{"id":9752,"date":"2012-09-19T16:37:16","date_gmt":"2012-09-19T15:37:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=9752"},"modified":"2020-11-06T10:51:18","modified_gmt":"2020-11-06T09:51:18","slug":"magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra","title":{"rendered":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu"},"content":{"rendered":"

Magdalena Bajer: Pomys\u0142 Ministerstwa Edukacji, by drastycznie ograniczy\u0107 nauk\u0119 historii w liceach nie humanistycznych, a wi\u0119c w wi\u0119kszo\u015bci lice\u00f3w, wywo\u0142a\u0142 protesty g\u0142odowe. Niech b\u0119dzie asumptem do rozmowy o znaczeniu \u015bwiadomo\u015bci historycznej i o tym, jakiej wiedzy o przesz\u0142o\u015bci potrzebujemy, aby przysz\u0142o\u015b\u0107 cho\u0107 troch\u0119 od nas zale\u017ca\u0142a.<\/strong><\/p>\n

Antoni Kroh:<\/strong> Ten pomys\u0142 uwa\u017cam za horrendalny. Historia to \u015bwiadomo\u015b\u0107. Historia osobista czyli \u017cyciorys ka\u017cdego z nas, historia rodziny, naszej klasy, uczelni, naszej ulicy. I historia Polski, Europy\u2026 To nieustanny problem, cz\u0119stokro\u0107 bolesny, ale zarazem jedna z najsilniejszych wi\u0119zi spo\u0142ecznych. Pogl\u0105d na histori\u0119 \u0142\u0105czy nas albo dzieli \u2013 jedno i drugie niezwykle silnie. Ale nie wyobra\u017cam sobie, \u017ce m\u00f3g\u0142bym rozmawia\u0107 z kim\u015b, kto nie wiedzia\u0142by np., co sta\u0142o si\u0119 w Warszawie 15 sierpnia 1920 roku albo 1 sierpnia 1944 roku. Mo\u017cemy spiera\u0107 si\u0119 o formy nauczania historii, ale nie o to, czy w og\u00f3le jej uczy\u0107 albo nie.<\/p>\n

\"Miesi\u0119cznik<\/a>
Miesi\u0119cznik Odra nr 9\/2012, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142 prasowy)<\/figcaption><\/figure>\n

Jak pan ocenia obecny stan \u015bwiadomo\u015bci historycznej Polak\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Bardzo jestem ciekaw, co naprawd\u0119 my\u015bl\u0105 ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy poprzebierani w panterki przechodz\u0105 kana\u0142ami ze Star\u00f3wki na Nowy \u015awiat, a wychodz\u0105c oznajmiaj\u0105, \u017ce ju\u017c wiedz\u0105 jak by\u0142o w powstaniu, czy panowie stoj\u0105cy na peronie dworca centralnego w roli \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych. Niedobrze, gdy \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczn\u0105 zast\u0119puje kicz, maskarada. M\u0142odzi, a tak\u017ce niekt\u00f3rzy komentatorzy polityczni, owe rekonstrukcje historyczne nazywaj\u0105 jase\u0142kami. A tymczasem…par\u0119 lat temu mia\u0142em wyk\u0142ady dla student\u00f3w czwartego roku socjologii. Poprosi\u0142em o zg\u0142aszanie kwestii niejasnych, niezrozumia\u0142ych. Dziewczyna podnios\u0142a r\u0119k\u0119: pan u\u017cywa skr\u00f3tu PZPR, a my nie wiemy, co to znaczy.<\/p>\n

W pierwszej chwili mo\u017cna by si\u0119 z tego ucieszy\u0107, ale jednak to z\u0142y sygna\u0142. Truizmem jest stwierdzenie, \u017ce wiedza historyczna przekazywana kolejnym pokoleniom zawsze jest naznaczona ideowo, odzwierciedla pogl\u0105dy i postawy \\dominuj\u0105ce w danej epoce, a tak\u017ce aktualne potrzeby kraju lub narodu. Nie chcieliby\u015bmy jednak by by\u0142a tylko faktograficzn\u0105 kronik\u0105.<\/strong><\/p>\n

Rzecz w tym, \u017ceby te pogl\u0105dy i postawy nie upraszcza\u0142y, nie sp\u0142aszcza\u0142y rzeczywisto\u015bci. A to nie jest \u0142atwe. Uczyli\u015bmy si\u0119 w szkole \u2013 pani, ja, starsi od nas \u2013 \u017ce od ko\u0144ca XVIII wieku do 1918 roku nie by\u0142o Polski na mapie, wszyscy marzyli o Niepodleg\u0142ej podzwaniaj\u0105c kajdanami, ale niewiele nam m\u00f3wiono, \u017ce by\u0142o Kr\u00f3lestwo Polskie, kt\u00f3re mia\u0142o w herbie or\u0142a z koron\u0105, \u017ce polski Sejm zdetronizowa\u0142 kr\u00f3la, a zarazem cara, Miko\u0142aja I.<\/p>\n

