{"id":9515,"date":"2012-08-08T17:07:51","date_gmt":"2012-08-08T16:07:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=9515"},"modified":"2020-11-09T12:18:13","modified_gmt":"2020-11-09T11:18:13","slug":"katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito","title":{"rendered":"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci"},"content":{"rendered":"

Panoram\u0119 Berlina tworz\u0105 zar\u00f3wno historia, jak i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Architektura postmodernistyczna przykrywa wojenne i powojenne rany, o kt\u00f3rych przypominaj\u0105 wci\u0105\u017c niezabudowane po\u0142acie gruntu mi\u0119dzy wschodni\u0105 a zachodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 miasta, dziury po kulach w zabytkowych budynkach lub okaleczona bry\u0142a Reichstagu. Gmachowi siedziby parlamentu \u015bwietno\u015b\u0107 przywr\u00f3ci\u0142a szklana kopu\u0142a Normana Fostera, symbolicznie wyznaczaj\u0105ca nowy pocz\u0105tek. Ale nowego pocz\u0105tku domagaj\u0105 si\u0119 nie tylko historyczne ruiny i miejsca zr\u00f3wnane w poprzednim wieku z ziemi\u0105. Oczekuj\u0105 go r\u00f3wnie\u017c obiekty, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie podczas wojny wesz\u0142y do miejskiego krajobrazu jako cz\u0119\u015b\u0107 wojennej infrastruktury.<\/p>\n

\"Santagio<\/a>
Santagio Sierra, Konstrukcja i instalacja form pokrytych warstwami smo\u0142y o wymiarach 75 x 75 x 800 cm, przeznacozna do dw\u00f3ch pomieszcze\u0144, 2002 \/ Santagio Sierra, Construction and installation of forms covered with layers of tar, size 75 x 75 x 800 cm, for two rooms, 2002 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

W sercu dzielnicy Mitte, kt\u00f3ra w okresie podzielonego Berlina zlokalizowana by\u0142a w jego wschodniej cz\u0119\u015bci, znajduje si\u0119 schron przeciwlotniczy dla ludno\u015bci cywilnej. Stoi przy Reinhardstrasse, nieopodal masowo ucz\u0119szczanej stacji metra, jednak nie jest widoczny z oddali. Nie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wysoko\u015bci\u0105, a neorenesansowa architektura i br\u0105zowy kamie\u0144 wtapiaj\u0105 si\u0119 w okoliczn\u0105 zabudow\u0119. Szczeg\u00f3lny charakter budynku ujawnia si\u0119 dopiero z bliska. Idealny plan kwadratu, cztery identyczne fasady, masywno\u015b\u0107 bry\u0142y. W wykuszu od ulicy dwie pary ci\u0119\u017ckich drzwi, lecz \u017cadnej informacji, co si\u0119 za nimi kryje. To prywatny dom. Na dachu wojennego monstrum mo\u017cna dostrzec sylwetk\u0119 przeszklonego apartamentu. Mieszkaj\u0105 tu Christian Boros i Karen Lohmann, dla kt\u00f3rych bunkier jest berli\u0144skim adresem, a pi\u0119\u0107 pi\u0119ter poni\u017cej stanowi miejsce prezentacji ich kolekcji sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3r\u0105 przez trzy dni w tygodniu udost\u0119pniaj\u0105 niewielkim grupom zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n

