W dniach 17, 18 i 19 lutego 2011 roku o godzinie 19.00 w Teatrze Studio im. St. I. Witkiewicza w Warszawie odbędzie się prapremiera pierwszej polskiej sztuki Nō zatytułowanej Stroiciel fortepianu w wykonaniu legendarnego Teatru Tessenkai z Tokio. Autorką tekstu jest Jadwiga Rodowicz, ambasador Polski w Tokio, japonistka, była członkini zespołu Gardzienice.
Proces powstawania teatru nō polegał na stopniowym zespalaniu w harmonijną całość rozmaitych tradycji: rodzimej (chińskiej, koreańskiej, indyjskiej), religijnej (shintoizm, buddyzm zen) i świeckiej oraz ludowej i dworskiej. Korzenie teatru nō obejmują obrzędowe tańce, wzbogacone o elementy akrobatyczne. Od XIII w. pojawili się zawodowi wykonawcy, którzy w przebraniach mnichów występowali głównie podczas uroczystości świątynnych.
Specjalizując się w popisach żonglerskich, akrobatycznych i naśladowczych, stworzyli pomost między swą sztuką a życiem ludu i jego wierzeniami. Aby przedstawiać ludziom postaci bóstw i duchów, zaczęto wprowadzać maski i w ten sposób przyczyniono się do stworzenia widowiska, w którym coraz bardziej eksponowano elementy dramatyczne. Wkrótce zespoły profesjonalne zaczęły współpracować ze świątyniami shintoistycznymi i buddyjskimi, zobowiązując się do regularnych przedstawień w zamian za wyłączność prawa do występu w danej prowincji.
Protoplastą teatru nō był Kan’ami Kiyotsongu. Jego zasługą było rozpoczęcie konsolidacji różnych rodzajów widowisk, wykorzystanie masek i napisanie pierwszych dramatów nō. Swój rozkwit teatr nō zawdzięcza opiece władców, którzy wspierali aktorów oraz rozwój idei. Po II wojnie światowej zakazano uprawiania sztuki nō, gdyż w tej krainie japońskich bóstw, duchów i demonów amerykańscy okupanci dopatrywali się źródła japońskiego nacjonalizmu.
Dopiero w połowie lat pięćdziesiątych XX wieku, kiedy twórcy tego teatru, we współpracy z badaczami zabiegali o przywrócenie nō utraconej pozycji, co udało się dzięki uznaniu cudzoziemców. Obecnie nō cieszy się dużym zainteresowaniem w Japonii i na świecie. Jego wpływ można odnaleźć w twórczości wielu kreatorów teatru i dramatu.
Teatralna maska chūjō – przedstawia twarz mężczyzny w średnim wieku, oficera, dworzanina Twarz utrwaloną na masce cechują regularne, szlachetne rysy, spokojne wyraziste oczy z wydrążonymi okrągłymi źrenicami i powiekami z czarnymi obwódkami. Układ lekko rozwartych ust odsłaniających tylko górne zęby, a także mały nos odznaczają się kobiecą delikatnością. Inną kobiecą cechą są brwi namalowane ponad wydepilowanymi łukami brwiowymi.
W masce tej uwagę zwraca ściągnięte czoło w kształcie bruzdy ponad nasadą nosa. O dworskości postaci świadczy namalowane jedną szeroką linią gładkie pasmo włosów okalające prostokątne czoło. Arystokratyczny wdzięk podkreślają ponadto poczernione zęby oraz delikatnie namalowany wokół ust zarost. Właśnie ta maska zostanie użyta do zobrazowania duchowego usposobienia Chopina w spektaklu Stroiciel fortepianu.
W rolę stroiciela/ducha Chopina wcielił się Tetsunojō Kanze, aktor shite i mistrz sztuki nō szkoły Kanze. Na fortepianie zagra laureatka VI nagrody XIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1995), Magdalena Lisak.
Kanze Tetsunojō – aktor shite i mistrz sztuki nō szkoły Kanze. Debiutował na scenie w wieku 4 lat. W roku 2002 otrzymał rodowe imię Tetsunojō IX. Obecnie sprawuje funkcję głowy aktorskiej linii Tetsunojō Kanze oraz kieruje renomowanym zespołem teatru nō, Tessenkai. Nosi tytuł Ważnego Przedstawiciela Niematerialnego Dziedzictwa Kultury Japonii. Za osiągnięcia artystyczne aktor otrzymał w 2010 roku od rządu polskiego Paszport Chopina.
Magdalena Lisak – pianistka, Laureatka VI nagrody XIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1995). Studia pianistyczne odbyła pod kierunkiem prof. Andrzeja Jasińskiego w Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, którą ukończyła z wyróżnieniem w 1994 roku. Koncertowała w wielu krajach Europy, w USA, Kandzie, Japonii, na Tajwanie. Od 2003 roku wykłada w Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Jest prezesem Śląskiego Towarzystwa Muzycznego w Katowicach.
Jadwiga Maria Rodowicz – japonistka specjalizująca się w historii dramatu japońskiego i myśli teatrologicznej, od 2008 roku ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Japonii. Autorka opracowań z dziedziny historii teatru nō, przekładów dramatu i traktatów teoretycznych Motokiyo Zeami na język polski, także artykułów na temat japońskiej estetyki, obyczajowości. W latach 1979-1989 była członkiem zespołu Gardzienice.
17, 18, 19 lutego 2011 r., godz. 19.00
Teatr Studio im. St. I. Witkiewicza
Aleje Ujazdowskie 41
Warszawa