Mia\u0142o Prokuratori\u0119 Generaln\u0105…<\/strong><\/p>\n

Bank, wojsko, granic\u0119 celn\u0105 z Rosj\u0105. Gdy spytamy dzisiaj, jak nazywa\u0142 si\u0119 ostatni kr\u00f3l polski, ka\u017cdy powie: Stanis\u0142aw August Poniatowski. A przecie\u017c by\u0142y jeszcze dwie koronacje \u2013 Aleksandra, po kt\u00f3rej zosta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w \u015br\u00f3dmie\u015bciu Warszawy, oraz Miko\u0142aja I, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 sarkofag Jana Sobieskiego u kapucyn\u00f3w przy Miodowej. Skoro Sejm Kr\u00f3lestwa Polskiego zdetronizowa\u0142 cara, znaczy, \u017ce dot\u0105d by\u0142 kr\u00f3lem Polski.<\/p>\n

Dlatego Kordian prze\u017cywa\u0142 straszne rozterki przed sypialni\u0105 cara i nie zdecydowa\u0142 si\u0119 go zabi\u0107, gdy\u017c kr\u00f3lob\u00f3jstwo uwa\u017cano za zbrodni\u0119, jaka si\u0119 w Polsce nigdy nie zdarzy\u0142a.<\/strong><\/p>\n

Powinni\u015bmy si\u0119 uczy\u0107 poznawania fakt\u00f3w historycznych z r\u00f3\u017cnych stron. Jeszcze w liceum, interesuj\u0105c si\u0119 najnowsz\u0105 histori\u0105 Warszawy, nale\u017ca\u0142em do ko\u0142a przewodnik\u00f3w PTTK. W rocznic\u0119 desantu byli\u015bmy z klas\u0105 na P\u0142ycie Czerniakowskiej. Pani profesorka opowiada\u0142a, jak polscy \u017co\u0142nierze przeprawiali si\u0119 z Saskiej K\u0119py, a Niemcy do nich strzelali. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, na zebraniu ko\u0142a przewodnik\u00f3w, \u017co\u0142nierz batalionu \u201eZo\u015bka\u201d m\u00f3wi\u0142, \u017ce \u017co\u0142nierze armii Berlinga b\u0142agali swoje radzieckie dow\u00f3dztwo o pozwolenie p\u00f3j\u015bcia z pomoc\u0105 powsta\u0144com, ale takiego rozkazu nie wydano. Gdy mimo to wyp\u0142yn\u0119li na \u015brodek Wis\u0142y, z jednego brzegu strzelali do nich czerwonoarmi\u015bci, z drugiego Niemcy. Jedynie garstka dotar\u0142a na Czerniak\u00f3w. Potem ci ludzie musieli si\u0119 ukrywa\u0107, bo grozi\u0142 im s\u0105d wojskowy za dezercj\u0119. Gdybym to opowiedzia\u0142 w szkole, mia\u0142bym k\u0142opoty.<\/p>\n

Po 1989 roku odreagowywali\u015bmy tym podobne oczywiste k\u0142amstwa, prostuj\u0105c je, wype\u0142niali\u015bmy \u201ebia\u0142e plamy\u201d przemilcze\u0144. Czy, zdaniem pana, ten czas ju\u017c si\u0119 sko\u0144czy\u0142 i czy przyni\u00f3s\u0142 istotne dla naszej tera\u017aniejszo\u015bci odkrycia?<\/strong><\/p>\n

Niestety, to jest taniec raz do pieca, raz od pieca. Prostuj\u0105c peerelowskie k\u0142amstwa, wyst\u0119pujemy w roli \u201enajlepiej wiedz\u0105cych\u201d i podajemy wersj\u0119 te\u017c \u201edo wierzenia\u201d, nie do rozwa\u017ca\u0144, bo dzieje si\u0119 to w atmosferze sporu ideologicznego albo zgo\u0142a politycznego. Zbyt cz\u0119sto dostrzegam to zjawisko.Nie powinno si\u0119 przedstawia\u0107 wersji historii \u201ejedynie s\u0142usznej\u201d, jednowymiarowej, ku pokrzepieniu serc, a troch\u0119 tak si\u0119 dzia\u0142o po prze\u0142omie osiemdziesi\u0105tego dziewi\u0105tego roku. Zreszt\u0105… Czy Sienkiewicz pokaza\u0142 prawd\u0119 o potopie szwedzkim? Z podawaniem fakt\u00f3w r\u00f3\u017cnie u niego bywa\u0142o, ale ka\u017cdy Polak, my\u015bl\u0105c o potopie my\u015bli kategoriami \u201eTrylogii\u201d.<\/p>\n

