{"id":9649,"date":"2012-09-18T11:52:14","date_gmt":"2012-09-18T10:52:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=9649"},"modified":"2020-11-06T10:45:17","modified_gmt":"2020-11-06T09:45:17","slug":"achille-bonito-oliva-sebastian-dudzik-pawel-lubowskinie-tylko-o-transawangardzie-artluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/achille-bonito-oliva-sebastian-dudzik-pawel-lubowskinie-tylko-o-transawangardzie-artluk","title":{"rendered":"Nie tylko o transawangardzie"},"content":{"rendered":"

Achille Bonito Oliva<\/strong> (urodzony 4 listopada 1939 roku w Caggiano w Salerno) jest uznawanym i szanowanym w\u0142oskim krytykiem sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, autorem wielu esej\u00f3w o manieryzmie, profesorem historii sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej na Uniwersytecie La Sapienza w Rzymie. Jest tw\u00f3rc\u0105 terminu transawangarda i autorem manifestu transawangardy. Transawangarda (w\u0142. la transavanguardia<\/em>) \u2013 to w\u0142oska odmiana tendencji postmodernistycznych w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej schy\u0142ku lat 70. i 80. XX wieku, pojawiaj\u0105cych si\u0119 niemal r\u00f3wnocze\u015bnie w wielu krajach. W szerszym znaczeniu: to og\u00f3\u0142 tych ruch\u00f3w, bardzo zreszt\u0105 niejednorodnych, a cz\u0119sto wr\u0119cz sprzecznych. Sztuka transawangardy wyros\u0142a ze sprzeciwu wobec modernizmu i formalizmu, jest zdecydowanie pierwsz\u0105 postmodernistyczn\u0105 tendencj\u0105 w sztuce. Pocz\u0105tkowo terminy transawangarda i postmodernizm w sztuce by\u0142y u\u017cywane zamiennie. Achille Bonito Oliva jest autorem wielu monografii s\u0142ynnych artyst\u00f3w, takich jak: Francis Bacon, Mario Ceroli, Tano Festa, Mimmo Paladino i\u00a0Yoko Ono. By\u0142 kuratorem 45. Biennale w Wenecji w 1990 roku.<\/p>\n

\"Achille<\/a>
Achille Bonito Oliva w CSW w Toruniu, 2012. Fot. J. Kasprzycki (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

artluk:<\/strong> Jak powsta\u0142o pojecie transawangardy? Jakie znaczenie na powstanie tego terminu mia\u0142y pa\u0144skie poprzednie do\u015bwiadczenia \u2013 cho\u0107by z manieryzmem XVI wieku? Jakie by\u0142o t\u0142o historyczne powstawania transawangardy?<\/p>\n

