24 kwietnia 2009 roku na ekrany polskich kin wchodzi film Trzy małpy w reż. Nuri Bilge Ceylan. Przejmująca historia kobiety i jej rodziny rozgrywająca się w sercu współczesnego Stambułu. Nagrodzony w Cannes, najnowszy film twórcy Klimatów. Spokój pewnej rodziny rozpada się, gdy jej członkowie decydują się ukryć wielkie kłamstwo. Nieoczekiwanie, aby przetrwać razem, postanawiają ignorować prawdę: nie widzieć jej, nie słyszeć i nie mówić o niej. Ale czy udawanie trzech małp unieważnia istnienie prawdy?
Trzy małpy to najnowszy film Nuri Bilge Ceylana, uhonorowano za ten obraz Złotą Palmą dla najlepszego reżysera na festiwalu w Cannes w 2008 roku. Turecki twórca z właściwą sobie wnikliwością przygląda się bohaterom filmu, temu jak zmieniają się relacje między nimi i jak wpływa to na ich osobowości i związki ze światem zewnętrznym. W Europie turecka kultura reprezentowana jest właściwie przez dwa nazwiska: noblisty Orhana Pamuka i reżysera Nuri Bilge Ceylana. Mimo, że wiele ich różni, łączy ich światowa sława i uniwersalny styl. Trzy ostatnie filmy Ceylana – Uzak, Klimaty i Trzy małpy – porównywane są do najlepszych dokonań Antonioniego.
Wpływowy polityk Sevret (Ercan Kesal) powoduje wypadek, w którym giną ludzie. Nie może i nie chce pozwolić sobie na skandal, dlatego zmusza swego kierowcę Eyűpa (Yavuz Bingöl), by wziął winę na siebie i odsiedział dziewięciomiesięczny wyrok. Mężczyzna jest zależny od swojego szefa, więc gdy ten proponuje mu duże pieniądze i zabezpieczenie rodziny, niechętnie, ale jednak zgadza się. Chce w ten sposób podreperować finanse rodziny. Sądzi także, że dziewięć miesięcy to nie jest szczególnie długi czas i po wyjściu z więzienia, mając zapewnione pieniądze, wszystko zacznie się układać. Nie przeczuwa, że ta decyzja będzie miała katastrofalne skutki…
Po odbyciu kary mężczyzna wraca do domu. Podejrzewa, że żona Hacer (Hatice Aslan) zdradzała go z szefem, a syn przyjmował od niego pieniądze na rozkręcenie szemranego interesu. Syn był niemym świadkiem zdrady. Żona zaś została wykorzystana przez tego, który uznał, że dając im pieniądze, może rościć sobie prawo do ich posiadania. Tadeusz Sobolewski w relacji z Cannes, gdzie Ceylan otrzymał Złotą Palmę za reżyserię tego filmu, napisał: Ten współczesny dramat mógłby się rozegrać w czasach sułtanatu: sługa musi kryć władcę, on z kolei traktuje rodzinę służącego jak swoją własność. Poniżony służący wejdzie w rolę bossa. Sytuacja powtórzy się jak na scenie tragedii. Moralną ofiarą pozostanie kobieta. Zdradzony bohater, jego żona i syn jednak nie decydują się na odkrycie przed sobą kart i wyznanie prawdy. Milczą, a kłamstwo i frustracja narastają i zagrażają im coraz mocniej. Brakuje im siły, odwagi, by zmierzyć się z zaistniałą sytuacją. Dlatego na ekranie oglądamy głęboki rozpad więzi, które ich łączą, ale także rozpad ich osobowości.
W filmie pada niewiele słów. Samotność bohaterów, ich zagubienie, rozpacz, dramat bardziej niż słowa oddają gesty, spojrzenia, podkreśla muzyka i – jak zawsze w filmach Ceylana – mistrzowsko skomponowane długie ujęcia wypełnione symbolicznymi obrazami. Tym razem atmosferę grozy, zamknięcia, alienacji podkreślają zbierające się nad Stambułem deszczowe chmury. Mroczne, demoniczne, gęste i bardzo, bardzo ciemne.Rozpadająca się rodzina jest w Trzech małpach metaforą Turcji, gdzie w wielu sferach nastąpił upadek podstawowych zasad, a ich miejsce zajęły zakłamanie i korupcja.
Tytułowe Trzy małpy (początkowo film nosił tytuł Daydreams) to nawiązanie do figurki chińskich trzech mądrych małp – rodzaju obrazowego przysłowia, oznaczającego specyficzną postawę, którą można ująć słowami: nic nie widziałem, nic nie słyszałem, nic nie powiem. W tradycji buddyjskiej ta postawa oznacza odcięcie się od zła i wejście w świat wewnętrzny. Jednak w tym konkretnym obrazie jest znakiem zafałszowywania rzeczywistości.
Nuri Bilge Ceylan urodził się w 1959 roku w Stambule. Po uzyskaniu stopnia inżyniera, zaczął studiować kinematografię na Uniwersytecie Mimar Sinan. Po pierwszym filmie krótkometrażowym Koza (1995) (film nominowany w 1995 roku do Złotej Palmy festiwalu w Cannes w kategorii: najlepszy film krótkometrażowy), nakręcił obraz Kasaba (1997), który otrzymał Caligari Film Award na festiwalu w Berlinie, potem Clouds of May – Chmury w maju (1999), Uzak (2003) i Klimaty (2006). Dwa ostatnie były nominowane do Złotej palmy na festiwalu w Cannes. Uzak otrzymał na tym festiwalu nagrodę jury, Klimaty FIPRESCI Prize. Jego filmy są tworzone precyzyjnie – uważa się, że jego dzieła są osobistą misją. Pewnie dlatego zajmuje się wszystkimi fazami ich powstawania – od pisania scenariuszy, reżyserii, montażu po robienie dekoracji, zajmowanie się oświetleniem oraz produkcję. Aktorami często bywają jego przyjaciele i rodzina.
Reżyseria: Nuri Bilge Ceylan
Scenariusz: Nuri Bilge Ceylan, Ebru Ceylan, Ercan Kesal
Zdjęcia: Gökhan Tiryaki
Montaż: Ayhan Ergűrsel, Bora Gökşingöl, Nuri Bilge Ceylan
Turcja/ Włochy/ Francja
rok produkcji: 2008
czas trwania: 119 min.
