{"id":8721,"date":"2012-05-28T23:00:21","date_gmt":"2012-05-28T22:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=8721"},"modified":"2020-09-01T13:31:24","modified_gmt":"2020-09-01T12:31:24","slug":"diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105"},"content":{"rendered":"<p>Odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918 da\u0142o asumpt do licznych zmian na polu sztuki, nie\u015bmia\u0142o realizowanych ju\u017c na pocz\u0105tku drugiej dekady XX wieku przez \u201egarstk\u0119 partyzant\u00f3w\u201d (Winkler). Poczucie nieskr\u0119powanej niczym wolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci oswobodzenia si\u0119 spod jarzma wielkich narodowych temat\u00f3w, z jednej strony wyzwoli\u0142o potrzeb\u0119 uprawiania sztuki jako zabawy, z drugiej za\u015b stworzy\u0142o wym\u00f3g walki o nowe pryncypia artystyczne. Dowodem tych przemian by\u0142o cho\u0107by zainicjowanie dzia\u0142alno\u015bci wielu grup (tak literackich jak plastycznych) czy liczba nowo powsta\u0142ych czasopism.<\/p>\n<figure id=\"attachment_8726\" aria-describedby=\"caption-attachment-8726\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28\/\" rel=\"attachment wp-att-8726\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-8726\" title=\"Forma - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28-540x718.jpg\" alt=\"Forma - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" width=\"540\" height=\"718\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-8726\" class=\"wp-caption-text\">Forma &#8211; ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Mimo cz\u0119sto efemerycznego charakteru, pisma te odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w walce o now\u0105 sztuk\u0119 \u2013 staj\u0105c si\u0119 nie tylko kontynuatorami, ale nawet partnerami swych zachodnich odpowiednik\u00f3w. Nowo powsta\u0142e ugrupowania mog\u0142y poszczyci\u0107 si\u0119 w\u0142asnym organem prasowym, daj\u0105cym nie tylko szans\u0119 wyra\u017cenia programu artystycznego, ale te\u017c sposobno\u015b\u0107 obrony swej artystycznej pozycji \u2013 nierzadko wystawianej na pr\u00f3b\u0119 w konkurencyjnych, zw\u0142aszcza tych bardziej konserwatywnych, pismach. \u00d3w okres \u201eburzy i naporu\u201d nie trwa\u0142 jednak d\u0142ugo, bo zaledwie do po\u0142owy lat 20. \u2013 w\u00f3wczas to nawet awangardowi dot\u0105d arty\u015bci, os\u0142abli w bojach o now\u0105 sztuk\u0119 zajmowali coraz bardziej tradycyjne stanowiska, toruj\u0105c miejsca tendencjom, kt\u00f3re wyra\u017aniej dadz\u0105 o sobie zna\u0107 w kolejnej dekadzie.<\/p>\n<p>Lata 30. XX wieku to nie tylko czas instytucjonalizacji krytyki, zwi\u0105zania pisz\u0105cych z r\u00f3\u017cnorodnymi organami artystycznymi, z pismami o sprecyzowanym profilu \u015bwiatopogl\u0105dowym, ale te\u017c okres wyra\u017anie zaznaczaj\u0105cych si\u0119 przemian w podej\u015bciu do sztuki (w tym tej najm\u0142odszej) \u2013 co rzutowa\u0142o na zmian\u0119 kryteri\u00f3w oceny i prowadzi\u0142o do walki o nowe pryncypia artystyczne. To jednak okres daleki od jednolito\u015bci. Z jednej strony zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna wyra\u017any powr\u00f3t do warto\u015bci koloru, a co za tym idzie, rehabilitacj\u0119 malarstwa impresjonistycznego, wcze\u015bniej ods\u0105dzanego od czci i wiary i \u201epot\u0119pianego w czambu\u0142\u201d (Irzykowski), z drugiej za\u015b przesuni\u0119cie zainteresowania artyst\u00f3w i krytyk\u00f3w z kwestii formalnych na zagadnienia