{"id":9825,"date":"2012-10-03T13:42:18","date_gmt":"2012-10-03T12:42:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=9825"},"modified":"2020-11-06T10:42:42","modified_gmt":"2020-11-06T09:42:42","slug":"agnieszka-zablocka-kos-palimpsest-weimarski-herito","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2012\/agnieszka-zablocka-kos-palimpsest-weimarski-herito","title":{"rendered":"Palimpsest weimarski"},"content":{"rendered":"

Weimar nale\u017cy do miast, w kt\u00f3rych historia, jak w \u017cadnych innych miastach niemieckich, z ogromn\u0105 si\u0142\u0105 przekazu koncentruje si\u0119 na niewielkiej powierzchni, a ostatnie dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat zapisa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie z\u0142otymi i czarnymi zg\u0142oskami. W tym mie\u015bcie, szcz\u0119\u015bliwie oszcz\u0119dzonym przez wojn\u0119 i w niewielkim stopniu zniszczonym, \u015blady historii odnajduje si\u0119 na ka\u017cdym kroku, chocia\u017c w\u0142adze i polityka turystyczna preferuj\u0105 zdecydowanie obraz Weimaru jako miasta Goethego i Schillera. Tak\u017ce w Polsce, jak si\u0119 wydaje, ten obraz przewa\u017ca. Na marginesie rozstrzygni\u0119tego w lipcu konkursu architektonicznego na projekt nowego Muzeum Bauhausu warto przybli\u017cy\u0107 histori\u0119 \u201epalimpsestu weimarskiego\u201d oraz miejsca, gdzie zostanie wzniesiony nowy gmach muzealny.<\/p>\n

\"Wizualizacja<\/a>
Wizualizacja przeznaczonego do realizacji projektu Heike Hanady i Benedicta Tonona, widok z zewn\u0105trz A visualisation of the design by Heike Hanada and Benedict Tonon which will be realised, fot. Klassik Stiftung Weimar<\/figcaption><\/figure>\n