Czy to jest nieuchronne?<\/strong><\/p>\n

Nie wiem. Gdyby\u015bmy byli m\u0105drzejsi… Stosunek do przesz\u0142o\u015bci podlega grze interes\u00f3w rozmaitych si\u0142 politycznych. To wydaje mi si\u0119 nieuchronne. Ale mo\u017cna podchodzi\u0107 do tych spraw z dystansem.<\/p>\n

Graj\u0105 te\u017c rol\u0119 pewne przywi\u0105zania emocjonalne, bior\u0105ce si\u0119 z przekazanej wiedzy historycznej. Pami\u0119tam, sprzed kilkunastu lat, spotkanie w Zamku Kr\u00f3lewskim nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Adama Zamoyskiego o Stanis\u0142awie Augu\u015bcie. i k\u0142\u00f3tni\u0119, jaka rozgorza\u0142a o s\u0142uszno\u015b\u0107 decyzji kr\u00f3la w dowodzeniu jak\u0105\u015b bitw\u0105 przed… dwustu laty. Kre\u015blono na stole tamt\u0105 sytuacj\u0119 frontu, przekonuj\u0105c si\u0119 wzajemnie, jakby to si\u0119 dzia\u0142o wczoraj.<\/strong><\/p>\n

Nie ma zgodnej oceny Powstania Warszawskiego i nie s\u0105dz\u0119 \u017ceby\u015bmy jej do\u017cyli. I to jest dla mnie przyk\u0142ad pozytywny. Dlatego, \u017ce w sprawie tak skomplikowanej dokona\u0107 jednoznacznej oceny chyba si\u0119 nie da. Tylko niewiele zdarze\u0144 historycznych mo\u017cna oceni\u0107 w spos\u00f3b nie budz\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci. Jak ocenia\u0107 \u017co\u0142nierzy spod Lenino? A \u017co\u0142nierzy Ludowego Wojska Polskiego, kt\u00f3rzy ko\u0144czyli wojskowe uczelnie w Leningradzie i w Moskwie? Nie mo\u017cna zapomina\u0107 o rozwi\u0105zaniach przyj\u0119tych w 1918, 1920 roku. Oficerowie, kt\u00f3rzy wygrali Bitw\u0119 Warszawsk\u0105, nauczyli si\u0119 swojego fachu w armii carskiej, austriackiej i pruskiej. Gdyby zastosowa\u0107 dzisiejsze kryteria lustracji, jak potraktowa\u0107 Traugutta, carskiego majora? A co z Andersem, absolwentem szko\u0142y oficerskiej w Rosji i przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 komendantem garnizonu? Z genera\u0142ami: Kopa\u0144skim, Rozwadowskim, Iwaszkiewiczem i tyloma innymi? O\u015bmielam si\u0119 por\u00f3wna\u0107 to z przynale\u017cno\u015bci\u0105 do PZPR, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jest to por\u00f3wnanie ryzykowne i ko\u015blawe. Nie nale\u017ca\u0142em do partii, ale mam w pami\u0119ci ludzi, kt\u00f3rych szanuj\u0119 i rozumiem powody ich wst\u0105pienia. Przyk\u0142ad pierwszy z brzegu: lekarz chcia\u0142 stworzy\u0107 oddzia\u0142 w prowincjonalnym szpitalu i wiedzia\u0142, \u017ce bez czerwonej legitymacji niczego nie wsk\u00f3ra. Gdy ko\u0144czy\u0142em studia, przyjaciel, cz\u0142onek PZPR, namawia\u0142: wykup\u017ce t\u0119 kart\u0119 w\u0119dkarsk\u0105. Nie skorzysta\u0142em, ale staram si\u0119 nie ferowa\u0107 wyrok\u00f3w, chyba \u017ce chodzi o przypadki skrajne. Rozumiem sytuacj\u0119, kiedy w sprawie cementu na budow\u0119 rze\u017ani w E\u0142ku (w latach siedemdziesi\u0105tych) trzeba by\u0142o dzwoni\u0107 do sekretarza partii, co by\u0142o niepoj\u0119te dla ameryka\u0144skich budowniczych tej rze\u017ani. Znajduj\u0119 analogie w przesz\u0142o\u015bci. Jak powsta\u0142a Politechnika Warszawska? Ot\u00f3\u017c Boles\u0142aw Prus w jednym z felieton\u00f3w, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 profetyczny, napisa\u0142, \u017ce nadchodzi wiek XX, kiedy narody i pa\u0144stwa nie b\u0119d\u0105 konkurowa\u0107 o wielko\u015b\u0107 terytorium, o granice, ale zaczn\u0105 si\u0119 \u015bciga\u0107 na umys\u0142y, nast\u0105pi niebywa\u0142y post\u0119p techniczny. Je\u017celi my, Polacy, nie w\u0142\u0105czymy si\u0119 do tego wy\u015bcigu, przestaniemy si\u0119 liczy\u0107 jako europejski nar\u00f3d. W\u0142adze carskie doskonale zrozumia\u0142y ten felieton i robi\u0142y wszystko, \u017ceby uniemo\u017cliwi\u0107 powstanie politechniki \u2013 utrudnia\u0142y zbi\u00f3rki, wstrzyma\u0142y wszelkie dotacje. W roku 1896 przyjecha\u0142 do Warszawy car i Prus wyg\u0142osi\u0142 wiernopodda\u0144cz\u0105 mow\u0119, po kt\u00f3rej Miko\u0142aj II poczu\u0142 si\u0119 zobowi\u0105zany do hojnego datku na budow\u0119 gmachu politechniki, co zwi\u0105za\u0142o r\u0119ce i zamkn\u0119\u0142o usta miejscowym urz\u0119dnikom. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej, na Krakowskim Przedmie\u015bciu, gdzie dzisiaj stoi jego pomnik, studenci pobili Prusa za \u201ezbyt s\u0142u\u017calcze przem\u00f3wienie\u201d. Mo\u017ce to zreszt\u0105 legenda, zapami\u0119ta\u0142em j\u0105 z wyk\u0142adu w Studium Wiedzy o Warszawie, zorganizowanym przez Muzeum Historyczne \u2013 bo przecie\u017c nie ze szko\u0142y.<\/p>\n

