bwiadectwa, mo\u017ce stanowi\u0107 oskar\u017cenie re\u017cimu politycznego. W\u0142adza sztuki jest r\u00f3wnie atrakcyjna jak ka\u017cda inna forma w\u0142adzy. Pytanie, w jaki spos\u00f3b dzie\u0142o zyskuje t\u0119 w\u0142adz\u0119: dzi\u0119ki swojej doskona\u0142o\u015bci, jak uwa\u017cano niegdy\u015b, czy te\u017c skutkiem pracy \u015brodk\u00f3w masowego przekazu, dla kt\u00f3rych sztuka stanowi pretekst informacyjny?<\/p>\n<figure id=\"attachment_8671\" aria-describedby=\"caption-attachment-8671\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu\/herito-okladka-2012-05-22-005\/\" rel=\"attachment wp-att-8671\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-8671\" title=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-005-540x670.jpg\" alt=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" width=\"540\" height=\"670\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-8671\" class=\"wp-caption-text\">Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n<p align=\"JUSTIFY\">Sztuka protestu to jedna z popularnych specjalizacji wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. W postaci zinstytucjonalizowanej pojawi\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. Rok 1968 o\u017cywi\u0142 \u201erewolucyjn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mas\u201d; jej organizatorami i ideologami stali si\u0119 znani arty\u015bci, na przyk\u0142ad Joseph Beuys lub Carl Andre. W 1969 roku Andre i Lucy Lippard wraz z niemieckim neomarksist\u0105 Hansem Haackem powo\u0142uj\u0105 Stowarzyszenie Robotnik\u00f3w Sztuki (Art Worker\u2019s Coalition), kt\u00f3re jako zwi\u0105zek zawodowy przedstawia muzeom polityczne \u017c\u0105danie udost\u0119pnienia sal dla prezentacji dzie\u0142 kolorowych artyst\u00f3w ameryka\u0144skich oraz tworzy podgrup\u0119 o nazwie Kobiety Artystki w Rewolucji (Women Artists in Revolution).<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Haacke przybra\u0142 wizerunek krytyka imperializmu i demaskowa\u0142 w spo\u0142ecznym funkcjonowaniu sztuki z\u0142owrog\u0105 rol\u0119 wielkiego kapita\u0142u, w tym fundacji muzealnych, zajmuj\u0105cych si\u0119 poprawianiem reputacji biznesmen\u00f3w i polityk\u00f3w. W 1971 roku zaproponowa\u0142 Muzeum Guggenheima pokazanie na jego indywidualnej wystawie <em>Hans Haacke: Systemy<\/em> pracy <em>Shapolsky et al. <\/em><em>Manhattan Real Estate Holdings, A Real Time Social System, as of May 1, 1971<\/em>, demaskuj\u0105cej afer\u0119 na rynku nieruchomo\u015bci. Do otwarcia wystawy nie dosz\u0142o. <em>A Real Time Social System<\/em> sk\u0142ada si\u0119 z dokument\u00f3w tekstowych i stu czterdziestu dwu czarno-bia\u0142ych fotografii starych kamienic w centrum Nowego Jorku, kt\u00f3re wykupi\u0142 biznesmen Shapolsky, \u017ceby wyrzuci\u0107 z nich mieszka\u0144c\u00f3w, zburzy\u0107 i sprzeda\u0107 kosztowne parcele. Muzeum Guggenheima oficjalnie nie wyja\u015bni\u0142o, dlaczego zrezygnowa\u0142o z ekspozycji, nieoficjalnie natomiast stwierdzi\u0142o, \u017ce w z\u0142ym gu\u015bcie by\u0142oby prezentowanie ruder z n\u0119dznych dzielnic w presti\u017cowym muzeum. A kuratora planowanej wystawy zwolniono z pracy. Obecnie dzie\u0142o Haackego wesz\u0142o do kanonu historii sztuki, w\u00f3wczas za\u015b by\u0142o gotowe do rozpowszechniania na ulotkach. Haacke dzia\u0142a jak obiektywny dokumentalista, jakby prowadzi\u0142 \u015bledztwo dziennikarskie. Fotografie i dokumenty, konceptualnie rozmieszczone na \u015bcianach muzeum jak na \u015bcianie biura, nie s\u0105 obiektem krytyki estetycznej. Haacke stara\u0142 si\u0119 przedstawi\u0107 praktyk\u0119 artystyczn\u0105 jako element skutecznej walki