W drugiej połowie 2008 roku zostanie oddany do użytku nowy budynek Muzeum Sztuki w Łodzi. Znajdzie w nim swoje miejsce stała ekspozycja posiadanych przez Muzeum unikalnych zbiorów sztuki dwudziestowiecznej i współczesnej. Po raz pierwszy w swej historii zbiory te będą eksponowane w warunkach, które umożliwią ukazanie ich rzeczywistej rangi i bogactwa. Okres poprzedzający inaugurację owego projektu muzeum pragnie wykorzystać na realizację przedsięwzięć, które pozwolą poddać krytycznej refleksji dotychczasową strategię tworzenia tej kolekcji, obowiązujące sposoby jej pokazywania i interpretowania, wreszcie – obraz sztuki, jaki przy jej pomocy bywa budowany. Od kilku miesięcy realizowane są w związku z tym trzy szkice do przyszłej stałej ekspozycji. W szkicach prezentowane są zbiory Muzeum w odniesieniu do trzech kluczowych dla historii sztuki dwudziestowiecznej i współczesnej kwestii: autonomii dzieła, formalizmów w sztuce oraz wpływu psychoanalizy zarówno na artystyczną twórczość jak i jej interpretacje. Wiosną tego roku zaprezentowano Szkic 1: Sztuka i Polityka, którego celem było przybliżenie złożonej sieci zależności wiążących sztukę z rzeczywistością polityczną.
Szkic 2 prezentując wybrane dzieła z Międzynarodowej kolekcji sztuki XX i XXI wieku ma na celu rozpoznanie znaczenia formalnego myślenia, formalistycznej wrażliwości w procesie tworzenia dzieł, ich odbioru i interpretacji. Samo pojęcie formalizmu wiązane jest zwyczajowo z dojrzałym modernizmem – sztuką abstrakcyjną, geometryczną i systemową lat 50. 60. i 70. Wraz z odrzuceniem tego rodzaju sztuki na rzecz sztuki krytycznej, określanej również mianem postmodernistycznej samo pojęcie formalizmu zostało zdyskredytowane.
W świetle słów Michela Foucaulta głoszącego, że ogólnie rozumiany formalizm jest jednym z najsilniejszych, a zarazem najbardziej zróżnicowanych prądów jakie znano w XX-wiecznej Europie konieczne jest ponowne rozważenie znaczenia myślenia formalnego w sztuce. Foucault przekonuje, że wielkie zjawisko dwudziestowiecznego formalizmu jest równie istotne, jak romantyzm i pozytywizm w XIX w., co kazało by w nurcie tym dostrzegać raczej złożoną i szeroką formację myślową określającą różne obszary nowoczesnej kultury, niż jeden z wygasłych kierunków artystycznych.
Ogromne znaczenie formalizmu dla nowoczesnej kultury prowokuje pytanie o jego potencję dla kultury aktualnej. Zwłaszcza, że w sztuce najnowszej zaobserwować można wyraźny i silny powrót do formalnego myślenia oraz formalistycznej wrażliwości. Sztuka współczesna ponownie staje się formalistyczna.
Szkic 2 stanowiąc próbę rozpoznania zarówno znaczenia formalizmu dla sztuki dwudziestowiecznej jak i jego siły oddziaływania na sztukę wieku XXI, nie będzie rekonstrukcją historycznych schematów formalizmu. Zamiast tego przejmując dwie kluczowe zasady formalizmu: analogię i serię Szkic 2 będzie próbą przedefiniowania kilku kwestii: formy w sztuce, formalnych relacji między dziełami i opierającej się na tych relacjach interpretacji zarówno historycznej jak i krytycznej.
W obręb Szkicu 2 oprócz wybranych dzieł z Międzynarodowej kolekcji sztuki XX i XXI wieku włączone zostaną również działania i interwencje współczesnych artystów, dla których formalna analogia do historycznych dzieł staje się materią dla aktualnych działań artystycznych.
Kurator wystawy: Jarosław Lubiak
Otwarcie wystawy: 6 września 2007 o godzinie 18.
Muzeum Sztuki w Łodzi
Gmach Główny
ul. Więckowskiego 36