Jak powinni\u015bmy si\u0119 uczy\u0107 historii – dzisiaj i… zawsze?<\/strong><\/p>\n

Trzeba du\u017co czyta\u0107, poznawa\u0107 r\u00f3\u017cne wersje przesz\u0142o\u015bci. Trzeba si\u0119 rozgl\u0105da\u0107 i pos\u0142ugiwa\u0107 w\u0142asnym rozumem, takim jaki mamy. My\u015ble\u0107 i stara\u0107 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 wiedz\u0119 od tego, co w gwarze warszawskiej nazywa si\u0119 wciskaniem kitu. Bez wzgl\u0119du na to, jakiego koloru to kit i kto go wciska, bez wzgl\u0119du na intencje, czy s\u0105 one nam bliskie, czy nie.<\/p>\n

To ostatnie dotyczy na og\u00f3\u0142 os\u0105d\u00f3w \u2013 zdarze\u0144, ludzi, okoliczno\u015bci. Musimy jednak wybiera\u0107 po\u015br\u00f3d fakt\u00f3w, umie\u0107 rozpozna\u0107 te, kt\u00f3re decydowa\u0142y o dalszym rozwoju jakiego\u015b w\u0105tku dziej\u00f3w, do kt\u00f3rych powinni\u015bmy si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107.<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie. Histori\u0105 jest pani \u017cycie, moje \u017cycie. Histori\u0105 jest pami\u0119tnik kamerdynera Franciszka J\u00f3zefa, kt\u00f3ry zapisa\u0142, jakie cesarz nosi\u0142 gacie, o kt\u00f3rej godzinie wstawa\u0142, co jad\u0142\u2026 \u017beby to czyta\u0107 jak przyczynek do historii, trzeba wiedzie\u0107 wi\u0119cej o Franciszku J\u00f3zefie, epoce, o cesarstwie austro-w\u0119gierskim; inaczej pozostaniemy w sferze ciekawostek i plotek.<\/p>\n

S\u0142yszymy, \u017ce obecne m\u0142ode pokolenie, je\u015bli w og\u00f3le interesuje si\u0119 przesz\u0142o\u015bci\u0105 to w\u0142a\u015bnie plotkami.<\/strong><\/p>\n

Nie potrafi\u0119 sobie wyobrazi\u0107 pokolenia, kt\u00f3rego nie obchodzi\u0142aby historia. Powtarzali\u015bmy taki frazes, \u017ce nar\u00f3d im bardziej nieszcz\u0119\u015bliwy tym bardziej ogl\u0105da si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107, co mia\u0142oby usprawiedliwia\u0107 dzisiejsz\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107, no bo dzi\u015b nie jeste\u015bmy nieszcz\u0119\u015bliwi jako nar\u00f3d. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce ka\u017cdy potrzebuje wi\u0119zi spo\u0142ecznej, wyra\u017canej na tysi\u0105c sposob\u00f3w. Nie maj\u0105c \u015bwiadomo\u015bci historycznej, takiej czy innej, przestajemy by\u0107 wsp\u00f3lnot\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Stajemy si\u0119 dzisiaj wsp\u00f3lnot\u0105 szersz\u0105 ni\u017c narodowa.<\/strong><\/p>\n

Zawsze tak by\u0142o. Szlachcic polski ko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 i jecha\u0142 na uniwersytet do Padwy, Bolonii, albo jecha\u0142 tam tylko \u201esi\u0119 przetrze\u0107\u201d, bo nale\u017ca\u0142 do tej szerszej wsp\u00f3lnoty. I czu\u0142 t\u0119 przynale\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n