zwi\u0105zane z tre\u015bci\u0105 i tematem dzie\u0142 sztuki. Tendencje neohumanistyczne, dominuj\u0105ce w \u00f3wczesnej Francji czy we W\u0142oszech, wo\u0142anie o \u201epowr\u00f3t do porz\u0105dku\u201d, a wi\u0119c warto\u015bci klasycznych i uniwersalnych, sz\u0142y jednocze\u015bnie w parze z nasilaj\u0105cymi si\u0119\u00a0 pogl\u0105dami nacjonalistycznymi i antysemickimi. Nawet obrona dawnych awangardowych warto\u015bci dokonywa\u0142a si\u0119 nierzadko w obr\u0119bie sprawdzonych, klasycystycznych warto\u015bci i zasad.<\/p>\n<p>Odzwierciedlenie tych tendencji wida\u0107 cho\u0107by na \u0142amach \u00f3wczesnych czasopism artystycznych w Polsce. Nie pozosta\u0142 ju\u017c \u015blad po takich pismach, jak \u201eWianki\u201d, \u201eFormi\u015bci\u201d, \u201eZdr\u00f3j\u201d, \u201eZwrotnica\u201d, \u201eWiek XX\u201d, \u201eBlok\u201d czy \u201ePraesens\u201d \u2013 realizuj\u0105cych program mniej lub bardziej radykalnego awangardyzmu. Nadal, z du\u017c\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105, ukazuje si\u0119 jedynie miesi\u0119cznik \u201e<strong>Sztuki Pi\u0119kne<\/strong>\u201d, redagowany przez Mieczys\u0142awa Tretera i charakteryzuj\u0105cy si\u0119 rzetelno\u015bci\u0105 w podawaniu informacji, dbaniem o precyzj\u0119 j\u0119zyka, ale te\u017c schlebianiem raczej do\u015b\u0107 konserwatywnym gustom. Ju\u017c od pocz\u0105tku dekady na aren\u0119 kultury artystycznej kraju wkraczaj\u0105 jednak nowe periodyki.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-8721 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/plastyka-materialy-prasowe-2012-05-28'><img width=\"60\" height=\"60\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28-60x60.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Plastyka - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8728\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8728'>\n\t\t\t\tPlastyka &#8211; ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/glos-plastyka-materialy-prasowe-2012-05-28'><img width=\"186\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/glos-plastyka-materialy-prasowe-2012-05-28.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"G\u0142os Plastyka - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8727\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8727'>\n\t\t\t\tG\u0142os Plastyka &#8211; ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Forma - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-8726\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-8726'>\n\t\t\t\tForma &#8211; ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Rozbici i sk\u0142\u00f3ceni awangardzi\u015bci, skupieni wcze\u015bniej wok\u00f3\u0142 Bloku czy Praesensu, pr\u00f3buj\u0105 scali\u0107 na nowo swe \u015brodowisko, organizuj\u0105c si\u0119 teraz w \u0141odzi, gdzie jeszcze w roku 1929 powstaje grupa a.r. (awangarda rzeczywista; arty\u015bci rewolucyjni), a cztery lata p\u00f3\u017aniej pismo \u201e<strong>Forma<\/strong>\u201d, firmowane przez \u0142\u00f3dzki Zwi\u0105zek Zawodowy Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w. Na przek\u00f3r klasycystycznym i narodowo\u015bciowym tendencjom Strzemi\u0144ski, Kobro i Sta\u017cewski, we wsp\u00f3\u0142pracy ze skupionymi w grupie plastykami i poetami (Brz\u0119kowski, Przybo\u015b), chc\u0105 tworzy\u0107 i promowa\u0107\u00a0 sztuk\u0119 nowoczesn\u0105 o mi\u0119dzynarodowym wymiarze, od\u017cegnuj\u0105c\u0105 si\u0119 od stygmat\u00f3w polsko\u015bci i jarzma