politycznej. Dowodzi\u0142, \u017ce artysta nie powinien stosowa\u0107 \u017cadnych specyficznych, zawodowych chwyt\u00f3w, mog\u0105cych utrudnia\u0107 widzom odbi\u00f3r jego pracy. W 1974 roku Haacke zaprezentowa\u0142 dokumentacj\u0119 interes\u00f3w finansowych mecenas\u00f3w Muzeum Guggenheima w Chile. Interesy te zagro\u017cone zosta\u0142y przez dyktatur\u0119 Salvadora Allendego, co mog\u0142o spowodowa\u0107 zamach stanu i \u015bmier\u0107 prezydenta. Cztery lata przed Haackem ze szkodliw\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ameryka\u0144skich korporacji w Ameryce \u0141aci\u0144skiej walczy\u0142 w oryginalny spos\u00f3b Brazylijczyk Miereles Cildo. Zbiera\u0142 puste butelki po coca-coli, na ka\u017cdej z nich robi\u0142 nowy napis i oddawa\u0142 je do punktu skupu, sk\u0105d wraca\u0142y do fabryki, ponownie trafia\u0142y do sklep\u00f3w i w ko\u0144cu do klient\u00f3w. Pierwsza propozycja na etykietce brzmia\u0142a: \u201eYankees Go Home\u201d (<em>Insertions Into Ideological Circuits<\/em>, 1970).<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-8669 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/herito-okladka-2012-05-22-005'><img width=\"193\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-005.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8671\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8671'>\n\t\t\t\tKwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/herito-okladka-2012-05-22-003'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8672\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8672'>\n\t\t\t\tKwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/herito-okladka-2012-05-22-004'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8673\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8673'>\n\t\t\t\tKwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/herito-okladka-2012-05-22-006'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-006-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8674\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8674'>\n\t\t\t\tKwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p align=\"JUSTIFY\">Polityczni arty\u015bci lat siedemdziesi\u0105tych w pewnej mierze odnie\u015bli zwyci\u0119stwo: ich koledzy, niezale\u017cnie od koloru sk\u00f3ry, zyskali mo\u017cliwo\u015b\u0107 wystawiania swoich dzie\u0142. W innym jednak aspekcie zwyci\u0119stwo sztuki politycznej (i szerzej \u2013 konceptualnej) okaza\u0142o si\u0119 pyrrusowe: w\u0105tpliwe, czy ktokolwiek b\u0119dzie ukrywa\u0142 albo przemilcza\u0142 dzie\u0142o Haackego w obawie, \u017ce zastopuje ono nielegalne operacje na rynku nieruchomo\u015bci w Moskwie czy Petersburgu. Zr\u00f3wnywanie politycznych akcji protestu z dzie\u0142ami sztuki sprawia, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one abstrakcyjne, poniewa\u017c w odleg\u0142ym czasie istotny jest ju\u017c tylko ich aspekt artystyczny, estetyczny. Gdyby Picasso nie opowiedzia\u0142 ekspresyjnym j\u0119zykiem wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci odwiecznego dramatu artystycznego, przedstawionego na sklepieniach ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickich w \u015bredniowieczu, Guernica przesz\u0142aby do historii jako jedno z niezliczonych miejsc katastrofy wojennej, a nie jako wyzwanie, apel o natychmiastowe uruchomienie pami\u0119ci historycznej i autorefleksji cz\u0142owieka. Pod koniec lat siedemdziesi\u0105tych do \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej dociera jeszcze jedna cecha dzia\u0142ania politycznego sztuki: bezpo\u015bredni udzia\u0142 artyst\u00f3w w polityce nie mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 