Kolekcja, licz\u0105ca oko\u0142o siedmiuset prac, to imponuj\u0105ca lekcja wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki mi\u0119dzynarodowej, kolekcja tera\u017aniejszo\u015bci, jak m\u00f3wi jej tw\u00f3rca. Boros jest w\u0142a\u015bcicielem odnosz\u0105cej sukcesy agencji reklamowej, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 tu\u017c po studiach w 1990 roku. Wtedy te\u017c rozpocz\u0105\u0142 tworzenie kolekcji sztuki. W jednej z galerii w Bazylei, gdzie kupowa\u0142 prace, pozna\u0142 swoj\u0105 \u017con\u0119, z kt\u00f3r\u0105 dzieli pasj\u0119 kolekcjonersk\u0105. Podkre\u015bla, \u017ce decyzje zakupowe zawsze wi\u0105\u017ce ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105: \u201eInteresuje mnie tylko zrozumienie tera\u017aniejszo\u015bci, sztuki, kt\u00f3ra jest tworzona teraz\u201d. I dodaje: \u201eJestem cz\u0119\u015bci\u0105 tera\u017aniejszo\u015bci\u201d. W swoich zbiorach ma prace artyst\u00f3w tworz\u0105cych kanon dzisiejszej sztuki, poczynaj\u0105c od m\u0142odej sztuki brytyjskiej, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a jego kolekcj\u0119 na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku, poprzez artyst\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Polacy (mo\u017ce to sentyment do miejsca urodzenia, kt\u00f3rym jest Zabrze), a\u017c po wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 sztuk\u0119 niemieck\u0105, na kt\u00f3rej si\u0119 koncentruje. Znale\u017a\u0107 w niej mo\u017cna takie nazwiska jak Damien Hirst, Olafur Eliasson, Elizabeth Peyton, Wolfgang Tillmans, Anselm Reyle, Manfred Pernice, Tobias Rehberger, John Bock, Wilhelm Sasnal, Michel Majerus. W 2008 roku bunkier sta\u0142 si\u0119 scen\u0105 dla pierwszej sta\u0142ej publicznej ods\u0142ony Sammlung Boros (Kolekcji Boros\u00f3w), a wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tego pokazu zasadza si\u0119 na szczeg\u00f3lnym zwi\u0105zku z miejscem.<\/p>\n

Reichsbahnbunker Friedrichstra\u00dfe \u2013 schron dla pasa\u017cer\u00f3w i pracownik\u00f3w stacji kolejowej przy Friedrichstrasse w razie nalot\u00f3w bombowych \u2013 uko\u0144czony zosta\u0142 w 1942 roku w ramach og\u0142oszonego dwa lata wcze\u015bniej przez Hitlera, tu\u017c po pierwszym bombardowaniu Berlina, programu b\u0142yskawicznego wznoszenia schron\u00f3w dla ludno\u015bci cywilnej. Zosta\u0142 zaprojektowany przez Karla Bonanza dla tysi\u0105ca dwustu os\u00f3b, chocia\u017c w ostatnich miesi\u0105cach wojny musia\u0142 pomie\u015bci\u0107 ich niemal cztery tysi\u0105ce. W 1945 roku bunkier zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 na ob\u00f3z dla wi\u0119\u017ani\u00f3w wojennych. Po wojnie nie zosta\u0142 wysadzony najprawdopodobniej z uwagi na bliskie s\u0105siedztwo budynk\u00f3w mieszkalnych. Od 1957 roku by\u0142 wykorzystywany przez pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwo spo\u017cywcze jako magazyn owoc\u00f3w i warzyw \u2013 z tego wzgl\u0119du przez lata by\u0142 znany pod nazw\u0105 \u201eprzed\u015bwi\u0105teczny\u201d albo \u201ebananowy\u201d bunkier. Po zjednoczeniu Niemiec przekszta\u0142cono go w klub techno, podobno \u201enajci\u0119\u017cszy klub na \u015bwiecie\u201d, w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wystawiono tu r\u00f3wnie\u017c sztuk\u0119 teatraln\u0105 oraz odbywa\u0142y si\u0119 alternatywne, nie zawsze legalne, przyj\u0119cia. Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna zago\u015bci\u0142a w bunkrze w 1996 roku podczas wystawy Files<\/em>. Boros kupi\u0142 ten gmach w 2003 roku.<\/p>\n