wielkich narodowych temat\u00f3w. Dominuj\u0105cy osobowo\u015bci\u0105 jest niew\u0105tpliwie Strzemi\u0144ski, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 nigdy nie zostanie redaktorem naczelnym \u201eFormy\u201d \u2013 w pewnym sensie dyktuje profil pismu, w du\u017cej mierze po\u015bwi\u0119conemu konstruktywistycznej awangardzie. R\u00f3wnie\u017c kr\u00f3j pisma, wyb\u00f3r czcionki i szata graficzna stanowi\u0142y b\u0119d\u0105 echa jego pogl\u0105d\u00f3w, wyra\u017conych w 1935 roku w tek\u015bcie \u201eDruk funkcjonalny\u201d. Nawet prowadzona w imieniu redakcji periodyku \u201eKronika\u201d nosi wyra\u017ane \u015blady pogl\u0105d\u00f3w artysty. Jej autor odnosi si\u0119 m.in. do problemu sztuki narodowej oraz polemizuje z czcicielem tre\u015bci w malarstwie, Tadeuszem Pruszkowskim \u2013 kt\u00f3rego ideom przeciwstawia zasad\u0119 \u201ejednorodno\u015bci wszystkich \u015brodk\u00f3w wypowiadania si\u0119 malarskiego\u201d. Awangardowe \u015brodowisko nie ma wi\u0119kszej si\u0142y oddzia\u0142ywania, nieoczekiwanie jednak sprzymierze\u0144cem \u0142\u00f3dzkich tw\u00f3rc\u00f3w stanie si\u0119 otoczenie krakowskich koloryst\u00f3w.<\/p>\n<p>Mimo odmiennych koncepcji dzie\u0142a sztuki, inaczej rozumianych funkcji i cel\u00f3w tworzenia, po\u0142\u0105czy je walka przeciw temu samemu \u201ewrogowi\u201d. Cho\u0107 konstruktywi\u015bci g\u0142osz\u0105 has\u0142a ekonomii \u015brodk\u00f3w, utylitaryzmu i zaanga\u017cowania w \u017cycie spo\u0142eczne (realizuj\u0105c postulaty <em>stricte<\/em> awangardowe), a kapist\u00f3w charakteryzuje spo\u0142eczny eskapizm, estetyzm i walka o autonomi\u0119 malarstwa (co wpisuje te dzia\u0142ania raczej w paradygmat modernizmu) \u2013 \u0142\u0105czy ich sprzeciw wobec narodowo\u015bciowego i tradycjonalistycznego podej\u015bcia do sztuki. I tak jak \u201eForma\u201d wydawana jest pod zwi\u0105zkowymi auspicjami w \u0141odzi, tak organem krakowskich malarzy staje si\u0119 istniej\u0105cy od 1930 roku zwi\u0105zkowy \u201e<strong>G\u0142os Plastyk\u00f3w<\/strong>\u201d. W sk\u0142ad redakcji wchodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie malarze zwi\u0105zani z Komitetem Paryskim (Cybis, Jarema, Cybulski) oraz byli formi\u015bci, obecnie grawituj\u0105cy w stron\u0119 kapizmu, jak Gotlieb, Pronaszko czy Czy\u017cewski.<\/p>\n<p>Od pocz\u0105tku cele periodyku s\u0105 \u015bci\u015ble okre\u015blone \u2013 chce on by\u0107 trybun\u0105 czcicieli \u201eczysto\u015bci idea\u0142\u00f3w pi\u0119kna\u201d, dla kt\u00f3rych istotny jest rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnego malarstwa polskiego na poziomie europejskim. Ale \u201eG\u0142os Plastyk\u00f3w\u201d ma jednocze\u015bnie ambicje pisma o szerokim zasi\u0119gu i oddzia\u0142ywaniu spo\u0142ecznym \u2013 kt\u00f3rego zadanie polega\u0107 ma na realizacji pedagogicznej w gruncie rzeczy misji: chce kszta\u0142ci\u0107 publiczno\u015b\u0107 i zaznajamia\u0107 j\u0105 ze sztuk\u0105<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Stanowisko redaktor\u00f3w odno\u015bnie tego, co w sztuce istotne, co za\u015b nale\u017ca\u0142oby w najlepszym razie pomin\u0105\u0107 zmow\u0105 milczenia, jest jasne i wyra\u017anie okre\u015blone. Ich celem jest obudzi\u0107 polskie malarstwo z \u201eanegdotyczno-patriotycznego snu\u201d, tworz\u0105c sztuk\u0119 nieschlebiaj\u0105c\u0105 gustowi mas i opart\u0105 przede wszystkim na \u201ewarto\u015bciach koloru i formy\u201d. Obok recenzji z aktualnych wydarze\u0144 