problem\u00f3w spo\u0142ecznych ani objawi\u0107 \u015bwiatu nowej prawdy, poniewa\u017c idea post\u0119pu traci tu swoj\u0105 konkretno\u015b\u0107, a same przedmioty walki \u2013 wolno\u015b\u0107 i cz\u0142owiek \u2013 traktowane s\u0105 bardzo niejednoznacznie. Spo\u0142ecze\u0144stwo woli \u201epo prostu \u017cy\u0107\u201d, pozostawiaj\u0105c akcje polityczne swoim przedstawicielom; oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec prawdy graniczy z gotowo\u015bci\u0105 usprawiedliwienia dowolnej niesprawiedliwo\u015bci, je\u015bli nie dotyczy ona dos\u0142ownie co dziesi\u0105tego cz\u0142onka spo\u0142ecze\u0144stwa, jak w przypadku wojny w Wietnamie lub Afganistanie. Dlatego konieczno\u015bci\u0105 staje si\u0119 \u201eniewp\u0142ywanie\u201d na sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i konsekwentne unikanie jej we wszelkich kontekstach.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">W historii sztuki radzieckiej lata siedemdziesi\u0105te s\u0105 okresem formowania antyradzieckich ruch\u00f3w artystycznych, takich jak soc-art. W\u0142a\u015bnie walka polityczna przyci\u0105ga uwag\u0119 Zachodu do tego, co dzieje si\u0119 za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105: po raz pierwszy od wielu lat ameryka\u0144ska prasa donosi o wydarzeniu w radzieckich sztukach wizualnych, tak zwanej wystawie buldo\u017cerowej we wrze\u015bniu 1974 roku, kiedy to milicja, wyposa\u017cona w spychacze, rozprawi\u0142a si\u0119 z dziesi\u0119cioma artystami, kt\u00f3rzy zorganizowali wystaw\u0119 uliczn\u0105 na peryferiach Moskwy.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">W latach osiemdziesi\u0105tych sztuka polityczna przypomina bezsilne proroctwa Kasandry. W 1986 roku Jochen Gerz z \u017con\u0105, artystk\u0105 <em>Esther<\/em> Shalev-Gerz, postawili w centrum Hamburga antyfaszystowski monument \u2013 dwunastometrowy obelisk w o\u0142owianej pow\u0142oce; na jego bokach wypisali w siedmiu j\u0119zykach protest przeciw przemocy. Pomnik cechuje charakterystyczna dla lat siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych procesualno\u015b\u0107 i interaktywno\u015b\u0107. Arty\u015bci umie\u015bcili go nie tylko w przestrzeni, ale te\u017c w czasie rzeczywistym: specjalny mechanizm codziennie opuszcza\u0142 go nieco w d\u00f3\u0142, do wykopu, a\u017c w ko\u0144cu w 1993 roku ziemia poch\u0142on\u0119\u0142a monument ca\u0142kowicie, a wykop przykryto szyb\u0105 pancern\u0105. Przez siedem lat mieszka\u0144cy Hamburga i tury\u015bci mogli dopisywa\u0107 na powierzchni obelisku swoje refleksje o wojnie i przemocy. Odnotowano oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy kontakt\u00f3w z obeliskiem, ale tylko cz\u0119\u015b\u0107 z nich mia\u0142a na celu podpisanie si\u0119 pod deklaracj\u0105 antyfaszystowsk\u0105. Wielu zwolennik\u00f3w przemocy oblewa\u0142o pomnik farb\u0105, zdrapywa\u0142o tekst deklaracji, rysowa\u0142o swastyki i nawet strzela\u0142o w obelisk z broni du\u017cego kalibru. W\u0142a\u015bnie z takim \u015bwiadectwem destrukcyjnych dzia\u0142a\u0144 porz\u0105dnych obywateli monument zapad\u0142 si\u0119 pod ziemi\u0119. Historia obelisku Hertza dowodzi, \u017ce \u201epo prostu \u017cycie\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa nie stanowi gwarancji r\u00f3wnowagi politycznej ani szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Kiedy pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych w ZSRR nast\u0105pi\u0142 krach ustrojowy, w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej pojawi\u0142 si\u0119 na kr\u00f3tko uspokajaj\u0105cy efekt \u201eko\u0144ca historii\u201d \u2013 jakby nagle