CSW Znaki Czasu - Melancholia sprzeciwu

Do 30 stycznia 2011 roku w CSW Znaki Czasu w Toruniu można oglądać wystawę Melancholia sprzeciwu. Prace z kolekcji Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii.

Toruńska prezentacja przygotowana przez kuratorów CSW w ramach cyklu zainicjowanego przez Joannę Zielińską, pierwszą kuratorkę programową Centrum, bazuje na części kolekcji gromadzącej sztukę z państw bloku postsowieckiego, której Muzeum poświęciło odrębny projekt. Podczas otwarcia o losach niezwykłej kolekcji opowie Bart de Baere.

Artyści: Wiaczesław Achunow, Wiktor Alimpijew, Siergiej Bratkow, Kolektywne Działania, Rustam Halfin, Ilja i Emilia Kabakow, Siergiej Masłow, Andriej Monastyrski, Anatolij Osmołowski, Hamlet Owsepian, Koka Ramiszwili, Jelena i Wiktor Worobjow, Marian Żunin.

Wystawę Melancholia sprzeciwu. Prace z kolekcji Muzeum Sztuki Współczesnej w Antwerpii można postrzegać jako próbę oddania głosu różnorodnym osobistym mitologiom. Prezentuje ona kilkanaście prac artystów z byłych Republik Radzieckich, między innymi z Ukrainy, Gruzji, Kirgistanu, Uzbekistanu i Kazachstanu. Jedną z inspiracji kuratorów wystawy był związek między muzyką a porządkiem społecznym, który w sztuce znalazł szereg niezwykle ciekawych rozwinięć.

Tytuł wystawy zapożyczony został z powieści László Krasznahorkaia, opisującej niewielkie, węgierskie miasteczko, do którego przyjeżdża wędrowny cyrk. Kluczowa dla fabuły jest postać György Esztera — emerytowanego nauczyciela szkoły muzycznej, który wycofał się z życia społecznego i nie wychodzi z domu. Pogrążony w melancholii Eszter szuka dróg, aby poprzez zmianę reguł harmonii naprawić zwichnięty czas.

Doskonałym przykładem taktyki, uprawianej przez co najmniej kilku z prezentowanych twórców, są prace Wiaczesława Achunowa, który nadużywa estetyki sowieckiej propagandy, kwestionując jej moc i dekonstruując język politycznej retoryki. Specyficznym rodzajem mowy, jakim jest komunał zajmuje się natomiast Siergiej Bratkow; poprzez krótkie wywiady na temat moskiewskiego parku, w którym toczy się kulturalne życie lokalnej społeczności, artysta pokazuje portret ludzi żyjących do niedawna w trybach kolektywów i kolegiów.

Afirmatywne rozumienie kolektywu proponują natomiast członkowie założonej w 1979 roku rosyjskiej grupy neoawangardowej Kolektywne Działania (Kollektivnye deystviya), którzy do dnia dzisiejszego wykonują grupowe performanse pod wspólnym tytułem: wycieczki za miasto. Na drugim biegunie, gloryfikującym wręcz praktykę indywidualną, znajduje się Hamlet Owsepian, który mimo epizodycznego romansu z estetyką awangardy moskiewskiej, z bagażem doświadczeń wrócił do rodzinnego miasteczka w Armenii, które stanowi jego niewyczerpane źródło inspiracji, i gdzie obecnie mieszka i pracuje. Jego filmy są, według krytyków, swoistą apologią antyheroizmu i antydoniosłości.

Kiedy wyśpiewujesz swoje myśli improwizując, to nie jest to samo co wypowiadanie ich. Myśl formułowana jest w inny sposób. Jej rytmika bazuje na zewnętrznej logice. Tak więc coś, czego nigdy nie wypowiedziałbyś w zwykłym zdaniu, może spontanicznie się wymknąć.