w kraju i za granic\u0105, pojawiaj\u0105 si\u0119 w pi\u015bmie rozwa\u017cania teoretyczne, a tak\u017ce syntetyczne om\u00f3wienia sztuki poszczeg\u00f3lnych artyst\u00f3w. Bohaterami tych studi\u00f3w (o r\u00f3\u017cnym charakterze \u2013 od osobistych przez czysto wra\u017ceniowe po analityczne) s\u0105 impresjoni\u015bci i postimpresjoni\u015bci, przedstawiciele polskiego pleneryzmu czy antyliterackiego symbolizmu \u2013 a wi\u0119c ci arty\u015bci, dla kt\u00f3rych <em>credo<\/em> tw\u00f3rczo\u015bci i istotnym czynnikiem organizuj\u0105cym p\u0142aszczyzn\u0119 p\u0142\u00f3tna jest kolor. Dla artyst\u00f3w-krytyk\u00f3w wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych \u201eG\u0142os Plastyk\u00f3w\u201d dzie\u0142o sztuki ma bowiem warto\u015b\u0107 sam\u0105 w sobie, rozstrzygan\u0105 \u201epo malarsku\u201d, a jego odr\u0119bno\u015b\u0107 narodowa jest odr\u0119bno\u015bci\u0105 wy\u0142\u0105cznie warsztatow\u0105, nigdy tematyczn\u0105. Pisze pierwszy redaktor pisma, Tadeusz Cybulski: \u201eSztuka sta\u0107 si\u0119 musi polsk\u0105 w tym znaczeniu, w jakim rozumiemy jej odr\u0119bno\u015b\u0107 w\u0142osk\u0105, flamandzk\u0105, francusk\u0105. Dokona si\u0119 to z chwil\u0105, gdy tw\u00f3r polskiego p\u0119dzla \u2013 nagi akt \u2013 przem\u00f3wi polsko\u015bci\u0105 &lt;&lt;bez konfederatki&gt;&gt;. O tej za\u015b odr\u0119bno\u015bci Sztuki, wprost o racji jej bytu, decyduje nie to &lt;&lt;co&gt;&gt; si\u0119 maluje, lecz to &lt;&lt;jak&gt;&gt; i\u00a0 &lt;&lt;o ile odr\u0119bnie&gt;&gt; si\u0119 maluje\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. \u201eNie co, ale jak\u201d \u2013 to has\u0142o, znane ju\u017c z wyst\u0105pie\u0144 Witkiewicza i Sygiety\u0144skiego w \u201eW\u0119drowcu\u201d, tu powraca z now\u0105 si\u0142\u0105 \u2013 juz nie tylko jako wo\u0142anie o sztuk\u0119 mocn\u0105 warsztatowo, ale te\u017c o \u201esztuk\u0119 czyst\u0105\u201d, tj. autonomiczn\u0105, nieobci\u0105\u017con\u0105 powinno\u015bciami pozaartystycznymi ani hierarchi\u0105 temat\u00f3w<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 pisma nie pozostaje bez echa tak\u017ce w\u015br\u00f3d jego adwersarzy i przedmiot\u00f3w ataku \u2013 obro\u0144c\u00f3w sztuki oficjalnej \u2013 kt\u00f3rzy w roku 1935 zak\u0142adaj\u0105 w Warszawie \u201e<strong>Plastyk\u0119<\/strong>\u201d. \u00d3w konkurencyjny wobec \u201eG\u0142osu\u2026\u201d periodyk wychodzi pod egid\u0105 nowo utworzonego Bloku Zawodowych Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w, b\u0119d\u0105cego odpowiedzi\u0105 na krakowski ZZPAP. Honorowanym przez kapist\u00f3w warto\u015bciom malarskim redaktorzy \u201ePlastyki\u201d (T. Cie\u015blewski, S. Wo\u017anicki, E. Kokoszko i in.) przeciwstawiaj\u0105 \u201eu\u015bwi\u0119cenie przedmiotu\u201d, sumienny warsztat i odpowiednie wychowanie artystyczne spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 w imi\u0119 narodowych, rzecz jasna, warto\u015bci. Antagonistyczne relacje obydwu czasopism i, co za tym idzie, instytucji artystycznych, prowadz\u0105 do licznych star\u0107 i obustronnych polemik, w kt\u00f3rych niejednokrotnie sama sztuka schodzi na plan dalszy na rzecz r\u00f3\u017cnic \u015bwiatopogl\u0105dowo-ideologicznych. Wydaje si\u0119, \u017ce najbardziej fundamentalne rozbie\u017cno\u015bci dotycz\u0105 tzw. kwestii narodowej, a tym samym stosunku do sztuki zachodniej, zw\u0142aszcza francuskiej. Gromy ciskane na kapist\u00f3w za ich nadmierne zapatrzenie w\u00a0 Zach\u00f3d