by\u0142o o jeden polityczny k\u0142opot mniej. Sztuka w Europie i Stanach Zjednoczonych tematyzuje dewaluacj\u0119 ewolucjonistycznego modernistycznego ducha. Spolitycyzowany akcjonizm przenosi si\u0119 do Moskwy, gdzie \u017cycie polityczne wybucha z ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od czas\u00f3w radzieckich, kiedy toczy\u0142o si\u0119 raczej w ukryciu. Lata 1992\u20131995 w sztuce moskiewskiej nale\u017c\u0105 w ca\u0142o\u015bci do akcjonizmu; jego liderami stali si\u0119 cz\u0142owiek-pies Oleg Kulik, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy do 1993 roku z galeri\u0105 Ryd\u017cina, i Anatolij Osmo\u0142owski, kt\u00f3ry na fali popularno\u015bci powt\u00f3rzy\u0142 skandaliczne akcje Damiena Hirsta (fotografuj\u0105c si\u0119 z g\u0142ow\u0105 trupa staruszki) i W\u0142adys\u0142awa Mamyszewa (portret bez spodni).<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">W latach 1994\u20131995 sztuka polityczna wychodzi na ulice Moskwy w projekcie <em>Sztuka nale\u017cy do ludu<\/em>; wed\u0142ug wybitnego znawcy awangardy Andrieja Kowalowa wida\u0107 tu ju\u017c \u201eodka\u017con\u0105\u201d albo os\u0142abion\u0105 sztuk\u0119 protestu: arty\u015bci zaczynaj\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w charakterze gwiazd medialnych, zabawiaj\u0105cych publiczno\u015b\u0107: \u201eProjekt [\u2026] przewiduje wykorzystanie billboard\u00f3w, na kt\u00f3rych nic niepodejrzewaj\u0105ca publiczno\u015b\u0107 ogl\u0105da specjalnie przygotowane dzie\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. [\u2026] Reklama na polach semantycznych nowej Rosji zaj\u0119\u0142a miejsce propagandy politycznej [\u2026]. Katalog jako podstawowy cel projektu wymienia \u00abekspropriacj\u0119 nowych obszar\u00f3w sztuki\u00bb, co dziwnie przypomina asymilacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 rewolucyjnej grupy ETI (skr\u00f3t od Jekspropriacja territorij iskusstwa \u2013 Ekspropriacja Obszar\u00f3w Sztuki) pod kierownictwem T. Osmo\u0142owskiego, przez co w projekcie rewolucyjno\u015b\u0107 jako kategoria estetyczna ma charakter wt\u00f3rny. Ale dawniej rewolucjoni\u015bci przeprowadzali swoje akcje prowokacyjne i terrorystyczne bez uprzednich uzgodnie\u0144 z przedstawicielami klas uciskaj\u0105cych. Tak wi\u0119c ruch rewolucyjny wkroczy\u0142 w nowy etap: niegdysiejsze drobne chuliga\u0144stwo odesz\u0142o w przesz\u0142o\u015b\u0107, a zdrowy rewolucyjny cynizm dopuszcza obecnie strategiczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z mechanizmami bur\u017cuazyjnego ucisku. Tylko infekuj\u0105c \u2013 jak wirus komputerowy \u2013 kana\u0142y masowej informacji, wsp\u00f3\u0142czesny artysta mo\u017ce napawa\u0107 si\u0119 tryumfem destrukcji\u2026\u201d <a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">\n<p align=\"JUSTIFY\"><!--nextpage--><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Wyra\u017anie wida\u0107 dwie tendencje dominuj\u0105ce w drugiej po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i na pocz\u0105tku kolejnej dekady. Po pierwsze, sztuka protestu d\u0105\u017cy do \u201estrategicznej wsp\u00f3\u0142pracy ze \u015brodkami ucisku bur\u017cuazyjnego\u201d, to znaczy z rz\u0105dem i pras\u0105, wyst\u0119puj\u0105c w charakterze skandalicznego pretekstu informacyjnego i staj\u0105c si\u0119 p-artem organizuj\u0105cym drobne i \u015brednie prowokacje. Po drugie, jej strategie z powodzeniem przejmuj\u0105 nieznani \u201earty\u015bci-biurokraci\u201d. Im bli\u017cej roku 2005, tym bardziej ro\u015bnie krzywa prowokacji zwrotnych i akt\u00f3w przemocy skierowanych przeciwko spolitycyzowanym artystom. Burmistrz Nowego Jorku blokuje wystaw\u0119 sztuki brytyjskiej <em>Sensacja<\/em>, artysta Awdiej Ter-Oganian jest prze\u015bladowany w Czarnog\u00f3rze i w Moskwie, zniszczeniu ulega wystawa <em>Ostro\u017cnie, religia!