Na ile wsp\u00f3lna mo\u017ce by\u0107 dzisiaj \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczna Europejczyk\u00f3w, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce wszystkim na niej zale\u017cy?<\/strong><\/p>\n

To trudno przewidzie\u0107. Na rzecz wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci dzia\u0142a znakomicie na przyk\u0142ad O\u015brodek Karta. Nikt tam nie narzuca pogl\u0105d\u00f3w, nikt te\u017c pogl\u0105d\u00f3w nie ukrywa. Powsta\u0142 film \u201eR\u00f3\u017ca\u201d o pierwszych powojennych latach na Mazurach, czyli niedawnych Prusach Wschodnich, latach tragicznych, a w PRL konsekwentnie zak\u0142amywanych albo przemilczanych. Takie rzeczy buduj\u0105 t\u0119 wsp\u00f3ln\u0105, szersz\u0105 ni\u017c narodowa, \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017ce temu sprzyja\u0107 chrze\u015bcija\u0144ski uniwersalizm, nie m\u00f3wi\u0105c o ekumenizmie, niezale\u017cnie od zachodz\u0105cych proces\u00f3w laicyzacji.<\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105, ale to te\u017c si\u0119 wi\u0105\u017ce z wiedz\u0105 historyczn\u0105. W dziejach ikonografii maryjnej jest ciekawy epizod. Ikona Matki Boskiej Kaza\u0144skiej mia\u0142a broni\u0107 (1612) Smole\u0144ska przed Polakami atakuj\u0105cymi miasto. Mieszka\u0144cy wystawili obraz na wa\u0142ach, a gdy im to nie pomog\u0142o, wrzucili go do fosy. Polacy wy\u0142owili ikon\u0119, zosta\u0142a patronk\u0105 Lwowa. Dzisiaj jest we Wroc\u0142awiu. Co\u015b podobnego maj\u0105 Czesi. Ka\u017cdy czeski maturzysta wie, \u017ce bitwa pod Bia\u0142\u0105 G\u00f3r\u0105 w 1620 roku by\u0142a jedn\u0105 z wi\u0119kszych narodowych kl\u0119sk. Na Bia\u0142ej G\u00f3rze \u2013 dzisiaj dzielnica Pragi \u2013 jest votum<\/em> dzi\u0119kczynne za… zwyci\u0119stwo, a 100 metr\u00f3w dalej stoi pomnik ofiar kl\u0119ski w tej samej bitwie.<\/p>\n

Podane przez pana przyk\u0142ady upowa\u017cniaj\u0105 do pytania jak powinni\u015bmy poznawa\u0107 \u2013 my, Czesi i inni mieszka\u0144cy tego regionu, kt\u00f3ry nazywamy Europ\u0105 \u015arodkowo-wschodni\u0105, jego histori\u0119, je\u015bli chcemy uzyska\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107? Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce t\u0119 histori\u0119 znamy s\u0142abo.<\/strong><\/p>\n

Bardzo s\u0142abo. \u017benuj\u0105co s\u0142abo. Wiedz\u0119 zast\u0119puj\u0105 najcz\u0119\u015bciej stereotypy.<\/p>\n

Za potocznymi stereotypami jest utrwalona mitologia, kt\u00f3rej elementy mo\u017cemy r\u00f3\u017cnie ocenia\u0107, ale nie da si\u0119 jej odrzuci\u0107 ani nie by\u0142oby to po\u017c\u0105dane. Prosz\u0119 grubymi liniami nakre\u015bli\u0107 podstawowy kanon wiedzy historycznej, potrzebnej nam dzisiaj.<\/strong><\/p>\n

Musimy wiedzie\u0107 np. o tym, \u017ce nowoczesne Niemcy skonsolidowa\u0142y si\u0119 dopiero w XIX wieku. To nie jest powszechnie znane, nie znamy historii Europy. Pyta\u0142em student\u00f3w, czy mieli\u015bmy kiedykolwiek granic\u0119 z W\u0119grami. Cisza. Pyta\u0142em, co jest za po\u0142udniow\u0105 granic\u0105, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0105 Pieniny, Beskid S\u0105decki, Beskid Niski? S\u0142owacja. A co by\u0142o przedtem? Od kiedy istnia\u0142a Czechos\u0142owacja? Cisza.<\/p>\n

Kt\u00f3re stereotypy dotycz\u0105ce przesz\u0142o\u015bci naszych s\u0105siedzkich stosunk\u00f3w nale\u017ca\u0142oby po\u017cegna\u0107, mo\u017ce wykorzeni\u0107, w pierwszej kolejno\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Nie walczy\u0142bym ze stereotypem przedmurza. Przecie\u017c na wschodzie byli\u015bmy forpoczt\u0105 Europy\u2026 Natomiast trzeba wykorzenia\u0107 to, co przeszkadza postawieniu \u2013 nie pomnika \u2013 ale porz\u0105dnego grobu – \u017co\u0142nierzom radzieckim poleg\u0142ym w Bitwie Warszawskiej. Gesty na rzecz przezwyci\u0119\u017cania takich barier czyni\u0142 Andrzej Przewo\u017anik, ale to ci\u0105gle za ma\u0142o. Nie trzeba t\u0142umaczy\u0107 jak szkodliwe s\u0105 stereotypy rodz\u0105ce antysemityzm.<\/p>\n