Chocia\u017c budynek zosta\u0142 wpisany na list\u0119 zabytk\u00f3w, w momencie zakupu by\u0142 zrujnowany. W ci\u0105gu lat wstawiono tu nowe \u015bciany, elementy instalacji, rampy roz\u0142adunkowe, wind\u0119. Prace adaptacyjne na potrzeby mieszkalno-wystawiennicze prowadzi\u0142 Jens Casper. Proces przebudowy, w du\u017cej mierze z uwagi na niezwykle wytrzyma\u0142\u0105 konstrukcj\u0119 gmachu, trwa\u0142 a\u017c pi\u0119\u0107 lat. Z wyj\u015bciowych stu dwudziestu pomieszcze\u0144 pozosta\u0142o osiemdziesi\u0105t, przebijano si\u0119 nie tylko w poziomie, ale r\u00f3wnie\u017c w pionie, dzi\u0119ki czemu cz\u0119\u015b\u0107 z nich zyska\u0142a kilkunastometrow\u0105 wysoko\u015b\u0107. Po zdemontowanym zewn\u0119trznym szybie windy pozosta\u0142y jedyne w ca\u0142ej bryle gmachu otwory okienne (te widoczne w fasadzie tylko udaj\u0105 okna). Mimo powa\u017cnych ingerencji w tkank\u0119 budynku sale wystawowe zachowa\u0142y swoj\u0105 historyczn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i tylko cz\u0119\u015b\u0107 z nich reprezentuje klasyczne white cubes<\/em>. Na ka\u017cdym z pi\u0119ciu poziom\u00f3w widoczne s\u0105 oryginalne szyby wentylacyjne, mocarne metalowe drzwi i kurki, napisy informacyjne. Gdzieniegdzie pozosta\u0142y te\u017c \u015bwiadectwa burzliwej historii lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w postaci graffiti na \u015bcianach.<\/p>\n

Bry\u0142a, silnie zakorzeniona w dwudziestowiecznej historii \u2013 najpierw \u015bwiadek wojennej traumy, chocia\u017c sama by\u0142a sposobem na przetrwanie, nast\u0119pnie symbol dobrobytu w okresie socjalizmu i w ko\u0144cu wolno\u015bci pod znakiem \u201eci\u0119\u017ckiej\u201d rozrywki \u2013 jest kontekstem dla wsp\u00f3\u0142czesnej tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej, kt\u00f3rej za motyw przewodni Boros wybra\u0142 przestrze\u0144, instalacj\u0119 i \u015bwiat\u0142o. Prace zaprezentowane na wystawie \u015bwietnie koresponduj\u0105 z miejscem. Nie ma kuratora \u2013 arty\u015bci sami, na pro\u015bb\u0119 kolekcjonera, wybrali przestrze\u0144 dla swoich dzie\u0142 i osobi\u015bcie je zainstalowali. Nie ma wi\u0119c narzuconej z g\u00f3ry koncepcji i ustalonej narracji, jest za to zesp\u00f3\u0142 miniwystaw, po\u015bwi\u0119conych pojedynczym pracom. Budowanie relacji z przestrzeni\u0105 wydaje si\u0119 najbardziej naturalnym i najbardziej odpowiednim sposobem na \u201ezasiedlenie\u201d berli\u0144skiego schronu przez sztuk\u0119. Prace, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w kolekcji przed znalezieniem miejsca dla ich prezentacji, nabieraj\u0105 w tych szczeg\u00f3lnych murach nowego znaczenia.<\/p>\n

Zaraz na pocz\u0105tku uwag\u0119 wchodz\u0105cych przykuwa dzwon ko\u0142ysz\u0105cy si\u0119 nad holem wej\u015bciowym. Pochodzi ze zdesakralizowanego ko\u015bcio\u0142a w Belgii, sk\u0105d zabra\u0142 go Kris Martin, pozbawi\u0142 serca i przymocowa\u0142 do mechanizmu, dzi\u0119ki kt\u00f3remu dzwon mo\u017ce si\u0119 dowolnie porusza\u0107. W pracy na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 znaczenia: ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry przesta\u0142 by\u0107 ko\u015bcio\u0142em, dzwon, kt\u00f3ry nie dzwoni, ruch, kt\u00f3rego nie da si\u0119 przewidzie\u0107, i wej\u015bcie do schronu przeciwlotniczego. Dzwon m\u00f3g\u0142by og\u0142asza\u0107 alarm, jednak brak g\u0142\u00f3wnego elementu sprawia, \u017ce milczy, cho\u0107 nieustannie si\u0119 porusza. Tytu\u0142 pracy brzmi For Whom<\/em>… (Dla kogo…<\/em>, 2008) i stanowi nawi\u0105zanie do powie\u015bci Ernesta Hemingwaya Komu bije dzwon<\/em>. \u0141\u0105cz\u0105c fabu\u0142\u0119 powie\u015bci, czyli studium cz\u0142owieka b\u0119d\u0105cego \u015bwiadkiem okrucie\u0144stwa wojny, z niemym dzwonem i miejscem, w kt\u00f3rym zawis\u0142, mo\u017cna wskaza\u0107 jeszcze g\u0142\u0119bsze sensy.<\/p>\n