<\/em> w centrum Andrieja Sacharowa, w Europie i krajach islamskich wybucha \u201eskandal karykaturowy\u201d, odbijaj\u0105cy si\u0119 rykoszetem nawet w rosyjskiej prasie niskonak\u0142adowej, trzykrotnie zaatakowane zostaj\u0105 ekspozycje moskiewskiej galerii Guelmana, przy czym za trzecim razem w\u0142a\u015bciciel pada ofiar\u0105 fizycznej napa\u015bci i udziela wywiadu z rozbitym nosem i siniakami na twarzy. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w \u2013 opr\u00f3cz ostatniego, kt\u00f3ry mo\u017cna wi\u0105za\u0107 z kampani\u0105 antygruzi\u0144sk\u0105 (w galerii wystawia\u0142 si\u0119 Aleksandr D\u017cikija, kt\u00f3rego prace zniszczono podczas pogromu) \u2013 jako katalizatora politycznej (i pseudopolitycznej) walki obie strony u\u017cywaj\u0105 religii. W krajach islamskich i w Rosji w\u0142adza religijna zawsze albo dominowa\u0142a nad \u015bwieck\u0105, albo si\u0119 jej podporz\u0105dkowywa\u0142a, w Stanach Zjednoczonych odradzaj\u0105cy si\u0119 duch amerykanizmu jest nierozerwalnie zwi\u0105zany z histori\u0105 wojuj\u0105cej reformacji, dlatego trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce karta moralno\u015bci religijnej pad\u0142a pierwsza w rozgrywce politycznej pod tytu\u0142em \u201etwardzi przyw\u00f3dcy pa\u0144stwowi i duchowi r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w \u015bwiata przeciw spiskowi liberalno-bolszewickiemu\u201d. Sztuka protestu jako prowokacja religijno-polityczna staje si\u0119 gro\u017ana dla wszystkich, kt\u00f3rzy w niej uczestnicz\u0105: arty\u015bci musz\u0105 ucieka\u0107 za granic\u0119, kuratorzy staj\u0105 przed s\u0105dem i p\u0142ac\u0105 grzywny, najbardziej za\u015b ryzykuje w\u0142adza, kt\u00f3rej polityka grozi przekszta\u0142ceniem wszystkiego wok\u00f3\u0142 w multiwyznaniowy Taliban.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">O koniecznych strategicznych zmianach w sztuce protestu pierwsi zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107 plastycy i pisarze wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z Maratem Guelmanem i znani z artystycznych praktyk w latach 1970\u20132000; warto wspomnie\u0107 tu Dmitrija Aleksandrowicza Prigowa, publikuj\u0105cego wiersze w radzieckim samizdacie, i Dmitrija Gutowa, w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych protagonist\u0119 radzieckiego filozofa i guru estetyki marksistowskiej Michai\u0142a Lifszyca. Z okazji sztandarowego wydarzenia artystycznego 2005 roku w naszym kraju \u2013 Pierwszego Biennale w Moskwie \u2013 Guelman otwiera wystaw\u0119 w Centralnym Domu Artysty i wydaje pismo-katalog pod tytu\u0142em <em>Rosja Dwa<\/em>. Rosja Jeden to kraj \u017cyj\u0105cy, jak Putin przykaza\u0142; Rosja Dwa \u2013 teren prywatny, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy zrezygnowali z kontakt\u00f3w z w\u0142adz\u0105, z polityki zro\u015bni\u0119tej z gospodark\u0105, z medi\u00f3w i medialnej s\u0142awy. Przy tym Rosja Dwa, wed\u0142ug Guelmana, nie jest alternatyw\u0105 dla Rosji Jeden, nie da si\u0119 jej zamkn\u0105\u0107 w dysydenckich terminach anty- czy kontr-. To istniej\u0105ca tu i teraz g\u0142\u0119boko wewn\u0119trzna rzeczywisto\u015b\u0107, wirtualna baza idei, funkcjonuj\u0105ca dlatego, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od czas\u00f3w ZSRR Bre\u017cniewa w dzisiejszej Rosji Jeden nie ma miejsca dla politycznego ruchu antyrz\u0105dowego, nie ma przychylnych \u015brodowisk: lud i w\u0142adza sta\u0142y si\u0119 jednym i zn\u00f3w gotowe s\u0105 w zwartych szeregach protestowa\u0107.