Zmarł Józef Szajna – wybitny polski działacz teatru – scenograf, reżyser, teoretyk, scenarzysta, a także malarz i grafik oraz profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Odszedł we wtorek, 24 czerwca 2008 roku w Warszawie, w wieku 86 lat.
Józef Szajna urodził się 13 marca 1922 roku w Rzeszowie. W latach pięćdziesiątych zdobył dyplom z grafiki oraz scenografii na krakowskiej ASP.
W okresie okupacji hitlerowskiej uczestniczył w ruchu oporu, w wyniku czego, aresztowany trafił do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, a później do Buchenwaldu. Jego dramatyczne przeżycia obozowe znalazły swe odbicie twórczości, w której upodobał sobie technikę malarską, połączoną z asamblażem i kolażem. Za ich pomocą ilustrował motyw zagłady, zniszczenia, doświadczenia śmierci, przemijania i wolności. Idei jego przyświecało przekonanie o współczesnej degradacji wartości estetycznych na skutek wojny, czego efektem były jego dekonstrukcje klasycznych dramatów m.in. poprzez ich „odpsychologizowanie” oraz posługiwanie się w scenografii teatralnej, określanym przez krytyków szmacizmem.
W latach 1955-1966 był współzałożycielem i dyrektorem artystycznym Teatru Ludowego w Krakowie, w którym zainicjował swoją autorską koncepcją inscenizacyjną, opartą na ruchomej narracji zapożyczonej ze sztuk plastycznych. W teatrze tym zrealizował swój debiut reżyserski Rewizor wg M. Gogola, a także Księżniczkę Turandot C. Gozziego, Myszy i ludzie wg J. Steinbecka, Dziady A. Mickiewicza ze słynnym motywem drabiny przebijającej niebo.
W roku 1972 założył w Warszawie Centrum Sztuki „Studio” im. Witkacego, łączące funkcje teatru i galerii.
Popularność i liczne zaszczyty przyniosły mu spektakle autorskie: Replika, Witkacy, Faust, Dante, Cervantes, Majakowski, Łaźnia, Zamek.
W 1962 r. współtworzył wraz z Jerzym Grotowskim sztukę Akropolis Wyspiańskiego w opolskim Teatrze 13 Rzędów.
W roku 1969 artysta stworzył tez kompozycję przestrzenną Reminiscencje – mierzące 140 metrów kwadratowych dzieło w hołdzie zamordowanym przez hitlerowców artystom, która rok później została wystawiona na Biennale Sztuki w Wenecji.
Jego prace i przedstawienia były i są wystawiane w wielu miastach Polski i na licznych wystawach światowych. Szajna był członkiem wielu międzynarodowych stowarzyszeń artystów, m.in. włoskiej Akademii Sztuki i Pracy, przewodniczącym Stowarzyszenia Kultury Europejskiej, honorowym członkiem Association Internationale des Arts Plastiques, oraz członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. W ostatnich latach propagował projekt wzniesienia w Oświęcimiu Kopca Pamięci i Pojednania.