odpierane s\u0105 zarzutami o schlebianie marnym gustom i tani patriotyzm, wedle kt\u00f3rego narodowo\u015b\u0107 malarstwa sprowadza si\u0119 do obraz\u00f3w \u201eu\u0142ana z pik\u0105\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_8728\" aria-describedby=\"caption-attachment-8728\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/plastyka-materialy-prasowe-2012-05-28\/\" rel=\"attachment wp-att-8728\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-8728\" title=\"Plastyka - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28-540x734.jpg\" alt=\"Plastyka - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\" width=\"540\" height=\"734\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28-540x734.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28-661x900.jpg 661w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28-576x783.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/plastyka-materia\u0142y-prasowe-2012-05-28.jpg 980w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-8728\" class=\"wp-caption-text\">Plastyka &#8211; ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u201ePlastyka\u201d nie by\u0142a jedynym adwersarzem walcz\u0105cych o autonomi\u0119 malarstwa artyst\u00f3w i krytyk\u00f3w. Kwestia otwarcia sztuki polskiej na wp\u0142ywy zachodnie stanowi\u0142a te\u017c punkt zapalny na \u0142amach pism o skrajnie prawicowych, by nie rzec nacjonalistycznych, profilach. W\u015br\u00f3d nich wyr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119, przynajmniej pod wzgl\u0119dem poziomu nienawistnej retoryki, czasopismo \u201e<strong>Krak<\/strong>\u201d, wydawane przez Szczep Rogate Serce i sygnowane nazwiskiem jego tw\u00f3rcy, rze\u017abiarza Stanis\u0142awa Szukalskiego. Znany ze swych skrajnych, nacjonalistycznych i antysemickich pogl\u0105d\u00f3w Szukalski, przy pomocy swych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (przede wszystkim Mariana Ruzamskiego) bezlito\u015bnie pi\u0119tnowa\u0142 wszelkie przejawy tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3ra nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w jego \u015bwiatopogl\u0105dzie.<\/p>\n<p>Proklamowana na \u0142amach pisma polsko\u015b\u0107 sztuki sz\u0142a w parze z negacj\u0105 jakichkolwiek obcych wp\u0142yw\u00f3w i wrogo\u015bci\u0105 wobec sztuki modernistycznej: \u201e[\u2026] walczymy o danie narodowi sztuki, kt\u00f3ra by wypowiada\u0142a to, czego lud sam powiedzie\u0107 nie mo\u017ce. Chcemy by sztuka polska zast\u0105pi\u0142a sztuk\u0119 w Polsce i by sta\u0142a si\u0119 oknem do nieba, by nar\u00f3d widzia\u0142 si\u0119 z niej i z niej czerpa\u0142, zamiast, by by\u0142a tylko lustrem pijanym, a w nim widoczne by\u0142y tylko prostytutki paryskie i semickie bezdogmatowo\u015bci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>\u00a0\u2013 pisa\u0142 Szukalski. Z zaciek\u0142o\u015bci\u0105 r\u00f3wn\u0105 ich pomys\u0142owo\u015bci tw\u00f3rcy \u201eKraka\u201d degradowali te\u017c znaczenie innych krytyk\u00f3w i artyst\u00f3w. Przedmiotem sporu nie stawali si\u0119 wcale wykszta\u0142ceni na XIX-wiecznej estetyce reprezentanci starszej generacji, ani te\u017c niemaj\u0105cy wiele wsp\u00f3lnego ze sztuk\u0105 korespondenci prasy codziennej, lecz tw\u00f3rcy awangardowi i sympatyzuj\u0105cy z nimi krytycy. Nie unikano nawet bezpo\u015bredniego atakowania poszczeg\u00f3lnych krytyk\u00f3w, dowodz\u0105c przy tym s\u0142owotw\u00f3rczej pomys\u0142owo\u015bci. Mieczys\u0142aw Treter funkcjonowa\u0142 