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Gutow m\u00f3wi o tym, \u017ce obecnie artysta nie mo\u017ce si\u0119 odnale\u017a\u0107 ani w \u201ewielkich post\u0119powych strumieniach\u201d dyskursu liberalnego, ani w zinstytucjonalizowanej pionowo w\u0142adzy postradzieckich elit. Jego przeznaczeniem jest \u201echatka z dziurawym dachem w g\u00f3rach\u201d, a zadaniem \u2013 \u201eplastyczne doskonalenie wizerunku\u201d. Niekt\u00f3re prace na wystawie <em>Rosji Dwa<\/em> by\u0142y bardziej wymowne od pokazywanych na innych ekspozycjach biennale. Wynika\u0142y z osobistego do\u015bwiadczenia artysty, zdobytego w najr\u00f3\u017cniejszych sytuacjach i \u015bwiadcz\u0105cego o bezpo\u015brednim, \u201eorganicznym\u201d prze\u017cywaniu rzeczywisto\u015bci. Mog\u0142o to by\u0107 do\u015bwiadczenie niedobrowolnego przesiedle\u0144ca albo \u201eszeregowego\u201d widza telewizyjnego, kt\u00f3ry nie chce za\u015bmieca\u0107 swojej \u015bwiadomo\u015bci. Tak czy inaczej osobiste do\u015bwiadczenie artysty sprawia, \u017ce dzie\u0142o staje si\u0119 spo\u0142ecznym, a nie \u201ezinstytucjonalizowanym\u201d aktem protestu. W instalacji medialnej Aristarcha Czernyszowa <em>Brud do \u017cucia<\/em>, zbiorowym portrecie wsp\u00f3\u0142czesnej telewizji, i w abstrakcjach Ter-Oganiana, gdzie kolorowe formy geometryczne parodiuj\u0105 absurdalne ingerencje cenzury, naturalny protest przeciw narzucanemu k\u0142amstwu otrzymuje aktywny wyraz artystyczny.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><em>Rosja Dwa<\/em> przyci\u0105gn\u0119\u0142a uwag\u0119 publiczno\u015bci i wkr\u00f3tce jej kurator Gelman sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z czo\u0142owych postaci tak zwanej opozycji systemowej, to znaczy tego sektora polityki, w kt\u00f3rym dopuszcza si\u0119 kontrolowane wyst\u0105pienia krytyczne. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cego z Centrum Sacharowa kuratora Andrieja Jerofiejewa wyrzucono z pracy (z Galerii Trietiakowskiej), natomiast Gelman zosta\u0142 dyrektorem-za\u0142o\u017cycielem Permskiego Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej i g\u0142\u00f3wnym ideologiem \u201eod kultury\u201d budowanego w Sko\u0142kowie centrum bada\u0144 naukowych, kt\u00f3re wed\u0142ug planu prezydenta Miedwiediewa dostarczy Rosji nowe pokolenie uczonych i zatrzyma proces \u201eucieczki m\u00f3zg\u00f3w\u201d. Kariera Gelmana nie wp\u0142yn\u0119\u0142a na los najbardziej utalentowanego artysty jego galerii, Ter-Oganiana, kt\u00f3ry od ponad dziesi\u0119ciu lat ukrywa si\u0119 przed rosyjskim wymiarem sprawiedliwo\u015bci w Pradze i Berlinie (postawiono go przed s\u0105dem za udzia\u0142 w akcji <em>M\u0142ody bezbo\u017cnik<\/em> Jerofiejewa, polegaj\u0105cej na niszczeniu papierowych ikon prawos\u0142awnych). Gutow od\u017cegna\u0142 si\u0119 od kulturalnego ousiderstwa i wraz z bogatym moskiewskim kolekcjonerem W\u0142adimirem Bondarienk\u0105 zorganizowa\u0142 w muzeum Guelmana wystaw\u0119 obraz\u00f3w, kt\u00f3ra przypomina\u0142a symulakrum reklamy spo\u0142ecznej, po\u015bwi\u0119conej tolerancji narodowo\u015bciowej. Na p\u0142\u00f3tnach wypisa\u0142 swoim specyficznym charakterem pisma przynale\u017cno\u015b\u0107 narodow\u0105 wielkich uczonych, malarzy i muzyk\u00f3w, najja\u015bniejszych gwiazd \u015bwiatowej kultury i nauki.