Urbs celeberrima – miasto najsławniejsze – określenie, które obrano na tytuł księgi pamiątkowej, wydanej przez Muzeum Narodowe w Krakowie dla upamiętnienia 750-lecia lokacji Krakowa na prawie magdeburskim, po raz pierwszy pojawiło się w odniesieniu do Krakowa na sztychu Meriana z 1619 roku przedstawiającym panoramę miasta.
Księga pod redakcją prof. Zdzisława Żygulskiego jun., prof. Teresy Grzybkowskiej oraz prof. Andrzeja Grzybkowskiego powstała niejako w miejsce planowanej dla uczczenia obchodów lokacji wystawy, mającej pokazać wspaniałości Rzeczypospolitej poprzez dzieła sztuki stworzone w tym mieście i z nim związane.
Z Krakowa – stolicy Polski w okresie świetności Rzeczypospolitej – wyszło wiele wspaniałych dzieł, które znajdują się obecnie zarówno w innych polskich miastach, jak też poza granicami kraju. Pokazanie części tych skarbów kultury i sztuki na planowanej jubileuszowej wystawie byłoby niewątpliwie ważnym wydarzeniem, interesującym zarówno dla badaczy, jak też szerokiej publiczności.
Gdy jednak do realizacji wystawy nie doszło, powstał zamysł wydania księgi, która zrealizowałaby ideę wystawy – a więc pokazała Kraków w czasie, gdy stawał się w jednym z najpiękniejszych miast Europy, gdzie w skarbcu królów znajdujemy arcydzieła średniowiecznego złotnictwa, gdzie rozwija się – rozsławiając krakowską Akademię – nauka, gdzie wreszcie liczne karty historii Krakowa zapisane zostały przez losy największych bohaterów narodowych od Kościuszki do Piłsudskiego.
Księga obejmuje czternaście rozpraw pióra wybitnych znawców. Nawiązując do projektu wystawy, składa się z czterech części : Urbs celeberrima, Skarbiec królów, Akademia, Przewodnicy narodu. Wprowadzeniem do księgi jest akt lokacyjny Krakowa z 1257 w oryginale łacińskim i tłumaczeniu polskim.
Muzeum Narodowe w Krakowie 2008
