2 października 2009 roku od godziny 10.00 do godziny 13.00 oraz od godziny 14.00 do godziny 17.00 w Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia w Radomiu odbędzie się ogólnopolska sesja teoretyczna Dzieło sztuki jako koan.
Sesja teoretyczna Dzieło sztuki jako koan zakończy wystawę Koany w ELEKTROWNI trwającą w Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia w Radomiu od 9 września 2009 roku. Wystawa jest jedną z dwóch części teoretyczno-artystycznego projektu, którego ideą jest analiza paraleli pomiędzy praktykami artystów współczesnych a klasycznymi koanami zenicznymi. Sesja teoretyczna Dzieło sztuki jako koan jest pierwszą na świecie sesją poświęconą powyższemu zagadnieniu.
Dzieła-zagadki o koanicznej naturze pojawiają się rzadko i w twórczości nielicznych artystów. Na gruncie polskim pojedyncze utwory o takim charakterze zaczęły być widoczne w połowie lat 80. Wiele wybitnych dzieł tego rodzaju przyniosły szczególnie ostatnie dwie dekady. Pierwsza wystawa prezentująca dzieła sztuki, których struktura semantyczna i działanie są analogiczne do struktury koanów z tradycji buddyzmu zen nosiła tytuł APORIE. Miała ona dwie edycje: pierwszą w Galerii BWA w Jeleniej Górze (APORIE I, IV-V 2002) i drugą – w Galerii BWA w Zielonej Górze (APORIE II, V-VI 2002).
Wystawa APORIE zbudowana była z takich utworów sztuki, które są pułapkami i bezdrożami dla myśli – specyficznymi zagadkami powodującymi mnożenie pytań bez odpowiedzi. Są pozornie niedostępne: nie mają wejścia ani wyraźnego przesłania, ale wciągają. Utwory takie nie dają się zrozumieć, ale aktywizują jakiś szczególny rodzaj wiedzy. Są niejasne, wymykają się określeniom, nie poddają się żadnej trwałej interpretacji, a jednak wywołują jakiś rodzaj pewności i uczucie rozpoznania.
Dzieła sztuki o takim charakterze są najczęściej całościami wieloelementowymi, tworzącymi struktury wyspowe: ich poszczególne elementy są rzeczywiste i rozpoznawalne, natomiast relacje między nimi ze zwykłą rzeczywistością nie mają wiele wspólnego. Takie struktury generują niewyraźną, ale silną sieć semantyczną pobudzaną różnymi impulsami. Pozornie hermetyczne, mogą wprowadzić odbiorcę w stan rezonansu z czymś bardzo ważnym, ale nieuchwytnym: czymś jednocześnie bardzo bliskim i odległym – bo własnym, a nierozpoznawalnym.
Utwory takie, zmuszające do porzucenia wszelkiej umowności, pewników i referencji, a skłaniające do zaufania bezpośredniości i wartości własnego przeżycia, są artystyczną analogią zenicznych koanów – pułapek językowych, zmuszającym umysł do chwilowego porzucenia gmatwaniny pojęć i całej kultury na rzecz nie zapośredniczonej Realności. Radykalne wyście może się jednak okazać odnawiającym powrotem. Pomiędzy wejściem i wyjściem, pomiędzy wiedzeniem i nie-wiedzeniem, w ciągłym ruchu od – do, jak na huśtawce, pojawia się szansa na doznanie tego, co tak bliskie, że nieuchwytne: własnej natury.
W wystawie wzięli udział następujący artyści : Janusz BAŁDYGA, Mirosław BAŁKA, Marcin BERDYSZAK, Andrzej DŁUŻNIEWSKI, Leszek GOLEC, Koji KAMOJI, Leszek KNAFLEWSKI, Piotr KURKA, Ryszard ŁUGOWSKI, Tomasz SIKORSKI, Marek SOBCZYK, Robert SZCZERBOWSKI
Uczestnicy sesji teoretycznej Dzieło sztuki jako koan i tytuły wystąpień – 2 października 2009 roku, godz. od 10.00 do 13.00 i od 14.00 do 17.00:
Jacek DOBROWOLSKI: Koan uśmiechu: Apollon, Budda, Gioconda, Doda
dr Michał FOSTOWICZ: Dzieło sztuki jako paradoks informacyjny
Maciej Magura GÓRALSKI: Ego twórcy jako koan ostateczny
dr Bogusław JASIŃSKI: Myślenie koaniczne w procesie twórczym
Krzysztof JURECKI: Jak zastosować formułę koanu w sztuce polskiej?
dr Andrzej SAJ: Nie – pamięć sztuki
dr hab. Tomasz SIKORSKI: Dzieło sztuki jako koan
dr Adam SOBOTA: Dzieło sztuki jako koan jako koan
prof. dr Przemysław TRZECIAK: Walenie w bezbramną bramę. Koan, obraz i cała reszta
Pokłosiem projektu będzie publikacja książkowa zawierająca teksty wystąpień teoretyków oraz reprodukcje eksponowanych prac.
2 października 2009 roku, od godziny 10.00 do godziny 13.00 oraz od godziny 14.00 do godziny 17.00, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia w Radomiu, ul. Kopernika 1