Bywaj\u0105, niestety, wykorzystywane dla potrzeb czysto politycznych…<\/strong><\/p>\n

\u201eDziadka z Wermachtu\u201d trzeba dopisa\u0107 do listy wymienionych przyk\u0142ad\u00f3w nieuctwa historycznego albo… uzna\u0107 za wyrachowanie, nikczemno\u015b\u0107.<\/p>\n

Czy o w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci nie wiemy czego\u015b wa\u017cnego, potrzebnego nam dzisiaj?<\/strong><\/p>\n

O tak. Zupe\u0142nie podstawowe procesy w historii kultury polskiej s\u0105 wci\u0105\u017c do odkrycia. Jedn\u0105 ze spraw najwa\u017cniejszych, a mo\u017ce najwa\u017cniejsz\u0105, jest mocno zawi\u0142y, pogmatwany proces przeistaczania si\u0119 ch\u0142op\u00f3w z \u201ebyd\u0142a roboczego\u201d w \u015bwiadomych wsp\u00f3\u0142obywateli \u2013 w ci\u0105gu XIX w. W pocz\u0105tkach tego stulecia kategoriami wolnej Polski my\u015bla\u0142o kilka procent spo\u0142ecze\u0144stwa. \u201ePami\u0119taj \u017ce\u015b Polka, \u017ce to za kraj walka…\u201d \u015bpiewano po dworach, nie cha\u0142upach. Dla ch\u0142op\u00f3w Polska to by\u0142a pa\u0144szczyzna, dyby, bicie, g\u0142\u00f3d. Nasze pokolenie jeszcze pami\u0119ta powiedzenie \u201en\u0119dza galicyjska\u201d i masowe migracje za chlebem. O tym wszystkim trzeba wiedzie\u0107, \u017ceby rozumie\u0107 wielk\u0105 zmian\u0119 cywilizacyjn\u0105, jaka nast\u0105pi\u0142a w XIX i XX wieku. Tego trzeba uczy\u0107 w nowoczesny spos\u00f3b.<\/p>\n

To znaczy jak?<\/strong><\/p>\n

Na przyk\u0142ad w skansenach urz\u0105dza si\u0119 pokazy tkania na warsztatach, m\u0142\u00f3cenia cepem, prz\u0119dzenia na ko\u0142owrotku. Uczniowie zdumiewaj\u0105 si\u0119, a czasem za\u015bmiewaj\u0105, jak dziadowie mogli \u017cy\u0107 bez elektryczno\u015bci, nie m\u00f3wi\u0105c o komputerach. Ale pewnie kiedy\u015b, przynajmniej cz\u0119\u015bci z nich, mo\u017ce to da do my\u015blenia.<\/p>\n

W Nowohuckim Centrum Kultury, gdzie jest wspaniale wyposa\u017cona pracownia komputerowa i gdzie ogl\u0105da\u0142am imponuj\u0105c\u0105 wystaw\u0119 grafiki komputerowej przygotowan\u0105 przez m\u0142odzie\u017c, jest tak\u017ce miejsce do zaj\u0119\u0107 o kt\u00f3rych pan m\u00f3wi, wyposa\u017cone w nieu\u017cywane ju\u017c narz\u0119dzia do pracy w polu i w domu (m.in. zgrzeb\u0142o do rozczesywania lnu), kt\u00f3rych przeznaczenie m\u0142odzi bywalcy odgaduj\u0105 w swego rodzaju konkursach.<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli nie wiemy albo nie pami\u0119tamy, bo nie chcemy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ponad dwie trzecie polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa wywodzi si\u0119 \u2013 wprost, b\u0105d\u017a w drugim, trzecim pokoleniu \u2013 z warstwy ch\u0142opskiej, to mamy epitety w rodzaju: robisz wioch\u0119, wie\u015bniacki ubi\u00f3r, nawijasz jak z chamowa. To s\u0105 elementy \u015bwiadomo\u015bci historycznej, w kt\u00f3rej znikome miejsce zajmuje wiedza o tym, jak ta warstwa si\u0119 wyemancypowa\u0142a pod koniec XIX wieku, o tym, \u017ce ju\u017c przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 istnia\u0142y partie ch\u0142opskie, prasa ch\u0142opska, rozwija\u0142 si\u0119 ruch na rzecz o\u015bwiaty, zdolni ludzie ze wsi szli na studia… To jest wielki temat, kt\u00f3ry mo\u017cemy teraz tylko zasygnalizowa\u0107.<\/p>\n