A. B. Oliva:<\/strong> Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w po\u0142owie lat 70. w czasie \u015bwiatowego kryzysu tak ideologii, jak i gospodarki. ZSRR zachowywa\u0142 si\u0119 coraz bardziej zaborczo, imperialistycznie w swych politycznych poczynaniach. Chcia\u0142 kontrolowa\u0107 ca\u0142\u0105 planet\u0119. Istotnym by\u0142o tak\u017ce to, \u017ce Kuba Castro sta\u0142a si\u0119 niejako ramieniem zbrojnym Zwi\u0105zku Radzieckiego (chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o militarn\u0105 i ideologiczn\u0105 ekspansj\u0119 w Afryce) i to, \u017ce komunizm w Chinach sta\u0142 si\u0119 bardziej totalitarny na wz\u00f3r stalinizmu i kontrolowa\u0142 w pe\u0142ni w\u0142asne spo\u0142ecze\u0144stwo. Na bliskim Wschodzie mia\u0142a miejsce wojna Jon Kippur pomi\u0119dzy Izraelem i krajami arabskimi. Zach\u00f3d popiera\u0142 Izrael a kraje bloku sowieckiego – kraje arabskie. Te ostatnie, aby wywrze\u0107 presj\u0119 na cywilizacj\u0119 Zachodu, podnios\u0142y gwa\u0142townie ceny ropy naftowej, aby przypomnie\u0107 o swym znaczeniu i swych problemach. Mia\u0142 te\u017c miejsce powa\u017cny kryzys kultury i mentalno\u015bci Zachodu. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z zakwestionowaniem teorii wyros\u0142ych z darwinizmu, m\u00f3wi\u0105cych, \u017ce ewolucja, tak\u017ce proces\u00f3w kulturowych, ma charakter linearny. W owym czasie napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat manieryzmu. Podkre\u015bli\u0142em tam, \u017ce manieryzm stanowi\u0142 niejako apogeum rozwoju sztuki Europy Zachodniej w swoim czasie. W wieku XVI istnia\u0142a ju\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 oparta mi\u0119dzy innymi na teoriach kopernika\u0144skich, i\u017c nie jeste\u015bmy, jako ludzie, w centrum Wszech\u015bwiata. To, jak i inne punkty widzenia z tego wynikaj\u0105ce, spowodowa\u0142o kryzys \u015bwiadomo\u015bci europejskiej, co wp\u0142yn\u0119\u0142o na my\u015blenie o sztuce, religii i kulturze. Dalsze implikacje kryzysu wynika\u0142y z tego, co g\u0142osi\u0142 Marcin Luter. To pog\u0142\u0119bi\u0142o kryzys w \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Wreszcie dosz\u0142a do tego my\u015bl, \u017ce sztuka by\u0142a postrzegana nie tylko jako mimezis, ale te\u017c jako reprezentacja \u015bwiata idei. Nast\u0105pi\u0142o odkrycie nowego l\u0105du dla Europejczyk\u00f3w, mam na my\u015bli odkrycie przez Kolumba Ameryki. Wa\u017cnym wydarzeniem by\u0142y publikacje Machiavellego, kt\u00f3ry do\u015b\u0107 bezceremonialnie i jednoznacznie wykaza\u0142, \u017ce wszystkie wojny i konflikty miedzy pa\u0144stwami i grupami ludzi mia\u0142y na celu prawie i wy\u0142\u0105cznie zdobycie w\u0142adzy. Z nastaniem wieku XVI, z nastaniem manieryzmu, mieli\u015bmy do czynienia z kryzysem optymistycznej wizji \u015bwiata, optymistycznej idei cz\u0142owieka. Postanowi\u0142em, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do wieku XVI, sformu\u0142owa\u0107 w stosunku do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci ide\u0119 \u201eneomanieryzmu\u201d. Mia\u0142o to miejsce w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c transawangarda bardziej operuje poj\u0119ciem cytatu, ni\u017c tworzenia czego\u015b nowego od podstaw, stara si\u0119 niejako odzyska\u0107 pami\u0119\u0107 zawart\u0105 w j\u0119zyku. I j\u0105 odzyskuje. Chodzi tutaj o histori\u0119 tradycji, nie tylko histori\u0119 sztuki. Artysta w ten spos\u00f3b odzyskuje niejako sw\u00f3j w\u0142asny genius loci<\/em>, w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, swoje w\u0142asne lokalne korzenie. W ramach \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwa morganatycznego\u201d, z jednej strony Picassa, z drugiej strony Duchampa, mamy do czynienia ze swoistym maria\u017cem, z jednej strony \u201emanualizmu\u201d Picassa, z drugiej \u201ekonceptualizmu\u201d Duchampa. Mamy do czynienia z pewnym specyficznym u\u017cyciem stylistycznych motyw\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci sztuki w formie splotu najrozmaitszych styl\u00f3w, eklektycznego zebrania ich w ca\u0142o\u015b\u0107. Ten eklektyzm stylistyczny \u0142\u0105cz\u0105cy figuratywno\u015b\u0107 z abstrakcj\u0105 (i nie tylko) stanowi jedno\u015b\u0107. Arty\u015bci, kt\u00f3rzy to realizowali w swoistej formie w latach 70. to: Enzo Cucchi, Sandro Chia, Francesco Clemente, Mimmo Paladino i Francesco De Maria.\u00a0Nast\u0105pi\u0142a wielka ekspansja tych tendencji, tak w Europie, jak i w Ameryce. Postrzegam w tym wypadku transawangard\u0119 nie jako antyawangard\u0119, ale jako progresj\u0119, przemian\u0119 w czasie, w linearnym porz\u0105dku dziej\u00f3w. W roku 1979 napisa\u0142em pierwszy esej, w kt\u00f3rym u\u017cy\u0142em poj\u0119cia-s\u0142owa \u201etransavanguardia\u201d (transawangarda). Opublikowa\u0142em ten esej na \u0142amach \u201eFlashartu\u201d (artyku\u0142 pt.\u00a0\u201eThe Italian Trans-Avantgarde\u201d). Napisa\u0142em te\u017c pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 o transawangardzie w\u0142oskiej (\u201eTransavanguardia Italiana\u201d), a nast\u0119pnie monografi\u0119 o tranawangardzie \u015bwiatowej (\u201eTransavanguardia internationale\u201d).<\/p>\n