np. w tek\u015bcie Ruzamskiego jako Tretys\u0142aw Meter, kt\u00f3ry \u201echce swym metrem mierzy\u0107 niesko\u0144czenie wi\u0119kszych od siebie, jak Szukalski\u201d, Czapski za\u015b jako \u201ekapuj\u0105cy wszystko kapista\u201d, kt\u00f3rego teksty, b\u0119d\u0105ce wo\u0142aniem o sztuk\u0119 dla sztuki i malarstwo dla malarstwa, s\u0105 tylko \u201egadaniem \u2026dla gadania\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Mamy wi\u0119c w latach trzydziestych \u015bcieranie si\u0119 rozmaitych tendencji i pogl\u0105d\u00f3w, co na \u0142amach \u00f3wczesnych pism o sztuce skutkowa\u0142o nierzadko ostr\u0105, otwart\u0105 polemik\u0105, kt\u00f3ra bywa\u0142a zwykle walk\u0105 na szpady czy no\u017ce, a czasem i \u201ena truj\u0105ce gazy\u201d. Owa dialogowo\u015b\u0107 by\u0142a cech\u0105 dystynktywn\u0105 mi\u0119dzywojennej krytyki, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 nie tylko w retoryce spor\u00f3w, ale te\u017c w wyszukanej metaforyce i specyficznej interferencji j\u0119zykowej<span style=\"text-decoration: underline;\">,<\/span> a wi\u0119c swobodnym czerpaniu z arsena\u0142u zar\u00f3wno j\u0119zyka ulicy, mowy specjalistycznej jak i poetyckiego wielos\u0142owia. Owej polifonii stylistycznej towarzyszy\u0142o ci\u0105g\u0142e \u015bcieranie si\u0119 idei awangardowych, wci\u0105\u017c w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach silnych, estetyzuj\u0105cych pogl\u0105d\u00f3w kapist\u00f3w i narodowych, neohumanistycznych ci\u0105got krytyk\u00f3w prawicowych. Wszystko to razem z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na dynamiczny i z\u0142o\u017cony obraz krytyki lat 30. \u2013 bo taki, wbrew obiegowym opiniom, ukazuj\u0105 nam istniej\u0105ce w\u00f3wczas czasopisma o sztuce.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Szerzej pisz\u0119 o tym w tek\u015bcie\u00a0<em>Mi\u0119dzy walk\u0105 o obraz, a walk\u0105 \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105 (1911-1939)<\/em>, [w:]\u00a0<em>Nowy przek\u0142ad w kolorze. Historia ZPAP 1911-2011<\/em>, Warszawa 2010, s. 87-92.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">T. Cybulski, (bez tytu\u0142u), \u201eHalo. G\u0142os Plastyk\u00f3w\u201d 1931, nr 2, s. 5.\u00a0<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">\u00a0W bliskich kontaktach z pismem pozostawa\u0142 te\u017c \u201e<strong>Tygodnik Artyst\u00f3w<\/strong>\u201d, kt\u00f3ry powsta\u0142 w efekcie likwidacji \u201eGazety Artyst\u00f3w\u201d, stanowi\u0105c zreszt\u0105 jej wiern\u0105, cho\u0107 nieco z\u0142agodzon\u0105 pod wzgl\u0119dem si\u0142y polemicznej, kontynuacj\u0119. Tu r\u00f3wnie\u017c pisywali tw\u00f3rcy i krytycy zwi\u0105zani czy sympatyzuj\u0105cy z kapizmem, cho\u0107 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 tekst\u00f3w dotyczy\u0142a literatury i krytyki literackiej.\u00a0<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">\u00a0\u00a0Cyt. za: I. Luba, <em>Dialog nowoczesno\u015bci z tradycj\u0105<\/em>. <em>Malarstwo polskie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego<\/em>, Warszawa 2004, s. 57. Por. te\u017c L. Lame\u0144ski, <em>Stach z Warty Szukalski i Szczep Rogate Serce, <\/em>Lublin 2007.\u00a0<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">\u00a0M. Ruzamski, <em>Elementarz beztre\u015bciowego tematowca<\/em>, \u201eKrak\u201d 1934, nr 12, s. 2; Ten\u017ce, [bez tytu\u0142u], \u201eKrak\u201d 1934, nr 1, s. 4.