Co powinni\u015bmy wiedzie\u0107 o innych narodach, przede wszystkim o s\u0105siadach?<\/strong><\/p>\n

Dla przyk\u0142adu o Czechach. Kiedy Boles\u0142aw Chrobry tworzy\u0142 polskie pa\u0144stwo, potrzebowa\u0142 jakiego\u015b symbolu. Tym symbolem sta\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0119ty Wojciech \u2013 z pochodzenia Czech. Podstawowe s\u0142ownictwo religijne: ko\u015bci\u00f3\u0142, o\u0142tarz, ksi\u0105dz, pogrzeb, krzy\u017c… to s\u0105 s\u0142owa \u0142aci\u0144skie, kt\u00f3re wesz\u0142y do polszczyzny za po\u015brednictwem j\u0119zyka czeskiego. Pierwsi ksi\u0119\u017ca w Polsce to byli Czesi. Przyjrze\u0107 si\u0119, jak kszta\u0142towa\u0142a nas historia, najlepiej mo\u017cna poznaj\u0105c kultur\u0119 s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3ra bywa niepor\u00f3wnywalna z nasz\u0105. To chroni zar\u00f3wno przed wynoszeniem si\u0119, jak przed kompleksami. Kr\u00f3lestwo Czeskie by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 Cesarstwa Austriackiego. A wi\u0119c by\u0142o niepodleg\u0142e, czy nie? Rozmaite podstawowe poj\u0119cia, kt\u00f3rych u\u017cywamy, nie s\u0105 tym samym w \u015bwiadomo\u015bci s\u0105siad\u00f3w. S\u0142owacy przez osiemset lat byli poddanymi kr\u00f3l\u00f3w W\u0119gier. Teren dzisiejszej S\u0142owacji to by\u0142y G\u00f3rne W\u0119gry. Po s\u0142owacku co innego znaczy uhorsk\u00fd<\/em>, co innego ma\u010farsk\u00fd<\/em>. Ma\u010far<\/em> to ten, kt\u00f3ry m\u00f3wi z rodzin\u0105 po w\u0119giersku, ma poczucie narodowe w\u0119gierskie, natomiast Uhor<\/em> to poddany kr\u00f3la w\u0119gierskiego \u2013 S\u0142owak, Niemiec,W\u0119gier, Rusin, Rumun czy inny. W\u0119gr\u00f3w etnicznych na terenach dzisiejszej S\u0142owacji, a do pierwszej wojny \u015bwiatowej G\u00f3rnych W\u0119gier, by\u0142o kilka procent. Dzisiaj S\u0142owacy m\u00f3wi\u0105c o swojej przesz\u0142o\u015bci powiadaj\u0105, \u017ce byli Uhry<\/em>. Polak t\u0105 sam\u0105 nazw\u0105: W\u0119gry obejmuje wielkie niegdysiejsze kr\u00f3lestwo i ma\u0142\u0105 republik\u0119 po 1918 r. W j\u0119zyku niemieckim na S\u0142owacji \u2013 jest tam spora mniejszo\u015b\u0107 niemiecka \u2013 rozr\u00f3\u017cnia si\u0119: madiarische<\/em> i ungarische<\/em>. Pierwsze znaczy: w\u0119gierski w sensie narodowym, drugie w sensie pa\u0144stwowym. Analogicznie my m\u00f3wili\u015bmy kiedy\u015b: gente Rhutenus natione Polonus<\/em>, co by\u0142o dodatkowo skomplikowane przez fakt, \u017ce ch\u0142opom do XIX wieku nie przypisywano w og\u00f3le narodowo\u015bci \u2013 Polakiem by\u0142 szlachcic, ch\u0142op by\u0142 zwyczajnie tutejszy. Rozwi\u00f3d\u0142szy si\u0119 z Czechami, S\u0142owacy chcieli podzi\u0119kowa\u0107 Bogu i zgromadzili si\u0119 na uroczystej mszy w katedrze \u015bw. Marcina w Bratys\u0142awie, \u015bwi\u0105tyni koronacyjnej kr\u00f3l\u00f3w… W\u0119gier, z kt\u00f3rych dwaj czy trzej tam spoczywaj\u0105.<\/p>\n

Czy wyobra\u017ca pan sobie co\u015b takiego jak wsp\u00f3lna europejska, albo cho\u0107by \u015brodkowoeuropejska \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczna? Co mia\u0142oby by\u0107 jej sednem, bo trudno pomy\u015ble\u0107, \u017ceby wszystkie narody wzajemnie zna\u0142y swoje dzieje?<\/strong><\/p>\n

