Wystawa, która będzie prezentowana w warszawskiej Zachęcie, to wspólny projekt realizowany przez Centrum Kultury i Dokumentacji Niemieckich Sinti i Romów w Heidelbergu, Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz inne europejskie organizacje romskie przy współudziale szeregu instytucji kulturalnych i naukowych z wielu krajów Europy. Jest rozwinięciem wystawy powstałej w 2001 roku, której stała ekspozycja mieści się w bloku XIII na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.
Ekspozycja ma na celu przybliżenie wiedzy o holokauście Sintii i Romów. Członków tej społeczności, od niemowlęcia po starców, tak samo jak Żydów, prześladowano na podstawie nazistowskiej ideologii rasowej – pozbawiano praw, zamykano w gettach i ostatecznie deportowano do obozów zagłady. Wystawa ukazuje tragedię narodu przy równoczesnym eksponowaniu indywidualnego, subiektywnego wymiaru doznanych cierpień. Z naturalizmem przedstawia losy narodu skazanego na totalną eksterminację w imię ”wyższych” narodowych, rasowych i ideologicznych racji poprzez pryzmat doświadczeń i emocji jednostkowych. Stara się wydobyć i zilustrować zło, ból i cierpienie, jakie było udziałem poszczególnych ludzi. Ekspozycja ta jest wyrazem hołdu żyjących Romów i czci oddanej ich przodkom. Ucieleśnia solidarność z losem tych, których nigdy nie znaliśmy, ludzi, którzy żyją w pamięci jednostkowej składającej się na wspólną pamięć.
Ta znakomicie udokumentowana wystawa (wchodzące w jej skład eksponaty – dokumenty, fotografie, dowody tożsamości – pochodzą od kilkudziesięciu instytucji a także osób prywatnych zaangażowanych w realizacje tego przedsięwzięcia) została podzielona tematycznie na cztery części według historycznej chronologii. Całość odzwierciedla radykalizację skierowanej przeciwko społecznościom Sintii i Romów „polityki rasowej”: od pierwszych działań prześladowczych i izolujących do przemysłowej zagłady masowej w komorach gazowych Auschwitz.
Pierwsza część opowiada o stadium początkowym zorganizowanych prześladowań Romów począwszy od dojścia narodowych socjalistów do władzy aż do pierwszych deportacji do obozów koncentracyjnych zlokalizowanych na terenie okupowanej przez III Rzeszę Polski.
Druga część wystawy przypomina ludobójstwo dokonane na Romach w okupowanej przez nazistów Europie. Teksty umieszczone na planszach dotyczą wspólnych działań narodowych socjalistów w ramach polityki eksterminacji.
Trzecia część poświęcona jest ludobójstwu, jakiego dokonano na Romach niemal z całej Europy w obozie koncentracyjnym Auschwitz- Birkenau.
Czwarta część dokumentuje sytuację mniejszości romskiej po 1945 roku. Opisuje również sposoby dyskryminacji Romów w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.
kuratorzy: Joanna Talewicz-Kwiatkowska, Marek Isztok
31.10 – 26.11.06, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Pl. Małachowskiego 3, Warszawa