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Dobra, skuteczna strategia w spolitycyzowanej sztuce mo\u017ce przynie\u015b\u0107 okre\u015blone skutki spo\u0142eczne zar\u00f3wno artystom-technologom politycznym, jak i odbiorcom. Niekiedy skutki te maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wymiar artystyczny. Estetyczne czy plastyczne kryterium jako\u015bci artystycznej mimochodem ust\u0105pi\u0142o miejsca efektywno\u015bci i sukcesowi spo\u0142ecznemu, jednak wci\u0105\u017c istnieje, i to w\u0142a\u015bnie ono zapewnia d\u0142ug\u0105 pami\u0119\u0107 historii sztuki. My\u015bl\u0119, \u017ce na przyk\u0142ad akcja grupy \u201eWojna\u201d \u2013 namalowanie fallusa na mo\u015bcie Litiejnym w Petersburgu, naprzeciw okien Federalnej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa \u2013 zyska\u0142a rozg\u0142os w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki plastycznej wyrazisto\u015bci i oczywisto\u015bci obrazu oraz po\u0142\u0105czeniu go z ruchem otwieraj\u0105cego si\u0119 mostu.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Histori\u0119 t\u0119 chc\u0119 zako\u0144czy\u0107 rzadkim przyk\u0142adem prawdziwej sztuki protestu \u2013 per\u0142\u0105 street artu. W sierpniu 2007 roku anonimowi petersburscy graficiarze umie\u015bcili tekst wiersza Bertolta Brechta w bramie ogromnego centrum handlowego, zbudowanego u schy\u0142ku epoki Bre\u017cniewa. Prostok\u0105tne wsporniki bramy, ob\u0142o\u017cone jasnymi p\u0142ytkami, zmieni\u0142y si\u0119 dla wszystkich, kt\u00f3rzy szli tego dnia ze stacji metra do domu, w stronice notesu, kolejno odkrywaj\u0105ce czytelnikowi prawd\u0119 o nim samym i o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci rosyjskiej metropolii.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">To \u015bwietnie wpisane w \u015brodowisko miejskie dzie\u0142o protestu obywatelskiego przetrwa\u0142o zaledwie kilka godzin. Administracja sklepu, zwykle tolerancyjna wobec rozmaitych eksperyment\u00f3w graficiarskich, w tym zawieraj\u0105cych tre\u015bci nacjonalistyczne, teraz sprawnie zlikwidowa\u0142a uczciwie przemawiaj\u0105c\u0105 sztuk\u0119. Ale historia, kt\u00f3ra nikogo niczego nie uczy, wci\u0105\u017c w zadziwiaj\u0105cy spos\u00f3b potrafi si\u0119 obroni\u0107 i zapisa\u0107 \u2013 cho\u0107by w pami\u0119ci telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">2006, 2011<\/p>\n<div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Andriej Kowalew, <em>O rewolucjonnoj suszcznosti mantry Awalokiteszwary<\/em>, w: <em>Iskusstwo prinadle\u017cyt narodu<\/em>,<em> <\/em>red. Aristarch Czernyszew, Rostis\u0142aw Jegorow, Anna Panowa, Moskwa 1995, s. 11\u201314.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kiedy w ONZ g\u0142osowano nad rezolucj\u0105 o wprowadzeniu sankcji wojskowych wobec Iraku, odpowiednie s\u0142u\u017cby Stan\u00f3w Zjednoczonych nakaza\u0142y zas\u0142oni\u0107 Guernic\u0119 Picassa. Dzie\u0142o sztuki jako protest przeciwko przemocy mo\u017ce mie\u0107 si\u0142\u0119 oryginalnego historycznego \u015bwiadectwa, mo\u017ce stanowi\u0107 oskar\u017cenie re\u017cimu politycznego. W\u0142adza sztuki jest r\u00f3wnie atrakcyjna jak ka\u017cda inna forma w\u0142adzy. <\/p>\n","protected":false},"author":196,"featured_media":8674,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7314,7260,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1277],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Sztuka protestu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sztuka protestu to jedna z popularnych specjalizacji wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. W postaci zinstytucjonalizowanej pojawi\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-006.