\u00a0<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918 da\u0142o asumpt do licznych zmian na polu sztuki, nie\u015bmia\u0142o realizowanych ju\u017c na pocz\u0105tku drugiej dekady XX wieku przez \u201egarstk\u0119 partyzant\u00f3w\u201d (Winkler). Poczucie nieskr\u0119powanej niczym wolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci oswobodzenia si\u0119 spod jarzma wielkich narodowych temat\u00f3w, z jednej strony wyzwoli\u0142o potrzeb\u0119 uprawiania sztuki jako zabawy, z drugiej za\u015b&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":159,"featured_media":8726,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7298,335,484,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1075],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czasopisma o sztuce w latach 30. w Polsce: mimo cz\u0119sto efemerycznego charakteru, pisma te odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w walce o now\u0105 sztuk\u0119.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28.jpg\",\"width\":1724,\"height\":2295,\"caption\":\"Forma - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\",\"name\":\"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-05-28T22:00:21+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:31:24+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59a36ad9305200001b79f0d612c77968\"},\"description\":\"Czasopisma o sztuce w latach 30. w Polsce: mimo cz\u0119sto efemerycznego charakteru, pisma te odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w walce o now\u0105 sztuk\u0119.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59a36ad9305200001b79f0d612c77968\",\"name\":\"Diana Wasilewska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/diana-wasilewska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105","description":"Czasopisma o sztuce w latach 30. w Polsce: mimo cz\u0119sto efemerycznego charakteru, pisma te odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w walce o now\u0105 sztuk\u0119.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/forma-materialy-prasowe-2012-05-28.jpg","width":1724,"height":2295,"caption":"Forma - ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe ARTLUK)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk","name":"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#primaryimage"},"datePublished":"2012-05-28T22:00:21+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:31:24+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59a36ad9305200001b79f0d612c77968"},"description":"Czasopisma o sztuce w latach 30. w Polsce: mimo cz\u0119sto efemerycznego charakteru, pisma te odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w walce o now\u0105 sztuk\u0119.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/diana-wasilewska-miedzy-tradycjonalizm-awangarda-artluk#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Mi\u0119dzy tradycjonalizmem a awangard\u0105"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/59a36ad9305200001b79f0d612c77968","name":"Diana Wasilewska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/diana-wasilewska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8721"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/159"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8721"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8721\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8721"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=8721"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=8721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}