<\/p>\n

Pot\u0119\u017cny \u0142adunek emocjonalny ma prezentowana na parterze instalacja Moniki Sosnowskiej (bez tytu\u0142u, 2005\/2008). To wielka, nieregularna, pomalowana na czarno drewniana \u201eb\u0142yskawica\u201d, kt\u00f3rej ostro zako\u0144czona konstrukcja wije si\u0119 przez kilka pomieszcze\u0144, przek\u0142uwaj\u0105c jednocze\u015bnie grube \u015bciany. Prac\u0119 mo\u017cna obej\u015b\u0107, mo\u017cna jej te\u017c do\u015bwiadczy\u0107, zanurzaj\u0105c si\u0119 w ciemno\u015bci wn\u0119trza, usi\u0142uj\u0105c znale\u017a\u0107 przej\u015bcie w nieregularnym kszta\u0142cie. Temu b\u0142\u0105dzeniu na czworakach towarzyszy niepewno\u015b\u0107, dyskomfort, obawa. Mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce jest to dzie\u0142o uniwersalne, kt\u00f3re m\u00f3wi o kondycji cz\u0142owieka we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, jednak w takim miejscu nasuwa si\u0119 bardzo konkretne skojarzenie \u2013 do\u015bwiadczenie wojny, kt\u00f3re ta praca swoim kszta\u0142tem, poprzez mo\u017cliwo\u015b\u0107 ogl\u0105du zewn\u0119trznego i wewn\u0119trznego, oddaje w skali mikro.<\/p>\n

\"Schron<\/a>
Schron przeciwlotniczy przekszta\u0142cony przez Christiana Borosa w przestrze\u0144 wystawiennicz\u0105 \/ Anti-aircraft bunker turned by Christian Boros into exhibition space (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

Podobnie jak pracy Sosnowskiej nie da si\u0119 z dost\u0119pnych perspektyw zobaczy\u0107 w ca\u0142o\u015bci, tak samo nie da si\u0119 ogarn\u0105\u0107 instalacji Katji Strunz Zeittraum<\/em> (2004; tytu\u0142 nawi\u0105zuje do poj\u0119cia Zeitraum<\/em> \u2013 przestrzeni czasu Waltera Benjamina, dzi\u0119ki wprowadzeniu podwojonego \u201et\u201d powstaje s\u0142owo Traum<\/em> \u2013 Sen<\/em>, przez co tytu\u0142 instalacji zyskuje dodatkowe znaczenie). Sk\u0142ada si\u0119 na ni\u0105 kilkadziesi\u0105t tr\u00f3jk\u0105tnych form z\u0142o\u017conych na kszta\u0142t papierowych samolocik\u00f3w. Zosta\u0142y one umieszczone na \u015bcianach wysokiego na trzy kondygnacje pomieszczenia, kt\u00f3re powsta\u0142o wskutek przekucia w pionie i otwarcia powsta\u0142ej \u201estudni\u201d na coraz wy\u017csze pi\u0119tra. Ka\u017cde z nich daje inn\u0105 perspektyw\u0119 na wznosz\u0105ce si\u0119 coraz wy\u017cej drewniane i metalowe spiczaste formy. Umieszczone w tym konkretnym miejscu, na surowych \u015bcianach schronu, na kt\u00f3rych wci\u0105\u017c widniej\u0105 oryginalne napisy informacyjne, bezpo\u015brednio \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z pierwotn\u0105 funkcj\u0105 budynku.<\/p>\n