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-006.jpg\",\"width\":1400,\"height\":1069,\"caption\":\"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\",\"name\":\"Sztuka protestu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-05-22T19:00:01+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:31:31+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cba7aec4fd85584d44c0ef8235fd5f4f\"},\"description\":\"Sztuka protestu to jedna z popularnych specjalizacji wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. W postaci zinstytucjonalizowanej pojawi\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Sztuka protestu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cba7aec4fd85584d44c0ef8235fd5f4f\",\"name\":\"Jekatierina Andriejewa\",\"description\":\"Jekatierina Andriejewa \u2013 historyczka sztuki, kuratorka, krytyczka. W latach 1991\u20131996 tworzy\u0142a kolekcj\u0119 rosyjskiej sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w Narodowym Muzeum Rosyjskim w Sankt Petersburgu (Gosudarstwiennyj Russkij Muziej). W 2005 roku uzyska\u0142a doktorat na Wydziale Filozoficznym Uniwerystetu w Sankt Petersburgu. Jest autork\u0105 wielu ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych sztuce XX wieku, m.in.: Everything and Nothing. Symbolic Figures in Post-War Twentieth-Century Art (2004, 2011), Postmodernism (2007). Mieszka i pracuje w Sankt Petersburgu.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jekatierina-andriejewa\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sztuka protestu","description":"Sztuka protestu to jedna z popularnych specjalizacji wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. W postaci zinstytucjonalizowanej pojawi\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-006.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/herito-okladka-2012-05-22-006.jpg","width":1400,"height":1069,"caption":"Kwartalnik HERITO (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito","name":"Sztuka protestu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#primaryimage"},"datePublished":"2012-05-22T19:00:01+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:31:31+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cba7aec4fd85584d44c0ef8235fd5f4f"},"description":"Sztuka protestu to jedna z popularnych specjalizacji wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. W postaci zinstytucjonalizowanej pojawi\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/jekatierina-andriejewa-sztuka-protestu-herito#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Sztuka protestu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cba7aec4fd85584d44c0ef8235fd5f4f","name":"Jekatierina Andriejewa","description":"Jekatierina Andriejewa \u2013 historyczka sztuki, kuratorka, krytyczka. W latach 1991\u20131996 tworzy\u0142a kolekcj\u0119 rosyjskiej sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w Narodowym Muzeum Rosyjskim w Sankt Petersburgu (Gosudarstwiennyj Russkij Muziej). W 2005 roku uzyska\u0142a doktorat na Wydziale Filozoficznym Uniwerystetu w Sankt Petersburgu. Jest autork\u0105 wielu ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych sztuce XX wieku, m.in.: Everything and Nothing. Symbolic Figures in Post-War Twentieth-Century Art (2004, 2011), Postmodernism (2007). Mieszka i pracuje w Sankt Petersburgu.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jekatierina-andriejewa"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8669"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/196"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8669"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8669\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8669"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=8669"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=8669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}