W latach 1572\u20131918 miasto by\u0142o stolic\u0105 ksi\u0119stwa, kt\u00f3re w XVIII i XIX wieku prze\u017cy\u0142o sw\u00f3j \u201ez\u0142oty i srebrny okres\u201d. Dzi\u0119ki ksi\u0119\u017cniczce Annie Amalii von Braunschweig-Wolfenb\u00fcttel (to ona stworzy\u0142a wspania\u0142\u0105 bibliotek\u0119) i jej synowi Carlowi Augustowi (1757\u20131828) rozkwit\u0142y tu sztuki, szczeg\u00f3lnie literatura. W 1775 roku ksi\u0105\u017c\u0119 sprowadzi\u0142 na sw\u00f3j dw\u00f3r Johanna Wolfganga Goethego i od tego czasu, a\u017c po opuszczenie Weimaru przez szko\u0142\u0119 Waltera Gropiusa w 1925 roku, miasto prze\u017cywa\u0142o niemal\u017ce nieustanny rozkwit kulturalny. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w 1799 roku osiedli\u0142 si\u0119 tu Friedrich Schiller, a w XIX wieku Weimar sta\u0142 si\u0119 przystani\u0105 dla wielu muzyk\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Ferenca Liszta, kt\u00f3ry kontynuowa\u0142 tym samym tradycj\u0119 rozpocz\u0119t\u0105 przez Jana Sebastiana Bacha. Swoje ostatnie lata, pogr\u0105\u017cony w chorobie, sp\u0119dzi\u0142 tu Friedrich Nietzsche, a pozostawione przez niego papiery sta\u0142y si\u0119 zacz\u0105tkiem archiwum gromadz\u0105cego jego spu\u015bcizn\u0119. Willa Silberblick, pi\u0119knie po\u0142o\u017cona w najelegantszej cz\u0119\u015bci miasta, sta\u0142a si\u0119 od 1897 roku na ponad czterdzie\u015bci lat miejscem pielgrzymek badaczy tw\u00f3rczo\u015bci filozofa, po 1933 roku szczeg\u00f3lnie mocno wpisuj\u0105c si\u0119 w topografi\u0119 Weimaru nazistowskiego. Natomiast utworzona w 1860 roku z inicjatywy ksi\u0119cia Carla Alexandra Kunstschule rozpocz\u0119\u0142a trwaj\u0105c\u0105 do dzisiaj, bardzo skomplikowan\u0105 tradycj\u0119 artystyczn\u0105 Weimaru w dziedzinie sztuk pi\u0119knych. Tradycj\u0119, w kt\u00f3r\u0105 wpisuje si\u0119 zar\u00f3wno Kunstgewerbeschule (Szko\u0142a Rzemios\u0142 Artystycznych) Henry\u2019ego van de Veldego, jak i p\u00f3\u017aniejszy Bauhaus oraz uczelnia powsta\u0142a na jego miejscu po przeniesieniu si\u0119 Gropiusa do Dessau w 1925 roku. Spadkobierc\u0105 tej tradycji jest dzisiejszy Uniwersytet Bauhausu, jedna z najciekawszych w Niemczech wy\u017cszych uczelni architektonicznych. Mecenat ksi\u0105\u017c\u0119cy zaowocowa\u0142 stworzeniem w Weimarze nie tylko szko\u0142y malarskiej, ale tak\u017ce powstaniem malarskich zbior\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119cych. Josef Zitek z Pragi wzni\u00f3s\u0142 w 1867 roku neorenesansowy gmach, w kt\u00f3rym umieszczono te zbiory. Gmach usytuowano na \u00f3wczesnych obrze\u017cach miasta i po\u0142\u0105czono z dworcem wspania\u0142\u0105 reprezentacyjn\u0105 alej\u0105. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142 bardzo niefortunnie wkomponowany w zesp\u00f3\u0142 nazistowskiego Gauforum.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku Weimar sta\u0142 si\u0119, z inicjatywy ksi\u0119cia Wilhelma Ernsta*, miejscem reformy artystycznej niew\u0105tpliwie w konkurencji z ksi\u0119stwem Hessen-Darmstadt i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 tamtejszego ksi\u0119cia Ernsta Ludwiga. Zak\u0142adaj\u0105c w 1899 roku koloni\u0119 artystyczn\u0105 w Darmstadt na Mathildenh\u00f6he z\u0142o\u017con\u0105 z architekt\u00f3w, malarzy, grafik\u00f3w i rze\u017abiarzy (\u0142\u0105cznie przewin\u0119\u0142o si\u0119 przez ni\u0105 ponad dwadzie\u015bcia os\u00f3b), w\u0142adca chcia\u0142, by nie tylko \u201ekwit\u0142o jego ksi\u0119stwo Hesji, ale tak\u017ce sztuki w nim\u201d. G\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o przeniesienie angielskich wzorc\u00f3w rzemios\u0142a artystycznego i architektury z kr\u0119gu \u201eArts and Crafts\u201d na grunt niemiecki i pr\u00f3ba wykreowania nowej stylistyki niezale\u017cnej od tradycji historyzmu. Arty\u015bci otrzymali pi\u0119kne wille i wspania\u0142e atelier, pokazane jako domy wzorcowe z pe\u0142nym wyposa\u017ceniem na pierwszej wystawie w 1901 roku [1]<\/sup><\/a>. Wystawa ta by\u0142a sensacj\u0105 i zapowiada\u0142a przedsi\u0119wzi\u0119cia realizowane przez za\u0142o\u017cony w 1907 roku \u201eDeutscher Werkbund\u201d. W tym kontek\u015bcie nie dziwi powierzenie przez ksi\u0119cia weimarskiego w 1902 roku Henry\u2019emu van de Veldemu stworzenia Instytutu Rzemios\u0142 Artystycznych (pocz\u0105tkowo jako Kunstgewerbliche Seminar) oraz powo\u0142anie rok p\u00f3\u017aniej Harry\u2019ego Grafa Kesslera do prowadzenia i organizacji ksi\u0105\u017c\u0119cego muzeum. Zar\u00f3wno van de Velde jak i Kessler pr\u00f3bowali wcieli\u0107 w \u017cycie wielk\u0105 ide\u0119 reformy sztuk: van de Velde zwi\u0105za\u0142 weimarsk\u0105 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczn\u0105 z nurtami secesji, natomiast Kessler zorganizowa\u0142 w ci\u0105gu zaledwie trzech lat oko\u0142o trzydziestu wystaw sztuki najnowszej, przede wszystkim francuskiej, oraz stworzy\u0142 w swoim domu jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych prywatnych kolekcji \u00f3wczesnej moderny. W 1903 roku przyczyni\u0142 si\u0119 do za\u0142o\u017cenia w\u0142a\u015bnie w Weimarze Niemieckiego Zwi\u0105zku Artyst\u00f3w (Deutscher K\u00fcnstlerbund), najwa\u017cniejszej \u00f3wczesnej organizacji niemieckich artyst\u00f3w awangardowych. W 1906 roku Kessler, po zorganizowaniu wystawy Rodina, kt\u00f3ra wzbudzi\u0142a oburzenie w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miasta, zosta\u0142 przez ksi\u0119cia odwo\u0142any ze stanowiska. Nowoczesno\u015bci by\u0142o dla weimarczyk\u00f3w za du\u017co! Tym samym proces otwierania sztuki weimarskiej na nowoczesne pr\u0105dy zosta\u0142 ograniczony, niemal zatrzymany. Ta decyzja by\u0142a odbiciem narastaj\u0105cego w Weimarze konfliktu, wyra\u017anie bowiem zarysowa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas dwa opozycyjne \u015brodowiska: proreformatorskie i tradycyjne (nazywane konserwatywno-nacjonalistyczno-ludowym). Ich dzia\u0142ania mia\u0142y decyduj\u0105cy wp\u0142yw na wzloty i upadki sztuk w Weimarze w nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleciach [2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n