Wyobra\u017cam sobie doskona\u0142\u0105 okazj\u0119 do spor\u00f3w, k\u0142\u00f3tni, a niekiedy sensownych dyskusji. Jak ustali\u0107 wsp\u00f3lny kanon wiedzy? Bardzo trudno. Prosz\u0119 spyta\u0107 licealist\u0119, co by\u0142o najwi\u0119kszym wydarzeniem w historii Europy.<\/p>\n

Pytam pana.<\/strong><\/p>\n

Moim zdaniem, wej\u015bcie Hiszpan\u00f3w do Meksyku, zniszczenie tamtejszej cywilizacji, przywiezienie wielu ton z\u0142ota, eksterminacja lud\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Ten proces zawa\u017cy\u0142 na dziejach ca\u0142ej ludzko\u015bci.<\/p>\n

Nie wolno stawia\u0107 swojej historii, zatem swojej to\u017csamo\u015bci, jedynie w opozycji do innych. Mog\u0119 by\u0107 jednocze\u015bnie patriot\u0105 Mokotowa, patriot\u0105 Polski, patriot\u0105 Europy Wschodniej. I ca\u0142ej Europy.<\/p>\n

Ks. Walerian Meysztowicz, wybitny teolog i mediewista, infu\u0142at watyka\u0144ski, napisa\u0142 w swoich \u201eGaw\u0119dach o czasach i ludziach\u201d, \u017ce na jego rodzinnej Kowie\u0144szczy\u017anie mieszka\u0144cy, pa\u0142ac\u00f3w, dwor\u00f3w i chat byli Litwinami, co nikomu nie przeszkadza\u0142o czu\u0107 si\u0119 Polakiem.<\/strong><\/p>\n

Je\u017celi polski narodowy poemat zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eLitwo, ojczyzno moja\u201d, rozgrywa si\u0119 na Bia\u0142orusi, a w Soplicowie \u017caby kumkaj\u0105 po polsku… to powinno fascynowa\u0107 i radowa\u0107 bogactwem, a nie by\u0107 powodem rozlicze\u0144, czyje co je. Trzeba to t\u0142umaczy\u0107 mieszka\u0144com Europy, przede wszystkim s\u0105siadom.<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je\u017celi polski narodowy poemat zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eLitwo, ojczyzno moja\u201d, rozgrywa si\u0119 na Bia\u0142orusi, a w Soplicowie \u017caby kumkaj\u0105 po polsku… to powinno fascynowa\u0107 i radowa\u0107 bogactwem, a nie by\u0107 powodem rozlicze\u0144, czyje co je. Trzeba to t\u0142umaczy\u0107 mieszka\u0144com Europy, przede wszystkim s\u0105siadom.<\/p>\n","protected":false},"author":211,"featured_media":9753,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[1330,529,1329,665],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14199],"yoast_head":"\nPojemno\u015b\u0107 patriotyzmu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu. Z Antonim Krohem, historykiem kultury, etnografem, t\u0142umaczem, pisarzem rozmawia Magdalena BajerHis\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/odra-okladka-2012-09-19.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/odra-okladka-2012-09-19.jpg\",\"width\":800,\"height\":1148,\"caption\":\"Miesi\u0119cznik Odra nr 9\/2012, ok\u0142adka (\u017cr\u00f3d\u0142o: materia\u0142 prasowy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra\",\"name\":\"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2012-09-19T15:37:16+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-06T09:51:18+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/5d9bbc8d2a5b33bf7354d832ac5aba6e\"},\"description\":\"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu. Z Antonim Krohem, historykiem kultury, etnografem, t\u0142umaczem, pisarzem rozmawia Magdalena BajerHis\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/5d9bbc8d2a5b33bf7354d832ac5aba6e\",\"name\":\"Magdalena Bajer\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-bajer\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu","description":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu. Z Antonim Krohem, historykiem kultury, etnografem, t\u0142umaczem, pisarzem rozmawia Magdalena BajerHis","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/odra-okladka-2012-09-19.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/odra-okladka-2012-09-19.jpg","width":800,"height":1148,"caption":"Miesi\u0119cznik Odra nr 9\/2012, ok\u0142adka (\u017cr\u00f3d\u0142o: materia\u0142 prasowy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra","name":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#primaryimage"},"datePublished":"2012-09-19T15:37:16+00:00","dateModified":"2020-11-06T09:51:18+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/5d9bbc8d2a5b33bf7354d832ac5aba6e"},"description":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu. Z Antonim Krohem, historykiem kultury, etnografem, t\u0142umaczem, pisarzem rozmawia Magdalena BajerHis","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/magdalena-bajer-antoni-kroh-pojemnosc-patriotyzmu-odra#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pojemno\u015b\u0107 patriotyzmu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/5d9bbc8d2a5b33bf7354d832ac5aba6e","name":"Magdalena Bajer","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-bajer"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9752"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/211"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9752"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9752\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48822,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9752\/revisions\/48822"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9752"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9752"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9752"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=9752"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}