Książęca kolekcja w Stalowej Woli

13 marca 2010 roku w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli rozpocznie się wystawa Książęca kolekcja ze zbiorów Książąt Czartoryskich. Kolekcja książąt Czartoryskich, zapoczątkowana przez księżną Izabelę pod koniec XVIII wieku to fundamenty polskiego muzealnictwa, nieprzypadkowo nastawione na krzewienie patriotyzmu i znajomości historii.

Portret księżnej Izabeli Czartoryskiej, artysta nieznany, XIX w.

Były to czasy, gdy Polska mogła żyć tylko w kulturze narodowej, na mapie natomiast istnieć przestała. Księżna Izabela, a potem jej wnuk, książę Władysław, gromadzili też dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego. Zarówno historia, jak i sztuka będą obecne także na ekspozycji Książęca kolekcja.

Stalowowolska wystawa zaprezentuje m.in. eksponaty związane z takimi postaciami z dziejów Polski, jak hetman Stefan Czarniecki, marszałek Jerzy Sebastian Lubomirski, król Jan III Sobieski, książę Józef Poniatowski… Obok portretów na wystawie znajdą się liczne militaria: broń biała i palna, części zbroi, a ponadto szczególne pamiątki, takie jak różaniec króla Jana III Sobieskiego, laska marszałkowska Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, czy fragmenty pierwotnego sarkofagu hetmana Stanisława Żółkiewskiego, ordery księcia Poniatowskiego.

Osobną część wystawy zajmie cenna kolekcja malarstwa oraz zbiór europejskiego rzemiosła artystycznego. W kolekcji malarstwa znajdują się m.in. obrazy mistrzów flamandzkich z XVII-XVIII wieku oraz artystów polskich i w Polsce działających (Bacciarelli, Orłowski, Matejko, Boznańska i in.). W kolekcji rzemiosła można podziwiać m.in. dawne zegary, kunsztowne puchary, czarki, figurki, puzderka i tabakierki z kamieni półszlachetnych (agat, jaspis, karneol, kryształ górski i in.), jak również przedmioty związane z nauką: niezwykle cenne XV-wieczne astrolabium, cyrkle, kompas.

Pucharek w kształcie okrętu, dzieło z kolekcji Książąt Czartoryskich

Trzeci dział to eksponaty związane z upadkiem I Rzeczypospolitej, powstaniami narodowymi i Wielką Emigracją. Oś tej tematyki stanowi wielki alegoryczny obraz Jana Matejki Zakuwana Polska. Znajdziemy tu także portrety przedstawicieli rodu Czartoryskich, m.in. Izabeli z Flemingów (1746-1835) – założycielki kolekcji. Dopełnienie ekspozycji stanowią pamiątki związane z powstaniami narodowymi: listopadowym 1830 i styczniowym 1864, jak np. kartacze z bitwy pod Grochowem, krzyżyki z napisami upamiętniającymi krwawe wydarzenia 1861 roku, broszka Boże zbaw Polskę.

Oferta edukacyjna do wystawy obejmuje wszystkie grupy wiekowe. Szczegóły na stronie internetowej Muzeum.

Ciekawostki z wystawy:

Największy eksponat to obraz Jana Matejki Zakuwana Polska, znany także pod tytułem Polonia 1863. Matejko namalował go w roku 1864. Miał wtedy 26 lat. Jego starsi bracia uczestniczyli w powstaniu, on sam nie poszedł, ponieważ nie potrafił posługiwać się bronią i źle widział. Woził natomiast broń i pomagał powstańcom materialnie. Obraz po namalowaniu nie był wystawiany przez kilkanaście lat. Matejko ukrył go w domu za piecem, aby nie narażać rodziny na represje.

Najstarszy przyrząd na wystawie to XV-wieczne astrolabium, służące do wyznaczania położenia ciał niebieskich, używane przez astronomów, a także przez żeglarzy do nawigacji. W Europie pojawiło się w XIV wieku, rozpowszechniło w wieku XV, a w wieku XVIII zostało wyparte przez sekstant i chronometr. Dziś w tej funkcji mamy nawigację satelitarną, czyli GPS.