Temporarily Placed<\/em> (Umieszczony tymczasowo<\/em>, 2002) skandynawskiego duetu Elmgreen & Dragset jest jedn\u0105 z najbardziej przejmuj\u0105cych prac. Przedstawia chorego w szpitalnym \u0142\u00f3\u017cku, w pomalowanej na bia\u0142o sali, odgrodzonego od przestrzeni wystawowej parawanem. Le\u017c\u0105cy zwr\u00f3cony jest bezpo\u015brednio w kierunku zakratowanego okna. Woskowa figura z realistyczn\u0105 twarz\u0105 i zabanda\u017cowanymi d\u0142o\u0144mi przywodzi na my\u015bl sal\u0119 szpitaln\u0105. Taki te\u017c by\u0142 kontekst pracy, kt\u00f3ra wcze\u015bniej by\u0142a prezentowana w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Hamburger Bahnhof \u2013 tam chory, wygl\u0105daj\u0105c przez okno, patrzy\u0142 na szpital, a praca tym samym wpisywa\u0142a si\u0119 w nurt krytyki instytucjonalnej. Tutaj choroba i rany odnosz\u0105 si\u0119 do ran wojennych, a zainscenizowana sala szpitalna staje si\u0119 schronieniem jak sam budynek w czasie wojny. Kontekst okna w bunkrze wprowadza jednak nieco komiczny wyd\u017awi\u0119k. Bezpo\u015brednio przy gmachu bowiem wzniesiony zosta\u0142 hotel \u2013 \u015bciany obu budynk\u00f3w rozdziela jedynie szeroko\u015b\u0107 chodnika. Chory spogl\u0105da wi\u0119c na pok\u00f3j hotelowy, kt\u00f3rego go\u015bcie, my\u015bl\u0105c, \u017ce maj\u0105 do czynienia z \u017cywym cz\u0142owiekiem, niejednokrotnie alarmowali w przesz\u0142o\u015bci policj\u0119 (podobno hotel oferuje zni\u017ck\u0119 na ten pok\u00f3j).<\/p>\n

Jednym z najliczniej reprezentowanych artyst\u00f3w w kolekcji Boros\u00f3w jest Olafur Eliasson. Jego Wentylator<\/em> (1997) ko\u0142ysze si\u0119 na kilkunastometrowej linie w rytm obrot\u00f3w wiatraka na tle bia\u0142ych \u015bcian. W pustym pomieszczeniu trajektoria ruchu jest regularna, burz\u0105 j\u0105 ci\u0105gi powietrza, kt\u00f3re wytwarzaj\u0105 osoby wchodz\u0105ce do pomieszczenia. To kolejna g\u0142\u0119boko metaforyczna praca, kt\u00f3ra w zetkni\u0119ciu z kontekstem miejsca nabiera nowego wymiaru: cz\u0142owiek burzy ustalony porz\u0105dek, ale \u2013 co istotne w interpretacji tej pracy \u2013 czyni to w spos\u00f3b niezamierzony.<\/p>\n

Przestrze\u0144 wystawowa to trzy tysi\u0105ce metr\u00f3w kwadratowych, niepodobna odnie\u015b\u0107 si\u0119 do wszystkich prac i wszystkich artyst\u00f3w. Wybra\u0142am w\u0105tek, kt\u00f3ry najbardziej bezpo\u015brednio \u0142\u0105czy sztuk\u0119 z miejscem. Prac\u0105 stanowi\u0105c\u0105 jego idealne domkni\u0119cie, jest Konstrukcja i instalacja pokrytych smo\u0142\u0105 form o wymiarach 75 \u00d7 75 \u00d7 800 cm zaaran\u017cowanych w dw\u00f3ch przestrzeniach<\/em> (2002\/2008) autorstwa Santiago Sierry. Jak wskazuje tytu\u0142, s\u0105 to mocno wyd\u0142u\u017cone sze\u015bciany, \u0142\u0105cznie cztery, kt\u00f3re przepruwaj\u0105 \u015bcian\u0119 \u2013 z uwagi na gabaryty zajmuj\u0105 dwie sale. Ci\u0119\u017ckie kamienne bloki, kt\u00f3re powsta\u0142y na skutek wyci\u0119cia otwor\u00f3w (technologi\u0105 diamentowego ci\u0119cia, kt\u00f3rej u\u017cyto w ca\u0142ym gmachu przy usuwaniu fragment\u00f3w mur\u00f3w), le\u017c\u0105 tu\u017c pod wystaj\u0105cymi czarnymi formami. Praca ewokuje przemoc, jest opresyjna. Czarne, \u015bmierdz\u0105ce smo\u0142\u0105, mocarne formy wdar\u0142y si\u0119 tu si\u0142\u0105, ich d\u0142ugo\u015b\u0107, wymagaj\u0105ca ingerencji w struktur\u0119 \u015bciany, jest niczym nieuzasadniona.<\/p>\n

Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych wystawionym pracom. Na wizyt\u0119 trzeba si\u0119 zapisa\u0107 z du\u017cym wyprzedzeniem. Ka\u017cdy z dwunastoosobowej grupy przed wyruszeniem na p\u00f3\u0142toragodzinny artystyczny spacer jest cz\u0119stowany szklank\u0105 wody. O osobach, kt\u00f3re tu przychodz\u0105 w weekendy, Boros m\u00f3wi \u201ego\u015bcie\u201d, a nie \u201ezwiedzaj\u0105cy\u201d. Chocia\u017c o publicznym charakterze tego miejsca przypominaj\u0105 szatnia i kasa, gdzie trzeba ui\u015bci\u0107 op\u0142at\u0119 za wst\u0119p w wysoko\u015bci dziesi\u0119ciu euro. Kolejna ods\u0142ona kolekcji planowana jest na jesie\u0144 tego roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych wystawionym pracom. Na wizyt\u0119 trzeba si\u0119 zapisa\u0107 z du\u017cym wyprzedzeniem.<\/p>\n","protected":false},"author":151,"featured_media":9517,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,487,7260],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14171],"yoast_head":"\nBunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych..\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/santiago-sierra-katarzyna-jagodzinska-herito-2012-08-08.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/santiago-sierra-katarzyna-jagodzinska-herito-2012-08-08.jpg\",\"width\":862,\"height\":685,\"caption\":\"Santagio Sierra, Konstrukcja i instalacja form pokrytych warstwami smo\u0142y o wymiarach 75 x 75 x 800 cm, przeznacozna do dw\u00f3ch pomieszcze\u0144, 2002 \/ Santagio Sierra, Construction and installation of forms covered with layers of tar, size 75 x 75 x 800 cm, for two rooms, 2002 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito\",\"name\":\"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-08-08T16:07:51+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-09T11:18:13+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/f164f8ccff893307700b7c2d9b5213e6\"},\"description\":\"Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych..\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/f164f8ccff893307700b7c2d9b5213e6\",\"name\":\"Katarzyna Jagodzinska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-jagodzinska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci","description":"Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych..","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/santiago-sierra-katarzyna-jagodzinska-herito-2012-08-08.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/santiago-sierra-katarzyna-jagodzinska-herito-2012-08-08.jpg","width":862,"height":685,"caption":"Santagio Sierra, Konstrukcja i instalacja form pokrytych warstwami smo\u0142y o wymiarach 75 x 75 x 800 cm, przeznacozna do dw\u00f3ch pomieszcze\u0144, 2002 \/ Santagio Sierra, Construction and installation of forms covered with layers of tar, size 75 x 75 x 800 cm, for two rooms, 2002 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito","name":"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#primaryimage"},"datePublished":"2012-08-08T16:07:51+00:00","dateModified":"2020-11-09T11:18:13+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/f164f8ccff893307700b7c2d9b5213e6"},"description":"Bunkier Borosa jest przestrzeni\u0105 p\u00f3\u0142 prywatn\u0105 i p\u00f3\u0142 publiczn\u0105. Nie ma tu \u017cadnego logo, tablicy z nazw\u0105, plakietek z napisami towarzysz\u0105cych..","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/katarzyna-jagodzinska-bunkier-borosa-skarbiec-terazniejszosci-herito#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Bunkier Borosa \u2013 skarbiec tera\u017aniejszo\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/f164f8ccff893307700b7c2d9b5213e6","name":"Katarzyna Jagodzinska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-jagodzinska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/151"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48941,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9515\/revisions\/48941"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9515"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=9515"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}